(AİHS m. 6, 1 NOLU EK PROTOKOL m. 1)
(Başvuru no: 42756/04 ve 42795/04)
KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ
STRAZBURG
24 Ocak 2008
İşbu karar AIHS 'nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli düzeltmelere tabi olabilir.
USUL
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (42756/04 ve 42795/04) nolu davanın nedeni (T.C. vatandaşları) Hasan ve Mehmet Sarıpınar'ın (başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne 27 Ekim 2004 tarihinde Temel İnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.
Başvuranlar, AİHM önünde Ankara Barosu avukatlarından A. Aktay tarafından temsil edilmektedirler.
OLAYLAR
I. DAVANIN KOŞULLARI
Başvuranlar Hasan ve Mehmet Sarıpınar, sırasıyla 1948 ve 1941 doğumlulardır ve Tarsus'ta ikamet etmektedirler.
27 Ağustos 1996 tarihinde, İçel İl Özel İdaresi (idare) başvuranlara ait taşınmazları kamulaştırmıştır.
Kıymet Takdir Komisyonu, taşınmazların değerini belirlemiş ve devir tarihinde, idare, başvuranlara kamulaştırma bedellerini ödemiştir.
24 Şubat 1997 tarihinde, idare tarafında ödenen tutarda anlaşmazlık çıkması üzerine başvuranlar, Tarsus Asliye Hukuk Mahkemesi'nde bedel artırım davası açmışlardır.
Mahkeme, başvuranları haklı bulmuş, Yargıtay da, mahkeme kararını onamıştır.
27 Eylül 2004 tarihinde, başvuranlar, alacaklarını tahsil edebilmek için cebri icra işlemi başlatmışlardır.
İç hukuktaki yargılamaya ve ödemeye ilişkin ayrıntılar aşağıdaki tabloda yer almaktadır (miktarlar Türk Lirası ve Yeni Türk Lirası olarak gösterilmiştir):
Başvuru ilk derece Yargıtay Ek Gecikme Ödeme
no ve mahkemesine karar kamulaştırma faizi tutarları
parsel başvuru tarihi bedelleri başlangıç (10.08.2006)
no tarihi tarihi
42756/04
n° 155824.02.1997 22.06.1998 3 526 351000 TL 25.02.1997 25 608,89 YTL
42795/04
n°2331 24.02.1997 19.09.2000 291250 000 TL 12.02.1997 1 985,37 YTL
HUKUK
I. DAVALARIN BİRLEŞTİRİLMESİ
Olaylar ve esasa ilişkin ortaya koydukları sorun bakımından davaların benzerliğini dikkate alarak, AİHM, davaların birleştirilerek tek bir davada incelenmesine karar vermektedir.
II. 1 NOLU EK PROTOKOL'ÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuranlar, olayların meydana geldiği dönemde Türkiye'deki yüksek enflasyon oranı karşısında yetersiz kalan gecikme faizleri nedeniyle Devlet tarafından gecikmeli olarak ödenen ek kamulaştırma bedellerinin değer kaybettiğinden şikayetçi olmaktadır. Bu bağlamda, başvuranlar 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesine atıfta bulunmaktadırlar.
A. Kabuledilebilirliğe İlişkin
Başvuru no: 42756/04 (Hasan ve Mehmet Sarıpınar)
Hükümet, başvurunun gecikmeli olarak yapıldığı ve iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesiyle başvurunun kabuledilemez ilan edilmesini talep etmektedir. Hükümet, başvuranların, 22 Haziran 1998 tarihli Yargıtay kararını müteakip altı aylık süre içerisinde başvuruda bulunmuş ve 27 Eylül 2004 tarihinden önce bu süre zarfında cebri icra işlemi başlatmış olmaları gerektiğini savunmaktadır.
Başvuran, bu iddialara karşı çıkmaktadır.
AIHM, halen devam etmekte olan ve hiçbir başvuru yolunun mevcut olmadığı durumlarda, altı ay süresinin bu durumun sona erdiği tarihten itibaren işlemeye başladığını hatırlatmaktadır. Sözkonusu durum devam ettiği sürece altı ay kuralı uygulanmamaktadır (Bkz. mutatis mutandis, Hornsby-Yunanistan, 19 Mart 1997 tarihli karar ve Marikanos-Yunanistan, başvuru no: 49282/99, 29 Mart 2001).
Mevcut davada AIHM, başvurunun yapıldığı tarihte, idarenin dava konusu kamulaştırma bedellerinin ödemelerini halen yapmadığını belirtmektedir. Bu durumda başvurunun gecikmeli olarak yapıldığı itirazı kabuledilemez niteliktedir.
AIHM, adli bir süreç sonunda Devlet karşısında alacaklı konuma gelen bir kimsenin tazminat alabilmesi için icra takibi başlatmasının şart koşulmasının uygun bulunmadığını hatırlatır (Metaxas-Yunanistan, başvuru no: 8415/02, 19-27 Mayıs 2004 ve Mehmet Sait Kaya- Türkiye, başvuru no: 17747/03, 25 Temmuz 2006).
Bu nedenle, Hükümet'in iç hukuk yollarının tüketilmediğine dair itirazının reddedilmesi gerekmektedir.
Başvuru no: 42795/04 (Mehmet Sarıpınar)
Hükümet bu bağlamda, AİHS'nin 35. maddesi çerçevesinde başvuranın iç hukuk yollarını tüketmediğini ve Borçlar Kanunu'nun 105. maddesinde öngörülen başvuru yolunu kullanmadığını savunmaktadır.
Başvuran, bu iddiaya karşı çıkmaktadır.
AIHM, Aka davasında benzer bir itirazı reddettiğini hatırlatmaktadır. AİHM, bu kararından farklı bir sonuca ulaşmasını sağlayacak hiçbir gerekçe görememektedir.
Sonuç olarak, Hükümet'in bu itirazı kabul edilmemektedir.
Sonuç
İçtihadından doğan kriterler ışığında (Bkz. özellikle sözü edilen Akkuş) ve olayın unsurlarını göz önüne alarak AİHM şikayetin esas bakımından inceleme konusu yapılması gerektiği kanaatindedir. AIHM, üstelik hiçbir kabuledilemezlik unsurunun bulunmadığını da tespit etmektedir.
B. Esas
Başvuranların, ek kamulaştırma bedellerinin ödenmediğine dair şikayetlerine ilişkin olarak ise AİHM, idarenin, 10 Ağustos 2006 tarihinde ödeme yaptığını belirtmektedir. Ancak, 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesi uyarınca idare tarafından yapılan ödemedeki gecikmenin başvuranları maddi bir zarara uğratıp uğratmadığının belirlenmesi gerekmektedir.
AIHM, bu davadakine benzer sorunların ortaya çıktığı davaları birçok kez incelediğini ve 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiği tespitine ulaştığını hatırlatmaktadır (Bkz. sözü edilen Akkuş, Aka).
AIHM, mevcut davayı incelemiş ve Hükümet'in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatine varmıştır. Ulusal mahkemelerin kararına göre kamulaştırmayı yapan idare tarafından başvuranlara verilmesi gereken ek tazminatın ödenmesindeki gecikme, başvuranları mülklerinin kamulaştırılmasına ilaveten ayrı bir zarara daha uğratmıştır. Sözkonusu davanın toplam fiili süresine eklenen bu gecikme, AİHM'yi başvuranların toplum yararının gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması arasında hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan alışılmışın dışında ve ölçüsüz bir yüke katlanmak zorunda kaldıkları yönünde düşünmeye sevk etmektedir.
Sonuç olarak, 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesi ihlal edilmiştir.
III. AİHS'NİN 6/1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
7 Kasım 2006 tarihinde AIHM'ye sundukları görüşlerinde başvuranlar, mahkeme kararlarının idare tarafından yerine uzun bir süre getirilmemesinin AİHS'nin 6/1. maddesini ihlal ettiğini ileri sürmektedirler.
Hükümet, bu iddialara karşı çıkmaktadır.
AIHM, sözkonusu şikayetin yukarıda incelenen şikayetle ilgili ve kabuledilebilir nitelikte olduğunu belirtmektedir. AİHM, 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesi kapsamında ulaştığı tespiti göz önüne alarak mevcut davada, AİHS'nin 6. maddesi ihlal edilmiş olsa dahi sözkonusu şikayetin ayrıca incelenmesinin gerek olmadığı kanaatindedir (Bkz. Dudu Çalkan-Türkiye, başvuru no: 19660/92, 28 Mart 2002).
IV. AİHS'NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASINA DAİR
A. Tazminat
Başvuranlar, sırasıyla 22.725 Euro ve 1.035 Euro değerindeki maddi zararlarının giderilmesi gerektiğini belirtmişlerdir. Başvuranların her biri ayrıca 5.000 Euro değerinde manevi tazminat talebinde bulunmuşlardır.
Hükümet, bu iddialara karşı çıkmaktadır.
Akkuş kararında benimsenen hesaplama yöntemini göz önüne alarak ve ilgili ekonomik veriler ışığında AİHM, başvuranlar Hasan ve Mehmet Sarıpınar'a (başvuru no: 42756/04) ortaklaşa olarak 11.800 Euro ve Mehmet Sarıpınar'a (başvuru no: 42795/04) 600 Euro maddi tazminat ödenmesine karar vermiştir.
Manevi tazminata ilişkin olarak ise AIHM, mevcut dava koşullarında ihlal tespitinin kendisinin yeterli adil tatmin oluşturduğu kanaatindedir.
B. Yargılama masraf ve giderleri
Başvuranların her biri avukatlık ücreti ve yargılama masraf ve giderleri için 5.000 Euro talep etmektedirler.
Hükümet, bu iddialara karşı çıkmaktadır.
AIHM içtihadına göre, bir başvuran yargılama masraf ve giderlerinin geri ödemesini, gerçekliği, gerekliliği ve makul oranda oldukları ortaya konulduğu sürece elde edebilir. AIHM, mevcut davada başvuranların avukatının çalışma saatine ilişkin ücret makbuzu sunmadıklarını ve sözü edilen giderleri belgelendirmediklerini tespit etmektedir. Sonuç olarak AİHM, yargılama masraf ve giderleri olarak başvuranlara belli bir miktar ödenmesinin gerekli olmadığı kanaatindedir.
C. Gecikme Faizi
Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası'nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana üç puanlık bir artış eklenerek belirlenecektir.
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,
1. Başvuruların birleştirilmesine;
2. Başvuruların kabuledilebilir olduğuna;
3. 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;
4. AİHS'nin 6/1. maddesi kapsamında yapılan şikayetin ayrı olarak incelenmesinin gerek olmadığına;
5. 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiği tespitinin, başvuranların maruz kaldığı manevi zarar için yeterli adil tatmin oluşturduğuna;
6. a) AİHS'nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, miktara yansıtılabilecek vergi başlığı altındaki damga vergisi ve mali yükümlülüklerden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL' ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından:
i. Başvuranlar Hasan ve Mehmet Sarıpınar'a ortaklaşa olarak 11.800 Euro (on bir bin sekiz yüz Euro) maddi tazminat ödenmesine (başvuru no: 42756/04);
ii. Mehmet Sarıpınar'a 600 Euro (altı yüz Euro)maddi tazminat ödenmesine (başvuru no: 42795/04);
b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet tarafından, Avrupa Merkez Bankası'nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;
7. Adil tatmine ilişkin diğer tüm taleplerin reddine;
Karar Vermiştir.
İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM'nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3. paragraflarına uygun olarak 24 Ocak 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy