T.C. BAKIRKÖY 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/614 Esas
KARAR NO : 2025/175
DAVA : Zayi Belgesi Verilmesi
DAVA TARİHİ : 19/03/2024
KARAR TARİHİ : 10/02/2025
GEREKÇELİ KARARIN
YAZILDIĞI TARİH : 12/03/2025
Mahkememizde görülmekte olan Zayi Belgesi Verilmesi davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkili şirketin resmi sicil adresi ".... Mah. .... Sk. No:3 Güngören/İSTANBUL" olduğunu, müvekkilinin muhasebe ve ticari defter işlemlerini .... isimli serbest muhasebe firması ile yürüttüğünü, muhasebe şirketi tarafından 2023 yılı Ocak ve Şubat ayına ait e-defter şeklinde tutulan yevmiye ve kebir defterlerinin sisteme zamanında yüklendiğini, defter oluşturulurken program tarafından oluşturulan başka dosyaların da mevcut olduğunu, ancak kayıt yapılırken müvekkili firmaya ait defter kayıtları bulunan dosyanın içerisine kayıtları tutulan başka firmanın dosyalarının kopyalandığını ve ilk dosyaların silindiğini, oluşan hata nedeniyle defterlerin müvekkili şirketin defterinin yer aldığı dosyalar üzerine kaydolan defterlerin diğer firmaya gönderileceği esnada gerçekleşen bu durumun 11.03.2024 tarihinde fark edildiğini, klasör dosya numarası 707 ile başlamakta olduğunu, içerisinde yer alan dosyaların numara başlangıçlarının 705 ile başladığını, yevmiye ve kebir defterleri e-defter olarak tutulurken muhasebe tarafından yapılan iş ve işlemler sırasında program nedeniyle müvekkili şirketin mağdur duruma gelmiş olduğunu, Ocak 2023 ve Şubat 2023 aylarına ait yevmiye ve kebir defterleri üzerine başka firmaya ait belge ve evrakların kopyalandığını, bu defterlere ilişkin zayi belgesi verilmediği takdirde müvekkili şirketin çok büyük sorumlulukları doğacak olduğunu, başkaca büyük sorunlarla karşılaşma ihtimalinin bulunduğunu, müvekkili şirket tarafından hak düşürücü süreye tabi olmamak adına ise zayi hususu öğrenildikten itibaren ivedi şekilde davanın açıldığını, Elektronik Defter Genel Tebliğ Yönetmeliği'nin 7. Ve devamı maddelerinde de bu husus ayrıca detaylandırılmış olduğunu ve 15 günlük süre içerisinde ticari işletmenin bulunduğu yetkili mahkemeden istenebileceği hususuna yer verildiğini, bu nedenlerle talebin kabulü ile müvekkili şirkete ait 2023 Ocak ve 2023 Şubat aylarına ait yevmiye ve kebir defterleri ile ilgili olarak zayi belgesinin verilmesine karar verilmesini talep ettiği anlaşılmıştır.
Mahkememizce ... Esas, .... Karar, 20/03/2024 tarihli karar ile davanın reddine karar verildiği, davacı vekilinin istinaf talebi üzerine dosyanın İstanbul BAM ... Hukuk Dairesi'ne sevk edildiği, stanbul BAM .... Hukuk Dairesi'nin ... Esas, ... karar, 30/05/2024 tarihli kesin ilamı ile " HMK'nın 385. maddesi uyarınca çekişmesiz yargı işlerinde re'sen araştırma ilkesi hâkim olup, ayrıca TTK'nın 82/7. maddesinde de mahkemenin gerekli gördüğü delillerin toplanmasını re'sen emredebileceği hüküm altına alınmıştır. Somut olayda, dosyadaki beyan ve delillere göre; mahkemece, davacının talebi açıklattırılmadan ve esasa ilişkin hiç bir delil toplanmadan dava dilekçesinde belirtilen hâle göre davacının basiretli bir tacir gibi gerekli dikkate ve özeni göstermediği, kayıtların kendi kusuruyla silindiği, TTK''nın 82/7.maddesinde sayılan hallerden olmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmesi isabetli olmamıştır.
Elektronik Defter Genel Tebliğinde, elektronik ortamda tutulan defterlerin, vergi güvenliğini sağlamak ve virüs, siber saldırısı vb. diğer teknolojik ataklara karşı tedbir almak amacıyla ikincil kopyalarının gizliliği ve güvenliği sağlanmış şekilde Gelir İdaresi Başkanlığı sistemlerinde ya da Başkanlıktan izin alabilen güvenli saklamacı kuruluşlar bünyesinde de saklanması zorunluluğu getirilmiştir
Öte yandan, aynı Tebliğ'in 7.1. maddesininde, e-defter tutanların, Vergi Usul Kanununda belirtilen “Mücbir Sebep” halleri nedeniyle e-Defter veya beratlarına ait kayıtlarının bozulması, silinmesi, zarar görmesi veya işlem görememesi ve e-Defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-Defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hallerde, söz konusu durumların öğrenilmesinden itibaren tevsik edici bilgi ve belgeleri ile birlikte 15 gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yetkili mahkemesine başvurarak kendisine bir zayi belgesi verilmesini isteyebilecekleri; Mahkemeden zayi belgesinin temin edilmesini müteakip, zayi belgesi ile birlikte durumun Başkanlığa yazılı olarak bildirilmesi ve Başkanlık tarafından istenilen bilgi ve belgelerin ibraz edilmesi halinde, mükelleflerin zayi olan e-defter kayıtlarının yeniden oluşturulması ve bunlara ait yeni oluşturulan e-defter ve berat dosyalarının e-defter uygulaması aracılığı ile Başkanlık sistemine yeniden yüklenmesi için Başkanlık tarafından yazılı izin verileceği düzenlenmiştir.
TTK'nın 82/7. maddesine uygun şekilde düzenleme yapılan anılan Tebliğ'de e-defter veya beratlarına ait kayıtların bozulması, silinmesi, zarar görmesi veya işlem görememesi ve e-Defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-Defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hallerde, söz konusu durumların öğrenilmesinden itibaren 15 gün içinde yetkili mahkemeden zayi belgesi verilmesini istemesi gerektiği belirtilmiştir. Bu durumda mahkemece ilgili tebliğde belirtilen şekilde davacının dava konusu dönemlere ilişkin e defter ve baratlarının GİB sistemine yüklenebilmesi için ikincil kopyalarının GİB sisteminde yüklenmiş olup olmadığı araştırılarak gerekirse konusunda uzman bilirkişilerden rapor alınarak karar verilmesi gerekirken, hiçbir inceleme yapılmadan davacının kusurlu olduğu ve zayi halinin Yasa'da sayılı sınırlı hallerden olmadığı gerekçesiyle talebin reddine karar verilmesi hatalı olmuştur. " gerekçesi ile mahkememizce verilen kaldırıldığı, yukarıda yazılı esas sırasına kaydı yapılarak yargılamaya devam olunduğu anlaşılmıştır.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Dava TTK'nın 82. maddesine dayalı zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir.
Merter Vergi Dairesi Müdürlüklerine müzekkere yazılarak; davacı şirketin 2023 yılına ait e-defter kayıtlarının sisteme yüklü olup olmadığı hususunda bilgilerin dosyaya kazandırıldığı anlaşılmıştır.
Mahkememizce duruşma ara kararı ile; Davacının iddiaları, sundukları deliller, dosya kapsamı belgeler incelenmek suretiyle talebe konu belgeler ile alakalı talep edenin saklamak yükümlülüğünün bulunup bulunmadığı, gerekli güvenlik önlemlerinin alıp almadığı, kontrol kurulu raporları doğrultusunda celp edilen defterlerin tasdikine ilişkin bilgiler, saklamakla yükümlü olduğu belgelerle alakalı olarak ayrıca zayi olmasında talep edenin herhangi bir kusurunun bulunup bulunmadığı, zayi belgesi verilmesinin şartlarının oluşup oluşmadığı konularında konusunda bilirkişi incelemesi yapılmasına karar verilmiş olmakla, Mali Müşavir Bilirkişi ...'ın 14/11/2024 tarihli raporunda özetle; Davacı taraf 2023 Ocak ve 2023 Şubat aylarına ait yevmiye ve kebir defterleri ile ilgili olarak zayi belgesi verilmesini talep ettiği,
davacı ...’ne ait ticari defterler için yapılan
incelemede, 6102 Sayılı TTK.m.64 ve VUK.182 gereğince mecburi olan 2023 yılı ticari
defterlerinin yevmiye ve Kebir defterinin Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 1 Sıra no.lu elektronik
defter tebliği gereğince elektronik ortamda e-defter olarak tutulduğu,
davacı tarafından dosya muhteviyatına sunulan Gelir İdaresi Başkanlığı ekran görüntülerinde,
şirket unvanı kısmında ... San. Ve Tic. Ltd. Şti. unvanının yer aldığı, davacı taraftan
iş bu unvanın sorulduğu, ... San. Ve Tic. Ltd. Şti. unvanının davacı tarafın eski unvanı,
yeni unvanın .... San. Ltd. Şti.’nin olduğunun 28.03.2019 tarihli ve 9797
sayılı ticaret sicil gazetesinden tespit edildiği,
davacı tarafın 2023 yılı ocak ve şubat ayı yevmiye ile kebir defteri e-defter beratlarının yasal
süresi içinde başarılı şekilde oluşturulduğu ve ilgili defterlerin Gelir İdaresi Başkanlığı Sistemine yasal süresi içinde yüklendiği, dolayısıyla davacı tarafın dava konusu dönemlere ilişkin e-defter
ve beratlarının Gelir İdaresi Başkanlığı sistemine yüklenebilmesi için ikincil kopyalarının Gelir
İdaresi Başkanlığı sisteminde yasal süresi içinde yüklenmiş olduğu,
davacı tarafın ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesine kendisine zayi belgesi
verilmesi istemiyle 19.03.2024 tarihinde dava açtığı, dosya muhteviyatına sunulan belge ve
bilgilerden takdir sayın mahkemenize bırakılarak davacı tarafın 30 günlük yasal süre içinde
kendine zayi belge verilmesi için dava açtığının anlaşıldığı,
davacı tarafından zayi belgesi talep edilen defterlerin 2023 Ocak ve 2023 Şubat aylarına ait
yevmiye ve kebir e-defterleri olduğu, dosya muhteviyatına sunulan ekran görüntülerinde, davacı
tarafın vergi numarasının ... olduğu ve vergi numarasının 707 ile başladığı ve ancak
e-defter dosyalarının 01/02-705 numaralı klasörde kayıtlı olduğu,
dosya muhteviyatına sunulan belge, bilgi ve ekran görüntülerinden anlaşılan davacı tarafın
muhasebesel kopyalama işlemleri sonucu defterlerinin zayi olduğu, iş bu defterlerin saklama
yükümlülüğünün bulunduğu ancak defterlerin saklanması veya korunması amacıyla gereken
dikkat ve ihtimamın gösterilmemiş olduğu durumundan söz edilemeyeceği, ziyaya uğramanın
davacı tarafın iradesi dışında meydana geldiği, davacı tarafın zayi belge talebinin nihai takdirinin
mahkemeye bırakıldığı sonuç ve kanaatine varıldığı bildirilmiştir.
6102 sayılı TTK'nın 82/7 maddesine göre; Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir.(1/7/2022 tarihli ve 7417 sayılı Kanunun 55 inci maddesiyle, bu fıkrada yer alan ‘’onbeş’’ ibaresi ‘’otuz’’ şeklinde değiştirilmiştir.)
Söz konusu hükümde "yangın, su baskını, veya yer sarsıntısı gibi bir afet sebebiyle" defter ve belgelerin ziyaa uğramasından söz edildiği dikkate alınarak, sınırlayıcı bir düzenleme yapılmadığı kabul edilmelidir. Bu nedenle hükümdeki "gibi" sözcüğünden de anlaşılacağı üzere, tacirin elinde olmayan benzer olaylar da maddenin kapsamında düşünülmüştür. Bu nedenle tacirin, söz konusu hükümdeki defter ve belgelerin korunması amacıyla gereken dikkat ve ihtimamı göstermiş bulunması, diğer taraftan da ziyaa uğramanın onun iradesi dışında, elinde olmayan bir nedenle meydana gelmiş olması zorunludur (Yargıtay HGK'nın 25/09/1985, E. 1984/11-12, K. 1985/728 tarih ve sayılı kararı). Bundan ayrı olarak, ticari defter ve belgelerin kaybedilmiş olduğu iddiasının, samimi ve inandırıcı bulunması da lâzımdır (Arkan, Sabih: Ticarî İşletme Hukuku, 24. Basıdan Tıpkı Basım, Ankara 2018, s. 382).
6102 TTK'nın 82/7 maddesinde; zayi belgesi verilebilecek haller tahdidi olarak sayılmıştır. Tacirin, anılan yasa maddesinden yararlanabilmesi için bir taraftan ticari defterlerin ve belgelerin korunması amacıyla gereken dikkat ve ihtimamı göstermiş bulunması, diğer taraftan da ziyaa uğramanın onun iradesi dışında, elinde olmayan bir nedenle meydana gelmiş olması zorunludur. Mücbir nedenlerin ispatı, bunu iddia eden tacire aittir. İleri sürülen mücbir nedenin dayandığı olayların defter ve belgelerin yok olması veya elden çıkması sonucunu doğuracak nitelik ve yoğunlukta olup olmadığı araştırılmalı ve irade dışında defter ve vesikaların tamamen veya kısmen kaybı yahut yok olması sonucu oluştuğunda mücbir neden kabul edilmektedir. Davacı tutmak ve saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgeleri özenle korumakla yükümlüdür.
Ticari defterlerin zayi olması davalarında; ticari defter sahibinin, defterinin kaybolduğunu ve defterin muhafazası hususunda gerekli özeni gösterdiğini ispat etmesi gerekir.
Somut olay, yukarıda anlatılan tespit, sunulan ve toplanan deliller ve yasal düzenlemeler çerçevesinde değerlendirildiğinde, davacıya ait ticari defterler için yapılan incelemede, 6102 Sayılı TTK.m.64 ve VUK.182 gereğince mecburi olan 2023 yılı ticari defterlerinin yevmiye ve Kebir defterinin Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 1 Sıra no.lu elektronik defter tebliği gereğince elektronik ortamda e-defter olarak tutulduğu, davacının zayi olduğunun tespiti talep edilen 2023 yılı ocak ve şubat ayı yevmiye ile kebir defteri e-defter beratlarının yasal süresi içinde başarılı şekilde oluşturulduğu ve ilgili defterlerin Gelir İdaresi Başkanlığı Sistemine yasal süresi içinde yüklendiği, dolayısıyla davacı tarafın dava konusu dönemlere ilişkin e-defter ve beratlarının Gelir İdaresi Başkanlığı sistemine yüklenebilmesi için ikincil kopyalarının Gelir İdaresi Başkanlığı sisteminde yasal süresi içinde yüklenmiş olduğu, dosya muhteviyatına sunulan ekran görüntülerinde, davacı tarafın vergi numarasının ... olduğu ve vergi numarasının 707 ile başladığı ve ancak e-defter dosyalarının 01/02-705 numaralı klasörde kayıtlı olduğu,
davacının 2023 yılı Ocak ve Şubay aylarına ait Yevmiye ve Kebir e-Defterlerinin muhasebesel kopyalama işlemleri nedeniyle davacının iradesi dışında zayi olduğu, 14/11/2024 tarihli bilirkişi raporunun da hüküm kurmaya elverişli olduğu anlaşıldığından, davacının davasının kabulü ile, davacı şirketin saklamakla yükümlü olduğu 2023 yılı Ocak ve Şubat aylarına ait Yevmiye ve Kebir e-Defterlerinin muhasebesel kopyalama işlemleri nedeniyle TTK 82/7. maddesine göre zayi olduğunun tespiti ile zayi belgesi verilmesine, 14/11/2024 tarihli bilirkişi .... tarafından hazırlanan bilirkişi raporunun hükmün eki ve ayrılmaz parçası sayılmasına karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM : Yukarıda Açıklanan Nedenlerle;
1-Davacının davasının KABULÜ ile, davacı şirketin saklamakla yükümlü olduğu 2023 yılı Ocak ve Şubat aylarına ait Yevmiye ve Kebir e-Defterlerinin muhasebesel kopyalama işlemleri nedeniyle TTK 82/7. maddesine göre zayi olduğunun tespiti ile ZAYİ BELGESİ VERİLMESİNE,
2-14/11/2024 tarihli bilirkişi .... tarafından hazırlanan bilirkişi raporunun hükmün eki ve ayrılmaz PARÇASI SAYILMASINA,
3-Harçlar tarifesi uyarınca alınması gereken 615,40-TL harçtan davacı tarafça peşin yatırılan 427,60-TL peşin harcın mahsubu ile bakiye 187,80-TL harcın davacıdan tahsili ile HAZİNEYE İRAT KAYDINA,
4-Davanın mahiyeti gereği yapılan yargılama giderlerinin DAVACI ÜZERİNDE BIRAKILMASINA,
5-Karar kesinleştiğinde kullanılmayan gider avansının HMK m.333 hükmü gereği ilgilisine İADESİNE,
6-HMK'nın uygulanmasına dair yönetmeliğin 58/1 maddesi gereğince davacının talebi halinde gerekçeli kararın TEBLİĞİNE,
Dair; 6100 sayılı HMK.'nun 341. ve devamı maddeleri gereğince gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içerisinde İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde İSTİNAF kanun yolu açık olmak üzere davacı vekilinin yüzüne karşı verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 10/02/2025
Katip ...
¸e-imza
Hakim ...
¸e-imza