(AİHS. m. 44, 35, 6)
(Başvuru no: 17742/03)
KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ
STRAZBURG
6 Mart 2007
İşbu karar AÎHS 'nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve 17742/03 başvuru nolu davanın nedeni bu ülke vatandaşı Mehmet Hanifi Kaya'nın (başvuran), Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AİHM) 7 Mayıs 2003 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin Temel İnsan Haklarını güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.
Başvuran, AİHM önünde Şanlıurfa Barosu avukatlarından M. Birlik tarafından temsil edilmektedir.
OLAYLAR
I. DAVA KOŞULLARI
Başvuran, 1946 doğumlu olup Gaziantep'te ikamet etmektedir.
1999 yılında, başvurana ait taşınmaz Birecik Barajı projesi çerçevesinde Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı tarafından kamulaştırılmıştır.
Bir bilirkişi komisyonu başvurana ait arazinin değerini saptamış ve kamulaştırma bedeli mülkün devir tarihinde başvurana ödenmiştir.
3 Şubat 1999 tarihinde, ödenen tutar üzerinde anlaşmazlık doğması üzerine başvuran, Nizip Asliye Hukuk Mahkemesi'ne kamulaştırma bedelinin artırılması talebiyle başvuruda bulunmuştur.
Nizip Asliye Hukuk Mahkemesi 30 Aralık 1999 tarihli bir kararla, başvuranı kısmen haklı bulmuş ve İdare tarafından başvurana 29 Temmuz 1999 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere gecikme faizi ile birlikte 1.838.961.676 Türk Lirası (yaklaşık 3.392 Euro) tutarında ek kamulaştırma bedelinin ödenmesine karar vermiştir.
Yargıtay, 9 Ekim 2000 tarihli bir kararla ilk derece mahkemesi kararını onamıştır.
İdare, 2 Aralık 2002 tarihinde başvurana 5.210.330.117 Türk Lirası (yaklaşık 3.002 Euro) tutarında ek kamulaştırma bedeli ödemiştir.
HUKUK AÇISINDAN
I. 1 NOLU EK PROTOKOLÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuran, Türkiye'deki yüksek enflasyon oranı karşısında yetersiz kalan gecikme faizi nedeniyle ek tazminatın değer kaybettiğinden şikayetçi olmakta ve bu itibarla 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesine gönderme yapmaktadır.
A. Kabuledilebilirlik Hakkında
Hükümet, altı ay kuralına riayet edilmediği gerekçesiyle AİHS'nin 35. maddesi uyarınca başvururunun reddedilmesi gerektiğini belirtmektedir. Bu süre 9 Ekim 2000 tarihinden itibaren işlemeye başlamıştır. Oysaki başvuran, nihai iç hukuk kararından yaklaşık iki yıl ve yedi ay sonra AİHM'ye başvurmuştur.
AİHM dile getirilen şikayetin, İdare tarafından ek kamulaştırma bedelinin geç ödenmesi ile ve bu gecikme nedeniyle başvuranın uğradığı zararla ilgili olduğunu tespit etmektedir.
AİHM, 2 Aralık 2002 tarihinde İdare tarafından ek kamulaştırma bedelinin ödenmesi ile sözkonusu gecikmenin son bulduğunu tespit etmektedir. Başvuran, 7 Mayıs 2003 tarihinde AİHM'ye başvurmuş ve böylece AİHS'nin 35. maddesinin gerekliliklerini yerine getirmiştir.
AİHM, içtihadından doğan kriterler uyarınca (Bkz., özellikle 9 Temmuz 1997 tarihli Akkuş-Türkiye kararı) ve elindeki mevcut unsurların tümünü göz önünde bulundurarak, başvurunun esastan incelenmesi gerektiği kanaatine varmıştır. AIHM, başvuruda başka hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi ile karşılaşılmadığını tespit etmiştir.
B. Esas Hakkında
AİHM daha önce bu davanınkine benzer soruları gündeme getiren başka davalar da incelemiş ve 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır (Bkz., Akkuş, adı geçen karar, ve Aka, adı geçen karar).
AİHM, mevcut davayı incelemiş ve Hükümet'in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatine varmıştır. Ulusal mahkemelerin kararına göre kamulaştırmayı yapan İdare tarafından başvurana verilmesi gereken ek tazminatın ödenmesindeki gecikme, başvuranı, mülkünün kamulaştırılmasına ilaveten ayrı bir zarara daha sokmuştur. Söz konusu davanın toplam fiili süresi ile ikiye katlanan bu gecikme, AİHM'yi, başvuranın genel yararın gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması arasında hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan alışılmışın dışında ve ölçüsüz bir yüke katlanmak zorunda kaldığı yönünde düşünmeye sevk etmektedir.
Sonuç olarak AİHM, 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir.
II. AİHS'NİN 6 § 1. MADDESİ'NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuran, yürütülen adli işlemlerin süresinin AİHS'nin 6 § 1. maddesini ihlal ettiğinden şikayetçi olmaktadır.
A. Kabuledilebilirlik Hakkında
AİHM, sözkonusu şikayetin AİHS'nin 35 § 3. maddesine göre açıkça dayanaktan yoksun ilan edilemeyeceğine kanaat getirmiştir. Başka hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmamaktadır.
B. Esas Hakkında
1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesi kapsamında ulaşılan sonuç dikkate alındığında, AİHM şikayetin ayrıca Sözleşme'nin 6 § 1. maddesi açısından incelenmesine gerek olmadığına karar vermiştir.
III. AİHS'NİN 41. MADDESİ'NİN UYGULANMASI HAKKINDA
A. Maddi ve Manevi Tazminat
Başvuran, 15.500 Euro tutarında maddi zarara uğradığını iddia etmektedir. Başvuran ayrıca manevi tazminat olarak 50.000 Euro talep etmektedir.
Hükümet, bu iddialara karşı çıkmaktadır.
AİHM, Akkuş kararında benimsenen hesaplama yöntemini göz önünde bulundurarak ve ilgili ekonomik veriler ışığında, başvurana 1.000 Euro tutarında maddi tazminat ödenmesine karar vermiştir.
Manevi tazminat hususunda ise AİHM, mevcut dava koşullarında, 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiğinin tespitinin adil tazmin için başlı başına yeterli olduğuna kanaat getirmiştir.
B. Masraf ve Harcamalar
Başvuran, AİHM önünde yaptığı masraf ve harcamalar için 5.000 Euro talep etmektedir.
Hükümet bu iddialara karşı çıkmaktadır.
AİHM, Mahkeme'nin bu konudaki içtihadı ve elindeki mevcut unsurlar doğrultusunda masraf ve harcamalar için başvurana 500 Euro tutarında ödeme yapılmasının makul olduğu kanaatindedir.
C. Gecikme Faizi
Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası'nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç puan eklenecektir.
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE,
1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;
2. Ek 1 Nolu Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;
3. AİHSnin 6 § 1. maddesine dayanan şikayetin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;
4. a) AİHS'nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, döviz kuru üzerinden Y.T.L.'ye çevrilmek üzere ve miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak, Savunmacı Hükümet tarafından başvurana:
i. maddi tazminat için 1.000 Euro (bin) ödenmesine;
ii.masraf ve harcamalar için 500 Euro (beş yüz) ödenmesine;
b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet tarafından, Avrupa Merkez Bankası'nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;
5. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;
karar vermiştir.
İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AIHM'nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3. maddesine uygun olarak 6 Mart 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiştir. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy