(AİHS m. 5, 6)
(Başvuru no:30911/04)
KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ
STRAZBURG
20 Şubat 2007
İşbu karar AIHS 'nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 30911/04 başvuru nolu davanın nedeni, bu ülke vatandaşı olan Remzi Aydının (başvuran) 20 Ağustos 2004 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AİHM) yapmış olduğu başvurudur.
Başvuran AİHM önünde İstanbul Barosu avukatlarından E.E. Ak tarafından temsil edilmektedir.
OLAYLAR
I. DAVA KOŞULLARI
Başvuran 1973 doğumludur. 29 Temmuz 1998 tarihinde askerlik hizmeti yerine getirdiği sırada yakalanmıştır.
Başvuran, 2 Ağustos 1998 tarihinde yasadışı bir terör örgütü adına çeşitli şehirlerde, özellikle bombalı saldırı, silahlı saldırı olmak üzere kırk üç terör ayrı eylemi gerçekleştirdiği gerekçesiyle İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) tarafından tutuklanmıştır.
A. Açlık grevi
Başvuran, 2003 ve 2004 yılında 538 gün süreyle açlık grevi yapmıştır. Cezaevi doktoru tarafından 26 Haziran 2003 ve 19 Mart 2004 tarihleri arasında düzenli olarak muayene edilmiştir. 19 Mart 2004 tarihinde Tekirdağ Devlet Hastanesi'ne sevk edilmiş ve 15 Nisan 2004 tarihine kadar hastanede kalmıştır. Başvuran tıbbi müdahalelerin neredeyse tamamını reddetmiştir.
Talebi üzerine başvuran, 15 Nisan 2004 tarihinde Bayrampaşa Devlet Hastanesi'ne sevk edilmiş ve 6 Mayıs 2004 tarihine kadar hastanede kalmıştır. Bu tarihte başvuran her türlü tıbbi müdahaleyi reddettiği gerekçesiyle İstanbul Cezaevi'ne gönderilmiştir. Başvuran 14 Eylül 2004 tarihine kadar altı kez hastaneye sevk edilmiş ve her defasında tıbbi müdahaleyi ya da sağlık muayenesini reddettiğini belirten raporlar düzenlenerek cezaevine geri gönderilmiştir. Cezaevi doktoru düzenli olarak başvuranın muayenelerine devam etmiştir.
İstanbul Cezaevi doktoru tarafından düzenlenen 1 Kasım 2004 tarihli raporda, başvuranın sağlık durumunun ortalama seviyede olduğu ve sağlık bakımından bir aciliyet göstermediği ifade edilmiştir. Raporda başvurana tekerlekli sandalye de verildiği belirtilmiştir.
Bu zaman zarfında başvuran bir takım ilaçlar ve vitaminler kullanmıştır. 14 Aralık 2004 tarihinde Bayrampaşa Devlet Hastanesi'ne sevk edilmiştir.
Başvuran, 15 Aralık 2004 tarihinde açlık grevine son verdiğini açıklamıştır. 27 Ocak 2005 tarihine kadar "kötü beslenme" nedeniyle tedavi edilmiştir. Nöroloji ve kineziterapi servislerinde de muayeneler ve tedaviler gerçekleştirilmiştir.
Kocaeli Üniversitesi Nöroloji servisi tarafından düzenlenen 1 Mayıs 2006 tarihli sağlık raporunda başvuranın bacaklarında tepki vermede eksiklik olduğu ya da geç tepki verdiği belirtilmiştir.
B. Başvuran aleyhinde başlatılan ceza davası
Alınan bir dizi yetkisizlik kararı, muhakemenin men'i kararı ve davanın diğer üç sanıkla ilgili olan başka davalarla birleştirilmesi kararı sonrasında, 22 Haziran 2001 tarihinde DGM başvuranın belirtilen on iki eyleme aktif olarak katıldığına karar vermiş ve anayasal düzene karşı eylemlerde bulunmak suçundan başvuranı ağır hapis cezasına mahkum etmiştir.
DGM kararını vermeden önce on dört duruşma gerçekleştirmiş ve çok sayıda balistik inceleme ve parmak izi incelemesi yaptırmış, tanık ifadelerine başvurmuş ve polis soruşturması yapılmasını talep etmiştir.
Başvuranın avukatı, 3 Ekim ve 5 Aralık 2000 tarihli duruşmalar sırasında görüşlerini sunmak için ek süre talep etmiş ve 27 Şubat ve 15 Mayıs 2001 tarihli duruşmalara katılmamıştır.
Yargıtay, 7 Mart 2002 tarihinde, davaya müdahil olarak katılınması konusundaki usul hatası nedeniyle bu kararı bozmuştur.
17 Temmuz 2003 tarihinde, düzenlenen altı duruşma sonrasında DGM başvuranı yine aynı cezaya mahkum etmiştir.
28 Ocak 2004 tarihinde bu karar, sanıklar aleyhindeki belgelerin orijinalleri dosyaya eklenmediği ve bulunan nüshaların onaylanmadığı gerekçesiyle bir kez daha bozulmuştur.
16 Haziran 2004 tarihinde 5190 sayılı Kanun yürürlüğe girmiş ve Devlet Güvenlik Mahkemeleri kaldırılmıştır. Böylece dava, 21 Ekim 2004 tarihinde Ağır Ceza Mahkemesi'nde yeniden görülmeye başlanmıştır.
Başvuranın avukatı 19 Nisan 2005 tarihli duruşma sırasında görüşlerini sunmak için ek süre talep etmiştir.
Dava halen Ağır Ceza Mahkemesi'nde görülmektedir.
Mahkeme yargılama süresinde her otuz günde bir, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 112. maddesi uyarınca başvuranın tutuklu yargılanmasını res'en incelemiştir. Mahkeme, delillerin durumu, isnat edilen suçun cinsini dikkate alarak başvuranın tutuklu yargılanmasının devamına karar vermiştir. Mahkeme, 2004 yılında iki defa, delillerin toplanması işleminin tamamlanmadığını belirtmiştir.
Başvuran, 2004 tarihinden itibaren de sağlık durumuna atıfta bulunarak çok sayıda tahliye talebinde bulunmuştur. Bu talepler aynı gerekçelerle reddedilmiştir.
Ağır Ceza Mahkemesi, 15 Temmuz 2004, 27 Ocak 2005 ve 19 Nisan 2005 tarihli duruşmalarda başvuranın tutuklu olarak yargılanmasının devamına karar vermiş ve dosya içeriği ve karar bozma gerekçeleri dikkate alındığında başvuranın duruşmalarda hazır bulunacağı konusunda ikna olmadığı hususunu dile getirmiştir.
Başvuran sağlık sorunlarını öne sürmüş ve Tekirdağ F Tipi Cezaevi'ne oradan da Kocaeli Cezaevi'ne nakledilmesine itiraz etmiştir. Başvuranın başvurusu 9 Aralık 2005 tarihinde reddedilmiştir.
HUKUK AÇISINDAN
I. KABULEDİLEBİLİRLİK HAKKINDA
A. Kötü muamelenin yasaklanması hakkında
1. Tarafların argümanları
AİHS'nin 3. maddesine atıfta bulunan başvuran, yakalandığını iddia ettiği WK-S sebebiyle sağlık durumunun tutukluluk şartlarıyla bağdaşmadığını iddia etmektedir. Başvuran günlük ihtiyaçlarını karşılamak için yardıma ihtiyacı olduğundan dolayı serbest bırakılması gerektiğini iddia etmektedir.
Hükümet, iç hukuk yollarının tüketilmediğini ileri sürmekte, cezaevlerindeki koşulların uygun olduğunu ve gerekli tıbbi bakımın bütün tutuklulara sağlandığını ifade etmektedir. Hükümet, gerekli olması durumunda ilgililerin hastaneye sevkedildiğini ya da geçici süreyle serbest bırakıldığını belirtmektedir. Hükümet, AİHM'den dayanaktan yoksun olması sebebiyle sözkonusu başvuruyu kabuledilemez ilan etmesini talep etmektedir.
2. AÎHM'nin takdiri
Aşağıda belirtilen sebeplerden dolayı, AİHM iç hukuk yollarının tüketilmediği hususunda Hükümet tarafından dile getirilen ön itirazı üzerinde durmayacaktır.
AİHS'nin 3. maddesi uyarınca cezaevindeki sağlık koşulları, 1996 ve 2000 yıllarında Türkiye'deki cezaevlerindeki açlık grevleri ve bu davalar çerçevesinde 2004 yılında Mahkeme tarafından gerçekleştirilen soruşturma konusundaki içtihatla ilgili olarak AİHM, Tekin Yıldız kararına, Mutlu-Türkiye (no: 37652/04) ve Paksoy-Türkiye (no: 33901/04) kararlarına atıfta bulunmaktadır.
AİHM, bir tutuklunun sağlık gerekçesiyle serbest bırakılmasına ilişkin herhangi bir zorunluluk bulunmadığına ilişkin içtihadını (Bkz. diğerleri arasında, Matencio-Fransa, no: 58749/00, 15 Ocak 2004) ve daha sonra ise tutukluluk sırasında sağlanan sağlık bakımı ile ilgili olarak şikayet ileri sürülmemesine rağmen, kişinin hapsedilmesinin Türkiye aleyhinde yapılan diğer benzer başvurular bağlamında AİHS'nin 3. maddesine uygun olup olmadığı sorusunun, ilgili kişilerin cezaevi dışında tedavi edilebilmeleri için, yetkililer tarafından sağlanan geçici serbest bırakma kararı dikkate alınarak değerlendirildiği hususunu hatırlatmanın uygun olacağı kanaatindedir (Bkz., örneğin, Kuruçay-Türkiye, no: 24040/04, 10 Kasım 2005).
Oysa ki hiçbir raporda başvuranın serbest bırakılması gerektiği belirtilmemiş ve hiçbirisinde Wernicke-Korsakoff Sendromu (WK-S) teşhisi konulmamıştır.
Ayrıca, bir kimsenin tutuklu yargılanmak üzere tutulmasının uygun olup olmadığı konusunda ve mevcut davada da olduğu gibi, ulusal makamlar başvuranın fiziksel bütünlüğünün korunması zorunluluğunu gerekli tedavileri sağlayarak yerine getirdiklerinde, AİHM'nin kendi bakış açısını yerel mahkemelerin bakış açısının yerine koyması mümkün değildir (Sakkopoulos-Yunanistan, no: 61828/00, 16 Ocak 2004, ve Reggiani Martinelli-İtalya (karar), no: 22682/02). Zaten başvuran, sözkonusu tıbbi bakımın şeklinden ya da yetersiz oluşundan dolayı şikayetçi olmamakta, sadece iddialarını desteklemeksizin, serbest bırakılması gerektiğini iddia etmekle yetinmektedir {Ahmet Arslan-Türkiye (karar), no: 5114/04, 1 Aralık 2005).
Sonuç olarak başvuranla ilgili sağlık raporlarında başvuranın hapsedilmemesi gerektiği hususunda herhangi bir ifade yer almamaktadır.
Böylece, başvurana uygulanan tıbbi bakımı dikkate alarak, ilgili olayların değerlendirilmesinden ve Hükümetin uygulamada sağladığı güvence ve AİHM bilirkişi kurulunun ilk grup davalar için cezaevi kurumlarına yönelik gerçekleştirdiği inceleme ziyaretleri neticesinde AİHM, başvuranın hükümlülük şartlarının AİHS'nin 3. maddesi uyarınca insanlık dışı ve aşağılayıcı bir muamele teşkil ettiğini gösterir ciddi gerekçelerin yer almadığına itibar etmektedir (Balyemez-Türkiye, no: 32495/03, 22 Aralık 2005, Sinan Eren-Türkiye, no: 8062/04, 10 Kasım 2005).
Sonuç olarak AİHM, dayanaktan yoksun bulunması nedeniyle AİHS'nin 35 §§3. ve 4. maddeleri uyarınca bu şikayeti reddetmektedir.
B. Masumiyet Karinesi
Başvuran, AİHS'nin 6 § 2. maddesinde güvence altına alınan masumiyet karinesi ilkesine rağmen makul sebepler olmaksızın bu kadar uzun süren bir tutuklu yargılamanın, yargısız infaz olduğunu iddia etmektedir.
AİHM'nin içtihadı uyarınca, bir kimsenin tutuklu olarak yargılanması masumiyet karinesi ilkesinin sınırlandırılması anlamına gelmektedir. Oysaki AİHS'nin 5 § 3. maddesi, masumiyet karinesi uyarınca, yalnızca kişi özgürlüğüne saygı ilkesine istisna getirilmesini haklı gösterecek somut bir delil olması durumunda tutukluluğun devam etmesini onaylamaktadır. Bu nedenle bu hüküm aynı zamanda dolaylı olarak masumiyet karinesi ilkesini de güvence altına almaktadır. Sonuç olarak tutuklu yargılamanın süresi ile ilgili olarak AİHS'nin 6 § 2. maddesi bakımından ayrıca bir soru ortaya çıkmamaktadır zira bu alanda bu ilkeye riayet edilmesinin sağlanması esastır.
AİHM bu şikayeti 5/3. madde kapsamında inceleyecektir.
C. Tarafsızlık ve Bağımsızlık
Başvuran, AİHS'nin 6 § 1. maddesine atıfta bulunarak İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi'nin tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan yoksun olduğundan şikayetçi olmakta ve bu mahkemenin, genel hukuk mahkemesi görünümünde olan bir Devlet Güvenlik Mahkemesi olduğunu ileri sürmektedir. Başvuran, bununla ilgili olarak yaptığı açlık grevinin süresinin 538 gün olmasına rağmen Cumhuriyet Savcısı tarafından 485 gün olarak ifade etmiş olmasına atıfta bulunmaktadır. Başvuran ayrıca Ağır Ceza Mahkemesi'nin yargılama süresince kendisini serbest bırakmadığını belirtmektedir.
AİHM her şeyden önce başvuranın iddialarını ikna edici bir şekilde dile getirmediğini tespit etmektedir. Başvuran tarafından iddia edilen olaylar AİHS'nin 6. maddesi bakımından incelenebilirse de söz konusu yargılamanın, bu maddenin gerekliliklerini yerine getirip getirmediği sorusunun ancak yargılamanın bir bütün olarak incelenmesi sonucunda, başka bir ifade ile yargılama sona erdiğinde tespit edilebileceğini hatırlatmak gerekmektedir. Belirli bir unsurun, erken sayılabilecek bir aşamada yargılamanın adil olup olmadığı hususunun belirlenmesini sağlayacak kadar belirleyici olması durumunun gözardı edilmesi mümkün değilse de AİHM, başvuranın ceza davasının henüz sonuçlanmadığını ve başvuranın argümanlarının bu türden koşullan ortaya koymadığını tespit etmektedir (Francesco Aggiato kararı).
Sonuç olarak AİHS'nin 35 §§ 3 ve 4. maddeleri uyarınca dayanaktan yoksun olması sebebiyle bu şikayetin kabuledilemez olduğuna kanaat getirilmiştir.
D. Tutuklu yargılama ve dava süresi
Başvuran, 30 Temmuz 1998 tarihinde yakalandığını ve 2 Ağustos 1998 tarihinden beri tutuklu bulunduğunu belirterek halen sürmekte olan tutuklu yargılama süresinin aşırı uzun olduğunu ileri sürmektedir. Başvuran bununla ilgili olarak AİHS'nin 5 §§ 1 (c) ve 3. maddelerine atıfta bulunmaktadır.
Başvuran, AİHS'nin 6 § 1. maddesi bakımından halen görülmekte olan davasının aşırı uzun sürdüğünden şikayetçi olmaktadır.
AİHM bu şikayetlerin AİHS'nin 35 § 3. maddesi uyarınca açıkça dayanaktan yoksun olmadığını tespit etmektedir. Başka hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığından dolayı bu şikayetlerin kabuledilebilir olduğuna karar vermiştir.
Bununla birlikte dava koşullarının hukuki nitelendirilmesini yapan AİHM, başvuranlar ya da Hükümetler tarafından sunulan nitelendirmelere bağlı olmadığından, tutuklu yargılamanın süresi ile ilgili olarak dile getirilen şikayetin, AİHS'nin 5 § 3. maddesi kapsamında incelenmesinin uygun olacağına kanaat getirmektedir (Büyükdağ-Türkiye, no: 2834095, 21 Aralık 2000).
II. AİHS'NİN 5 § 3. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuran tutuklu yargılama süresinin uzun sürmesinden dolayı şikayetçi olmakta ve AİHS'nin 5 § 3. maddesine atıfta bulunmaktadır.
Değerlendirmeye alınacak dönemle ilgili olarak başlangıç tarihinin, başvuranın yakalandığı 29 Temmuz 1998 tarihi kabul edilmesi hususuna kimse itiraz etmemektedir (Batı ve diğerleri-Türkiye, no: 33097/96 ve 57834/00).
AİHM mahkumiyet kararının kendisinin, atıfta bulunulan madde kapsamında değerlendirmeye alınacak dönemin sona ermesi anlamına geldiğini hatırlatmaktadır. Bu tarihten itibaren, ilgili kişinin tutuklanması, AİHS'nin 5 § 1 a) maddesi kapsamına girmektedir (Bkz., örneğin, I.A.-Fransa kararı, 23 Eylül 1998, Derleme Kararlar ve Hükümler). Başvuran, mahkum edildiği 22 Temmuz 2001 tarihinden, mahkumiyet kararının Yargıtay tarafından onandığı 7 Mart 2002 tarihine kadar ve aynı şekilde ikinci mahkumiyet karar tarihi olan 17 Temmuz 2003 tarihinden, kararın ikinci kez onandığı 28 Ocak 2004 tarihine kadar "yetkili bir mahkeme tarafından mahkum edildikten sonra yasalara uygun olarak tutuklu bulunmaktaydı".
Sonuç olarak başvuranın tutuklu yargılanma süresi üç dönemden oluşmaktadır. Birincisi, 29 Temmuz 1998 tarihinden 22 Haziran 2001 tarihine kadar ve ikincisi 7 Mart 2002 tarihinden 17 Temmuz tarihine kadar.
Üçüncüsü ise 28 Ocak 2004 tarihinde başlamıştır. Başvuranın halen tutuklu olarak yargılandığı dikkate alınırsa, değerlendirilecek toplam süre şu an itibariyle yaklaşık yedi yıl üç aydır (Solmaz-Türkiye, 16 Ocak 2007 tarihli karar).
Hükümet, sanıkların sayısı, davanın karmaşıklığı, başvurana verilecek ceza ve firar tehlikesi dikkate alındığında tutuklu yargılama süresinin makul olduğunu belirtmektedir.
Başvuran, sağlık durumu nedeniyle firar etmesinin mümkün olmadığını ve kişisel ihtiyaçlarını zorlukla karşılayabildiğim belirtmektedir. Her ne olursa olsun, bu kadar uzun bir tutuklu yargılama süresinin haklı gösterilemeyeceğini ileri sürmektedir.
AİHM'nin yerleşik içtihadı uyarınca, tutuklu yargılama süresinin makul olup olmadığı her davada davanın özel koşulları dikkate alınarak değerlendirilmelidir.
Öncelikli olarak ulusal mahkemelerin, belirli bir davada bir sanığın tutuklu yargılama süresinin makul süreyi aşmaması konusuna özen göstermeleri gerekmektedir. Bu amaçla, ulusal mahkemelerin, masumiyet karinesi uyarınca kişi özgürlüğüne saygı ilkesine istisna getirilmesini haklı gösterecek bir kamu yararının bulunup bulunmadığının tespit edilmesini sağlayacak bütün dava koşullarını incelemeleri ve tahliye taleplerini reddeden kararlarında bunları dikkate almaları gerekmektedir. Esasında AİHM'nin, sözkonusu kararlarda yer alan gerekçelerden ve başvuran tarafından yapılan başvurularda tartışma götürmeyen olaylardan yola çıkarak, AİHS'nin 5 § 3. maddesinin ihlal edilip edilmediğine karar vermesi gerekmektedir (Bkz. Assenov ve diğerleri-Bulgaristan, 28 Ekim 1998 tarihli karar).
Bu bağlamda, bir suç işlediği gerekçesiyle tutuklanan kişiye yönelik makul şüphelerin devamlılığı, tutukluluğun sine qua non olmazsa olmaz koşuludur, fakat kimi kez bu yeterli olmamaktadır; Mahkeme, hukuki mercilerin hürriyet hakkından yoksun bırakmaya dair diğer gerekçelerin meşruluğunu belirlemek durumundadır. Bu gerekçeler gerekli ve yeterli olduğu takdirde, ulusal makamların yargı süreci boyunca yeterli ihtimamı gösterip göstermediklerinin ayrıca bilinmesi gerekmektedir (Bkz. diğerleri arasında, Mansur-Türkiye kararı, 8 Haziran 1995 tarihli karar). Soruşturmanın karmaşıklığı ve özellikleri bununla ilgili olarak dikkate alınması gereken unsurlardır (Van der Tang-İspanya, 13 Temmuz 1995 tarihli karar).
Mevcut davada, dosyada yer alan unsurlardan DGM'nin, kanıtların durumu, isnat edilen suçun türü ve cezanın süresi gibi neredeyse tamamen aynı ifadelerle her duruşma sonunda düzenli olarak başvuranın tutukluluğunun devamına karar verdiği ortaya çıkmaktadır.
2004 ve 2005 yıllarında, Yargıtay'ın ikinci kararından sonra DGM iki kez delillerin toplanması işleminin sona ermediğini ifade etmiştir. Mahkeme üç defa firar riskine atıfta bulunmuştur.
AİHM, ulusal mahkemelerin başvuranın adaletten kaçma riski bulunduğunu düşünmüş olabileceklerini anlamaktadır. Bununla birlikte, firar etme riskinin kaçınılmaz olarak zamanla azalması (Bkz. Neumeister-Avusturya, 27 Haziran 1968 tarihli karar) ve bu riskin yalnızca kişinin giyebileceği hükmün ağırlığıyla izah edilemeyeceğinin açık olmasına rağmen (Bkz. Muller-Fransa, 17 Mart 1997 tarihli karar), Ağır Ceza Mahkemesi'nin bu riski başvuranın özel durumu bakımından neye dayandırdığını kararlarında açıklamamış olması hususunu üzücü bulmaktadır. Böylelikle tutukluluğun devamına ilişkin kararlardan, ulusal mahkemelerin bu riskin neden yedi yıl boyunca sürdüğünü gerekçelendirmeyi ihmal ettikleri tespit edilmektedir (Bkz., diğerleri arasında, Letellier-Fransa, 26 Haziran 1991, ve Zannouti-Fransa, no: 42211/98, 31 Temmuz 2001).
"Kanıtların durumu" suçluluğa ilişkin ciddi belirtilerin var olduğunun ve sürdüğünün göstergesi olarak değerlendirilse ve genel olarak bu koşullar yeterli etkeni oluştursa da, tutukluluğun bu denli uzun bir süre devam etmesini başlı başına doğrulamak için yeterli değildir (Mansur kararı).
AİHM, davada sanıkların ve terörist faaliyetlerin çokluğunun davayı karmaşık hale getirdiğini kabul etmektedir. Bununla birlikte, davanın seyrindeki hiçbir gecikmenin başvurana bağlanamayacağı düşünülmektedir.
Kişinin, mevcut davada olduğu gibi mahkum edildiği cezaya gelince, AİHM, tutukluluğun sürdürülmesinin, kişinin özgürlüğünden yoksun bırakacak bir cezanın önceden çekilmiş olması için kullanılamayacağını hatırlatır. (Bkz., özellikle, Letellier, ve I.A-Fransa, 23 Eylül 1998). Tutuklu yargılanmanın daha sonraki bir cezaya sayılması 5. maddenin 3. paragrafının ihlal edilmesini ortadan kaldıramamaktadır. Yalnızca 41. madde kapsamında tazminin takdir edilmesinde etkisi olacaktır (Engel ve diğerleri-Hollanda, 8 Haziran 1976 ve Kimran-Türkiye, no: 61440/00, 5 Nisan 2005).
Sonuç olarak, başvuranın, genel bir değerlendirme gerektiren tutukluluk süresi makul süreyi aşmıştır. O halde AİHS'nin 5 § 3 maddesi ihlal edilmiştir.
III. AİHS'NİN 6 § 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuran, aleyhinde açılan davanın süresini dile getirmekte ve AİHS'nin 6 § 1. maddesine atıfta bulunmaktadır.
Hükümet bu iddiaya karşı çıkmaktadır. Hükümet, 27 Şubat 2001 tarihli duruşmada avukatının bulunmayışı ve 3 Ekim, 5 Aralık 2000, 15 Mayıs 2001 ve 19 Nisan 2005 tarihli duruşmalar sırasında görüş sunmak için ek süre talep etmesi gibi başvurandan kaynaklanan süreleri dile getirmektedir.
AİHM, mevcut davada değerlendirmeye alınacak sürenin başvuranın yakalandığı tarih olan 28 Temmuz 1998 tarihi olduğu kanaatindedir (Wemhoff-Almanya, 27 Temmuz 1968 tarihli karar).
Sözkonusu sürenin sona ermesi ile ilgili olarak AİHM, verilecek cezanın kesinleşmesinin bu kadar uzun sürdüğünde, mahkumiyet kararı, AİHS'nin 6 § 1. maddesi uyarınca "ceza alanındaki bir suçlamanın esası" hakkında alınan bir karar olmadığını hatırlatmaktadır (Eckle-Almanya, 15 Temmuz 1982 tarihli karar).
Davanın halen Ağır Ceza Mahkemesi'nde görülmekte olduğu dikkate alındığında, değerlendirmeye alınacak olan dava süresi yaklaşık sekiz yıl altı aydır.
Bir davanın makul sürede görülüp görülmediği, dava koşulları ve AİHM içtihadından doğan kriterler, özellikle davanın karmaşıklığı, başvuranın ve yetkili makamların tutumları dikkate alınarak tespit edilmektedir (Bkz., diğer birçokları arasında, Pelissier ve Sassi-Fransa,
no: 25444/94).
AİHM öncelikli olarak, Hükümet'in de belirttiği gibi, özellikle de soruşturmaların genişliği ve çeşitli şehirlerde gerçekleştirilen kırk üç terör eylemi için gerekli olan incelemelerin yapılması nedeniyle dava konusu yargılamanın karmaşıklık arz ettiğini tespit etmektedir.
AİHM, başvuranın avukatının bir duruşmaya katılmaması durumunun ve süre talep etmelerinin davanın toplam süresi üzerinde önemli bir farklılık yaratmadığını tespit etmektedir. AİHM, başvurandan ya da avukatından kaynaklanabilecek ve yargılama süresinin uzamasına neden olabilecek aşırı hiçbir tutum gözlemlememektedir.
AİHM, takdirine sunulan bütün unsurları inceledikten sonra mevcut davada esasa bakan hakimlerin çabasını da takdir etmektedir.
Bununla birlikte, mahkemelerde yaşanan sıkıntılarla ilgili olarak ortaya çıkan sorulara ilişkin yerleşik içtihadı uyarınca (Bkz., diğerleri arasında, Union Alimentaria Sanders S.A.-İspanya, 7 Temmuz 1989 tarihli karar) AİHM, cezai sürecin tamamlanması işleminin makul bir süre içerisinde gerçekleştirilmediği kanaatindedir. Yine de tespit edilen bu sürenin hangi makamdan kaynaklandığını araştırma görevi AİHM'ye düşmemektedir zira her durumda da burada sözkonusu olan sorumluluk Devlet'in sorumluluğudur (Foti ve diğeri eri-İtalya, 10 Aralık 1982 tarihli karar). AİHS'nin 6 § 1. maddesi, mahkemelerin yükümlülüklerinin her birini, özellikle de makul süre ile ilgili yükümlülüğü yerine getirebilmeleri amacıyla Sözleşmeci Devletlere adalet sistemlerini düzenleme zorunluluğunu getirmektedir (Bkz., Portington-Yunanistan, 23 Eylül 1998).
Bu nedenle mevcut davada AİHS2nin 6 § 1. maddesi ihlal edilmiştir.
IV. AİHS'NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA
A. Tazminat
Başvuran hem maddi zarar hem de manevi zararın tazmin edilmesi için ödenmesi gereken miktarı AIHM'nin takdirine bırakmaktadır. Bununla ilgili olarak başvuran, üniversiteden atılmasını ve muhtemel gelir kaybını, serbest bırakıldığında askerliğini yapacak olmasını, kendisini ziyarete gelmek için ailesi tarafından yapılan masrafları ve sağlık sorunlarını dile getirmektedir. Başvuran maruz kaldığı manevi zararla ilgili olarak, tutuklu olarak yargılandığından beri çevresinde suçlu olarak görüldüğünü ileri sürmektedir.
Hükümet bu talebin reddedilmesini talep etmektedir.
AİHM, tespit edilen ihlalle talep edilen maddi tazminat arasında bir nedensellik bağı tespit edememekte ve bu nedenle bu talebi reddetmektedir.
Buna karşın AİHM, yukarıda yer alan ihlal tespitleri ışığında ve Mahkeme'nin bu konudaki içtihadı uyarınca manevi tazminat olarak başvurana 6.000 Euro ödenmesinin makul olduğu kanaatindedir.
B. Masraf ve Harcamalar
Başvuran aynı zamanda AİHM önünde yaptığı masraf ve harcamaların karşılanmasını talep etmektedir. Başvuran bununla ilgili olarak 426 Yeni Türk Lirası tutarındaki tercüme faturalarını sunmaktadır.
Hükümet belgelerle desteklenmediği gerekçesiyle bu ad altında ileri sürülecek iddiaların reddedilmesini talep etmektedir.
AİHM'nin yerleşik içtihadı uyarınca, ancak gerçekten yapılan ve makul miktardaki masraf ve harcamalar geri ödenebilmektedir.
Kanıtlayıcı belge olmadan AİHM'nin başvuranın iddialarına itibar etmesi mümkün değildir. Bununla birlikte mevcut başvurunun yapılabilmesi amacıyla bir takım masraf ve harcamaların yapılması gerektiği de aşikardır.
AİHM elindeki mevcut unsurlar ve yukarıda yer alan kriterler doğrultusunda tüm masraflarla birlikte başvurana 1.000 Euro ödenmesinin makul olacağı kanaatindedir.
C. Gecikme Faizi
Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası'nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç puan eklenecektir.
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE,
1. Tutuklu yargılanma süresi ve yargılama süresi ile ilgili olarak dile getirilen şikayetlerin kabuledilebilir olduğuna;
2. Başvurunun geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;
3. AİHS'nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiğine;
4. AİHS'nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;
5. a) AİHS'nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, döviz kuru üzerinden Y.T.L.'ye çevrilmek üzere, Savunmacı Hükümet tarafından başvurana:
i. manevi tazminat olarak 6.000 Euro (altı bin) ödenmesine;
ii.masraf ve harcamalar için 1.000 Euro (altı bin) ödenmesine;
iii.yukarı da yer alan miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;
b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet tarafından, Avrupa Merkez Bankası'nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;
6. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddedilmesine;
Karar vermiştir.
İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AIHM'nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3. maddesine uygun olarak 20 Şubat 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiştir. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy