AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KAYITTAN DÜŞÜRÜLME KARARI
Başvuru no. 68605/11
Gurbet AYDEMİR / Türkiye
Başkan
Aleš Pejchal,
Hâkimler
Egidijus Kūris,
Carlo Ranzoni,
ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Hasan Bakırcı’nın katılımıyla 30 Mart 2021 tarihinde Komite hâlinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),
20 Eylül 2011 tarihinde yapılan yukarıda anılan başvuruyu dikkate alarak,
Başvurunun kayıttan düşürülmesi talebiyle davalı Hükümet tarafından 22 Ekim 2020 tarihinde gönderilen deklarasyonu ve başvuranın bu deklarasyona cevabını göz önüne alarak,
Gerçekleştirilen müzakerelerin sonucunda aşağıdaki kararı vermiştir:
OLAYLAR VE USUL
1. Başvuran Gurbet Aydemir 1969 doğumlu bir Türk vatandaşı olup, Adana’da ikamet etmektedir. Başvuran Mahkeme önünde, Adana Barosuna bağı avukatlar olan S. Aracı Bek ve T. Bek tarafından temsil edilmiştir.
2. Türk Hükümeti (“Hükümet”) ise kendi görevlisi tarafından temsil edilmiştir.
3. Başvuran söz konusu dönemde reşit olmayan oğlunun gösteri sırasında polis memurları tarafından yaralanmış olduğunu ve ardından olayla ilgili olarak yürütülen soruşturmanın Sözleşme’nin 5, 6 ve 13. maddelerini ihlal ettiğini iddia etmiştir.
4. Sözleşme’nin 2 ve 3. maddeleri kapsamındaki başvuru Hükümete bildirilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
5. Hükümet, dostane çözüm sağlanmasına yönelik girişimlerden sonuç alınamaması üzerine, 22 Ekim 2020 tarihli bir yazıyla, başvuruda ileri sürülen sorunun çözülmesi amacıyla tek taraflı bir deklarasyon sunmayı önerdiğini Mahkemeye bildirmiştir. Hükümet ayrıca, Mahkemeden, Sözleşme’nin 37. maddesi uyarınca başvurunun kayıttan düşürülmesine karar vermesini talep etmiştir.
6. Söz konusu deklarasyon, aşağıdaki gibidir:
“Türkiye Hükümeti, somut davanın koşullarında olduğunu gibi, mevcut Türk mevzuatına ve Hükümetin bu kapsamdaki eksiklikleri gidermeye yönelik çözüm yollarına bağlı kalınmaksızın, yaşamı tehdit eden yaralanmalarla ilgili bireysel vakaların ortaya çıkmasından üzüntü duymaktadır.
Hükümet, tek taraflı deklarasyon vesilesiyle, başvuranın yakınının yaralanmasına ilişkin koşulların ve yaralanma olayıyla ilgili olarak yürütülen soruşturmanın, Sözleşme’nin 2 ile 13. maddelerinde belirtilen standartlara uygun olmadığını kabul ettiğini belirtmek ister. Hükümet, etkin soruşturma yükümlülüğü de dâhil olmak üzere, yaşam hakkına gelecekte saygı gösterilmesi için gerekli tüm tedbirleri almayı taahhüt eder.
Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, yansıtılabilecek her türlü vergi tutarı hariç olmak üzere, her türlü manevi zararı ve ayrıca masraf ve giderleri karşılamak üzere, başvuran Gurbet Aydemir’e 9.000 avro (dokuz bin avro) ödemeyi teklif ettiğini beyan eder.
Bu meblağ, ödeme tarihinde geçerli olan döviz kuru üzerinden Türk lirasına çevrilecek ve Mahkeme tarafından kabul edilen kayıttan düşürme kararının tebliğini müteakip üç ay içerisinde ödenecektir. Söz konusu meblağın belirtilen üç ay içerisinde ödenmemesi durumunda, Hükümet, bahsi geçen sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödeme gününe kadar geçen sürede, yukarıda bahsedilen miktara, Avrupa Merkez Bankasının söz konusu dönem için geçerli olan marjinal faiz oranına üç puan eklenmek suretiyle elde edilecek oran üzerinden basit faiz ödemeyi taahhüt etmektedir. Bu ödeme, davanın nihai çözüme kavuşturulması anlamına gelecektir.”
7. Başvuran, 25 Kasım 2020 tarihli bir yazıyla Hükümet tarafından teklif edilen miktarı çok düşük bulduğu için tek taraflı deklarasyon şartlarından memnun olmadığını dile getirmiştir.
8. Mahkeme, Sözleşme’nin 37. maddesinde, koşulların söz konusu maddenin 1. fıkrasının (a), (b) veya (c) bentlerinde belirtilen sonuçlardan birine yol açması hâlinde, Mahkemenin yargılamaların herhangi bir aşamasında başvuruyu kayıttan düşürmeye karar verebileceğinin öngörüldüğünü hatırlatmaktadır. Sözleşme’nin 37 § 1 (c) maddesi, Mahkemenin özellikle aşağıdaki durumda başvuruyu kayıttan düşürmesine imkân vermektedir:
“Mahkemenin saptadığı herhangi bir başka gerekçeden ötürü, başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden görülmezse”.
9. Bu sebeple, Mahkeme, başvuranların davanın incelenmesine devam edilmesini istemesine rağmen davalı Hükümet tarafından yapılan tek taraflı deklarasyon temelinde başvuruları 37 § 1 (c) maddesi uyarınca kayıttan düşürebilir (bk. özellikle Tahsin Acar/Türkiye (ilk itirazlar) [BD], no. 26307/95, §§ 75‑77, AİHM 2003-VI).
10. Mahkeme, Türkiye’ye karşı açılanlar dahil olmak üzere bazı davalarda, Sözleşme’nin 2. maddesi kapsamında etkili soruşturma yürütme yükümlülüğü hakkındaki şikâyetlere ilişkin uygulamasını tesis etmiştir (bk., diğerlerinin yanında, Mustafa Tunç ve Fecire Tunç/Türkiye [BD], no. 24014/05, § 169, 14 Nisan 2015).
11. Mahkeme, teklif edilen ve benzer davalarda hükmedilen miktarlarla tutarlı olan tazminat miktarının yanı sıra Hükümetin sunduğu deklarasyon metni kapsamında yer alan ikrarın mahiyeti göz önünde bulundurulduğunda, başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir gerekçe olmadığı kanaatindedir (37 § 1 (c) maddesi).
12. Yukarıdaki hususlar ışığında, Mahkeme, Sözleşme ve Protokolleri ile güvence altına alınan insan haklarına saygının, başvurunun incelenmeye devam edilmesini gerekli kılmadığı kanısındadır (37 § 1 maddesinin son cümlesi).
13. Mahkeme, bu bağlamda, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 172. Maddesinin 2018 yılı Temmuz ayında değiştirildiğini kaydetmektedir. Bu değişikliğe göre, Türkiye’de artık başvuranlar, sadece Mahkeme’nin etkin soruşturma yürütülmediği gerekçesiyle Sözleşme’nin ihlal edildiğine karar verdiği davalarda değil, aynı zamanda başvurunun Mahkeme tarafından dostane çözüm yoluyla veya Hükümet tarafından sunulan tek taraflı deklarasyonlar yoluyla kayıttan düşürülmesi halinde de ilgili Cumhuriyet savcılıklarına başvurarak soruşturmaların yenilenmesini talep etme imkânına sahiptir.
14. Mahkeme, son olarak, Hükümetin tek taraflı deklarasyon metinlerinde belirtilen şartlara uymaması halinde, başvurunun Sözleşme’nin 37 § 2 maddesi uyarınca tekrar kayda alınabileceğini vurgulamaktadır (Josipović/Sırbistan (k.k.), no. 18369/07, 4 Mart 2008).
15. Yukarıdaki hususlar ışığında, davanın kayıttan düşürülmesi uygun bulunmuştur.
Bu gerekçelerle, Mahkeme, oy birliğiyle,
Davalı Hükümetin sunduğu deklarasyon koşullarını ve burada atıfta bulunulan taahhütlerin yerine getirilmesini sağlamak amacıyla öngörülen yöntemleri dikkate alarak,
Başvurunun, Sözleşme’nin 37 § 1 (c) maddi uyarınca kayıttan düşürülmesine karar vermiştir.
İşbu karar, İngilizce olarak tanzim edilmiş olup, 29 Nisan 2021 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.
signature_p_2.
Hasan Bakırcı Aleš Pejchal
Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Başkan
Full & Egal Universal Law Academy