Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-1-129 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 11-48/1213-426
Karar Tarihi : 22.09.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet
İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr.
Metin TOPRAK 10
B. RAPORTÖRLER : Çiğdem TUNÇEL, Başak ARSLAN
C. BİLDİRİMDE
D. TARAFLAR : - Aygaz A.Ş.
Büyükdere Cad. 145-1 Zincirlikuyu
34394 Şişli/İstanbul
- İpragaz A.Ş.
19 Mayıs Cad. No:4 Nova-Baran Plaza
Kat:13-17 Şişli/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Aygaz A.Ş. ve İpragaz A.Ş. arasında imzalanan ‘Dolum Hizmeti
Anlaşması’na bireysel muafiyet verilmesi talebi. 20
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 27.6.2011 tarih ve 4707 sayı ile giren ve
eksiklikleri en son 19.8.2011 tarihinde tamamlanan bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 4., 5. ve 8. maddelerinin ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucu düzenlenen 14.09.2011 tarih ve 2011-1-129/MM-11-375.ÇT sayılı
Muafiyet/Menfi Tespit Raporu, 16.09.2011 tarih ve REK.0.15.00.00-130/267 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 11-48 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da;
Aygaz A.Ş. ile İpragaz A.Ş. arasında imzalanan ‘Dolum Hizmet Anlaşması’nın, 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti kısıtlayıcı nitelikte bir anlaşma olduğu,
Bununla birlikte, söz konusu anlaşmaya, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan 30
şartların tamamını karşılaması nedeniyle bireysel muafiyet tanınabileceği ifade edilmiştir.
H. YAPILAN İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Aygaz
Koç Holding A.Ş. (Koç Holding) Enerji Grubu bünyesinde yer alan ve 1961 yılında
kurulmuş olan Aygaz, LPG’nin otogaz, dökme gaz ve tüplü gaz olarak dağıtımı, LPG
tüpleri, tankları, valf ve dedantörleri üretimi ve satışı ile LPG’yle çalışan cihazların
pazarlaması alanında faaliyet göstermektedir. Şirketin halihazırda 81 ilde 2.086 tüplü gaz
BULUNAN : - Aygaz A.Ş.
Büyükdere Cad. 145-1 Zincirlikuyu
34394 Şişli/İstanbul
- İpragaz A.Ş.
19 Mayıs Cad. No:4 Nova-Baran Plaza
Kat:13-17 Şişli/İstanbul
11-48/1213-426
2
bayisi ve 1.226 otogaz istasyonu bulunmaktadır.1 Hisselerinin %24,3’ü halka açık olan ve
İstanbul Menkul Kıymetler Borsasında işlem gören Aygaz, Koç Holding ve Koç Ailesi 40
mensubu gerçek kişiler tarafından kontrol edilmektedir.
Aygaz, ayrıca otogaz, dökme gaz, tüplü gaz ve kokusuz gaz dağıtımı ve satışı alanında
faaliyet gösteren Mogaz’ı doğrudan kontrol etmektedir. Mogaz, halihazırda Mogaz ve
Lipetgaz markalarıyla Türkiye’de 763 tüplü gaz ve 495 otogaz bayisi ile faaliyetini
sürdürmektedir.2
Aygaz’ın ve bağlı ortaklığı Mogaz’ın Türkiye tüplü LPG pazarındaki 2010 yılı toplam pazar
payı %39,22 olarak gerçekleşmiştir. Bununla birlikte, Aygaz 25.8.2011 tarihi3 itibarıyla
Total Oil Türkiye A.Ş.’nin (Total) sahip olduğu tüplü LPG dağıtımı işine dair malvarlığının
bir kısmını ve ilgili bayilik sözleşmelerini devralmış4 ve böylece Total’in 2010 yılında sahip
olduğu %4,51 oranındaki pazar payına da sahip olmuştur. Bu çerçevede söz konusu 50
devralma işleminin kapanışıyla birlikte 2010 yılı verileriyle Aygaz’ın Türkiye tüplü LPG
dağıtımı pazarındaki payı %43,73’e ulaşmıştır.
H.1.2. İpragaz
1961 yılında Eureka Metal A.Ş. adıyla kurulan ve 1992 yılında özelleştirilerek Fransız
Primagaz bünyesine katılan İpragaz, 1999 yılında Primagaz'ın da Hollandalı SHV Energy
tarafından satın alınması ile SHV ailesinin bir parçası haline gelmiştir. Türkiye genelinde
LPG’nin otogaz, dökme gaz ve tüplü gaz olarak dağıtımı ve LNG satışı alanlarında hizmet
vermekte olan İpragaz’ın, yaklaşık 2000 tüplü gaz ve 364 otogaz bayisi bulunmaktadır. 5
Hisselerinin %99’u Companie des gaz de Petrole Primagaz S.A. ve geri kalanı Bizimgaz
A.Ş., Evas Ltd. Şti., SHV Gas N.V. ve Selim Şiper’e ait olan İpragaz’ın, aynı grup şirketleri 60
olan Bizimgaz A.Ş. ve Yıldırım Petrol Tic. ve Nakliyat A.Ş. ile birlikte Türkiye tüplü LPG
pazarında 2010 yılında toplam pazar payı %22,26 oranında gerçekleşmiştir.
H.2.Sözleşmenin İrdelenmesi
- Sözleşmenin Amacı
Taraflar bildirim formunda, Aygaz ve İpragaz’ın Türkiye’nin farklı illerinde tüplü LPG dolum
tesislerinin mevcut olduğunu, ancak her iki şirketin de kendilerine ait dolum tesislerinin
bulunmadığı illerdeki tüketicilerin tüplü LPG ihtiyaçlarını dolum tesisi olan illerden kara
nakliyesi yoluyla karşıladıklarını, buna ilaveten Türkiye’de doğal gaz kullanımının
yaygınlaşması sonucunda tüplü LPG kullanımının ve dolayısıyla mevcut tesislerin kapasite
kullanım oranlarının önemli oranda düştüğünü belirtmişlerdir. 70
Tüplü LPG pazarı bakımından söz konusu olan bu unsurlar nedeniyle, taraflar hem
kapasite kullanım oranlarını arttırmak hem de kara nakliye mesafelerini azaltabilmek
amacıyla, her iki şirketin dolum tesislerinin bulunmadığı yerlerde karşılıklı olarak,
birbirlerinden dolum hizmeti almalarını sağlamak üzere bir ‘Dolum Hizmeti Anlaşması’
imzalamışlardır.
- Sözleşmenin Niteliği
Aygaz ve İpragaz arasında 2.6.2011 tarihinde imzalanan “Dolum Hizmeti Anlaşması”nın
(Anlaşma) bazı hükümlerine aşağıda yer verilmiştir.
Anlaşmanın 1. maddesinde işin konusu;
1 Aygaz 2010 yılı Faaliyet Raporu, s. 19-20.
2 Aygaz 2010 yılı Faaliyet Raporu, s. 25.
3
4 Rekabet Kurulu söz konusu işleme 6.7.2011 tarihli ve 11-41/873-274 sayılı kararıyla izin vermiştir.
5
11-48/1213-426
3
“Taraflardan her biri, Türkiye genelinde sahibi oldukları dolum tesislerinden, karşılıklı 80
olarak birbirilerine tüplü LPG dolum hizmeti vermesi ve bu kapsamda, tarafların
kullandığı ve kullanma hakkına sahip olduğu markayı taşıyan her ebattaki tüplere, TS
2178 standardına uygun LPG’nin veya bu standardı sağlamak kaydıyla sanayi tüplerine
propan gazı doldurulup, standartlarda aranan kontrolleri yapıldıktan sonra dolu tüplerin
hizmet alana, hizmet alanın bayi veya nakliyeci vasıtalarına dolum tesisinde teslim
edilmek şartı ile yapılan dolum, yükleme ve boşaltma işleri bu sözleşmenin konusunu
oluşturmaktadır.
Dolum hizmeti alan taraflar miktarsal olarak mümkün oldukça eşit dolum prensibiyle
hareket edecektir.”
hükmü ile tanımlanmış ve aynı maddenin devamında, 90
“Bu sözleşmenin çerçevesinde hizmet alınacak değişik dolum tesislerinde
uygulamalara ait fiyat dahil tüm detaylar ek olarak yapılacak protokollerle
düzenlenecektir. Bu protokollerde belirlenmeyen tüm hususlarda bu sözleşme
hükümleri geçerli olacaktır.”
ifadesiyle Anlaşmanın konusu işin detaylarının protokollerle düzenleneceği belirtilmiştir.6
Anlaşmanın başlangıcını ve süresini belirleyen 2. maddesi;
“Bu sözleşme Rekabet Kurumu’nun izninin alınması şartı ile izin tarihinden itibaren
uygulanmaya başlanacaktır.
Kurumun iznini takiben sözleşme imza tarihinden itibaren 2 yıl süre ile akdedilmiş olup,
taraflardan biri 3 (üç) ay öncesinden fesih yönünde yazılı uyarıda bulunmadığı takdirde 100
bu anlaşma 1’er (bir) yıllık devreler halinde uzayacaktır. Ancak anlaşmanın süresi 5 yılı
aşamaz.”
şeklinde düzenlenmiştir. LPG temini, tüp ve LPG stoku ve tüp teslimine yönelik
düzenlemeler ise sırasıyla sözleşmenin 3., 4. ve 5. maddelerinde yer almaktadır.
Anlaşma maddeleri incelendiğinde; tarafların, söz konusu karşılıklı dolum hizmetine ilişkin
olan hak ve yükümlülükler haricinde, ilgili ürün pazarında rekabeti etkileyebilecek olan,
fiyat veya diğer ticari koşullar, pazar veya tedarik kaynakları ile ilgili olarak birbirlerine
herhangi bir yükümlülük veya sınırlama getirmedikleri görülmüştür.
H.3. İlgili Pazar
H.3.1. İlgili Ürün Pazarı ve İlgili Coğrafi Pazar 110
Anlaşma taraflarından her ikisi de Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan aldıkları
dağıtıcı lisansı çerçevesinde LPG dağıtımı faaliyetinde bulunmaktadırlar. Rekabet
Kurulunun Total Oil Türkiye A.Ş.'nin sahip olduğu tüplü LPG dağıtımı işine dair
malvarlığının bir kısmının ve ilgili bayilik sözleşmelerinin Aygaz A.Ş. tarafından
devralınması işlemine izin verilmesi talebini değerlendirdiği 6.7.2011 tarihli ve 11-41/873-
274 sayılı ve Total Oil Türkiye A.Ş.'nin sahip olduğu tüplü LPG dağıtımı işine ilişkin bayilik
sözleşmelerinin Aygaz A.Ş. tarafından devralınması sonucunda Aygaz A.Ş.'nin ve bağlı
ortaklığı Mogaz Petrol Gazları A.Ş.'nin Türkiye tüplü LPG pazarındaki toplam payının,
2002/2 sayılı Tebliğin 2. maddesinde yer alan pazar payı eşiğini aşacak olması nedeniyle,
bu şirketlerin bayileri ile imzalamış oldukları bayilik sözleşmelerine bireysel muafiyet 120
6 Taraflar halihazırda “İpragaz A.Ş.’nin Aygaz A.Ş. Samsun Dolum Tesisinden Alacağı Dolum Hizmeti
Anlaşması Ek Protokolü” ile “Aygaz A.Ş.’nin İpragaz A.Ş. Erzurum Dolum Tesisinden Alacağı Dolum Hizmeti
Anlaşması Ek Protokolü”nü imzalamış bulunmaktadırlar. Ancak taraflar, bundan sonraki süreç için ek
protokollerle karşılıklı dolum hizmeti alınacak diğer dolum tesisleri için bir belirlemede bulunmadıklarını,
konunun ilerleyen zamanlarda ticari açıdan değerlendirilerek, koşulların uygun olması durumunda başka
tesisler için ek protokoller düzenlenip düzenlenmeyeceği kararının verileceğini bildirmişlerdir.
11-48/1213-426
4
verilmesi talebini değerlendirdiği 14.7.2011 tarihli ve 11-43/925-294 sayılı kararları ışığında
ilgili ürün pazarının “tüplü LPG dağıtımı”, ilgili coğrafi pazarın ise “Türkiye” olarak
belirlenebileceği kanısına varılmıştır.
H.3.2. İlgili Pazara İlişkin Genel Bilgiler
Türkiye’de LPG faaliyetleri ve bu faaliyetlere ilişkin gerçek ve tüzel kişilerin hak ve
yükümlülükleri 5307 sayılı ‘Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) Piyasası Kanunu7 (LPG
Piyasası Kanunu) çerçevesinde düzenlenmektedir. LPG Piyasası Kanunu’nun 2.
maddesinde Tüplü LPG Faaliyeti “LPG’nin dolum tesislerinde tüplere doldurularak mutfak,
sanayi ve ticari tüpleri vasıtasıyla piyasaya arz işlemi” olarak tanımlanmıştır. Kanun’un 5.
maddesinde ise dağıtıcı lisansı sahiplerinin otogaz LPG dağıtımı, dökme LPG satış ve 130
ikmali, taşıma, dolum ve depolama faaliyetlerinin yanı sıra tüplü LPG dağıtım ve
pazarlaması faaliyetinde bulunabilecekleri düzenlenmiş, hatta aynı madde ile dağıtıcıların
otogaz faaliyetine başlayabilmek için öncelikle tüplü LPG faaliyetini başlatmak ve en az bir
dolum tesisini işletmeye almak ve teknik düzenlemelere uygun depolama, dolum tesisi ve
LPG tüplerine sahip olmak zorunluluğu getirilmiştir.
Bu yasal düzenlemeler çerçevesinde Türkiye tüplü LPG pazarında 2010 yılı itibarıyla, bir
kısmı yerel bir kısmı ulusal olmak üzere, toplam 65 dağıtım şirketi faaliyet göstermektedir.
Bununla birlikte pazar payı %1’in üzerinde olan sadece 7 teşebbüs bulunmaktadır. Bu 7
teşebbüs Türkiye tüplü LPG satışlarının %90’ını gerçekleştirmektedir. Pazarda faaliyet
gösteren ve en yüksek pazar payına sahip ilk dört teşebbüsün bu yıllardaki pazar payları 140
toplamı ise %80 civarındadır8. Dolayısıyla işlem öncesinde pazarın hayli yoğunlaşmış bir
yapıya sahip olduğunu söylemek mümkün olmuştur.
Bununla birlikte, Türkiye tüplü LPG pazarı daralan bir pazar yapısı arz etmektedir. Bu
durum 2006-2010 yılları arasında Türkiye toplam LPG ve Türkiye tüplü LPG satışlarını
gösteren Tablo 1’de gösterilmiştir.
Tablo 1: Türkiye Toplam LPG ve Tüplü LPG Satışları
2006 2007 2008 2009 2010
Tüplü LPG Satışı (ton) 1.491.580 1.302.434 1.177.269 1.134.145 1.043.809
Toplam LPG Satışı (ton) 3.517.639 3.525.167 3.460.354 3.620.333 3.659.360
Tüplü LPG Satışının Payı (%) 42,40 36,95 34,02 31,33 28,52
Kaynak: EPDK 2010 LPG Sektör Raporu, s. 12
Pazardaki bu daralma, dağıtım şirketlerinin optimal ölçekten uzaklaşmalarına, mevcut
dolum tesislerinin kapasite kullanım oranlarının düşmesine9, bazı tesisler bakımından
istihdamda azaltma yoluna gidilmesine ve bazı tüp dolum merkezlerinin kapatılmasına10 150
neden olmaktadır.
H.4. Değerlendirme
Aygaz ve İpragaz arasında imzalanan ve temel hükümlerine yukarıda yer verilen Dolum
Hizmet Anlaşması, tarafların karşılıklı olarak birbirlerinin dolum tesislerinden
yararlanmasını sağlamayı amaçlayan bir yatay işbirliği anlaşması niteliğindedir. Bilindiği
üzere, yatay işbirliği anlaşmaları fiyat tespiti, arz miktarının belirlenmesi, pazar veya
müşteri paylaşımı gibi rekabeti kısıtlayıcı nitelikte unsurlar içerebileceğinden, rekabet
7 13.3.2005 tarihli ve 25754 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
8 Aygaz Grubu %39,22, İpragaz Grubu %22,81, Demirören Grubu %14,06, BP Gaz %4,90, Total Gaz %4,51,
Ergaz %2,76, Habaş Grubu %1,75
bendinde yer alan koşulu da sağladığı sonucuna ulaşılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 360
1- Aygaz A.Ş. ile İpragaz A.Ş. arasında imzalanan ‘Dolum Hizmet Anlaşması’nın, 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğuna,
2- Bununla birlikte söz konusu anlaşmaya, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan
şartların tamamını karşılaması nedeniyle bireysel muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy