Axa Sigorta A.Ş. (Axa) ile Denizbank A.Ş. (Denizbank) ve Deniz Finansal Kiralama A.Ş. (DFK) arasında imzalanan acentelik sözleşmesine bireysel muafiyet tanınması talebi - Karar Sayı 11-47/1165-411

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-232 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 11-47/1165-411
Karar Tarihi : 14.09.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Dr. Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK 10
B. RAPORTÖRLER : Serpil YANIK, Hale GÜNDÜZ, Buket ARI
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Axa Sigorta A.Ş.
Meclisi Mebusan Cad. No:15 34433 Salıpazarı/İstanbul
D. TARAFLAR : - Axa Sigorta A.Ş.
- Denizbank A.Ş.
Büyükdere Cad. No:106 Esentepe/İstanbul
- Deniz Finansal Kiralama A.Ş.
Gülbahar Mah. Salih Tozan Cad. No:18 Karamancılar İş Merkezi
A Blok Mecidiyeköy/İstanbul 20
E. DOSYA KONUSU: Axa Sigorta A.Ş. (Axa) ile Denizbank A.Ş. (Denizbank) ve Deniz
Finansal Kiralama A.Ş. (DFK) arasında imzalanan acentelik sözleşmesine bireysel
muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 18.08.2011 tarih ve 6034 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 19.08.2011 tarih ve 2011-4-232/MM-11-187.SY sayılı
Muafiyet Ön İnceleme Raporu 24.08.2011 tarih ve REK.0.18.00.00-130.01.03/408 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 11-47 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da, Axa ile Denizbank ve DFK arasında
07.07.2011 tarihinde imzalanan “Hayat Dışı Sigorta İçin Acentelik Sözleşmesi”nin 5.
maddesinde düzenlenen rekabet yasağının 5 yılı aşan kısmının 4054 sayılı Kanun’un 5. 30
maddesi çerçevesinde muafiyet alamayacağı görüşüne yer verilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. Ürün Pazarı
Axa, hayat dışı sigortacılık branşlarında faaliyet göstermektedir. Taraflar arasındaki
sözleşme hayat dışı sigortalarında acentelik hizmetlerine ilişkin bir anlaşma olup, bildirime
konu işlem kapsamında ilgili ürün pazarı “hayat dışı sigortacılık ürünlerinde acentelik
hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir.
Diğer yandan, bankalar yaygın şube ağları, kredi kullanarak tüketim ya da yatırımda
bulunacaklara ulaşmadaki stratejik konumları ve çoğu durumda kredi sürecinin içerdiği 40
bürokrasinin yarattığı belirsizlikten yararlanarak belli bir sigorta ürününün kredi müşterisine
pazarlanması aşamasında sahip oldukları inisiyatif imkanları nedeniyle, sigorta şirketlerinin
11-47/1165-411
2
ürün kanallarında yer almaktadırlar. Mevcut dosya konusu bakımından, bankalar geniş bir
müşteri kitlesine daha az maliyetle ulaşma ve çapraz satış yapma imkânları dolayısıyla
diğer serbest acentelerden farklılaştıkları için banka sigortacılığı hizmetlerinin de ayrıca
değerlendirilmesi gerekmektedir.
H.1.2. Coğrafi Pazar
Bildirime konu acentelik sözleşmesinde belirtilen faaliyetlerin ülkemizin tümünde satışı
yapılan sigortacılık ürünlerini kapsamakta olduğu ve ilgili ürünler açısından rekabetin ülke
çapında geçerli olduğu hususu dikkate alınarak, mevcut dosya konusu bakımından, ilgili 50
coğrafi pazar “Türkiye” olarak tespit edilmiştir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.2.1. Taraflara İlişkin Bilgiler
H.2.1.1. Axa Sigorta A.Ş.
Axa, ülke genelinde 9 bölge müdürlüğü, 2054 adet acentesi ve 1848 banka şubesi ile
Türkiye’de ve yabancı ülkelerde her türden yangın sigortaları, nakliyat (kara, göl, nehir,
deniz) sigortaları ile gemi ve yük sigortası, yoldaki para ve kıymetli evrak, koli ve bagaj
sigortası, hırsızlığa karşı sigorta, her türden kredi risk sigortası, kazaya karşı sigorta, mali
mesuliyet sigortası vb türden hayat dışı sigortacılık ürünlerinin üretim ve satışı alanlarında
faaliyet göstermektedir. 60
H.2.1.2. Denizbank A.Ş.
Denizbank, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nda yer alan Mevduat Bankaları tanımı
kapsamında esas olarak kendi nam ve hesabına mevduat kabul etmekte ve ticari, yatırım,
bireysel ile diğer türlerde bankacılık yapmaktadır.
H.2.1.3. Deniz Finansal Kiralama A.Ş.
DFK her türlü finansal kiralama işlemlerini gerçekleştirmek, taşınır veya taşınmaz malları
ithal etmek, satın almak, kiralamak, tesis etmek, sigorta ettirmek, satmak veya devir ve
temlik etmek faaliyetleri ile iştigal etmektedir.
H.2.2. Bildirime Konu Sözleşme
Bildirime konu “Hayat-Dışı Sigorta İçin Acentelik Sözleşmesi”, Denizbank ve DFK’nın, 70
Axa'nın hayat dışı sigortacılık ürünlerinin satış ve pazarlaması konusunda sigorta acentesi
olarak atanmasını öngören bir dağıtım anlaşmasıdır. Bildirime konu acentelik anlaşması ile
hayat dışı sigorta hizmetlerine ilişkin olarak faaliyet gösterme ruhsatına sahip olan Axa,
ürettiği ve/veya tedarik ettiği hayat dışı sigorta ürünlerinin pazarlaması, tanıtımı, dağıtımı
ve satışı için Denizbank ve DFK'yı acente olarak tayin etmektedir. Taraflar arasındaki
sözleşmenin 9.3 numaralı maddesi uyarınca Axa ile Denizbank ve DFK;
- Ürünlerin pazarlanması,
- Veri madenciliği ve müşteri segmentasyonu,
- Türkiye sınırları içerisinde ürünlere ilişkin fuarlar, konferanslar ve tanıtım faaliyet ve
çalışmalarının gerçekleştirilmesi, 80
- Yürürlükteki kanunların izin verdiği azami sınırlar içerisinde, ürünlerin basılı veya diğer
medyalarda dergiler, gazeteler, televizyon, radyo ve web siteleri de dâhil fakat bunlarla
sınırlı olmaksızın reklam ve tanıtımı ve tanıtım malzemelerinin tasarlanması, içeriği,
formatı, sunumu ve stili,
11-47/1165-411
3
- Acentenin, banka sigortacılığı yetkililerinin ve çalışanlarının eğitilmesi,
- Bilgi teknolojileri sistemlerinin oluşturulması ve entegrasyonu ve
- Şube personeline destek olmak için gereken donanımın temin edilmesi ve kurulması ile
yazılımın şubelerde kurulması ve kullanılması
konularında işbirliği yapacaklardır.
H.2.3. Değerlendirme 90
H.2.3.1. Risk Kriteri Bakımından Değerlendirme
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin açıklanmasına Dair
Kılavuz (Kılavuz)’da acentelik sözleşmelerine değinilmekte ve bu sözleşmelerin rekabet
hukuku açısından değerlendirilmesi yapılmaktadır.
Söz konusu kılavuzda, müvekkil hesabına aracılık ettiği ya da akdettiği sözleşmelere ilişkin
olarak acenteye getirilen sınırlamaların genellikle Kanun’un 4. maddesi kapsamında
olmadıkları ve prensip olarak muafiyet rejiminin de konusunu oluşturmadıkları kabul
edilmektedir. Bu kapsamda teşebbüsler arasındaki ilişkinin Kanun’un 4. maddesi
kapsamında olup olmadığını belirleyen faktör, acentenin müvekkil tarafından atandığı
faaliyetlerle ilgili olarak ticari veya mali bir risk alıp almaması olarak belirlenmiştir. 100
Acentenin bir mali veya ticari risk taşımaması durumunda faaliyetleri müvekkil teşebbüsün
faaliyetlerinin bir parçası olarak değerlendirilecektir. Aksi halde, yani risk üstlenmesi
durumunda, acentenin kendi yapmış olduğu yatırımların geri dönüşünü sağlayabilmesi
için, pazarlama stratejisini özgürce belirleyebilmesi gerekir. Belirleyemediği durumlarda
ise, sözleşmeler Kanun’un 4. maddesi kapsamına girebilecektir.
Risk konusunda Kılavuz’da, her bir olayın kendi özellikleri göz önünde bulundurularak
değerlendirileceği belirtilmekte, ayrıca acente ve müvekkil arasındaki ilişkide acentenin risk
üstlendiği ve bu nedenle anlaşmanın Kanun’un 4. maddesine girdiği durumlara örnekler
verilmektedir. Netice itibarıyla, müvekkil ile acente arasındaki ilişkiye Kanun’un 4.
maddesinin uygulanmaması için acentenin örnek olarak sayılan bu ve benzeri risk veya 110
maliyetleri yüklenmemesi gerekmektedir.
Hangi hallerde risk üstlenildiğine örnek olarak aşağıdaki hususlar gösterilebilir:
- Ticari acentenin ticari faaliyetleri süresince bağımsız bir tacir gibi davranması,
- İşlemle ilgili ticari riskin acentenin üzerinde olması,
- Ticari acentenin elinde sözleşme konusu mallardan minimum miktarda stok bulunması,
- Ticari acentenin müşteriler için kendi hesabına olmak üzere ücretsiz servis hizmeti
vermesi,
- Ticari acentenin fiyatlar ve ticaret koşullarını belirleme yetkisi bulunması.
Acenteler daima müvekkilleri hesabına iş yaparlar. Acentelerin yapacağı işlemlerden
doğan hak ve borçlar müvekkillerine aittir. Sigorta acentelerinin de tabi olduğu 6102 sayılı 120
Türk Ticaret Kanunu’nun 102-123. maddeleri acentelik hakkındaki düzenlemelere ilişkindir.
Söz konusu madde hükümlerinde acentelerin müstakil hareket edemeyeceği hususu
belirtilmiştir. Dolayısıyla, acente niteliğinde faaliyet gösteren gerçek ve tüzel kişilerin
müvekkillerinin talimatları ve onların menfaatleri doğrultusunda iş görmeleri kanundan
doğan bir yükümlülük olup, hareket serbestîleri sınırlı olan acentelerin bağımsız hareket
edebilen kişiler karşısında belirleyici olma özellikleri bulunmamaktadır.
5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nda da sigorta acentesi, “Ticarî mümessil, ticarî vekil, satış
memuru veya müstahdem gibi tâbi bir sıfatı olmaksızın bir sözleşmeye dayanarak
11-47/1165-411
4
muayyen bir yer veya bölge içinde daimî bir surette sigorta şirketlerinin nam ve hesabına
sigorta sözleşmelerine aracılık etmeyi veya bunları sigorta şirketleri adına yapmayı meslek 130
edinen, sözleşmenin akdinden önce hazırlık çalışmalarını yürüten ve sözleşmenin
uygulanması ile tazminatın ödenmesinde yardımcı olan kişi” olarak tanımlanmakta ve 23.
maddesinde de, bankaların sigorta acenteliği yapabilmek için TOBB nezdindeki levhaya
kayıtlı olma ve Hazine Müsteşarlığından belge alma zorunluluğunun olmadığı
düzenlenmektedir. Bu çerçevede, bankalar da serbest acenteler gibi sigorta acentesi
olarak faaliyet gösterebilmektedir.
Dosya mevcudu bilgilere göre, Sözleşme, Denizbank ve DFK’nın acente olarak tayin
edilmelerine ilişkindir. Denizbank ve DFK’nın yükümlülükleri ve sorumluluklarının yer aldığı
7. maddenin dosya konusu bakımından önem arz eden ilgili maddeleri aşağıdaki gibidir:
… 140
Bu çerçevede bildirime konu acentelik sözleşmesi ile Denizbank ve DFK'nın acente olarak
Kılavuz çerçevesinde açıklanan riskleri üstlenmediği ve bağımsız davranmadığı
anlaşılmaktadır. Sözleşme ile Denizbank ve DFK'nın yükümlendiği edim, Axa tarafından
üretimi ve pazarlaması yapılan hayat dışı sigortacılık ürünlerinin müşterilere satışı ve
sigorta primlerinin tahsili ile sınırlıdır. Satılan sigorta ürününde belirlenen riskin
gerçekleşmesi halinde müşteriye ödeme Axa tarafından yapılmakta, taraflar arasındaki
tüm ticari risk Axa tarafından üstlenilmektedir.
Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde, bildirime konu Acentelik Sözleşmesi’nin,
müvekkil hesabına aracılık ettiği ya da akdettiği sözleşmelere ilişkin olarak acenteye
getirilen sınırlamalar bakımından Kanun’un 4. maddesi kapsamında olmayan bir sözleşme 150
olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
H.2.3.2. Rekabet Yasağı ve Münhasırlıkla İlgili Sözleşme Maddelerinin
Değerlendirilmesi
H.2.3.2.1. Sözleşme Maddeleri
Bildirim konusu anlaşmada münhasırlık ve rekabet yasağı ile ilgili aşağıdaki maddeler yer
almaktadır. Anılan Sözleşme’nin “Münhasırlık” başlıklı 5. maddesi uyarınca Denizbank ve
DFK, Axa tarafından üretilen ve/veya tedarik edilen hayat dışı sigorta ürünlerinin Türkiye
sınırları içindeki dağıtım ağı üzerinden münhasır olarak pazarlanması, tanıtımı ve satışını
gerçekleştirmeyi ve bunun için gereken personeli, bilgi teknolojilerini ve gerekli diğer
kaynakları temin etmeyi kabul etmektedirler. 160
Söz konusu sözleşme maddeleri aşağıdaki gibidir:
…
Bununla birlikte Sözleşmenin 5.1.3, 5.2 ve 5.3 maddelerinde açıklanan hallerde
münhasırlık prensibine istisnalar getirilmiş bulunmaktadır. Buna göre;
…
Özetle aşağıda sayılan haller münhasırlık koşulunun istisnalarıdır:
- Axa’nın herhangi bir ürünü üretmeye devam etmek istemediği ve herhangi bir ikame ürün
teklif etmediğini Denizbank ve DFK’ya bildirdiği haller,
- Denizbank ve DFK’nın Sözleşme’de belirlenen mevcut ürün listesi dışında kalan yeni bir
ürünün geliştirilmesini talep ettiği ve bu talebin Axa tarafından reddedildiği haller, 170
11-47/1165-411
5
- Denizbank ve DFK’nın müşterilerine bankacılık ürünlerini Denizbank ve DFK’dan
almalarını teşvik etmek için bankacılık ürünlerinin yan özelliği olarak herhangi bir
sigortacılık ürününü bedelsiz olarak sunmak istediği haller,
- Denizbank’ın çalışanlarına herhangi bir sağlık sigortası ürünü ücretsiz olarak sunduğu
haller,
- Sözleşme kapsamında pazarlama, satış ve dağıtımı yapılan ürünlerden birinin, Sözleşme
kapsamında, rekabetçi niteliğini kaybettiğinin tespit edildiği haller,
- Denizbank ve DFK’nın kendi operasyonlarından doğan riskleri teminat altına aldığı
poliçelerin düzenlendiği haller.
Öte yandan başvuruya konu Sözleşme’nin 5.7. maddesinde acente olarak ifade edilen 180
Denizbank ve DFK bakımından, sözleşme sonrası dönem kapsam dışı bırakılarak,
başvuruya konu sözleşme süresi boyunca rekabet etmeme koşulları belirlenmiş
bulunmaktadır. Sözleşme’nin rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin hükmü aşağıdaki
şekildedir:
“5.7 Rekabet Etmeme
..”
Esasen, ana şirket, acentesinin mal veya hizmetlerin satışıyla ilgili ekonomik faaliyetlerini
belirleme ve acentesine Dikey Tebliğ’de kapsamı çizilen sınırlamaların da ötesinde
yükümlülükler getirme hakkına sahip olmakla beraber, Kılavuz’da:
“Acentelik sözleşmeleri genellikle acente ile müvekkil arasındaki ilişkileri düzenleyen 190
hükümleri de içerir. Bu sözleşmeler özellikle müvekkilin sözleşme konusu işlemler için
müşteri veya bölge düzeyinde başka acente atamasını engelleyen (münhasır acente şartı)
ve/veya acentenin rakip teşebbüslerin acenteliğini, dağıtıcılığını yapmasını engelleyen
(rekabet etmeme şartı) sınırlamaları içerebilir. Münhasır acentelik şartı sadece marka içi
rekabetle ilgilidir ve genellikle rekabeti sınırlayıcı etki doğurmaz. Ancak sözleşme sonrası
rekabet yasağı da dahil olmak üzere rekabet etmeme yükümlülüğü markalar arası rekabet
ile ilgilidir ve şayet sözleşme konusu mal veya hizmetlerin satıldığı ilgili pazarda kapama
etkisine yol açıyorsa rekabeti sınırlayıcı etki doğurabilir ve sonuçta bu hüküm Kanun’un 4.
maddesi kapsamına girebilir.”
denilmektedir1. 200
Dolayısıyla yukarıda aktarılan sözleşme maddelerinin rekabeti kısıtlayıcı olması nedeniyle
bildirime konu anlaşmaya menfi tespit verilmesinin mümkün olmadığı neticesine
varılmıştır.
H.2.3.2.2. 6762 sayılı (Yürürlükteki) Türk Ticaret Kanunu (TTK)’nda ve 6102 sayılı
(Yeni) TTK’da Düzenlenen Acentelik Sözleşmeleri ile ilgili Rekabet Yasaklarının 4054
sayılı Kanun Karşısında Durumu
Yürürlükte bulunan 6762 sayılı TTK’da, acentelere getirilen rekabet yasakları şu şekilde
düzenlenmiştir:

1 Kılavuzda ayrıca “Yukarıda sayılan ve benzeri mali veya ticari risklere müvekkil katlansa dahi, acentelik
anlaşması rekabeti sınırlayıcı işbirliği yapılmasına yardımcı oluyorsa Kanun’un 4. maddesi kapsamına
girebilir. Bu durum, özellikle, birkaç müvekkilin aynı acenteyi kullandığı ve acente aracılığı ile önemli bilgileri
birbirlerine aktardıkları zaman ortaya çıkabilir.” denilerek acentelik anlaşmalarının rekabeti sınırlayıcı bir
işbirliğine yol açması halinde de Kanun kapsamına gireceği belirtilmektedir.

11-47/1165-411
6
“III - İnhisar:
Madde 118 - Aksi yazılı olarak kararlaştırılmış olmadıkça, müvekkil, aynı zamanda ve aynı 210
yer veya bölge içinde aynı ticaret dalı için birden fazla acente tayin edemeyeceği gibi;
acente dahi aynı yer veya bölge içinde, birbirleriyle rekabette bulunan müteaddit ticari
işletmeler hesabına aracılık yapamaz.”
- 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe girecek 6102 sayılı yeni TTK’da ise acentelere getirilen
rekabet yasakları ile ilgili düzenleme şu şekildedir:
“III - İnhisar
MADDE 104- (1) Yazılı olarak aksi kararlaştırılmadıkça, müvekkil, aynı zamanda ve aynı
yer veya bölge içinde aynı ticaret dalı ile ilgili olarak birden fazla acente atayamayacağı
gibi, acente de aynı yer veya bölgede, birbirleriyle rekabette bulunan birden çok ticari
işletme hesabına acentelik yapamaz. 220
…
III - Rekabet yasağı anlaşması
Madde 123- (1) Acentenin, işletmesine ilişkin faaliyetlerini, sözleşme ilişkisinin sona
ermesinden sonrası için sınırlandıran anlaşmanın yazılı şekilde yapılması ve anlaşma
hükümlerini içeren ve müvekkil tarafından imzalanmış bulunan bir belgenin acenteye
verilmesi gerekir. Anlaşma en çok, ilişkinin bitiminden itibaren iki yıllık süre için yapılabilir
ve yalnızca acenteye bırakılmış olan bölgeye veya müşteri çevresine ve kurulmasına
aracılık ettiği sözleşmelerin taalluk ettiği konulara ilişkin olabilir. Müvekkilin, rekabet
sınırlaması dolayısıyla, acenteye uygun bir tazminat ödemesi şarttır.
(2) Müvekkil, sözleşme ilişkisinin sona ermesine kadar, rekabet sınırlamasının 230
uygulanmasından yazılı olarak vazgeçebilir. Bu hâlde müvekkil, vazgeçme beyanından
itibaren altı ayın geçmesiyle tazminat ödeme borcundan kurtulur.
(3) Taraflardan biri, diğer tarafın kusurlu davranışı nedeniyle haklı sebeplerle sözleşme
ilişkisini feshederse, fesihten itibaren bir ay içinde rekabet sözleşmesiyle bağlı olmadığını
diğer tarafa yazılı olarak bildirebilir.
(4) Bu maddeye aykırı şartlar, acentenin aleyhine olduğu ölçüde geçersizdir.”
6762 sayılı TTK’da acentelerin aksi yazılı olarak kararlaştırılmadıkça rakip şirketlerin
acenteliğini yapmaları yasaklanmaktadır. Yeni TTK’da da bu düzenleme geçerliliğini
korumakla beraber, sözleşme sonrası için de iki yıla kadar acentelerin yazılı olmak
koşuluyla rekabet yasağına tabi olabileceği düzenlenmektedir. 240
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi ile her iki TTK’nın acentelerle ilgili yukarıdaki maddeleri
çelişiyor görünmekle beraber, anılan TTK hükümleri -tarafların iddia ettiğinin aksine-
emredici olmadığından, tarafların 4054 sayılı Kanun’a uygun hareket etmelerinin önünde
bir engel bulunmadığı görülmektedir.
H.2.3.2.3. Kanun’un 5. Maddesi Çerçevesinde Yapılan Değerlendirme
Sözleşme’nin yukarıda belirtilen maddeleri nedeniyle, bildirime konu Sözleşme’nin,
Kanun’un 4. maddesi anlamında bir teşebbüsler arası anlaşma niteliğinde olması ve
tarafların aralarındaki dikey ilişki nedeniyle sözleşmenin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği veya Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet
açısından değerlendirilmesi gerekmektedir. 250
11-47/1165-411
7
Axa, hayat dışı sigortacılık hizmetlerinde 2010 yılı sonu itibariyle yaklaşık %... pazar
payına sahip olup, bu haliyle pazar lideridir. İlk beş şirketin toplam pazar payı ise %...’dır,
dolayısıyla pazar yoğunlaşmamış bir pazardır. Öte yandan acentelik hizmetlerine
bakılacak olursa; Denizbank’ın, hayat dışı üretiminin tüm hayat dışı toplam sektör
üretimindeki pazar payı yaklaşık %... olup, pazar banka sigortacılığı olarak daraltıldığında
ise, tüm bankaların hayat dışı sigorta üretimi içindeki payı yaklaşık %... olarak
hesaplanmıştır. Deniz Finansal Kiralama A.Ş.’nin toplam prim üretimindeki payının ise çok
daha düşük seviyede olduğu taraflarca belirtilmiştir. Bu çerçevede, pazar payları 2002/2
sayılı Grup Muafiyeti’nde öngörülen %40 eşiğinin altındadır.
Ancak Denizbank’a ve DFK’ya getirilen rekabet yasağının süresi, Sözleşme’nin 3. maddesi 260
uyarınca on beş yıldır. 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesine göre alıcıya getirilen belirsiz
süreli veya süresi beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğü, grup muafiyetinden
yararlanamamaktadır. Bu çerçevede, on beş yıl süreli rekabet yasağı nedeniyle
sözleşmenin bireysel muafiyet açısından değerlendirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır.
Herhangi bir rekabet kısıtlamasına bireysel muafiyet tanınması için iki olumlu ve iki
olumsuz koşulun birlikte sağlanması gerekmektedir.
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmelerin sağlanması
Bu hüküm çerçevesinde hangi hallerin ekonomik yarar sağladığının somut olayın
özelliklerine göre değerlendirilmesi gerekmektedir. Bununla birlikte, üretim ve dağıtım 270
maliyetlerinin düşürülmesi, kalitenin artırılması, malın arzında devamlılığın sağlanması,
yeni piyasalara girişin kolaylaştırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim tekniklerinin
bulunması ekonomik yararın sağlandığı hususlar arasında görülmektedir.
Bankalar, sigortacılık hizmetlerinin farklı seviyelerinde faaliyet gösterirler. Sıklıkla da
sigortacılık hizmetlerinin dağıtım kanalında acente olarak yer alırlar. Banka sigortacılığı
olarak da adlandırılan, banka ve sigorta şirketleri arasındaki bu tür yakın ilişkiler, ölçek ve
kapsam ekonomisine imkân sağlayabileceği gibi, her iki tarafın da diğerinin müşteri
tabanına erişimini sağlaması, çapraz satış olanakları, diğer tarafın üstün marka imajından
fayda elde edilmesi ve dağıtım açısından ileriye doğru dikey bütünleşme v.b. avantajları da
sağlamaktadır. 280
İnceleme konusu olay bakımından ele alındığında, münhasır acentelik ilişkisi ile tek bir
sigorta şirketinin ürünlerine odaklanılarak, o konuda daha fazla teknolojik ve kurumsal
yatırım yapılabildiği gibi, tüketicilere verilen hizmette iyileştirmeler de yapılabilmektedir.
Axa’nın gelişmiş IT altyapısı ve gelecekte yapacağı yatırımlar ile bunu destekleyecek
donanım ve yetkinliğe sahip olmasının ve Axa’nın bu gücünü Denizbank ve DFK’nın
acentelik hizmetlerinde kullanmasını sağlayacak olmasının, söz konusu teşebbüslerin
kaynaklarının gelişimine katkı sağlayacağı taraflarca ifade edilmiştir. Ayrıca satışta saha
desteğinin sağlanması ile banka sigortacılığı çalışanlarının gelişimi mümkün olabilecektir.
Bunun yanında, taraflarca münhasırlık hükmü içeren anlaşma aracılığı ile sunulan
hizmette uzmanlaşmanın sağlanacağı ve uzun vadeli çalışma ortamının yaratacağı istikrar 290
sayesinde yatırımların artacağı taraflarca ifade edilmiştir.
Bu itibarla inceleme konusu işlemin, Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine
uygun olduğu değerlendirilmektedir.


11-47/1165-411
8
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması
Muafiyetin ikinci şartı; anlaşmanın tüketicilere ortaya çıkan somut faydadan adil bir pay
alma imkânı tanıması gereğidir. Kanun'un 4. maddesi anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri
olan bir anlaşmanın muafiyet alabilmesi için, yukarıda değinilen malların veya hizmetlerin
sunulmasından elde edilen iyileşmenin tüketiciye yansıtılması ve ortaya çıkan ekonomik 300
fayda ile tüketicinin elde edeceği menfaat arasında makul bir denge olması gerekmektedir.
Bu çerçevede; fiyatlar seviyesindeki düşüş, satış sonrası etkin hizmetler, ürün çeşitliliğinin
artması, tüketicinin ürüne daha kolay ulaşabilmesi, malın arzında devamlılığın sağlanması
gibi koşullar tüketicinin elde edeceği menfaat kapsamında değerlendirilebilmektedir.
Taraflarca, uzmanlaşmaya paralel olarak tüketicilere daha kesin bilgiler içeren açıklamalar
verilebileceği, daha fazla teknolojik ve kurumsal yatırım sayesinde tüketicilere verilen
hizmette iyileştirmeler yapılabileceği ve Denizbank müşterilerinin de daha kapsamlı
sigortacılık ürünlerine kavuşacağı ifade edilmektedir. Axa’nın tecrübelerinden ve yapacağı
yatırımlardan faydalanılıp müşterilere yeni çözümler üretilmesi, ayrıca ürünlerin
sağlanmasında uzmanlaşmaya gidilebilecek olması, hizmetten yararlanan tüketicilerin 310
lehine olan gelişmelerdir. Bu çerçevede, anılan uygulamalarla Kanun’un 5. maddesinin
birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan koşul da sağlanmaktadır.
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması
Muafiyetin üçüncü şartı, anlaşmanın veya kararın taraf teşebbüslere ilgili piyasanın önemli
bir bölümünde rekabeti ortadan kaldırma imkânı tanımaması; bir başka deyişle, sağlanan
ekonomik gelişme veya fayda ile tüketicinin bundan yarar sağlamasının rekabetin ortadan
kaldırılması sonucunda elde ediliyor olmamasıdır. Bu şartın amacı, rekabetin kısmen
sınırlandırılmasına izin verilen piyasalardaki reel ve potansiyel rekabetin devamının
teminidir.
Denizbank işlem öncesinde AXA Sigorta A.Ş. , Groupama Sigorta A.Ş. , Eureko Sigorta 320
A.Ş, Aviva Sigorta A.Ş.’nin acenteliklerini yapmaktadır. İlave olarak Anadolu Sigorta A.Ş.,
Türk Nippon Sigorta A.Ş. ile de aktif olmayan acentelik sözleşmeleri vardır. Ayrıca CPP
Sigorta Aracılık Hizmetleri A.Ş. ile Tali Acentelik sözleşmesi bulunmaktadır. İlgili acentelik
sözleşmelerinin hiçbiri münhasır nitelikte değildir.
Denizbank'ın, acenteliğini yürüttüğü sigorta şirketlerinin toplam dağıtım kanalları
içerisindeki payları aşağıdaki tabloda yer almaktadır.
Tablo: Denizbank’ın Acentelik Yaptığı Sigorta Şirketlerinin Dağıtım Kanalları
İçerisindeki Payı

11-47/1165-411
9
Görüldüğü üzere, Denizbank’ın mevcut sigorta şirketlerinin toplam hayat dışı üretimine 330
katkısı önemli düzeyde değildir. İnceleme konusu başvurunun etkilemesi muhtemel hayat
dışı sigorta acenteliği pazarı bakımından, Denizbank kanalıyla elde edilen primlerin toplam
primler içerisindeki ağırlığı %... olup, ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan
kalkmayacağı değerlendirilmektedir. Genel olarak sektöre bakıldığında, banka dağıtım
kanalının sektördeki payı da yaklaşık %13’tür. Diğer bir deyişle, eğer tüm bankalarla bu
türden bir münhasır acentelik sözleşmesi imzalanmış olsa, pazarın %13’ü kapatılmış
olmaktadır. Öte yandan, yalnızca baka sigortacılığı için bakıldığında, Denizbank’ın tüm
bankaların hayat dışı sigorta üretimi içindeki payı %...’tür. Dosya mevcudu bilgilere göre,
DFK’nın prim üretimi ise çok daha düşüktür. Bu nedenle, inceleme konusu sözleşme ile
pazarın önemli bir bölümünde rekabet ortadan kalkmamaktadır. 340
Buna ek olarak, taraflar arasındaki acentelik sözleşmesinin kısmi münhasır olan bir sistem
öngördüğü de söylenebilir. Acentelik Sözleşmesi’nin 5.1.3, 5.2 ve 5.3 maddeleri bu
düzenlemeye ilişkin olarak yapılmıştır. Denizbank ve DFK’nın herhangi bir şekilde
müşterilerinin yararlanması gerektiğini düşündükleri bir sigorta ürününün Axa portföyünde
olmaması halinde, münhasır çalışmama hakları saklı tutulmuştur. Bu durumun
gerçekleşmesi ve Axa’nın kendisinden talep edilen ürünleri sağlayamaması halinde,
Denizbank ve DFK bir başka sigorta şirketi ile de çalışabilecektir. Öte yandan, kredilerle
ilgili sigortalarda ve diğer sigortalarda acentelerin tüketicinin seçim özgürlüğünü
engellemesi yasaktır. Tüketici dilerse Denizbank’ın çalıştığı sigorta şirketi ile dilerse diğer
bir sigorta şirketi ile çalışmakta serbesttir. Ayrıca kredi piyasasında da hâkim durum 350
olmadığı için herhangi bir bankadan kredi alamayan bir tüketicinin, diğer bir bankaya
geçmesinin önünde ciddi bir engel bulunmamaktadır.
Bununla birlikte, belirli türden dikey anlaşmaların oluşturduğu paralel ağlar, ilgili pazarın
%50’sinden fazlasını kapsıyorsa veya anlaşmanın Kanun’un 5. maddesinde düzenlenen
koşullarla bağdaşmaz etkilere sahip olduğu tespit ediliyorsa; Kurul çıkaracağı bir tebliğ ile
ilgili pazarda belirli sınırlamaları içeren dikey anlaşmaları grup muafiyetinin dışına
çıkarabilmekte veya belirli bir anlaşma için muafiyeti geri alabilmektedir.
İlgili pazara girişler ve ilgili pazardaki rekabet, birbiriyle rekabet halindeki sağlayıcılar veya
alıcılar tarafından uygulanan benzer nitelikteki dikey anlaşmaların oluşturduğu paralel
ağlar tarafından önemli ölçüde engellenmekte ise, Kanun’un 5. maddesindeki muafiyet 360
şartlarının gerçekleşmesi mümkün değildir. Ancak, ilgili Kılavuz’da belirtildiği üzere, bir
sağlayıcının bağlı pazar payı % 5’ten az ise, anılan sağlayıcının birikimli kapama etkisine
önemli bir katkıda bulunmadığı kabul edilebilmektedir.
Denizbank kanalıyla elde edilen primlerin gerek hayat dışı toplam primler içerisindeki,
gerekse tüm bankaların dağıttığı toplam hayat dışı primler içerisindeki payı %5’in altında
olduğundan, hayat dışı sigorta acenteliği ve banka sigortacılığı pazarı bakımından, pazarın
önemli ölçüde kapatılması durumu söz konusu değildir.
Sonuç olarak, bildirime konu anlaşma sonucunda ilgili pazarın önemli bir bölümünde
rekabetin ortadan kalkmayacağı ve muafiyetin bu koşulunun sağlandığı kanaatine
varılmıştır. 370
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan
fazla sınırlanmaması
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde öngörülen bu son koşul gereği, tüketicilere yansıtılan
ekonomik gelişme ve iyileştirmenin elde edilmesinde rekabeti daha az sınırlayan bir
yöntem mevcut ise anlaşmaya muafiyet tanınamayacaktır. Bu koşula aykırılık, ya izlenen
11-47/1165-411
10
amacın elde edilmesi için rekabetin gereğinden fazla sınırlanması ya da rekabetin
sınırlanması gereğinin dahi bulunmaması halinde olabilir.
Bildirim konusu anlaşmada, Denizbank’a ve DFK’ya getirilen rekabet yasağının yaratacağı
muhtemel rekabet karşıtı etkiler, pazarın rakip sigorta şirketlerine kapatılması ve mağaza
içi rekabetin (in-store inter-brand competition) ortadan kalkmasıdır. Taraflar, Denizbank’a 380
ve DFK’ya getirilen rekabet yasağının amacını Axa’nın gelişmiş IT altyapısı ve gelecekte
yapacağı yatırımlar ile bunu destekleyecek donanım ve yetkinliğe sahip olması ve Axa’nın
bu gücünü Denizbank ve DFK’nın acentelik hizmetlerinde kullanmasını sağlayacak olması
ve bu şekilde söz konusu teşebbüslerin kaynaklarının gelişimine katkı sağlanması şeklinde
açıklamışlardır. Rekabet yasağının amacı Axa’nın yaptığı yatırımın karşılığını alması ve
Denizbank ve DFK’nın elde edeceği “know-how”ı başka sigorta şirketleri ile yapılacak
anlaşmalar ile kara çevirmesinin önlenmesi olarak ifade edilmektedir. Yapılacak olan
yatırımlar daha ziyade hızlı çözüm, bilgilendirme ve IT “know-how”ı gerektirmektedir. AXA
gelişmiş IT altyapısı ve gelecekte yapacağı yatırımlar itibarıyla bunu destekleyecek
donanım ve yetkinliğe sahiptir. AXA, söz konusu yetkinliklerin Denizbank ve DFK’nın 390
acentelik hizmetlerinde kullanılmasını sağlayarak, bu kaynakların gelişimine katkı
yapacaktır. Satışta etkin saha desteği, eğitim dokümanları ve eğitim programları ile de
bankasürans çalışanlarının sigorta alanında gelişiminin sağlanması, AXA’nın sistem ve
altyapı geliştirme çalışmaları ve yatırımlarından Denizbank ve DFK’nın da faydalanması
sağlanacaktır.
Esasen, ilgili pazar, çok fazla sayıda rakip firmanın faaliyet göstermesi nedeniyle, markalar
arası rekabetin önemli düzeyde bulunduğu, göreli yoğunlaşmanın düşük olduğu ve artan
ürün çeşitliliğine sahip bir pazardır. Bunların yanı sıra, hayat dışı sigortacılık alanında
banka sigortacılığının toplam dağıtım kanalları içindeki payının düşük olduğu
görülmektedir. Denizbank’ın banka sigortacılığındaki payı da düşük seviyededir. Tüm bu 400
bilgiler çerçevesinde, mevcut koşullarda, rekabetin Kanun’un 5. maddesinin birinci
fıkrasının (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla
sınırlanmadığı anlaşılmaktadır.
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler çerçevesinde, bildirimi yapılan Sözleşme’ye bireysel
muafiyet tanınmasının uygun olacağı kanaatine varılmıştır. Ancak, ilerleyen dönemlerde,
bu tür rekabet yasağı içeren anlaşmaların yarattığı paralel ağlarla pazarın rakip sigorta
şirketlerine önemli ölçüde kapatılması durumunda, muafiyetin tekrar gözden geçirilmesinin
uygun olacağı değerlendirmesi yapılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, Axa Sigorta A.Ş. ile Denizbank 410
A.Ş. ve Deniz Finansal Kiralama A.Ş. arasında 07.07.2011 tarihinde imzalanan "Hayat
Dışı Sigorta İçin Acentelik Sözleşmesi”ne 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesi çerçevesinde
bireysel muafiyet tanınmasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.



Full & Egal Universal Law Academy