Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-178 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-47/1160-406
Karar Tarihi : 14.09.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Prof. Dr. Metin TOPRAK 10
B. RAPORTÖRLER : Mustafa Mehmet ÖZKARABÜBER, Canan KARAMANOĞLU
C. BAŞVURAN : Talha YAPICI
Turan Mah. 348 Sokak No: 5/A Nazilli/Aydın
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Aydın ili Nazilli ilçesinde faaliyet gösteren inşaat
mühendisleri
- Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği İnşaat
Mühendisleri Odası, Aydın Şubesi Nazilli Temsilciliği
Yeni Mah. 137. Sok. No:18 Nazilli/Aydın
E.DOSYA KONUSU: Aydın ili Nazilli ilçesinde faaliyet gösteren inşaat 20
mühendislerinin havuz sistemi kurarak gelir paylaştıkları ve sisteme dâhil
olmayan mühendislerin faaliyetlerini zorlaştırdıkları iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde özetle; Nazilli ilçesinde faaliyette
bulunan inşaat mühendislerinin Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB)
İnşaat Mühendisleri Odası Aydın Şubesi Nazilli Temsilciliği bünyesinde kurdukları
havuz sistemine girmeyen mühendislerin faaliyetlerini zorlaştırdıkları iddia
edilmektedir. Öte yandan, şikâyet sahibi, görevli raportör ile yaptığı görüşmede,
söz konusu havuz sisteminin asgari ücret tarifesinin uygulanmasını sağlama ve
gelir paylaşımı yapmaya yönelik olduğunu; müşteri paylaşımının yapılmadığını;
meslek hayatına yeni başladığını; havuz sistemine dahil olmadığı için meslek odası 30
tarafından verilecek sicil durum belgesini alamadığını ve bu nedenle henüz proje
yapamadığını ifade etmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 08.06.2011 tarih ve 4329 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 13.07.2011 tarih ve 2011-4-178/İİ-11-402 BC sayılı İlk
İnceleme Raporu, 03.08.2011 tarih ve 11-44 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş
ve soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 07.09.2011 tarih ve 2011-4-178/ÖA-11-192.MMÖ
sayılı Önaraştırma Raporu 12.09.2011 tarih ve REK.0.18.00.00-110.02.02/418 40
sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-47 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
11-47/1160-406
2
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; şikâyet konusu iddialara ilişkin olarak,
söz konusu teşebbüsler ve teşebbüs birliği hakkında soruşturma açılmasına gerek
olmadığı görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
İncelemeye konu dosyanın içeriği ve şikâyet konusu iddiaların inşaat mühendisleri
odasının uygulamalarına ilişkin olması sebebiyle, ilgili ürün pazarı “inşaat 50
mühendisliği hizmetleri” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
İnşaat mühendisleri proje çizimi ve fenni mesuliyet (teknik uygulama sorumluluğu)
olmak üzere başlıca iki alanda hizmet vermektedir. Proje hizmetleri sunabilmek için
herhangi bir coğrafi alan kısıtlaması olmayıp, farklı illerde bulunan mühendisler
Türkiye’nin her yerinde proje hizmeti sunabilmektedirler. Bu doğrultuda proje
hizmetleri için ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Değerlendirme
Teşebbüsler arasında gerçekleştirilen havuz uygulamaları, fiyat birliği ve müşteri
paylaşımı gibi rekabet hukuku bağlamında ihlal olarak değerlendirilen eylemlere yol 60
açtığından yasaklanmıştır. Serbest Müşavir Mühendis ve Mimarların (SMM)
oluşturduğu havuz anlaşmaları hakkında Kurumumuza şimdiye kadar çok sayıda
başvuru olmuş ve bazı şikâyetler doğrultusunda, söz konusu havuz uygulamalarına
yönelik önaraştırmalar yapılmıştır.
Bu önaraştırmalara sıklıkla konu olan asgari ücret uygulaması, TMMOB Serbest
Mühendislik ve Mimarlık Hizmetleri Asgari Ücret Yönetmeliği’nin 7. maddesi
kapsamında her odanın kendisinin hazırladığı “En Az Bedel Tarifesi”ne
dayanmaktadır. TMMOB’a bağlı meslek odaları, halen yürürlükte olan
yönetmelikler gereği asgari ücret tarifeleri yayımlamakta ve üyelerinin tarifelerde
yer alan tutarlara uymalarını sağlamak için fatura denetimi yapmaktadırlar. SMM’ler 70
üyesi oldukları odalara ödemeleri gereken “mesleki denetim bedelleri”ni ve 3065
sayılı Katma Değer Vergisi (KDV) Kanunu uyarınca ödemeleri gereken KDV
tutarlarını bu miktarlar üzerinden ödemek zorundadırlar. Ayrıca faturalar asgari
ücret tarifelerinde yer alan tutarlar üzerinden kesilmek zorunda olduğu için,
SMM’ler gelir vergisi beyanlarını da bu tutarlar üzerinden yapmaktadırlar. Bununla
birlikte fiilen daha düşük bir noktada oluşan piyasa fiyatlarından dolayı % 50’lere
varan fiyat indirimleri yapılmaktadır. Bu koşullar altında aldıkları ücretlerin yaklaşık
yarısını vergi olarak ödeyen SMM’ler, tahsil ettikleri ücretleri asgari ücret tarifesinde
yer alan tutarlara yaklaştırmak ve piyasada denetimi sağlamak için proje havuzu
oluşturmak gibi değişik uygulamalara gitmektedirler. 80
TMMOB’un ve TMMOB’a bağlı odaların asgari ücret belirleme yetkisi herhangi bir
Kanun’a dayanmamakta, bu nedenle bu uygulamanın yasal dayanağı
bulunmamaktadır. Nitekim TMMOB’un ve TMMOB’a bağlı odaların yasal dayanağı
olmayan asgari ücret uygulamaları daha önce de Rekabet Kurulu kararlarına konu
olmuştur. Kurulun 16.05.2007 tarih ve 07-41/453-M sayılı kararıyla TMMOB
tarafından, kendisine bağlı meslek odalarının asgari ücret tarifelerinin ve TMMOB
11-47/1160-406
3
üyesi olan Şehir Plancıları Odası’nca şehir plancılarının asgari ücret tarifelerinin
belirlenmesine dayanak oluşturan ve 4054 sayılı Kanun’a aykırı bulunan
yönetmeliklerin iptali için dava açılmasına ve bu konuda Başkanlığa yetki
verilmesine karar verilmiştir. Ancak açılan davaların, Danıştay 13. Dairesi 90
tarafından alınan 16.11.2007 tarih ve E:2007/10830, K:2007/7326 sayılı ve
01.02.2008 tarih ve E: 2007/10829, K: 2008/1745 sayılı kararlarla, Kurum’un
TMMOB ve TMMOB’a bağlı odalarca yapılan düzenlemelerin rekabeti engelleyici,
bozucu veya kısıtlayıcı olduğunu ileri sürerek iptalleri için dava açma ehliyeti
olmadığı sonucuna varılarak ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir. Bunun
sonucunda ise Rekabet Kurumu tarafından Danıştay 13. Dairesi’nce verilen söz
konusu kararlar 07.01.2008 ve 04.04.2008 tarihlerinde Danıştay İdari Dava
Daireleri Genel Kurulu nezdinde temyiz edilmiş, ancak temyiz süreci henüz
sonuçlanmamıştır.
Bu süreçte gelen şikâyetler üzerine mimar ve mühendis odalarının benzer 100
uygulamalarına yönelik, çok sayıda önaraştırma yapılmış, ancak ilgili Danıştay
kararı çerçevesinde, asgari ücret uygulamasına yönelik anlaşmaların, pazar
paylaşımına yol açacak türden başka eylemler içermediği sürece ihlal teşkil
etmeyeceği ve ilgili teşebbüsler hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı
yönünde karar verilmiştir.
Ancak, SMM’lerin pazar ve müşteri paylaşımına yol açan eylemleri 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesinin kapsamında ihlal niteliği taşımaya devam etmektedir.
Raportörlerin şikâyet sahibi ile yaptığı görüşmede, temsilciliğe bağlı mühendislerin
oluşturdukları havuz sisteminde müşteri paylaşımının söz konusu olmadığı,
sistemin asgari ücret tarifesini uygulanabilir kılma ve gelir paylaşma amacıyla 110
oluşturulduğu dile getirilmiştir. Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde hazırlanan
aşağıdaki Tablo’dan da anlaşıldığı üzere, her bir mühendisin yapmış olduğu proje
metrekareleri ve proje tutarları farklılık göstermektedir.
Tablo: TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası Aydın Şubesi Nazilli Temsilciliği’ndeki 2011 yılı Proje
Dağılımı ve Toplam Proje Ücretleri
No Adı Soyadı Adet Proje m² Proje Tutarı (TL) KDV Dahil
1 Kazım Zeyrek … … …
2 Hülya Ertaylan … … …
3 Emel Erturan … … …
4 Mehmet Kırlıoğlu … … …
5 Ali Akçakaya … … …
6 Aysel Çimen … … …
7 Belgin Öz … … …
8 Bülent Bilgen … … …
9 Abdullah Akçakaya … … …
10 Selahadin Bardakcı … … …
11 Cavit Yenipazarlı … … …
12 Gürkan Yenipazarlı … … …
13 Soner Yelkovan … … …
14 Erdal Öztürk … … …
15 Erol Öztürk … … …
16 Güral Karaman … … …
17 Serkan Oymak … … …
18 Erol Karakuş … … …
19 Serhat Oymak … … …
20 Kutsi Küçükyörü … … …
11-47/1160-406
4
21 Sezar Yüksel … … …
22 Mustafa Etli … … …
23 İbrahim Yenipazarlı … … …
24 Zafer Savcı … … …
25 Abdullah Kadir Kırlı … … …
26 Talha Yapıcı … … …
27 Ali Çetinkaya … … …
28 Ersun Çeliktaş … … …
29 İbrahim Aktaş … … …
TOPLAM 124 112.120 623.800
Yukarıda yer verilen deliller ve değerlendirmeler sonucu Nazilli ilçesinde faaliyet
gösteren inşaat mühendislerinin projelerinin sayı ve ölçü birimi olarak eşit miktarda
olmadığı görüldüğünden, gelir paylaşımına gittikleri yönündeki iddialar hakkında
soruşturma açılmasına gerek olmadığı kanaatine varılmıştır.
Görevli raportörün şikâyetçi ile yaptığı ikinci görüşmede, anılan şahsın sicil durum 120
belgesi alarak yıl içerisinde 2 proje gerçekleştirebildiği bilgisi edinilmiştir. Ancak
şikâyetçi, havuz sistemine üye olmak istemediği için sicil durum belgesini
almasının fiilen zorlaştırıldığını, odanın yetkisi olmadığı halde projelerini ayrıntılı
olarak denetlediğini ve bu durumun faaliyetlerini zorlaştırdığını da tekrar dile
getirmiştir.
Sicil durum belgesi, 6235 sayılı TMMOB Kanunu ile kurulmuş olan meslek
odalarının kendi üyeleri üzerinde yasal denetim sağlamasına ve ilgili üyenin, üyelik
vasıflarını yerine getirip getirmediğinin (SMM Belgesi, üyelik ödentisi borcu vb.),
mesleki kısıtlılık hali olup olmadığının tespit edilmesine yarayan, ilgili meslek
odasınca düzenlenen ve üyenin o andaki durumunu gösterir, her proje için işin adı 130
yazılı belgedir. Sicil durum belgelerinin düzenlenmesindeki amaç, 6235 sayılı
Kanun ile kurulmuş olan meslek odalarının kendi üyeleri üzerindeki yasal denetimin
sağlanmasıdır. Böylelikle ilgili üyenin, üyelik vasıflarını yerine getirip getirmediği ve
mesleki kısıtlılık hali olup olmadığı tespit edilmekte, varsa yükümlülüklerinin yerine
getirmesi denetlenmektedir. Bu belge mesleki oda tarafından verilmekte her proje
öncesinde idare tarafından talep edilmektedir. Ancak uygulamada görülen birtakım
aksaklıklar nedeniyle, T.C. Bayındırlık ve İskân Bakanlığının1 05.05.2008 tarihinde
İçişleri Bakanlığına gönderdiği sicil durum belgeleri konulu yazıda, TMMOB’a bağlı
meslek odalarından bazılarının proje müelliflerince talep edilen sicil durum
belgesini düzenlemek için projeleri vize ve onaya tabi tuttuğu ve mesleki denetim 140
adı altında yapılan bu denetleme karşılığında yüksek miktarlarda bedel aldığı, buna
uymayanlara sicil durum belgesi verilmemesi veya meslek mensuplarının ilgili oda
tarafından cezalandırılması gibi yasal olmayan davranışlarda bulunulduğunun
görüldüğü, bu durumun anayasal bir görev üstlenmiş olan birliklerin varlık
nedeniyle uyumlu olmadığı gibi 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun’a da
ters düştüğü ifade edilmektedir. Dolayısıyla şikâyet konusu, İnşaat Mühendisleri
Odası Nazilli Temsilciliği’nin sicil durum belgesinin verilmesini zorlaştırdığına
yönelik iddialara, ilgili mesleki birimler, idare ve/veya yargı organları nezdinde
çözüm aranması gerektiği kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ 150
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara
1 Bakanlığın ismi 4.7.2011 tarih ve 644 sayılı KHK ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı olarak
değiştirilmiştir.
11-47/1160-406
5
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy