Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-4-213 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-57/1387-360
Karar Tarihi : 25.11.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Sinan BOZKUŞ
C. ŞİKÂYET EDEN : Yaşar Motorlu Araçlar Ltd. Şti.
3. Sanayi Sit. 296 Sk. No:2 Yaşar Plz. Bornova/İzmir
D. ŞİKÂYET EDİLEN: Axa Sigorta Holding A.Ş. 20
Meclisi Mebusan Cd. No:15 34427 Salıpazarı/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Axa Sigorta Holding A.Ş. (Axa Sigorta)’nin,
şikâyetçinin sahibi olduğu Renault Yetkili Servisine yönelik ayrımcı
uygulamalarda bulunduğu iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuru yazısında şikâyetçi, İzmir’de Renault markalı
araçların yetkili satıcılık ve servis hizmetlerini yürüttüklerini, aynı zamanda Axa
Sigorta’nın da dâhil olduğu bir grup sigorta şirketinin acenteliğini yaptıklarını
belirterek; Axa Sigorta’nın yeterli prim üretememelerini gerekçe göstererek aylık 30
hasar ödemelerini iki seferden bire düşürmek, servislerine gelen araçlara geç
dosya açmak, eksperleri geç atamak ve müşterileri başka servislere
yönlendirmek suretiyle rekabeti ihlal ettiğini iddia etmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 10.9.2009 tarih ve 6575 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 8.10.2009 tarih ve 2009-4-213/İİ-09-SB sayılı İlk
İnceleme Raporu, 14.10.2009 tarih ve 09-47 sayılı Kurul toplantısında
görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6.
maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının
belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma 40
yapılmasına 09-47/1170-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 23.11.2009 tarih ve 2009-4-213/ÖA-09-KT
sayılı Önaraştırma Raporu aynı tarih ve REK.0.08.00.00-110/416 sayılı
Başkanlık önergesi ile 09-57 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
09-57/1387-360
2
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; Axa Sigorta hakkında 4054 sayılı
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı
görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 50
I.1. Yapılan Tespitler
I.1.1. Şikâyet Konusu ile ilgili Kurul Kararları
Şikâyet dilekçesinde yer alan ve yukarıda özetlenen hususlara benzer
şikâyetler, Kurumumuza daha önce de iletilmiş ve 2006 ile 2007 tarihlerinde iki
Önaraştırma yapılmıştır. İnceleme konusu olaya büyük ölçüde benzerlik
gösteren 2007 tarihli Önaraştırma’da Axa Oyak Sigorta A.Ş. (Axa Oyak
Sigorta)’nin, araçlarını kasko sigortası kapsamında şikayetçinin işyerinde tamir
ettirmek isteyen tüketicileri, dosya açmamak, bu servis istasyonuna eksper
yollamamak gibi uygulamalarla başka servislere yönlendirdiği iddiası
değerlendirilmiştir. 60
15.2.2007 tarih ve 07-14/120-39 sayılı Kurul kararında, Axa Oyak Sigorta’nın
hâlihazırdaki şikâyet dilekçesinde yer verilen hususlara benzer uygulamalara
gittiği, ancak eylemin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde
değerlendirilmesinin mümkün olmadığı ifade edilerek, anılan şirket hakkında
soruşturma açılmasına gerek olmadığına karar verilmiştir.
Gerekçeli kararın “Dosya Açmamak ve Servis İstasyonuna Eksper Yollamamak
Eylemlerinin 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesine Göre Durumu” başlıklı
bölümünde aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“Buna karşın, “boykot” eyleminin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde
düzenleniyor olması nedeniyle, eylemin anılan Kanun maddesinin genel 70
hükmünde yer alan temel unsurları da ihtiva etmesi gerektiği düşünülmektedir.
Yerinde incelemeler esnasında yapılan tespitler şikâyet konusu uygulamanın
tek bir teşebbüs tarafından icra edildiği yönündedir. Buna göre, 4. maddenin
temel unsurları olan teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem yahut teşebbüs
birliği kararına rastlanmamaktadır. Bu durumda, şikayetçi firmaya eksper
gönderilmemesi ve dosya açılmaması şikayet edilen haricinde bir başka
teşebbüs tarafından uygulanan bir eylem olmayıp, farklı pazarlarda faal iki
teşebbüs arasındaki ticari bir ihtilaf olarak kalmaktadır.”
2006 tarihli Önaraştırma’da (4.5.2006 tarih ve 06-32/390-100 sayılı Karar) ise
“özel servislerin hasar görmüş araçlarda kullanacakları yedek parçaların sigorta 80
şirketleri tarafından belirlenen tedarikçiden almaya zorlanması suretiyle
rekabetin bozulduğu iddiası” değerlendirilmiştir. Söz konusu olay, mevcut
Önaraştırma ile doğrudan ilgili değildir. Ancak bu kararda yer verilen “kasko
sigortası yapan sigorta şirketlerinin birbirinden bağımsız olarak parça tedariki
uygulaması yürütmeleri” ve “sonuçları(nın) etkilenen pazardaki (otomobil yedek
parça ve servis hizmetleri) rekabet koşullarını orantısız ölçüde kısıtlamadığı ve
kasko hizmeti pazarındaki mevcut yoğun rekabet(in) devam ettiği” şeklindeki
tespitler önem arz etmektedir.
09-57/1387-360
3
I.2. İlgili Pazar
90
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
İlgili ürün pazarı, hakkında önaraştırma yürütülen teşebbüsün ticari faaliyet
alanı olan “Motorlu kara nakil taşıtlarının zorunlu ve ihtiyari sigortaları pazarı”
olarak tespit edilmiştir. Teşebbüsün yürütmekte olduğu anlaşmaların kümülatif
sonuçlarından etkilenen pazar ise “Otomobil yedek parça ve servis hizmetleri
pazarı”dır.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Sigorta hizmetleri bakımından tüm ülke çapında aynı hizmetin sunulması
mümkün olmaktadır. Bu bakımdan ilgili coğrafi pazarın “Türkiye” olarak 100
belirlenmesi gerektiği kanaatine ulaşılmıştır. Servis hizmetlerinde ise
tüketicilerin bulundukları il dışına çıkmaları yakıt vb. masraflar nedeniyle çok zor
olacağından, ilgili coğrafi pazar şikâyet konusu uygulamanın gerçekleştiği il olan
“İzmir” olarak belirlenmiştir.
I.3. Değerlendirme
Şikâyet dilekçesinin esasını, Axa Sigorta’nın şikayetçiye ait servislere gelen
araçlara dosya açmadığı, eksper yollamadığı ve aylık ödemelerin sayısını
düşürdüğü iddiası oluşturmaktadır. Bahse konu şikâyetler 4054 sayılı Kanun’un
4. ve 6. maddeleri çerçevesinde değerlendirilebilecek hususlardır. 110
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin genel hükmü, “Belirli bir mal veya hizmet
piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da
kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte
olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu
tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır.” şeklinde düzenlenmiştir.
Şikâyet dilekçesinde yer verilen hususlar, Kurul’un yukarıda yer verilen
15.2.2007 tarih ve 07-14/120-39 sayılı kararında 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi çerçevesinde değerlendirilmiş ve bahse konu uygulamaların
teşebbüsler arası bir anlaşmaya veya uyumlu eyleme ya da teşebbüs birliği
kararına dayanmadığı tespiti yapılarak, tek taraflı olarak gerçekleşen bu 120
eylemler nedeniyle Axa Sigorta hakkında soruşturma açılmasına gerek
görülmemiştir.
Bu bağlamda, aynı teşebbüsün aynı konudaki tek taraflı eylemlerine yönelik bir
şikâyet üzerine soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonucuna varılmıştır.
Bununla birlikte tek taraflı eylemler Kanun’un 6. maddesi çerçevesinde ihlal
olarak nitelendirilebilmektedir. Anılan maddede “bir veya birden fazla
teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet
piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı
anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması hukuka aykırı ve
yasaktır.” hükmü yer almakta ve devamında da bu hallerden bazıları 130
sayılmaktadır.
09-57/1387-360
4
Ancak bir eylemin Kanun’un 6. maddesi kapsamında ihlal olarak
değerlendirilebilmesi için öncelikle ihlalde bulunduğu iddia edilen teşebbüsün,
hâkim durumda olduğunun belirlenmesi gerekmektedir. Hâkim durumun
saptanmasında kullanılan başlıca kıstaslar teşebbüsün ilgili pazardaki pazar
payı, sahip olduğu dikey bütünlük, kullanılmayan kapasite, müşteri bağımlılığı
ve pazardaki potansiyel rekabet olarak sıralanabilir. Ülkemizdeki sigortacılık
faaliyetleri incelendiğinde yüksek pazar payına sahip bir firmanın bulunmadığı
görülmektedir. İlgili pazarda 27 adet teşebbüs faaliyet göstermekte olup,
aşağıdaki tabloda Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği (TSRSB) 140
verilerine göre 1.1.2009-31.7.2009 tarihleri arasında kasko prim tutarı ve
adetlerine göre teşebbüslerin pazar paylarına yer verilmiştir:
Tablo: Kasko branşında pazar payları
……….Ticari Sır……….
Tablo’da görüldüğü üzere şikayet edilen teşebbüs olan Axa Sigorta’nın pazar
payı hem prim hem de adet bazında %.... aralığında olup, pazar payı en yüksek
olan teşebbüstür. Öte yandan teşebbüsün pazar payına yakın seviyede firmalar
mevcuttur.
Bu bilgiler çerçevesinde, şikâyet edilen teşebbüsün elde ettiği pazar payı ve
pazardaki diğer teşebbüslerin konumu göz önüne alındığında hâkim durumda 150
olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır. Ayrıca Kurul’un 4.5.2006 tarih ve 06-32/390-
100 sayılı Kararı’nda yer verilen, kasko sigortacılığı pazarının yoğun rekabetçi
bir yapısı olduğu tespitinin de halen geçerli olduğu ilgili pazardaki teşebbüs
paylarından görülmektedir.
Hâkim durumda olmayan bir teşebbüsün eylemlerinin Kanun’un 6. maddesi
çerçevesinde değerlendirme imkânı bulunmadığından, şikâyet edilen hususlar
hakkında herhangi bir işlem tesis edilmesine gerek olmadığı kanaatine
varılmıştır.
J. SONUÇ 160
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara ilişkin
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy