T.C. BAKIRKÖY 4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2014/1052
KARAR NO: 2019/106
HAKİM: Hamdiye OK
DAVA: Tazminat (Ölüm Ve Cismani Zarar Sebebiyle Açılan Tazminat), Tazminat (Haksız Fiilden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ: 21/11/2014
KARAR TARİHİ: 28/01/2019
GEREKÇELİ KARARIN
YAZILDIĞI TARİH : 08/02/2019
Mahkememizde görülmekte olan Tazminat (Ölüm Ve Cismani Zarar Sebebiyle Açılan Tazminat), Tazminat (Haksız Fiilden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
ASIL DAVADA;
TALEP; 23/09/2014 günü Esenler ''Eski hal yolu'' üzerinde ''atışalanı köprüsü'' ile '' üçyüzlü köprüsü'' arasında seyir halinde bulunan ruhsat sahibi müvekkili ..., sürücüsü müvekkili ....'ın olduğu ... plakalı araca, sürücüsü...'nın olduğu .... plakalı aracın arkadan çarpması sonucu çift taraflı trafik kazası meydana geldiğini, kaza sonrası tanzim edilen kaza tespit tutanağının, müvekkiline ait araca kusurlu olarak çarpan ve kazaya sebep olan davalı sürücü....'nın beyanı esas alınarak düzenlendiğini, bu sebeple tek yanlı beyanla ve müvekkili sürücüye kusur atfederek kaza tutanağı tanzim edildiğinden bu tutanağın gerçek dışı olduğunu, kusurlu olarak kazata sebebiyet veren....'nın kazanın meydana gelişinde %100 kusurlu olduğunu, davalı sürücü kendi kusurlu davranışı ile kazaya sebebiyet verdiğinden meydana gelen tüm zarardan şahsen sorumlu olduğunu, bununla birlikte ... plakalı araç maliki KTK ilgili maddeleri ve Borçlar Kanunu ilgili hükümleri uyarınca işleten olarak meydana gelen maddi ve manevi tüm zarardan işleten olarak araç sürücüsü ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu olduklarını, kazaya karışan .... ve ... plakalı araçların davalı sigorta şirketinin zorunlu mali mesuliyet sigortasının güvencesi altında olduğundan sigorta şirketi poliçe kapsamıyla diğer davalılarla birlikte meydana gelen tüm maddi zarardan sorumlu olduğunu, 29/09/2014 tarihli ihtarname ile sigorta şirketine bildirim yapılarak kaza nedeniyle meydana gelen zararın tahsili talep edilmişse de bu ihtarnamenin 08/10/2014 tarihinde usulüne uygun olarak sigorta şirketine tebliğ edilmiş olmasına rağmen sigorta şirketince herhangi bir dönüş yapılmadığını, bu nedenle ve ayrıca sigorta poliçesi ticari iş mahiyetinde olduklarından olay tarihinden itibaren faiz uygulanarak sigorta şirketi bakımından ise bildirim tarihi itibariyle ticari faiz uygulanması gerektiğini, müvekkilinin kaza nedeniyle hayati tehlike geçirecek şekilde ağır yaralandığını ve İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesine sevk edildiğini, müvekkilinin kaza nedeniyle sürekli iş gücü kaybına uğradığından maluliyet raporu alınarak sürekli iş gücü kaybı oranının belirlenmesi gerektiğini, bu sebeplerle fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla kaza nedeniyle sürekli iş gücü kaybından doğan 100,00 TL maddi tazminatın belirsiz alacak istemli olarak tüm davalılardan sorumluluk kapsamlarıyla müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
DAVALI .... SİGORTA A.Ş CEVABINDA; ... plakalı aracın müvekkili şirket nezdinde Karayolları Zorunlu Mali Mesuliyet Poliçesinin mevcut olduğunu, davayı kabul anlamına gelmemekle birlikte poliçe nedeni ile sorunmlulukların azami teminat limitleri ile ve sigortalının kusur oranı ile sınırlı olup, sigortalının sorumluluğu daha fazla olsa dahi teminat miktarının aşılamayacağını, davacının dava öncesinde yaptığı herhangi bir başvurunun tespit edilemediğini, oysa KTK ve TTK uyarınca müvekkili sigortacının sorumluluğunun hasar ve tazminat ile ilgili tüm belgelerin eksiksiz olarak sunulması ile başlayacağını, açıklanan nedenlerle öncelikle sigortalının kusuru ve müvekkilinin poliçeden dolayı sorumluluğunun ispatlanamadığından davanın reddine karar verilmesi gerektiği, davacının iddialarının haklılığı halinde dahi tazminat tutarı, maluliyet raporları, sağlık raporları, gelir durumunu belirten belgeler üzerinden kusur durumları da gözetilerek yapılacak bilirkişi incelemesi ile hesaplanacağını, yargılama sonunda müvekkli şirket sigortalısının kazada kusuru bulunduğunun tespiti halinde dahi müvekkilinin sorumluluğunun belirlenecek kusuru oranı ve poliçedeki teminat ile sınırlı olarak gerçek zarara ilişkin olduğunu, davacının maluliyet kontrol süresi geçtikten sonra ATK ... İhtisas Kurulu tarafından hesaplanması gerektiğini, bu nedenlerle haksız davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
DAVALI.... VEKİLİ CEVABINDA; Davacının kazanın meydana gelmesinde davalı ....'ın kusurlu olduğunu iddia etmiş olsa da davalı ....'ın kusurunun bulunmadığını, kazanın meydana gelmesinde davacının kusurlu olduğunu, kaza tarihi olan 23/09/2014 tarihinde kazanın meydana geldiği esnada havanın yağmurlu olduğunu, müvekkilinin ... plakalı araç ile yaklaşık 50 km/sa hız ile ilerlemekte iken davacının kullanmakta olduğu ... plakalı araç ile sol şeritten davalı müvekkili ile aynı istikamette ancak farklı şeritte arka dingilleri kalkık bir vaziyette ve trafik güvenliğini tehlikeye düşürecek şekilde ilerlemekte iken davacının hakimiyetinde bulunan aracın direksiyon hakimiyetini kaybetmesi nedeniyle hiçbir sinyal vermeden aniden davalı müvekkilinin bulunduğu sağ şeride girerek bariyerlere aracın sağ ön kısmını çarptığını, çarpanın etkisiyle aracın sağ şeritten dönerken aracın dönmesi ve hava koşulları nedeniyle davacı müvekkilinin araç takip mesafesinin kısaldığını, bu nedenle müvekkilinin hakimiyetindeki aracın fren yapmasına rağmen durabilmesinin mümkün olmadığını ve davacıya ait aracın sağ yanından, damperin orta kısmından araca çarptığını, bu çarpma neticesinde davacıya ait aracın sol şeride geçtiğini ve ambulans gelene kadar burada kaldığını, kaza sonrasında müvekkilinin olayla ilgili ifade vermek üzere karakola gittiğinde davacının iş arkadaşı olan bir kişinin davalı müvekkiline davacı ile sabaha kadar birlikte çalıştıklarını, davacının yorgun ve uykusuz olduğunu ifade ettiğini, bu nedenlerle davanın .... Sigorta Şirketine ve .... Sigorta Şirketine ihbarına, davacının davasının reddine karar verilmesini talep etmiştir.
DAVALI KARŞI DAVACI ... A.Ş CEVABINDA;
Davacının kazanın meydana gelmesinde diğer davalı....'nın kusurlu olduğunu iddia etmiş olsa da davalı....'nın kusurunun bulunmadığını, kazanın meydana gelmesinde davacının kusurlu olduğunu, kaza tarihi olan 23/09/2014 tarihinde kazanın meydana geldiği esnada havanın yağmurlu olduğunu, müvekkilinin .... plakalı araç ile yaklaşık 50 km/sa hız ile ilerlemekte iken davacının kullanmakta olduğu ... plakalı araç ile sol şeritten davalı müvekkili ile aynı istikamette ancak farklı şeritte arka dingilleri kalkık bir vaziyette ve trafik güvenliğini tehlikeye düşürecek şekilde ilerlemekte iken davacının hakimiyetinde bulunan aracın direksiyon hakimiyetini kaybetmesi nedeniyle hiçbir sinyal vermeden aniden davalı müvekkilinin bulunduğu sağ şeride girerek bariyerlere aracın sağ ön kısmını çarptığını, çarpanın etkisiyle aracın sağ şeritten dönerken aracın dönmesi ve hava koşulları nedeniyle davacı müvekkilinin araç takip mesafesinin kısaldığını, bu nedenle müvekkilinin hakimiyetindeki aracın fren yapmasına rağmen durabilmesinin mümkün olmadığını ve davacıya ait aracın sağ yanından, damperin orta kısmından araca çarptığını, bu çarpma neticesinde davacıya ait aracın sol şeride geçtiğini ve ambulans gelene kadar burada kaldığını, kaza sonrasında müvekkilinin olayla ilgili ifade vermek üzere karakola gittiğinde davacının iş arkadaşı olan bir kişinin davalı müvekkiline davacı ile sabaha kadar birlikte çalıştıklarını, davacının yorgun ve uykusuz olduğunu ifade ettiğini, davacının kusurlu hareketleri neticesinde davalı müvekkili şirkete ait araca çarpması nedeniyle davalı şirkete ait aracın kullanılamaz hale geldiğini, aracın perte çıktığını, söz konusu zarara ilişkin ....Sigorta şirketine başvurulduğunu, aracın pert olması nedeniyle 10/12/2014 tarihinde müvekkiline 74.160,00 TL ödeme yapıldığını, ancak aracın piyasa fiyatının daha yüksek olduğunu, müvekkilinin bu nedenle zarara uğradığını, öte yandan 23/09/2014 tarihinde kazanın meydana geldiğini, aracın kullanılamaz hale geldiğinden müvekkiline söz konusu araçtan faydalanamadığını ve müvekkili nezdinde fazlaya dair haklar saklı kalmak kaydıyla 78 günlük kazanç kaybı oluştuğunu, ayrıca söz konusu süreçte diğer davalı....'nın fiilen çalışamamasına rağmen kendisine maaş ödemesi yapılmak zorunda kalındığını, ayrıca aracın pert olması nedeniyle müvekkiline ait araçların daha fazla kullanıldığını, bu yolla da araçtan yoksun kalınması nedeniyle müvekkili nezdinde zararın meydana geldiğini, bu nedenlerle asıl dava yönünden davacının davasının reddine, karşı davanın kabulü ile fazlaya dair haklar saklı kalmak kaydıyla şimdilik 1.000,00 TL'nin kaza tarihinden itibaren işletilecek ticari avans faizi ile birlikte karşı davalıdan tahsili ile müvekkiline ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir.
BİRLEŞEN .... ATM'NİN ... ESAS.... KARAR SAYILI DAVADA;
TALEP; 23/09/2014 günün Esenler "Eski hal yolu" üzerinde "atışalanı köprüsü" ile "üçyüzlü köprüsü" arasında seyir halinde bulunan müvekkili .... sürücüsü müvekkil .... olduğu ... plakla sayılı (kamyon) araca sürücüsü.... olduğu .... (Tır çekici) aracın arkadan çarpması sonucu çift taraflı trafik kazası meydana geldiğini, olayda davalı sürücünün kusurlu olduğunu, kazaya sebebiyet verdiğini, meydana gelen tüm zarardan şahsen sorumlu olduğunu, ... plakalı araç maliki KTK ilgili ve BK uyarınca işleten olarak meydana gelen tüm zarardan işleten olarak sürücü ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğunu, kazaya karışan .... ve ... Plakalı araçlar davalı sigorta şirketini zorumlu mali mesuliyet sigortasının güvencesi altında olduğundan sigorta şirketi poliçesi kapsamıyla diğer davalılarla birlikte meydana gelen tüm zararlardan sorumlu olduğunu, 29/09/2015 tarihli ihtarname ile sigorta şirketine bildirdiğini, ancak sigorta şirketi 9.000 TL ödeme teklifinde bulunmuş, ibra edilmeksizin ödemenin yapılması tarafımızca kabul edildiğini, bu tarihe kadar ödeme yapılmadığını, davalı....nın meydana gelen kazada tam kusurlu olduğunu, müvekkilinin aracının hurdaya çıktığını, hurda bedelinin davalıdan alınmasını, kaza sebebiyle araçta meydana gelen zarar sebebiyle 10.000,00 TL araç hasar bedeli ve aracın kullanılamamasından kaynaklı 100,00 TL araç kullanmama bedeli, 708,00 TL çekici bedeli toplam 10.808,00TL bedelin davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini talep ve dava etmiştir.
DAVALI.... VE DAVALI KARŞI DAVACI ...A.Ş VEKİLİ CEVABINDA: Davacının 23/09/2014 tarihinde meydana gelen olayda müvekkilinin kusurlu olmadığını, kazanın meydana gelmesinde davacı ....'ın bizzat sorumlu olduğunu, olay sonrası düzenlenen trafik kazası tespit tutanağından kazanın meydana gelmesinde ....'ın kusurlu olduğunu ortaya koyduğunu, müvekkiline ait aracın ...Sigorta Şirketi ile akdedilen birleşik Kasko Sigorta poliçesi kapsamında .... poliçe nolu poliçe ile ....Sigorta Anonim Şirketi ile akdedilen Karayolları Motorlu Araç Zorunlu Mali Sorumluluk Sigorta Poliçesi Kapsamında ....nolu poliçe ile sigorta edilmiş olup iş bu dava neticesinde müvekkili aleyhinde herhangi bir hüküm kurulması halinde rücu ihtimali doğacağından davanın ...Sigorta Şirketi ve ...Sigorta Anonim Şirketine ihbarına karar verilmesini ve .... hakkında aynı kazadan kaynaklanan Bakırköy .... Asliye Ticaret Mahkemesinin ...E sayılı dosyası ile birleştirilmesini talep ve dava etmiştir.
DELİLLER VE DEĞERLENDİRİLMESİ;
Dava, tazminat davasına ilişkindir.
08/04/2016 tarihli ATK Raporunda;
Olay sonrası tıbbi belgelerinde odyometrik inceleme ve işitme kaybını ifade eder kaydı olmadığı, kaza akabinde kişinin bilinci açık olmasına rağmen işitme kaybı ifade etmemesi cihetiyle illiyet kurulamadığı,
.... ve .... oğlu .... doğumlu ....'ın 23/09/2014 tarihinde araç içi trafik kazasına bağlı arızası sebebiyle 11/10/2008 tarih ve 27021 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği hükümleri kapsamında maluliyetine neden olacak düzeyde araz bırakmadan iyileşmiş olduğundan
Maluliyet tayinine mahal olmadığı,
İyileşme süresinin (iş göremezlik süresi) olay tarihinden itibaren 4 aya kadar uzayabileceği,
Kişide mevcut işitme kaybı ile olay arasında tıbbet illiyet bağı kurulamadığına dair oy birliği ile mütalaa olunmuştur.
15/06/2017 tarihli Bilirkişi Raporunda;
Kusur Yönünden İnceleme;
Olay; meskun mahalde, alacakaranlık vakti, yağmurlu havada, yüzey ıslak ve asfalt kaplamalı tek yönlü bölünmüş yolda meydana gelmiştir. Yolda trafik lambası, yaya kaldırımı, aydınlatma yok, banket, trafik işaret levhası, yol şerit çizgisi vardır.
.... plakalı çekicinin davalı sürücüsü...., sevk ve idaresindeki aracı ile, kendi yol ve şeridinde seyretmekteyken, önündeki aracı geçmek isterken KTK 54/3 te belirtildiği üzere ''Sürücülerin önlerinde giden bir aracı geçmeleri için; geçme, geçilecek aracın solundaki şeritten yapılır, geçilecek aracın sürücüsü ses ve ışık cihazları ile uyarılarak, geçerken kullanılan şeritte güvenli mesafe gidildikten sonra işaret verilip izlenecek şeride girmekle tamamlanır, araçların sağından veya banketlerden yararlanmak suretiyle geçmek yasaktır'' kuralına uyması gerekirken bu kurala uymaması ve yine madde 46 b,c ve madde 56 a'da belirtildiği üzere ''Sürücüler şerit değiştirmeden önce gireceği şeritte sürülen araçların emniyetle geçişini beklemek ve trafiği aksatacak veya tehlikeye sokacak şekilde şerit değiştirmemek zorundadır'' ve yine ''sürücülerin işaret vermeden şerit değiştirmeleri yasaktır'' kuralına uyması gerekirken, bu kurala uymayarak, yolda dikkatsiz ve tedbirsiz davranarak kontrolsüz bir şekilde emniyet şeridinden sağ şeride geçmesi sırasında sağ şeritteki araca çarpması nedeniyle, kazanın meydana gelişinde tamamen kusurludur.
... plakalı kamyonun davacı sürücüsü ...., kendi yol ve şeridinde seyrederken, emniyet şeridinden kendisini geçmek isteyen ve yine ani olarak şeridine girip aracına çarpan çekicinin sürücüsünün hareketi karşısında, kazayı önleyebilecek alacak ve yapacak herhangi bir tedbiri olmadığı için, kazanın meydana gelişinde kusursuzdur.
Sonuç;
Yapılan inceleme sonucunda dava konusu kazanın meydana gelişinde;
-.... plakalı çekicinin davalı sürücüsü....'nın %100 oranında kusurlu olduğu,
-... plakalı kamyonun davacı sürücüsü ....'ın kusursuz olduğu görüş ve kanaatine varılmıştır.
Tarafların itirazları üzerinde kusur ve maddi talepler bakımından 08/12/2017 tarihli heyet raporu alınmıştır.
08/12/2017 tarihli Bilirkişi Raporunda;
Dava dosyası içeriğinde olay sonrası ve ilgili D.İş tespit dosyası kapsamında çekilmiş olan fotoğraflar birlikte değerlendirildiğinde, ... plakalı davacı aracının ön sağ kısmında ağır hasar meydana geldiği ve aracın sağ damper kısmının arka köşe kısmı ve yan kısımlarında hasar emarelerinin görüldüğü, .... plaka sayılı davalılar aracının ise ön sol tarafında hasar meydana geldiği ve ön göğüs sacı kısmında kan lekelerinin bulunduğu birlikte değerlendirildiğinde olayın ... plaka sayılı aracın gidiş yönüne göre sağ şeritte normal seyrinde iken, .... plakalı aracın ... plaka sayılı aracın arka yan kısmına temas etmesi sonucu davacının seyir kontrolünü kaybettiği ve kendi ekseni etrafında sağa doğru dönmeye başladığı, bu esnada .... plakalı çekicinin ön sol kısmı ile ... plaka sayılı kamyonun ön ve damperinin ön sağ kısmına çarptığı ve çarpmanın etkisi ile kamyonun savrularak yolun sol kısmında düşük banket içerine doğru düşmesi şeklinde gerçekleştiği değerlendirilmiş olup, dava konusu olayın gerçekleşmesinde 2918 sayılı K.T.K Trafik Kazalarında Asli Kusur Sayılan Haller ve Sürücü Kusurlarının tespit başlığı altında verilen 84. Maddesinin ''f'' fıkrasında belirtilen ''Doğrultu değiştirme manevralarını yanlış yapma'' asli kusurunu işleyen .... plakalı aracın sürücüsü olan 1 nolu davalının asli ve tam kusurlu olduğu, ... plaka sayılı aracın sürücüsü 2 nolu davacının ise atfı kabil kusuru olmadığı değerlendirilmiştir.
Dava konusu aracın marka ve model yılı olarak muadilinin işbu rapor tarihindeki piyasa rayiç değerinin yapılmış olan araştırma neticesinde yaklaşık olarak 26.000,00 TL olduğu tespit edilmiştir.
Olay tarihinin 23/09/2014 olduğu göz önüne alındığında dava konusu aracın dava tarihindeki rayiç değeri, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanmış olan Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) değerleri kullanılarak hesaplanmıştır.
Kasım 2017 TÜFE = 325,18
Eylül 2014 TÜFE = 243,74
Oran = 325,40/243,74 = 1,33 oranında artmıştır.
Dava konusu aracın olay tarihi itibariyle rayiç değeri, aracın şu andaki değeri bu artış oranına bölünerek bulunmuştur. Dava konusu aracın Eylül 2014 Rayiç Değeri 26.000,00 TL / 1,33 = 19.548 TL olarak hesaplanmıştır. Dava konusu aracın hasar ayrıntısı dikkate alındığında .... bedelinin 10.000,00 TL mertebesinde olacağı, aracın hasarsız piyasa rayicinin olay tarihindeki yukarıdaki hesaplamaya göre ortalama 19.500,00 TL civarında olacağı, bu değerler doğrultusunda ... plakalı aracın ağır hasarı göz önüne alındığında orjinaline uygun olarak onarılmasının ekonomik olmadığı ve pert sayılması gerektiği, bu durumda gerçek zarar miktarı:
Hasarsız Piyasa Rayici: 19.500,00 TL
Hasarlı Piyasa Rayici: 10.000,00 TL
Gerçek Zarar 19.500,00 - 10.000,00 TL = 9.500,00 TL olarak hesaplanmıştır.
Yapılan piyasa araştırmasında dava konusu ... plakalı aracın işbu rapor tarihi itibariyle aylık kiralama bedelinin ortalama 8.000,00 TL olarak belirlendiği, yukarıda verilen TÜFE oranına göre olay tarihindeki aylık kiralama bedelinin 8.000,00 TL / 1,33 = 6.015 TL olduğu tespit edilmiştir. Olay tarihinde piyasa rayicine göre ortalama olarak 6.000,00 TL olarak tespit edilen aylık kiralama bedeli, günlüğe oranlandığında ilgili bedelin yaklaşık olarak 6.000 TL / 30 gün = 200 TL/gün olarak tespit edildiği, mahkeme sürecinin de yeni bir araç alabilmek için uzun sürdüğü dikkate alındığında, dava konusu olayda atfı kabil kusuru olmadığı değerlendirilen davacıya kaç gün için muadil araç kiralama bedelinin ödenmesi gerektiği mahkemenin takdirine bırakılmıştır.
Dava konusu aracın ilgili olay sonrası davacı aracının olay mahallinden taşınması için çekici ve kaldırma işlemleri kapsamında .... tarafından düzenlenen .... nolu faturanın KDV dahil 708 TL olduğu tespit edilmiştir.
Sonuç;
-.... plakalı aracın sürücüsü 1 nolu davalı dava konusu olayın oluşumunda asli ve tam kusurlu (%100 oranında) olduğu,
-... plakalı aracın sürücüsü 2 nolu davacı sürücünün dava konusu olayda atfı kabil kusuru olmadığı,
-Dava konusu aracın ... plakalı aracın davacıda kalmasına karar verilmesi durumunda gerçek zararın 9.500,00 TL, heyet değerlendirilmesinde tam kusurlu olduğu değerlendirilen .... plakalı aracın limitler kapsamında olay tarihinde ZMMS poliçesini düzenleyen 2 nolu davalı da kalmasına karar verilmesi durumunda ise gerçek zararın 19.500,00 TL olduğu,
-Dava konusu ... plakalı aracın olay tarihinde hasarsız muadilinin günlük kiralama bedelinin 200 TL/gün olduğu ancak davacıya kaç gün için bu araç kiralama bedelinin ödemesi gerektiğinin mahkemenin takdirinde olduğu,
-Dava konusu olayda heyet tarafından davacının atfı kabil kusuru olmadığı değerlendirilen, 708 TL'lik çekici bedelinin 1 ve 3 nolu davacı (.... plakalı araç sürücüsü ve sahibi) sorumluluğunda olduğu, görüş ve kanaatine varılmıştır.
29/03/2018 tarihli Aktüerya Bilirkişi Raporunda;
Davacının Sosyo-Ekonomik Durumu:
04/04/1971 doğumlu olan davacı .... 23/09/2014 kaza tarihi itibariyle 41 yaşındadır. Yüksek Yargıtay'ın konuya ilişkin yerleşik içtihatlarına göre kadın-erkek ayrımı yapılmaksızın aktif çalışma devresi sınırı 60 yaş kabul edildiğinden, kaza tarihi itibariyle 41 yaşında olan davacı aktif çalışma devresindedir.
Dosyadaki SGK kayıtlarından davacının hizmet akdi ile çalıştığı anlaşılmıştır.
Davacının İş Göremezlik Durumu:
Dava dosyasında mevcut ATK raporunda, kazalı davacının 23/09/2014 tarihinde maruz kaldığı trafik kazası neticesi meydana geldiği bildirilen arızasının 11/10/2008 tarih ve 27021 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği hükümleri muvacehesinde fonksiyonel araz bırakmadan iyileşmiş olduğundan, sürekli maluliyet tayinine mahal olmadığı, iyileşme süresinin 23/09/2014 tarihinden itibaren 4 aya kadar uzayabileceği belirtilmiştir. Ancak davacının SGK Hizmet Dökümü incelendiğinde davacının kazadan sonra Ekim 2014 de 28 gün çalışmadığı, Kasım, Aralık ve Ocak aylarında çalıştığı anlaşılmaktadır. Buna göre takdiri mahkemeye ait olmak üzere 2 seçenekli olarak geçici iş göremezlik maddi zarar hesabı yapılacaktır.
1.Seçenek: Davacının 23/09/2014 - 29/10/2014 arasındaki (36) gün = (1,2) ay süreyle iş göremez olduğu durum.
2.Seçenek: ATK .... Adli Tıp İhtisas Kurulunca tespit edilen (4) ay süre ile iş göremez olduğu durum.
Davacının Kazanç Durumu:
Dosyadaki SGK kayıtlarından davacının hizmet akdi ile çalıştığı anlaşılmıştır.
Davacının SGK hizmet dökümünde 2014/Eylül, 2014/Ekim, 2014/Kasım, 2014/Aralık dönemlerindeki aylık brüt ücretinin 1.150,00 TL olduğu, 2015/Ocak'daki brüt ücretinin ise 1.201,50 TL olduğu belirtilmektedir.
Aylık brüt ücretlerden %15 SGK primi, %15 gelir vergisi ve damga resmi tenzil edilip evli durumuna göre AGİ ilave edildiğinde;
-Davacının 2014/Eylül, 2014/Ekim, 2014/Kasım, 2014/Aralık dönemlerindeki aylık net ücreti = 915,50 TL,
-Davacının 2015/Ocak dönemindeki aylık net ücreti = 967,10 TL'dir.
Davacının Maddi Tazminatının Hesabı:
Davacının Geçici İş Göremezlik Dönemindeki Maddi Zararı;
Davacının geçici iş göremezlik döneminde işlemiş aktif devredeki net kazançları değişkenlik gösteren yasal asgari ücretlere göre tespit edilmiş ve başkaca bir artışa tabi tutulmaksızın aynen esas alınmıştır. Ayrıca; Yüksek Yargıtayın bu konudaki yerleşmiş içtihatlarına göre geçmiş ve işlemiş aktif devredeki maddi zararlar herhangi bir iskontoya tabi tutulmayacaktır.
Davacının Geçici İş Göremezlik Dönemindeki %100 Nispetindeki Maluliyetiyle Orantılı Olarak Maddi Zararı;
1.Seçenek: Davacının 23/09/2014 - 29/10/2014 arasındaki (36) gün = (1,2) ay süreyle iş göremez olduğu durum;
1.098,60 TL x %100 Maluliyet = 1.908,60 TL'dir.
2.Seçenek: Davacının 23/09/2014 - 23/01/2015 arasındaki (4) ay süreyle iş göremez olduğu durum;
3.703,28 TL x %100 Maluliyet = 3.703,28 TL'dir.
İndirim Gerektiren Hususların Değerlendirilmesi;
Davacının geçici iş göremezlik döneminde işlemiş aktif devredeki net kazançları geçmiş dönemi kapsamakta olup, Yüksek Yargıtayın bu konudaki yerleşmiş içtihatlarına göre geçmiş ve yıllık işlemiş aktif devredeki maddi zararlar herhangi bir iskontoya tabi tutulmayacaktır.
Olayın meydana gelmesinde davalı tarafa sigortalanmış olan araç sürücüsü %100 oranında kusurlu olduğundan %100 kusura isabet eden maddi zarar tutarı davacı yararına maddi tazminat olarak dikkate alınacaktır. Başka bir anlatımla; kusur indirimine yer bulunmamaktadır.
SGK tarafından davacıya ödeme yapılıp yapılmadığı hususunda belge bulunmamaktadır. Ancak; somut olay trafik iş kazası olmadığından ve davacının sürekli iş göremezliği bulunmadığından davacıya iş kazası sigortasından ödeme yapılması ve maluliyet geliri bağlanması mümkün değildir. Buna göre; rücuya tabi ödemeler hususunda indirime yer bulunmamaktadır.
Davalılar tarafından davacıya geçici iş göremezliği nedeniyle ödeme yapıldığına dair belge olmadığından ödeme tenziline yer bulunmamaktadır.
Davacının Nihai ve Gerçek Maddi Zararı;
Davacının geçici iş göremezlik nedeniyle nihai ve gerçek maddi zararı 2 seçenekli olarak aşağıdaki gibidir:
1.Seçenek: Davacının 23/09/2014 - 29/10/2014 arasındaki (36) gün = (1,2) ay süreyle iş göremez olduğu durum;
1.098,60 TL x %100 kusur = 1.098,60 TL'dir.
2.Seçenek: Davacının 23/09/2014 - 23/01/2015 arasındaki (4) ay süreyle iş göremez olduğu durum;
3.703,28 TL x %100 kusur = 3.703,28 TL'dir.
Davalı ... Sigorta A.Ş'nin Sorumluluğu;
.... plakalı araç, 05/09/2014 - 05/09/2015 vadeli ve 268.000,00 TL teminatlı ZMMS poliçesi ile davalı ... Sigorta A.Ş tarafından sigortalanmıştır.
Davacının geçici iş göremezliği nedeniyle nihai ve gerçek maddi zararı yukarıda hesaplanan iki seçenekte de 268.000,00 TL tutarındaki sakatlık teminatı limitinin altında kalmaktadır.
Temerrüt Tarihi ve Faiz;
Karayolları Trafik Kanununun 99. Maddesinde; ''... Madde 99- Sigortacılar, hak sahibinin kaza veya zarara ilişkin tespit tutanağını veya bilirkişi raporunu, sigortacının merkez veya kuruluşlarından birine ilettiği tarihten itibaren (8) iş günü içinde ZMMS sınırları içinde kalan miktarları hak sahibine ödemek zorundadırlar...'' denmektedir.
Dava öncesinde davalı sigorta şirketine tazminat talebine ilişkin ihtar/ihbar edildiğine dair dosyada belge bulunmamaktadır. Buna göre; davalı sigorta şirketi yönünden dava tarihi olan 21/11/2014 tarihi temerrüt başlangıcını teşkil edecektir. Davalı sigorta şirketi dışında kalan diğer davalılar yönünden ise temerrüt başlangıç tarihi haksız fiilin başlangıcı olan 23/09/2014 kaza tarihidir.
Sigortalı aracın tescil belgesinde kullanım amacının ticari olduğu belirtildiğinden davalı sigorta şirketi yönünden işleyecek faizin avans faizi, diğer davalılar yönünden ise yasal faiz olduğu kanaatine varılmıştır.
Sonuç;
Davacı ....'ın nihai ve gerçek geçici iş göremezlik maddi zararının;
1.Seçenekte = 1.098,60 TL olduğu,
2.Seçenekte = 3.703,28 TL olduğu,
Mahkemece davacının faiz talep edebileceğinin kabulü halinde davalı sigorta şirketi yönünden temerrüt başlangıcının 21/11/2014 dava tarihi diğer davalılar yönünden ise 23/09/2014 kaza tarihi olduğu,
Davalı sigorta şirketi yönünden işleyecek faizin avans faizi, diğer davalılar yönünden ise yasal faiz olduğu görüş ve kanaatine varılmıştır.
31/05/2018 tarihli Bilirkişi Ek Raporunda;
Mütalaa;
... plakalı aracın ortalama rayiç değeri yaklaşık olarak 26.000,00 TL alınarak ve Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanmış olan Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) değerleri kullanılarak dava konusu aracın Eylül 2014 (olay tarihi) Rayiç Değeri 19.548,00 TL olarak hesaplanmış ve ortalama olarak 19.500,00 TL rayiç bedelin kabulünün makul olacağı neticesine varılmıştır.
Davacılar ve davalılar işbu değere itiraz etmiş olsalar da aracın piyasa ve kasko bedellerinin farklı olabileceği, ve heyetimizin mevcut şartlarda piyasa da satılmakta olan muadil araçlardan temsil niteliğinde olabilecek sayıdaki aracın değerinin ortalamasını alarak ortalama rayiç bedeli belirlediğini ve kök rapordaki görüşlerimizi tekrar ettiğimizi belirtiriz.
Davacılar aracın 22 gün serviste kaldığını belirtmiş olup ilgili gün sayısı hususun dayanağını birleştirilen Bakırköy .... ATM'nin .... E. Sayılı belgelerden 1 nolu davacı adına ...A.Ş tarafından tamirat için düzenlenmiş olan 15/10/2014 tarihli fatura olduğunu olayın 23/09/2014 tarihinde gerçekleştiği göz önüne alındığında aracın 22 gün tamiratta kaldığını belirtmişlerdir. Ancak bahse konu faturanın detayı ''... plakalı aracın Atışalanı mevkiinden 23/09/2014 tarihinde vinç marifeti ile taşınması'' şeklinde olup ilgili faturada herhangi bir tamirat işlemine dair kalem/detay bulunmadığından (yedek parça, işçilik vb.) ilgili faturanın kabulü hususundaki değerlendirme sayın mahkemeye bırakılmıştır.
Dava konusu aracın .... (hurda) bedeli olan 10.000,00 TL aracın modeline büyüklüğüne ve piyasa şartlarına göre ortalama olarak takdiren belirlenmiş olup bu hususlar muvacehesinde,
Dava konusu aracın hasar ayrıntısı dikkate alındığında .... bedelinin 10.000,00 TL mertebesinde olacağı, aracın hasarsız piyasa rayicinin olay tarihindeki yukarıdaki hesaplamaya göre ortalama 19.500,00 TL civarında olacağı, bu değerler doğrultusunda ... plakalı aracın ağır hasarı göz önüne alındığında orjinaline uygun olarak onarılmasının ekonomik olmadığı ve pert sayılması gerektiği, bu durumda gerçek zarar miktarı:
Hasarsız Piyasa Rayici: 19.500,00 TL, Hasarlı Piyasa Rayici: 10.000,00 TL, Gerçek Zarar: 19.500,00 - 10.000,00 TL = 9.500,00 TL olarak hesaplandığı görüşümüzü tekrar ederiz.
Sonuç;
Yukarıdaki hususlar muvacehesinde, dosya matbu evrağı içerisinde bir CD bulunmadığı, benzer şekilde sayın mahkeme kasasında da CD'nin bulunmadığı, 15/06/2017 tarihli bilirkişi raporundaki resimlerin kullanıldığı, dava konusu aracın 2. El rayiç değerinin piyasa şartlarına göre ortalama olarak hesaplandığı ve .... bedeli düşülerek nihai değerlendirmeye ulaşıldığı, aracın onarımı için düzenlenmiş olan bir detaylı tamir faturası veya belgesi bulunmadığından konu ile ilgli bir değerlendirme yapılmadığı görüş ve kanaatine varılmıştır.
05/09/2018 tarihli Bilirkişi 2. Ek Raporunda;
Mütalaa;
Davacılar aracın 22 gün serviste kaldığını iddiasına ilişkin olarak dosya içeriğine yeni bir belge sunmadığı göz önüne alındığında; heyetimizin bilirkişi heyeti ek raporundaki görüşünü tekrar ettiğini 15/10/2014 tarihli ... plakalı aracın Atışalanı mevkiinden 23/09/2014 tarihinde vinç marifeti ile taşınması ... A.Ş tarafından düzenlenen faturanın taşıma faturası olduğu ve ilgili faturada herhangi bir tamirat işlemine dair kalem/detay bulunmadığından (yedek parça işçilik vb.) olup ilgili faturanın aracın serviste kalıp kalmaması hususuna ilişkin kabulü hususundaki değerlendirme sayın mahkemeye bırakılmıştır.
Sayın mahkemenin 04/06/2018 tarihli celsesinde davacı tarafça beyanda bulunulduğu takdirde Birleşen ... ATM'nin dosyasındaki talebe göre araç hasar bedelinin tespitini talep etmiştir.
Bakırköy... ATM'nin ...E. Sayılı dosyada davacı taraf talebi, fazlaya dair haklar saklı kalmak üzere araçta meydana gelen zarar sebebi ile 10.000 TL araç hasar bedeli, aracın kullanılamamasından kaynaklı olarak 100,00 TL kira bedeli üzerinden hesaplama ile tahsili, 708,00 TL çekici bedeli ile toplamda 10.808,00 TL maddi tazminatın talebini talep etmiştir.
Bu doğrultuda aracın gerçek piyasa rayiç değeri ile hurda satış bedeli arasındaki farkın, çekici bedelinin ve araç kiralama bedelinin belirlenmesi gerekmektedir. İlgili değerler hem kök raporda hem de ek raporda verilmiştir.
Davacılar ve davalılar heyetimizi belirlemiş olduğu rayiç değer bedeline itiraz etmiş olsalar da aracın piyasa ve kasko bedellerinin farklı olabileceği, ve heyetimizin mevcut şartlarda piyasa satılmakta olan muadil araçlardan temsil niteliğinde olabilecek sayıdaki aracın değerinin ortalamasını alarak ortalama rayiç bedeli belirlediğini, heyetimizin kök raporunda ve ek raporunda yapılan piyasa araştırması ve ortalama değerlendirmesi ile ... plakalı aracın ortalama rayiç değeri yaklaşık olarak 26.000 TL alınarak ve Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanmış olan Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) değerleri kullanılarak dava konusu aracın Eylül 2014 (olay tarihi) Rayiç Değeri 19.548 TL olarak hesaplanmış ve ortalama olarak 19.500 TL rayiç bedelin kabulünün makul olacağı neticesine varıldığı görüşünü tekrar ederiz.
Dava konusu aracın .... (hurda) bedeli olan 10.000 TL aracın modeline büyüklüğüne ve piyasa şartlarına göre ortalama olarak takdiren belirlendiği heyetimizin ek raporunda belirtilmiştir. Dava konusu aracın markasında örnek bir çekme belgeli aracın www...com web sitesi üzerinden yapılmış fiyat araştırması yapılmış ve fiyat tablosu raporda görsel olarak belirtilmiştir. İlgili çekme belgeli .... tip kamyonun bedeli 13.500 TL olarak verilmiştir. Bahse konu ilanın tarihi ve hasarındaki azlık, dava konusu kamyonun ağır hasarı, modeli, tipi vb. etkenler değerlendirildiğinde dava konusu aracın hurda halindeki ... bedelinin ortalama olarak 10.000 TL mertebesinde olacağı görüşünü tekrar ederiz.
Bu hususlar muvacehesinde, dava konusu aracın hasar ayrıntısı dikkate alındığında ... bedelinin 10.000 TL mertebesinde olacağı değerlendirmemizle birlikte, aracın hasarsız piyasa rayicinin olay tarihindeki yukarıdaki hesaplamaya göre ortalama 19.500 TL civarında olacağı, bu değerler doğrultusunda ... plakalı aracın ağır hasarı söz önüne alındığında orjinaline uygun olarak onarılmasının ekonomik olmadığı ve pert sayılması gerektiği, bu durumda gerçek zarar miktarı:
Hasarsız Piyasa Rayici: 19.500 TL
Hasarlı Piyasa Rayici: 10.000 TL
Gerçek Zarar: 19.500 - 10.000 TL = 9.500 TL olarak hesaplandığı görüşümüzü tekrar ederiz.
Heyetimiz kök raporunda muadil aracın günlük kira bedelinin 200 TL/gün olarak tespit edildiği belirtilmiştir. Mahkeme sürecinin de yeni bir araç alabilmek için uzun sürdüğü dikkate alındığında, dava konusu olayda atfı kabil kusuru olmadığı değerlendirilen davacıya kaç gün için muadil araç kiralama bedelinin ödenmesi gerektiği sayın mahkemenin takdirine bırakıldığı görüşümüz heyetimiz 05/12/2017 tarihli kök raporunda belirtilmiştir.
Pert olan bir aracın yerine aynı model ve yaşta, aynı özellikleri taşıyan yeni bir aracın satın alınıncaya kadar geçen süreyle ilgili mahrumiyet bedelinin hesaplanmasına ilişkin olarak Yargıtay 17. H.D'nin 2016/6698 E. 2016/8016 K., 17. H.D'nin 2016/7867 E. 2017/1668 K., 17. H.D'nin 2016/8923 E. 2016/7946 K. Sayılı ilamları örnek olarak verilmiştir.
İlgili Yargıtay ilamlarında bahsedilmiş olan pert bir aracın yerine aynı model ve yaşta, aynı özellikleri taşıyan yeni bir aracın temini için gerekli sürenin ortalama olarak 30 gün olabileceği değerlendirilmiştir.
Sonuç;
Yukarıdaki hususlar muvacehesinde, dava konusu olayda araç hasarı nedeni ile gerçek zararın 9.500 TL, dava konusu olaydaki çekici bedeli nedeni ile 708 TL ve araç mahrumiyet bedeli olarak, yeni araç ortalama temin süresinin 30 gün olduğu mahrumiyet bedeli olarak 30 günün kabul görmesi durumunda 30 x 200 TL = 6.000 TL, davacının 22 gün talebinin yerinde görülmesi durumunda 22 x 200 TL = 4.400 TL olduğu, ancak ilgili hususta nihai takdirin sayın mahkemenin olduğu görüşü ve ortak kanaatine varılmıştır.
Tüm dosya kapsamı incelendiğinde ;
23.09.2014 tarihinde ruhsat sahibi ...'a ait sürücüsü .... olan ... plakalı kamyon ile; ruhsat sahibi ....'ye ait sürücüsü.... olan .... plakalı çekici arasında meydana gelen trafik kazası neticesinde;
Asıl dava yönünden;
Davacının sadece sürekli iş gücü kaybından doğan zarar talebi olduğu ATK raporunda davacının sürekli maluliyetinin olmadığı anlaşılmakla ....'ın sürekli iş gücü kaybından doğan zarar talebinin REDDİNE,
Davalı karşı davacı ...'nin üç kalemden oluşan tüm maddi zarar taleplerinin, aldırılan kusur raporları uyarınca kendilerine ait araç sürücüsü....'nın kazanın meydana gelmesinde %100 kusurlu olduğu anlaşılmakla REDDİNE,
Birleşen dava yönünden;
... plakalı aracın ruhsat sahibinin araçta meydana gelen hasar ,kullanamamasından kaynaklı zarar ,çekici bedeli talepli davası yönünden;
Sigortaya zarar talepli başvuru evrakı 08/10/2014 tarihinde tebliğ edilmiş ödeme için 8 gün verilmiş olmakla davalı sigorta şirketi 17/10/2014 tarihinde temerrüde düşmüş olup, kazaya sebebiyet veren araç %100 kusurlu olup ticari araç olması sebebi ile avans faiz talebi yerinde olmakla;
Aracın kullanamamasından kaynaklı zarar; günlük kira bedeli tespit edilip bilirkişilerce ortalama araç temin günü 30 gün belirtilmemiş ise de davacı yan 22 gün talep etmiş olmakla hesaplama buna göre yapılıp, davacının aracın iade gibi bir talebi olmayıp bilirkişilerce aracın davacı yanda kalması halinde araçta meydana gelen zararın 9.500 TL olarak hesaplandığı ve ve Mahkememizce de denetime elverişli bulunduğu ayrıca kaza neticesinde dosyaya ibraz dilen belge uyarınca da davacı yan aracını çekici ile çektirdiği anlaşılmakla bu zarar kaleminde de haklı olduğu anlaşıldığından ;
Sigorta şirketine poliçe miktarı ile sınırlı olmak üzere ve de 17/10/2014 tarihinden itibaren avans faizi ile, diğer davalılar yönünden ise 23/09/2014 (kaza tarihli) itibariyle avans faizi ile tahsili üzere; araçta meydana gelen zarar talebi yönünden açılan davanın KISMEN KABULÜ ile, 9.500,00 TL'nin davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline, fazlaya ilişkin talebin reddine,
Aracın kullanılamamasından kaynaklı 22 x 200,00 TL = 4.400,00 TL ve çekici bedeli 708,00 TL toplamı 5.108,00 TL'nin 23/09/2014 tarihi itibariyle avans faizi uygulanarak davalılar.... ve ....'den tahsiline dair aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Yukarıda açıklandığı üzere;
A) Asıl dava yönünden;
1-Davacı ....'ın sürekli iş gücü kaybından doğan zarar talebinin REDDİNE,
2-Davalı karşı davacı ...'nin üç kalemden oluşan tüm maddi zarar taleplerinin REDDİNE,
3-Asıl davada alınması gereken 44,40 TL karar harcının peşin alınan 5,04 TL harçtan mahsubu ile bakiyesinin davacıdan tahsiline,
4-Asıl davada yürürlükte bulunan AAÜT gereğince hesap edilen 2.725,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalılara verilmesine,
5-Asıl davada davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına,
6-Karşı davada alınması gereken 44,40 TL karar harcının peşin alınan 27,70 TL harçtan mahsubu ile bakiyesinin davacıdan tahsiline,
7-Karşı davada yürürlükte bulunan AAÜT gereğince hesap edilen 2.725,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
8-Karşı davada davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına,
B) Birleşen Bakırköy ... ATM'nin .... Esas ... Karar sayılı dosyası yönünden;
1-Sigorta şirketine poliçe miktarı ile sınırlı olmak üzere ve de 17/10/2014 tarihinden itibaren avans faizi ile, diğer davalılar yönünden ise 23/09/2014 (kaza tarihli) itibariyle avans faizi ile tahsili üzere; araçta meydana gelen zarar talebi yönünden açılan davanın KISMEN KABULÜ ile, 9.500,00 TL'nin davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline, fazlaya ilişkin talebin reddine,
2-Aracın kullanılamamasından kaynaklı 22 x 200,00 TL = 4.400,00 TL ve çekici bedeli 708,00 TL toplamı 5.108,00 TL'nin 23/09/2014 tarihi itibariyle avans faizi uygulanarak davalılar.... ve ....'den tahsiline,
3-Alınması gereken 648,94 TL karar harcından daha önce yatırılan 184,60 TL peşin harcın mahsubu ile bakiye karar harcının davalıdan tahsiline,
4-Yürürlükteki AAÜT gereğince hesap edilen 2.725,00 TL vekalet ücretinin davalılardan alınarak davacıya verilmesine,
5-Yürürlükteki AAÜT gereğince hesap edilen 1.308,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalılara verilmesine,
6-Davacı tarafından yatırılan 25,20 TL başvurma harcı ile 184,60 TL peşin harcın davalılardan alınarak davacıya verilmesine,
7-Davacı tarafından yapılan 190,00 TL yargılama giderinin davalılardan alınıp davacıya verilmesine,
C-Asıl ve birleşen davalar yönünden kullanılmayan yargılama gider avansı konusunda HMK 333. maddesi gereğince kararın kesinleşmesinden sonra karar verilmesine,
Dair, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 341 vd. maddeleri gereğince (5235 sayılı Kanunun 2. maddesi de dikkate alınarak) davacı vekili ve davalı vekilinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde mahkememize verilecek veya başka bir mahkeme aracılığıyla gönderilecek dilekçe ile İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi ilgili Hukuk Dairesi nezdinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere açıkça okunup usulen anlatıldı. 28/01/2019
Katip ....
e-imzalıdır.
Hakim ....
e-imzalıdır.