(Başvuru no:7035/02)
KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ
STRASBOURG
20 Ekim 2005
İşbu karar AİHS'nin 44§2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup bazı şekli düzeltmelere tabi olabilir.
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (7035/02) başvuru no'lu davanın nedeni, bu ülke vatandaşı Mehmet Mübarek Küçük'ün (başvuran) 12 Aralık 2001 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (Mahkeme) yapmış olduğu başvurudur.
Başvuran AİHM önünde Diyarbakır Barosu avukatlarından S. Tanrıkulu tarafından temsil edilmektedir.
OLAYLAR
Başvuran 1969 doğumlu olup Diyarbakır'da ikamet etmektedir.
Üniversite giriş sınavlarında sahtekarlık yapan bir çeteye mensup olduğundan şüphelenilen başvuran, 19 Haziran 2001 tarihinde, Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü Kaçakçılık ve Organize Suçlar Şube Müdürlüğü'ne bağlı ekipler tarafından yakalanıp gözaltına alınmıştır.
21 Haziran 2001 tarihinde Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) başvuranın gözaltı süresini altı gün uzatmıştır.
25 Haziran 2001 tarihinde Diyarbakır DGM Cumhuriyet Savcısı tarafından dinlenen başvuran hakkında aynı gün DGM tarafından tutuklu yargılama kararı verilmiştir.
Başvuran 20 Eylül 2001 tarihinde tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmıştır.
19 Aralık 2001 tarihinde Diyarbakır DGM ratione materiae açısından yetkisizlik kararı vermiştir. Dava halen Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi tarafından görülmektedir.
HUKUK AÇISINDAN
I. AİHS'NİN 5. MADDESİNİN, 3.,4. VE 5. FIKRALARININ İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuran AİHS'nin 5. maddesinin 3.,4. ve 5. fıkraları ile güvence altına alınan haklarının ihlal edildiğinden şikayetçi olmaktadır.
A. Kabuledilebilirlik hakkında
Hükümet iç hukuk yolları tüketilmediği AİHM'den başvuruyu reddetmesini talep etmektedir. Hükümet başvuranın, gözaltında tutulmasının yasallığına ve süresine itiraz etmek için hiçbir aşamada yetkili ulusal makamlara başvurmadığını ileri sürmektedir.
Dava konusu tedbirler o dönemde yürürlükte olan yasalara uygun olarak uygulandığından başvuran, herhangi bir adli girişimin sonuç vermeyeceğini iddia etmektedir.
AİHM Öcalan-Türkiye kararında benzer bir itirazı reddettiğini hatırlatır. AİHM daha önceki kararından ayrılmasını gerektirecek hiçbir gerekçe göremediğinden Hükümet'in itirazını reddetmiştir.
AİHM, içtihatlarından doğan kriterler ışığında ve elindeki mevcut unsurların tümü gözönüne alındığında başvurunun esastan incelenmesi gerektiği kanaatine varmıştır. AİHM başvuruda bunun dışında hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi ile karşılaşılmadığını tespit etmiştir.
B. Esas hakkında
1. AİHS'nin 5§3. maddesine dayanan şikayet
Başvuran gözaltı süresinden şikayetçi olmaktadır.
Hükümet mevcut davada başvuranın gözaltına alınmasının yasalara uygun olduğunu ve gözaltı süresinin o dönemde yürürlükte olan yasalarda öngörülen süreyi aşmadığını savunmaktadır.
AİHM davakonusu sürenin başvuranın 19 Haziran 2001 tarihinde yakalanmasıyla başlayıp, 25 Haziran 2001 tarihinde tutuklanmasıyla sona erdiğini ortaya koymaktadır. Böylelikle başvuranın hakim karşısına çıkarılmadan önce gözaltında tutulduğu süre yaklaşık altı gündür.
AİHM Brogan ve diğerleri-Birleşik Krallık (29 Kasım 1988, A serisi no: 145-B, s. 33, § 62) davasında, yargı denetiminden yoksun dört gün altı saatlik gözaltı süresinin, toplumun bütününü terörizmden korumayı amaç edinse bile, AİHS'nin 5§3. maddesinde belirlenen zaman sınırlarını aştığı yönünde hüküm getirdiğini hatırlatır.
Dolayısıyla AİHM başvuranın hakim önüne çıkarılmadan önce altı gün boyunca gözaltında tutulmasının gerekli olduğunun kabul edilemeyeceğine kanaat getirmiştir.
Sonuç olarak AİHS'nin 5§3. maddesi ihlal edilmiştir.
2. AİHS'nin 5§4. maddesine dayanan şikayet
Başvuran gözaltı süresine itiraz edebileceği etkili bir başvuru yolunun bulunmadığından şikayet etmektedir.
Hükümet başvuranın CMUK'un 128§4. maddesinde öngörülen başvuru yolunu kullanabileceğini savunmaktadır. Sözkonusu maddede, Savcılık tarafından gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin her türlü karara karşı itiraz başvurusu yapılabilmesi öngörülmektedir.
Başvuran belirtilen hukuki yolun yetersiz, aldatıcı ve başarısızlığa mahkum olduğunu belirtmektedir.
AİHM bu davanınki ile benzer sorunları ortaya koyan bir çok dava incelemiş ve AİHS'nin 5§4. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır (bkz., diğerleri arasında, Öcalan kararı, ve Sakık ve diğerleri kararı).
AİHM mevcut davayı incelemiş ve Hükümet'in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak hiçbir olgu ve delil sunmadığı kanaatine varmıştır. AİHM içtihadın bulunmayışının sözkonusu hukuki yolun uygulamada fiilen belirsiz kaldığını tespit etmiştir.
Sonuç olarak AİHS'nin 5§4. maddesi ihlal edilmiştir.
3. AİHS'nin 5§5. maddesine dayanan şikayet
Başvuran, gözaltı süresi iç hukuktaki yasalara uygun olduğundan, 466 sayılı Kanun'un 1. maddesi uyarınca tazminat talep etme hakkının bulunmadığını ileri sürmektedir.
Hükümete göre hiç şüphesiz böyle bir olasılık bulunmaktaydı. Başvuran bu hukuki yolu kullanmadan önce, AİHS'nin 5§5. maddesinin ihlal edildiğinden şikayetçi olamaz.
Daha önce olduğu gibi AİHM, yargılanan bir kimsenin, Hükümet tarafından sözüedilen hükümlerden yararlanarak, AİHS'nin 5§5. maddesi ile öngörülen tazminatı elde edebildiği herhangi bir örneğin dava dosyasında yer almadığını ortaya koymaktadır. Dolayısıyla mevcut dava koşullarında, AİHS'nin 5§5. maddesi ile güvence altına alınan hakkın etkili bir şekilde kullanılması, yeterli derecedeki bir kesinlikle temin edilmiş bulunmamaktadır (bkz., Sakık ve diğerleri kararı).
Dolayısıyla AİHM, AİHS'nin 5§5. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır.
II. AİHS'NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA
A. Tazminat
Başvuran maruz kaldığı maddi ve manevi zararın tazmini için belirli bir miktarda tazminat talep etmemektedir. Başvuran bunu AİHM'nin takdirine bırakmaktadır.
Hükümet rakamla belirtilememiş bir talebin yokluğunda, başvurana tazminat verilmemesinin uygun olacağı kanaatindedir.
AİHM içtihatlarına uygun olarak başvurana manevi tazminat için 1.500 (bin beşyüz) Euro ödenmesinin hakkaniyete uygun olduğuna karar vermiştir.
B. Masraf ve harcamalar
Başvuran AİHM önünde yaptığı masraf ve harcamalara ilişkin herhangi bir rakam belirtmeyip, bunu Mahkeme'nin takdirine bırakmıştır.
Hükümet sözkonusu masraf ve harcamaların başvurana geri ödenmesine gerek olmadığını savunmaktadır.
Dosyayı inceleyen AİHM, başvuranın Mahkeme'ye başvuru yapabilmesi için mutlak surette bazı harcamalar yapmış olması gerektiği kanaatine vardığından, hakkaniyete uygun olarak başvurana masraf ve harcamalar için 500 (beş yüz) Euro ödenmesine karar vermiştir.
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE,
1. Başvurunun geri kalanının kabuledilebilir olduğuna,
2. AİHS'nin 5. maddesinin 3.,4. ve 5. fıkralarının ihlal edildiğine,
3. a) AİHS'nin 44§2. maddesi uyarınca, kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası'na çevrilmek üzere ve miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak, Savunmacı Devlet tarafından başvurana, manevi tazminat için 1.500 (bin beşyüz) Euro, masraf ve harcamalar için ise 500 (beşyüz) Euro, ödenmesine;
(b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet tarafından, Avrupa Merkez Bankası'nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;
karar vermiştir.
İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM'nin iç tüzüğünün 77§§2. ve 3. maddesine uygun olarak 20 Ekim 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy