Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi .A.İ.H.M. 2003/6073 Esas 2005/ Karar

(AİHS m. 6, 1 NOLU EK PROTOKOL m. 1)

(Başvuru no: 6073/03)

NİHAİ KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRASBOURG

15 Temmuz 2005

İşbu karar Sözleşmenin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup
şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (6073/03) başvuru no’lu davanın nedeni, bu ülke vatandaşı Salih Kaplan’ın (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) 7 Şubat 2003 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur. Başvuran, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önünde Gaziantep Barosu avukatlarından M. Türkmen tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

Davanın Koşulları

Başvuran 1945 doğumlu olup Gaziantep’te ikamet etmektedir.

1999 yılında Birecik Barajı’nın yapımı için Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (İdare) başvurana ait beş araziyi kamulaştırmıştır.

İdare tarafından ödenen tutar üzerinde anlaşmazlık doğunca, başvuran 22 Şubat 1999 tarihinde, Nizip Asliye Hukuk Mahkemesi’ne her parsel için kamulaştırma bedelinin artırılması talebiyle başvuruda bulunmuştur.

Asliye Hukuk Mahkemesi İdarenin başvurana ek bedel ödemesini kararlaştırmıştır.

Yargıtay 6 Kasım 2000 tarihinde bu kararları onamıştır.

22 Kasım 2002 tarihinde İdare tarafından başvurana ek istimlak bedelleri ödenmiştir, ayrıtılar tabloda gösterilmektedir:

PARSELLER EK
İSTİMLAK BEDELİNİN HESAPLANDIĞI TARİH YARGITAY KARARININ TARİHİ EK
İSTİMLAK
BEDELİNİN
MİKTARI
(TL.) ÖDEME TARİHİ ÖDEME MİKTARI (TL.)
No: 103/295 26.2.1999 6.11.2000 1.824.625.000 22.11.2002 5.552.151.413
No: 103/1248 26.2.1999 6.11.2000 2.135.639.442 22.11.2002 6.498.537.258
No: 103/1249 26.2.1999 6.11.2000 8.882.662.930 22.11.2002 27.029.055.030
No: 103/1296 26.2.1999 6.11.2000 1.508.113.100 22.11.2002 4.589.037.352
No: 110/772 28.2.1999 6.11.2000 5.359.979.100 22.11.2002 16.294.872.462

HUKUK AÇISINDAN

I. 1 NO’LU EK PROTOKOL’ÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran, Türkiye’deki yüksek enflasyon oranı karşısında yetersiz kalan gecikme faizi nedeniyle ek bedelin değer kaybettiğinden şikayetçi olmakta ve bu itibarla 1 No’lu Ek Protokolün 1. maddesine gönderme yapmaktadır.

A. Kabuledilebilirlik Hakkında

Hükümete göre başvuran tarafından icra takibi başlatılmadığı için AİHS’nin 35. maddesinde öngörüldüğü gibi iç hukuk yolları tüketilmemiştir.

AİHM, adli bir süreç sonunda Devlet karşısında alacaklı konuma gelen bir kimsenin tazminat alabilmesi için icra takibi başlatmasının şart koşulmasının, Mahkeme içtihatlarınca uygun bulunmadığını hatırlatır (Metaxas-Yunanistan, no: 8415/02, § 19, 27 Mayıs 2004, ve Karahalios - Yunanistan, no: 62503/00, § 23,11 Aralık 2003). Sonuç olarak Hükümet’in bu itirazı kabuledilemez bulunmuştur.

AİHM, yerleşik içtihatlarından doğan kriterler ışığında (Bkz., özellikle Akkuş, adıgeçen karar) ve elindeki mevcut unsurların tümünü gözönüne alarak, başvurunun esastan incelenmesi gerektiği kanaatine varmıştır. AİHM başvuruda hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi ile karşılaşılmadığını tespit etmiştir.

B. Esas Hakkında

AİHM daha önce bu davadakine benzer soruları gündeme getiren başka davalar da incelemiş ve I No’lu Ek Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır (Bkz., Akkuş, adıgeçen karar, s. 1317, §§ 31 ve Aka, adıgeçen karar, s. 2682, §§ 50-51).

AİHM mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak hiçbir tespiti ve delili sunmadığı kanaatine varmıştır. Ulusal mahkemelerin kararına göre kamulaştırmayı yapan idare tarafından başvurana verilmesi gereken ek tazminatın ödenmesindeki gecikme, başvuranı, mülkünün kamulaştırılmasına ilaveten ayrı bir zarara daha sokmuştur. Sözkonusu davanın toplam fiili süresi ile daha da artan bu gecikme, AİHM’yi, başvuranın genel yararın gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması arasında hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan alışılmışın dışında ve ölçüsüz bir yüke katlanmak zorunda kaldığı yönünde düşünmeye sevk etmektedir.

Sonuç olarak AİHM, I No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir.
II. AİHS’NİN 6 § 1 MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuran yürütülen yargı sürecinin uzunluğunun AİHS’nin 6 § 1 maddesini ihlal ettiğinden şikayetçi olmaktadır.

A. Kabuledilebilirlik Hakkında
AİHM sözkonusu şikayetin AİHS’nin 35 § 3 maddesine göre açıkça dayanaktan yoksun ilan edilemeyeceğine kanaat getirmiştir. Başka hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmamaktadır.

B. Esas Hakkında

1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi kapsamında ulaşılan sonuç dikkate alındığında, AİHM şikayetin ayrıca Sözleşme’nin 6 § 1 maddesi açısından incelenmesine gerek olmadığına karar vermiştir.

III. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Maddi ve manevi tazminat

Başvuran 16.000 Euro’ya denk düşen maddi ve manevi zarara uğradığını ileri sürmektedir.

Hükümet bu miktarlara karşı çıkmaktadır.

Akkuş (sözü edilen karar, s.1311, §§ 35-36 ve 39) kararında kabul edilen hesaplama yöntemi ve ekonomik kayıplar dikkate alındığında, AİHM başvurana 15.270 Euro ödenmesini kararlaştırmıştır.

Manevi zarara gelince, AİHM olayların mevcut koşulları göz önünde bulundurulduğunda ihlal kararının tespitinin adil tazmin için başlı başına yeterli olacağını kaydetmektedir.

B. Masraf ve harcamalar

Başvuran masraf ve harcamalara dair talepte bulunmamıştır.

Mahkemeye sunulan unsurlar ve bu yöndeki içtihadı doğrultusunda AİHM, başvurana bu başlık altında bir ödeme yapılmasını gerekli görmemektedir.

C. Gecikme faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3 puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2.1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AİHS’nin 6 § 1 maddesine dayanan şikayetin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;

4. Mevcut kararın adil tazmin için başlı başına yeterli olduğuna;

5. a) Savunmacı Devletin, AİHS’nin 44 § 2 maddesi uyarınca kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf olarak, ödeme tarihinde döviz kurundan T.L.’ye çevrilmek üzere başvurana maddi tazminat olarak 15.270 (on beş bin iki yüz yetmiş) Euro’yu ödemesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eşit oranda basit faizin uygulanmasına;

6. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3 maddelerine uygun olarak 15 Temmuz 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiştir. (¤¤)


Full & Egal Universal Law Academy