Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-4-20 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-23/494-120
Karar Tarihi : 20.5.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖRLER : Mustafa Okan ALPAY, Sinan BOZKUŞ, Fatma ÇELİK
C. ŞİKÂYET EDEN : (……………….)
D. ŞİKÂYET EDİLEN: - Aydın Dershaneler Birliği Derneği (AYDERBİR)
Ramazanpaşa Mah. Mimar Sinan Cad. No:18 Aydın 20
- Açı Dershaneleri Aydın Şubesi (Karbeyaz Özel Eğitim
Tic. A.Ş.)
Ramazanpaşa Mah. Mimar Sinan Cad. No:18 Aydın
- Artı Dershaneleri Aydın Şubesi (Aydın Artı Dershanecilik
Yay. ve Tic. Ltd. Şti.)
Ramazanpaşa Mah. Doğu Gazi Bulv. Vardar İş Hanı
Kat:3 Aydın
- Ege Birey Dershanesi Aydın Şubesi (Özel Yöntem
Dershanesi Yayıncılık Tic. Ltd. Şti.)
Ramazanpaşa Mah. Gazi Bulv. 3. Sok. No:21 Aydın 30
- Fen Bilimleri Dershanesi Aydın Şubesi (Aydın Fen
Bilimleri Eğitim Öğretim Tic. Ltd. Şti.)
Ramazanpaşa Mah. Barbaros Cad. Bedesten İş Merk.
Kat:1 Aydın
- Final Dergisi Dershaneleri Aydın Şubesi (Aybil Özel
Eğitim San. Tic. Ltd. Şti)
Zafer Mah. Doğu Gazi Blv. No:55 Aydın
- Özel Mustafa Kavaklı Dershanesi
Adnan Menderes Mah. Muğla Bulv. B Blok No:5 Aydın
- Kayabaşı Dershanesi (Özel Kayabaşı Eğitim Öğretim 40
Hizm. Tic. Ltd. Şti.)
Albay Şefik Cad. PTT Başmüdürlük Binası Kat:1 Aydın
- Konaklı Dershaneleri Aydın Şubesi
09-23/494-120
2
Hasan Efendi Mah. 1910 Sok. No: 36 Aydın
- Körfez Dershaneleri Aydın Şubesi (Aksiyon Özel Eğitim
Kurumları Yayıncılık ve Tic. A.Ş.)
Cuma Mah. Egemenlik Blv. No:51 Aydın
- Aydın Ekol Dershaneleri (Özel Aydın Aktif Dershanecilik
Tic. Ltd. Şti.)
Cumhuriyet Mah. Körfez Cad. No:8 Aydın 50
- Aydın Özel Yorum Sınav Dergisi Dershanesi (Özel
Yorum Eğitim Dershanecilik Tic. Ltd. Şti.)
Hasan Efendi Mah. 1921 Sok No:1 Aydın
- (Büyük Ege) Tudem Dershaneleri Aydın Şubesi (Özel
Aydın Büyük Ege Eğitim Öğretim Hizm. Tic. Ltd. Şti.)
Cuma Mah. Doğu Gazi Blv. No: 52 Aydın
- Özel İlke Uğur Dershaneleri Aydın Şubesi (Özel İlke
Eğitimcilik ve Yayıncılık Tic. Ltd. Şti.)
Ramazanpaşa Mah. Mimar Sinan Cad. 3. Sok. No:19
Aydın 60
- Aydın Özel Basamak Dershanesi
Kurtuluş Mah. 2027 Sok. No:3 Aydın
- Özel Veri İşlem Plan Dershanesi
Meşrutiyet Mah. Batı Gazi Bulv. No: 70 Aydın
E. DOSYA KONUSU : Aydın ilinde faaliyet gösteren özel dershanelerin fiyat
birliği yaparak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4.
maddesini ihlal ettikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle, Aydın ilinde faaliyet gösteren özel 70
dershanelerin AYDERBİR adı ile bir dernek kurdukları, tahsil edecekleri ücretleri
birlikte açıkladıkları ve indirim oranlarında ve miktarlarında kısıtlamaya gittikleri
iddia edilerek gereğinin yapılması talep edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 26.1.2009 tarih ve 664 ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 26.2.2009 tarih ve 2009-4-20/İİ-09-MOA sayılı İlk
İnceleme Raporu, 5.3.2009 tarih ve 09-09 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş
ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin
ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi
amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 09-09/184-80
M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 13.5.2009 tarih ve 2009-4-20/ÖA-09-MOA sayılı
Önaraştırma Raporu 15.5.2009 tarih, REK.0.08.00.00-110/155 sayılı Başkanlık
önergesi ile 09-23 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Aydın ilinde faaliyet gösteren özel
dershanelerin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesini
09-23/494-120
3
ihlal ettikleri iddiasını destekler nitelikte yeterli kanıt bulunmadığı; bu teşebbüsler
hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığı sonucuna ulaşılmış olup, iki raportör AYDERBİR adlı teşebbüs
birliği bünyesinde toplanan teşebbüslerin taban fiyat konusunda anlaşmaya 90
varmış olma ihtimallerinin araştırmaya değer görüldüğü gerekçesiyle söz konusu
sonuca karşı oy kullanmışlardır.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Türkiye’de Fen/Anadolu liselerine veya üniversiteye hazırlık aşamasında bulunan
öğrenciler eğitimlerinde destek alabilmek için özel dershanelere 100
başvurmaktadırlar. İlgili mevzuat uyarınca dershaneler özel öğretim kurumu
statüsünde olup şu amaçlarla kurulabilmektedir.
a) Öğrencileri zayıf oldukları derslerden yetiştirmek ve bilgi seviyelerini
yükseltmek,
b) Öğrencileri bir üst okulun giriş sınavlarına hazırlamak,
c) Belli alanlarda ilerlemek amacıyla araştırma ve inceleme yapmak, ilgi ve
yetenekleri doğrultusunda uzmanlaşmak isteyen öğrencilere gerekli olanak ve
ortamı sağlamak, bu gibi öğrencileri tespit ve teşvik etmek.
Ülkemizde dershanelerin özellikle (b) bendinde belirtilen amaca yönelik olarak
faaliyet gösterdiği söylenebilir. Bu amaca yönelik olarak kurulan dershaneler; 110
(i) Üniversite Hazırlık Kursları (Lise son sınıf öğrenciler ve lise mezunları için),
(ii) Anadolu, Fen Liseleri ve Anadolu Meslek Liseleri ile Özel Liselere Giriş
Kursları (sekizinci sınıf öğrencileri için),
(iii) Yetiştirme (takviye) kursları (lise ve ilköğretim ara sınıfları için)
hizmetlerini sunabilmektedir.
Değinilen hizmet türleri farklı pazarlar oluşturmaktadırlar. Mevcut dosya konusu
olay bakımından ise şikâyet konusu hususların yalnızca üniversiteye hazırlık
kurslarını kapsaması nedeniyle, ilgili ürün pazarı "üniversite adaylarına yönelik
özel öğretim hizmetleri pazarı" olarak tespit edilmiştir. Ayrıca önaraştırma tarafı
teşebbüslerin büyük çoğunluğunun bu türdeki kursları vermesi de ilgili pazar 120
tespitinde etkili olmuştur.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikâyet konusu uygulamanın Aydın ilinde gerçekleşiyor olması ve bu ilde ikamet
eden öğrencilerin başka illerde bulunan kurslara devam etmelerinin çok zor
olması nedeniyle ilgili coğrafi pazar “Aydın ili” olarak tespit edilmiştir.
09-23/494-120
4
I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.2.1. Dershanelerle Yapılan Görüşmeler 130
Yürütülen önaraştırma kapsamında raportörler Aydın ilinde özel öğretim
hizmetleri pazarında faaliyet gösteren dershane yöneticileriyle görüşmüşlerdir.
Yapılan görüşmelerde teşebbüslere fiyatların birlikte belirlendiği iddiası ile ilgili
olarak görüşleri sorulmuştur. Verilen cevaplarda genel olarak, dershanecilik
sektöründe fiyat vb. hususların dershaneler tarafından ortak bir şekilde
belirlenmesinin ve bunun sürdürülmesinin mümkün olmadığı ifade edilmiştir.
Bunun yanında dershanelerin uyguladıkları toplam ders saati, sınıf başına kabul
ettikleri öğrenci adedi gibi hususlar dikkate alındığında; her bir kurumun maliyet
yapılarının çok farklı olduğu ve iddia edildiği gibi, bir ortak hareketin bulunmadığı
ve bulunamayacağı belirtilmiştir. Örneğin, Kayabaşı Dershanesi Müdürü 140
kendilerinin 12 kişilik sınıflarda daha maliyetli olan “butik dershanecilik” tarzında
bir model benimsediğini ve diğer dershanelerle arasında bir fiyat birlikteliğinin
olanaksız olacağını vurgulamıştır. Kavaklı Dershanesi Müdürü ise kardeşler
arasında dahi fiyat farkı bulunmasının Aydın’daki dershaneler arasında bu yönde
bir anlaşmanın olmadığını gösterdiğini belirtmiştir.
I.2.2. Yerinde İncelemeler Sırasında Elde Edilen Belgeler
I.2.2.1. İlan Edilen Ücretler
Dershanelerin, tahsil edecekleri toplam ücretlere temel teşkil eden ve 2008-2009
öğretim yılına ait olan bir ders saati ücretleri aşağıdaki şekildedir: 150
Tablo1: İlgili pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin 2008-2009 yılı için ilan ettikleri ders saat
ücretleri (TL) ve indirimler (%).
Bir Ders Saat Ücreti TL
(KDV Dahil) 2008-2009
Üniversite
Hazırlık
Lise Ara
Sınıflar İlköğretim
Öğretmen
Çocukları
İndirimi
Kardeş
İndirimi
Peşin
Ödeme
İndirimi
Erken
Kayıt
İndirimi
Toplu
Kayıt
İndirimi
Ekol Dershanesi (Özel
Aydın Aktif Ders.) 4,60 4,60 4,00
Özel Yöntem Dershanesi
Ltd. Şti. (Ege Birey Dergisi
Dershanesi) 4,50 4,50 4,25
Aydın Fen Bilimleri Eğit.
Tic Ltd. Şti. 4,50 4,50 4,25 %10 %5 %8
Özel Yorum Eğitim
Dershanecilik Tic. Ltd. Şti. 4,50 4,50 4,25 %20 %20 %20 %10-15 %10
Özel İlke Eğit. Yay. Ltd.
Şti. 2,60 2,60 2,40 %10 %10
Özel Aydın Artı
Dershanecilik Yay. Ve Tic.
Ltd. Şti. 3,00 3,00 2,75
Özel Konaklı Dershaneleri
(Ahmet Konaklı) 3,00 3,00 3,00 %10 %10 %10
Kavaklı Dershanesi (Aslı
Kavaklı) 5,00 5,00 5,00 %10 %10
Özel Aydın Final Dergisi
Dershaneleri 4,60 4,60 4,00 %5 %10
09-23/494-120
5
Bir Ders Saat Ücreti TL
(KDV Dahil) 2008-2009
Üniversite
Hazırlık
Lise Ara
Sınıflar İlköğretim
Öğretmen
Çocukları
İndirimi
Kardeş
İndirimi
Peşin
Ödeme
İndirimi
Erken
Kayıt
İndirimi
Toplu
Kayıt
İndirimi
Özel İç Açı Dershanesi 3,80 3,80 3,65 %5 %10
Özel Körfez Dershanesi 5,25 5,25 5,25
Özel Dış Açı Dershanesi 3,80 3,80 3,65 %5 %10
Özel İlke Uğur Dershanesi 2,60 2,60 2,35
I.2.2.2. Fatura Örnekleri
Raportörlerce, kurs yetkililerinden üniversiteye giriş için yapılan Öğrenci Seçme
Sınavı (ÖSS)’na yönelik kurslara ilişkin fatura örnekleri istenmiş ve teşebbüslerce
gönderilen faturalarda yer alan miktarlara aşağıda yer verilmiştir. Söz konusu
ücretler peşin tahsil edilen tutarları yansıtmakta olup, tabloda en düşük ve en
yüksek bedelli faturalara yer verilmiştir.
Tablo2: Tahsil edilen ücretler. 160
Dershane Adı Minimum
Tutar (TL)
Maksimum
Tutar (TL)
Fatura Adedi
Özel Ziya Eğitim Öğr. Hizmetleri (Kültür
Dershanesi) 1.200 2.100 4 Adet
Karbeyaz Özel Eğitim Tic. A.Ş. (Açı Dershanesi) 750 1.600 10 Adet
Özel Yöntem Dershanesi Ltd. Şti. (Birey
Dershanesi) 1.000 1.950 7 Adet
Aydın Fen Bilimleri Eğit. Tic Ltd. Şti. (Fen
Bilimleri Dershanesi) 720 2.100 12 Adet
Özel İlke Eğit. Yay. Ltd. Şti.(Uğur Dershanesi) 1.400 1.900 4 Adet
Özel Aydın Artı Dersanecilik Yay. Ve Tic. Ltd.
Şti. (Artı Dershanesi) 2.100 3.000 2 Adet
Özel Kayabaşı Eğit. Tic. Ltd. Şti. (Kayabaşı
Dershanesi) 1.400 2.000 3 Adet
Aslı Kavaklı (Kavaklı Dershanesi) 1.000 2.000 11 Adet
09-23/494-120
6
I.2.2.3. Kültür Dershanesince Kuruma gönderilen belgeler arasında bulunan,
AYDERBİR yönetim kurulu başkanı imzalı bir belgede aşağıdaki ifadeler yer
almaktadır:
“DERSHANELER BİRLİĞİNİN AMAÇLARI
1. Dershanemizde eğitim ve öğretim kalitesini yükseltmek
2. Dershane çalışanlarının özlük haklarını korumak
3. Dershanelerin, veli ve öğrenci mağduriyetini önlemek
4. Test ve Danışma merkezlerinin eğitim çalışması yapmasını engellemek.
NOT: Dershaneler Birliğinin yapmış olduğu fiyat politikası rekabet kuruluna 170
şikâyet edilmiştir. Yakın zamanda kurul üyeleri dershanelerimize müşteri gibi
gelebilir. Fiyat birlikteliği diye bir şeyin olmadığı amacımızın sadece yukarıdaki
maddelerle sınırlı olduğu söylensin. Dershane personelini toplayarak
bilgilendirmenizi rica ederim.
Ali Karimiş imza
20.04.2009”
I.3. Gerekçe ve Hukuki Dayanak
Başvuruda, Aydın’da faaliyet gösteren özel dershanelerin ÖSS’ye yönelik özel
öğretim hizmetlerinde fiyat birliği yaparak 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal 180
ettikleri iddia edilmektedir. Söz konusu şikâyet, 4054 sayılı Kanun’un “Rekabeti
Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar” başlıklı 4. maddesinde yer alan
“Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti
engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut
doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve
teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır” hükmü
kapsamında ve özellikle aynı maddenin (a) bendinde yasaklanan “Mal veya
hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile
her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi” davranışı kapsamında
incelenmiştir. 190
Aydın ilinde özel dershane işleten teşebbüslerin ilan ettikleri fiyatlar ve
faturalarına yansıyan tahsil ettikleri bedellere bakıldığında, teşebbüsler arasında
fiyatların koordine edildiğine ilişkin bir bulguya ulaşılmamaktadır. Ancak
kartellerin doğaları gereği gizli yapılanmalar olması, yazılı anlaşmaların ele
geçirilmesiyle, kamuoyuna açıklanan veya resmi kayıtlara giren bilgilerden sonuç
çıkarılmasıyla veya benzer açık ispat vasıtalarıyla ortaya çıkarılmalarını
neredeyse imkânsız hale getirmektedir. Hatta kartel üyeleri ortaya çıkarılmamak
için gerçek durumun tam aksini gösteren bilgi ve belgeleri açıklayarak gizlenme
çabası içine girebilmektedirler. Bu nedenle inceleme konusu dosya kapsamında
önaraştırma tarafı teşebbüslerin uygulayacaklarını ilan ettikleri fiyatlar veya 200
faturaya yansıyan ücretler dikkate alınarak aralarında fiyat paralelliği olmadığı
sonucuna varılması isabetli görülmemektedir.
09-23/494-120
7
Kaldı ki karteller, sadece üye teşebbüslerin birbirine paralel olarak aynı fiyatı
uygulamaları şeklinde ortaya çıkmamaktadır. Arz koşullarının belirlenmesi
şeklinde veya belirli bir taban fiyatın altına inilmemesi yönünde yapılan
anlaşmalar veya bu yöndeki uyumlu davranışlar da rekabet hukuku kapsamında
kartel tanımının içinde değerlendirilmektedir.
Somut olayda Aydın’da faaliyet gösteren dershaneler AYDERBİR adıyla dernek
kurarak teşebbüs birliği etrafında toplanıp iletişimlerini bu dernek vasıtasıyla
kolaylaştırmışlardır. Bu teşebbüslerin resmi kayıtlara yansıyan fiyatları farklı olsa 210
da dernek yöneticilerinin basına, “Dershanelerimiz birlikte hareket edip kararları
birlikte alacaktır.” gibi açıklamalar yapmaları ve yine basında, “ücretlerin sabit
olmasının planlandığı”na dair haberlerin yer alması bir rekabet ihlalinin varlığını
akla getirmektedir.
Öte yandan, yukarıda metnine yer verilen, Kültür Dershanesi tarafından Kuruma
gönderilen belgeler arasında bulunan 20.4.2009 tarihli ve AYDERBİR yönetim
kurulu başkanı imzalı belge, teşebbüsler nezdinde önaraştırma yapılmasından
dört gün önce, teşebbüs birliğinin başkanı tarafından üye teşebbüslere
haklarında yapılacak incelemelerle ilgili olarak uyarıda bulunulduğunu
göstermektedir. Özellikle de AYDERBİR’in fiyat politikasının şikâyet edildiğinin, 220
fiyat birlikteliği iddiasının reddedilmesi gerektiğinin belirtilmesi; derneğin amacı
hakkında sorulacak sorulara aynı cevapların verilmesinin ve personelin de bu
konuda uyarılmasının istenmesi, ilgili pazarda rekabetin ihlal edilmiş olabileceği
izlenimini vermektedir. Son olarak Aydın’da faaliyet gösteren dershanelerin ortak
bir karar sonucunda Fen Lisesi öğrencilerinin de dâhil olduğu indirimden veya
burstan yararlandırılacak öğrencileri belirlemeleri, ortak bir indirim sistemi
uygulayarak bu alanda kısıtlamaya gitmeleri de aynı yönde bir tespittir.
Bu tespitler AYDERBİR ve taraf teşebbüsler hakkında soruşturma açılması
gerektiği sonucunu desteklese de muhtemel bir rekabet ihlalinin henüz hayata
geçirilmiş olmaması ve teşebbüslerin bu yönde bir eğilimi varsa da bunu ortadan 230
kaldırmak için yeterli zamanın bulunması nedeniyle bu aşamada 4054 sayılı
Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında görüş yazısı gönderilmesi
daha isabetli görülmüştür. Zira ilgili mevzuat gereğince teşebbüslerin önümüzdeki
eğitim yılına ilişkin fiyatlarını Mayıs ayı sonuna kadar ayrı ayrı belirleyerek ilan
etmeleri gerekmektedir. AYDERBİR ise 2008 yılı Temmuz ayında kurulduğundan
mevcut öğretim yılında uygulanan fiyatları etkilememiş; bir sonraki eğitim yılına
ilişkin fiyatlar ise henüz belirlenmemiştir. Dolayısıyla teşebbüslerin ve
AYDERBİR’in ortak fiyat tespitinin sadece amaçlanması ve buna yönelik
görüşmelerin devam etmesinin de Kanun kapsamında ihlal olarak
değerlendirilebileceği kanaatine ulaşılmıştır. Bu çerçevede, teşebbüslerin, 240
bağımsız olarak belirlemeleri gereken fiyatlar konusunda gerek Dernek
bünyesinde bir araya gelerek kararlar almalarının gerekse Dernekten ayrı olarak
ortak bir fiyat politikası oluşturmasının 4054 sayılı Kanun uyarınca yasaklanan
eylemler arasında olduğu hususunda uyarılması ve buna uygun hareket
etmelerinin temin edilmesi bu aşamada yeterli görülmüştür.
09-23/494-120
8
K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Başvuru konusu iddialar ile ilgili olarak Aydın ilinde faaliyet gösteren özel 250
dershaneler hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma
açılmasına gerek olmadığına,
2. 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, şikâyet konusu
uygulamalara ne şekilde son verileceğine dair en geç 31.5.2009 tarihine kadar
üyelerinin bilgilendirilmesine ve bunun 30 gün içerisinde Rekabet Kurumuna
tevsik edilmesine, aksi takdirde haklarında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde işlem
başlatılacağının bildirilmesine yönelik olarak Aydın Dershaneler Birliği Derneği
(AYDERBİR)’ne görüş yazısı gönderilmesi; aynı yazının ayrıca Dernek üyelerine
gönderilmesi hususunda Başkanlığa yetki verilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 260
Full & Egal Universal Law Academy