(AİHS 1 NOLU EK PROTOKOL m. 1)
(Başvuru no:29128/03)
KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ
STRAZBURG
17 Temmuz 2007
İşbu karar AIHS 'nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (29128/03) başvuru nolu davanın nedeni bu ülke vatandaşlarından Yusuf Tozkoparan, Fehmi Ön, Nazmiye Binicioğlu ve Resmiye Ön'ün (başvuranlar) 19 Ağustos 2003 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AİHM) Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin ("Sözleşme") İnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmış oldukları başvurulardır.
Başvuranlar, İstanbul Barosu avukatlarından H. Ertuğrul tarafından temsil edilmektedirler.
OLAYLAR
I. MEVCUT DAVA KOŞULLARI
Başvuranlar, sırasıyla 1940,1940, 1930 ve 1928 doğumludurlar ve İstanbul'da ikamet etmektedirler.
Fehmi Ön, Nazmiye Binicioğlu ve Resmiye Ön, Marmara Ereğlisi (Çorlu) Sultanköy'de deniz kenarında bir taşınmazın (parsel numarası: 2219) ortaklarıdır. Sözkonusu taşınmazın üzerinde her biri 200 m 2 lik alana inşa edilmiş olan 10 adet villa ve 200m2 lik boş bir alan bulunmaktadır.
Yusuf Tozkoparan, 2218 nolu parsel ve üzerine hiçbir inşa yapılmamış 2.148m2 lik alanın sahibidir.
A. Tapuların iptali amacıyla başvuranlar aleyhine başlatılan usul işlemleri
27 Kasım 1996 tarihinde Hazine, Marmara Ereğlisi (Çorlu) Asliye Hukuk Mahkemesi önünde 2218 nolu parselin tapusunun iptali istemiyle dava açmıştır. Ertesi gün 2219 nolu parsel için de Hazine aynı davayı açmıştır.
30 Mart 2001 ve 16 Mayıs 2002 tarihlerinde alınan iki karar ile Yerel Mahkeme başvuranların bu iki parsele ilişkin tapularını bu parsellerin kıyı kenar çizgisi içinde yer aldığı gerekçesiyle iptal etmiştir.
4 Şubat ve 30 Ekim 2003 tarihlerinde Yargıtay, sırasıyla 2218 ve 2219 nolu parsellere ilişkin hükümleri onamıştır.
12 Mayıs 2003 ve 25 Şubat 2004 tarihlerinde Yargıtay, karar düzeltme başvurularını reddetmiştir.
B. Başvuranların tazminat için başlattıkları usul işlemleri
30 Eylül 2002 tarihinde, başvuranlar tapularının iptal edilmesinden dolayı tazminat talebiyle Hazine aleyhine yerel mahkeme nezdinde başvuruda bulunmuşlardır.
27 Şubat 2003 tarihli bir karar ile yerel mahkeme bu talebi reddetmiştir.
14 Şubat 2005 tarihinde, Yargıtay, bu hükmü onamıştır.
23 Haziran 2006 tarihinde, Yargıtay karar düzeltme talebini reddetmiştir.
C. Gayrimenkullerin satış bedelinin tespit edilmesi amacıyla başvuranın başlattığı usul işlemleri
4 Temmuz 2003 ve 2 Eylül 2005 tarihlerinde başvuranlar, sözkonusu iki parselin satış bedellerinin tespit edilmesi amacıyla yerel mahkeme nezdinde taşınmazların değerlerinin tespitini istemişlerdir.
31 Temmuz 2003 tarihli bilirkişi raporu, 2219 nolu parselin satış bedelini 490.248.000.000 TL (yaklaşık 308.339 Euro) olarak belirlemiştir.
8 Eylül 2005 tarihli bilirkişi raporu 2218 nolu parselin satış bedelini ise 286.060.000.000 TL (yaklaşık 174.805 Euro) olarak belirlemiştir.
HUKUK AÇISINDAN
1.1 NOLU EK PROTOKOL'ÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLMESİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuranlar, 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesi uyarınca tazminat ödenmeksizin taşınmazlarının Hazine'ye devredilmesi nedeniyle mülkiyet haklarından yoksun bırakıldıklarını iddia etmektedirler.
Hükümet bu iddialara karşı çıkmaktadır.
A. Kabuledilebilirlik Hakkında
Hükümet, iç hukuk yollarının tüketilmediğine ilişkin iddiasını belirtmekte ve başvuranların AIHM önünde sunmuş oldukları şikayeti yerel mahkemeler önünde ifade etmediklerini ileri sürmektedir.
Hükümet, başvuranların tapularının iptalinden dolayı uğradıkları zararlara ilişkin, Anayasa'nın 125. maddesi uyarınca ya da İdari Muhakeme Usulü Kanunun ilgili maddeleri veya Medeni Kanun uyarınca dava açabileceklerini fakat açmadıklarını belirtmektedir.
Hükümet, başvuranların, tapularının iptal edildiği tarihten itibaren altı aylık süre içinde başvurularını sunmuş olmaları gerektiğini de ifade etmektedir.
Başvuranlar, bu argümanlara itiraz etmektedirler.
Hükümet'in ilk itirazına ilişkin olarak, AİHM, başvuranların 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesini gerekçe göstererek tapularının iptali nedeniyle tazminat davası açtıklarını saptamaktadır. Bu durumda AİHM, Hükümet'in bu konudaki itirazını reddetmektedir.
Hükümet'in ikinci itirazına ilişkin olarak da AİHM, Doğrusöz ve Aslan-Türkiye davasındaki (n° 1262/02, 30 Mayıs 2006) benzer itirazı reddettiğini hatırlatmaktadır. AIHM, mevcut davada daha önce alınan karara aykırı hiçbir gerekçe görememektedir.
Son olarak Hükümet'in altı ay kuralına ilişkin itirazına ise AİHM, tapu iptali için açılan davaların 12 Mayıs 2003 ve 25 Şubat 2004 tarihlerinde son bulduklarını ve başvuranların başvurularını 19 Ağustos 2003 tarihinde yani altı aylık süre içinde sunduklarını belirtmektedir.
AİHM, mevcut davada AİHS'nin 35§3. maddesi uyarınca başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olmadığını tespit etmektedir. Ayrıca AIHM, kabuledilemezliğe ilişkin hiçbir gerekçe bulunmadığını da belirtmektedir. Dolayısıyla başvurunun kabuledilebilir olduğunu ilan etmek doğru olacaktır.
B. Esas Hakkında
AİHM, başvuranların şikayetine benzer bir şikayeti daha önce incelediğini ve 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaştığını hatırlatmaktadır. Aslında AİHM, bir malın değerine uygun makul bir miktar ödenmeksizin mülkten yoksun bırakılmanın ihlal oluşturduğunu ve tazminat ödenmemesinin 1 Nolu Ek Protokol'ün 1.maddesi kapsamında yalnızca özel durumlarda haklı görülebileceğini ifade etmektedir, (bkz; sözü edilen N.A ve Diğerleri) Mevcut davada, başvuranlar sahip oldukları mülklerinin Hazine'ye devredilmesi nedeniyle hiçbir tazminat almamışlardır. AİHM, Hükümet'in sözkonusu davayı farklı bir sonuca ulaştırmak için hiçbir tespit ve delil sunmadığını saptamaktadır. (sözü edilen, N.A ve Diğerleri)
Bu durumda, 1 Nolu Ek Protokol'ün 1.maddesi ihlal edilmiştir.
II. AİHS'NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA
A. Tazminat
Başvuranlar, maruz kaldıkları maddi zarar için sırasıyla 190.000 Euro, 70.000 Euro, 70.000 Euro ve 35.000 Euro talep etmektedirler. Ayrıca başvuranlar, manevi tazminat başlığı altında sırasıyla 80.000 Euro, 30.000 Euro, 30.000 Euro ve 15.000 Euro istemektedirler.
Hükümet bu miktarlara itiraz etmektedir.
Bu durumda, AİHM, 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesi kapsamında tespit edilen ihlalin nedeninin, taşınmaza el konulmasının yasal olup olmaması değil, uygun tazminatın ödenmemesi olduğunu saptamaktadır. (Scordino - İtalya, n° 36813/97)
Sahip olduğu unsurlar ve taşınmazın fiyatı hakkında, on villa ve boş bir arazinin bulunduğu 2219 nolu parsel ile boş bir arazi olan 2218 nolu parselin fiyatına ilişkin sahip olduğu bilgileri dikkate alarak AİHM, hakkaniyete uygun olarak, aşağıdaki miktarların maddi tazminat olarak ödenmelerinin uygun olacağı kanaatindedir:
Fehmi Ön, Nazmiye Binici oğlu ve Resmiye Ön'e ortaklaşa olarak 210.000 Euro Yusuf Tozkoparan'a 80.000 Euro
Manevi tazminata ilişkin olarak, AİHM mevcut davada ihlal tespitinin adil tazmin için başlı başına yeterli olduğu kanaatindedir.
B. Masraf ve Harcamalar
Başvuranlar, masraf ve harcamalara ilişkin hiçbir talepte bulunmamışlardır. Bu nedenle AİHM, bu başlık altında herhangi bir ödeme yapılmasının gerekli olmadığı kanaatine varmıştır.
C. Gecikme Faizi
AİHM, Avrupa Merkez Bankası'nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3 puanlık bir artışın eklenmesinin uygun olacağına hükmetmektedir.
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AIHM, OYBİRLİĞİYLE,
1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;
2. 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;
3. İhlal tespitinin, başvuranın maruz kaldığı manevi zarar için başlı başına yeterli adil tazmin oluşturduğuna;
4. a)AİHS'nin 44§2. maddesi uyarınca, kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL' ye çevrilmek üzere miktara yansıtılacak her türlü vergiden muaf tutularak Savunmacı Devlet tarafından Fehmi Ön, Nazmiye Binici oğlu ve Resmiye Ön'e ortaklaşa olarak 210.000 Euro (iki yüz on bin Euro) maddi tazminat ve Yusuf Tozkoparan'a aynı başlık altında 80.000 Euro ödenmesine;
b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Hükümet'in Avrupa Merkez Bankası'nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faizin uygulanmasına;
5. Adil tazmine ilişkin diğer tüm taleplerin reddine;
KARAR VERMİŞTİR.
İşbu karar Fransızca hazırlanmış olup, iç tüzüğün 77§ § 2 ve 3. maddelerine uygun olarak 17 Temmuz 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiştir. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy