(AİHS. m. 6, 34, 35, 41, 44, 1 Nolu Protokol)
(Başvuru no: 13101/03)
STRAZBURG
22 EYLÜL 2005
İşbu karar Sözleşmenin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 13101/03 başvuru nolu davanın nedeni, Türk vatandaşı Tuncay Uysal, Nazım Uysal, Hasan Uysal, İsmail Uysal, Mehmet Uysal, Emine Taşkın, Nermin Aklan ve Gülten Eğenin (Başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) 31 Mart 2003 tarihinde, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış oldukları başvurudur.
Başvuran, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önünde Ankara Barosu avukatlarından T. Akıllıoğlu, A. Aktay ve M. Nerse tarafından temsil edilmektedirler.
OLAYLAR
Başvuranlar sırasıyla 1947, 1956, 1942, 1952, 1946, 1949, 1961 ve 1954 doğumlu olup Mersinde ikamet etmektedirler.
Karayolları Genel Müdürlüğü (İdare) 16 Aralık 1998 tarihinde başvuranların arsasını kamulaştırmıştır.
İdareye bağlı bilirkişi komisyonu kamulaştırılan arsanın bedelini 18.293.553.000 TL olarak belirlemiştir. Bu tutar başvuranlara 7 Temmuz 1999 tarihinde ödenmiştir.
Ödenen miktarda anlaşmazlığa düşen başvuranlar, 6 Ağustos 1999 tarihinde, Mersin Asliye Hukuk Mahkemesinde kamulaştırma bedelinin artırılması başvurusunda bulunmuştur.
Mahkeme 11 Nisan 2000 tarihli kararla, başvuranları haklı bulmuş ve İdarenin başvuranlara 42.181.023.000 TL ek tazminat bedelini, 7 Temmuz 1999 tarihinden itibaren işleyen gecikme faizi ile beraber ödemeye mahkum etmiştir.
Yargıtay, 15 Ocak 2001 tarihli kararla bu kararı bozmuştur.
Asliye Hukuk Mahkemesi, 15 Temmuz 2002 tarihinde, Yargıtayın kararı geri göndermesi üzerine, İdareyi, 21.293.509.902 TL ek tazminat bedelini 7 Temmuz 1999 tarihinden itibaren işleyen gecikme faizi ile beraber başvuranlara ödemeye mahkum etmiştir.
Yargıtay 8 Ekim 2002 tarihinde, bu kararı onamıştır.
İdare 12 Eylül 2003 tarihinde, ek tazminat bedeli olarak başvuranlara 81.055.050.000 TL ödemiştir.
HUKUKA DAİR
1. EK 1 NOLU PROTOKOLÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLMESİNE DAİR
Başvuranlar, Türkiyedeki yüksek enflasyon oranı karşısında gecikme faizinin yetersiz olması nedeniyle ek kamulaştırma bedelinde kayba uğradıklarından şikayetçi olarak, bu konuda AİHSnin Ek 1 Nolu Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.
A. Kabul edilebilirliğe ilişkin
AİHM, içtihat kararlarından çıkan kriterler ışığında (Bkz. özellikle Aka-Türkiye kararı, 23 Eylül 1998, 1998-VI, s. 2674-2676, § 17-25) ve elinde bulunan unsurları gözönünde bulundurarak, bu şikayetin esasının da incelenmesi gerektiğine kanaat getirmektedir. AİHM sonuç olarak, başvurunun hiçbir kabul edilemezlik gerekçesiyle ters düşmediğine kanaat getirmektedir.
B. Esas Hakkında
AİHM, geçmişte mevcut davada olduğu gibi birçok davada ortaya çıkan benzer sorunları irdelemiş ve Ek 1 Nolu Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır (Bkz. sözügeçen Akkuş, s. 1317, § 31 ve sözüedilen Aka, s. 2682, §§50-51).
AİHM mevcut davayı incelemiş ve Hükümetin, sözkonusu durumu farklı bir sonuca ulaştırabilecek ne bir olay ne de bir delil sunduğuna kanaat getirmektedir. Yerel mahkemeler tarafından ödenmesi istenilen ek istimlak bedellerinin ödenmesindeki gecikme, mülkiyet sahiplerine mallarının istimlak edilmesine ek olarak bir diğer zarara uğratan istimlak dairesinden kaynaklanmaktadır. Sözkonusu işlemin mevcut genel süresiyle beraber ikiye katlanan bu gecikme, Mahkemenin başvuranların, genel menfaat ve mallara saygı haklarının güvence altına alınmasının gerektirdiği zorunluluklar arasında olması gereken dengeyi bozan ölçüsüz özel bir yükümlülüğü yerine getirdikleri sonucuna varmasına neden olmaktadır.
Bu nedenle Ek 1 Nolu Protokolün 1. maddesi ihlal edilmiştir.
II. AİHSNİN 6§1 MADDESİNİN İHLAL EDİLMESİNE DAİR
Başvuranlar, adli yargılama süresinin AİHSnin 6§1 maddesini tanımamasından şikayetçi olmaktadırlar.
A. Kabul edilebilirliğe ilişkin
AİHM, bu şikayetin AİHSnin 35§3 maddesi uyarınca açıkça dayanaktan yoksun olmadığına kanaat getirmektedir. Başka hiçbir kabul edilemezlik gerekçesi bulunamamıştır.
B. Esas Hakkında
Ek 1 Nolu Protokolün 1. maddesi alanında varılan sonuç gözönüne alınınca AİHM, bu konuyu ayrıca 6§1 maddesi açısından incelemeye gerek olmadığına kanaat getirmiştir.
III. AİHSNİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA
A. Maddi ve Manevi Tazminat
Başvuranlar, 42.623 Amerikan Doları (Dolar) tutarındaki maddi zararının telafi edilmesinin gerektiğini belirtmiştir. Başvuranlar ayrıca manevi zarar için 20.000 Dolar talep etmektedirler.
Hükümet bu taleplere itiraz etmektedir.
Aka kararında (sözüedilen karar, s. 2683-2684, § 55-56) uygulanan hesap şeklini ele alarak ve mevcut ekonomik veriler ışığında, AİHM, başvuranlara ortaklaşa maddi tazminat adı altında 6.715 Euro ödenmesine karar vermiştir.
AİHM manevi zarar konusunda, bu davanın koşullarında ihlal kararının yeterli adli tazmin oluşturduğuna kanaat getirmektedir.
B. Masraf ve Harcamalar
Başvuranlar, AİHMdeki yaptıkları masraf ve harcamalar için 5.511 Dolar talep etmektedirler.
Hükümet bu iddialara itiraz etmektedir.
AİHM, konu hakkında elinde bulunan unsurları ve içtihatları gözönünde bulundurarak, bütün masraflar için başvuranlara ortaklaşa 500 Euro ödenmesinin uygun olacağı kanaatindedir.
C. Gecikme Faizi
AİHM, Avrupa Merkez Bankasının marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı basit faiz oranına 3 puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE
1. Başvurunun kabul edilebilir olduğuna;
2. Ek 1 Nolu Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiğine;
3. AİHSnin 6§1 maddesine göre yapılan şikayetin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;
4. İşbu kararın tek başına manevi zarar için yeterli adil tazmin oluşturduğuna;
5. a) AİHSnin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden T.L.ye çevrilmek üzere, miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak Savunmacı Hükümetin başvuranlara ortaklaşa;
i. maddi tazminat için 6.715 Euro (altı bin yedi yüz on beş Euro);
ii. masraf ve harcamalar için 500 Euro (beş yüz Euro);
ödemesine;
b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Hükümetin, Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eşit oranda basit faizi uygulamasına;
6. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;
KARAR VERMİŞTİR.
İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHMnin İçtüzüğünün 77 §§ 2 ve 3. maddelerine uygun olarak 22 Eylül 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiştir. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy