T.C. BAKIRKÖY 4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2022/1067 Esas
KARAR NO: 2024/119
DAVA: İstirdat (Ticari Satıma Konu Malın İadesi)
DAVA TARİHİ: 05/12/2022
KARAR TARİHİ: 15/02/2024
YAZIM TARİHİ: 09/03/2024
Mahkememizde görülmekte olan çekin istirdadı davasının yapılan açık yargılaması sonunda;
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; "Müvekkilinin keşidecisinden devraldığı çeki zayi ettiğini, çeklerin iptali için İstanbul adliyesinde dava açılarak çeklerin iptalinin talep edildiğini, davalının müracaatı ile çekin kendisinde olduğunu beyan ettiğini, bu nedenle çek istirdadı davası açılması için müvekkiline süre verildiğini, müvekkilinin dava konusu çeki davalı firmasına ciro ederek vermediğini, bu çek nedeniyle tarafların ticari defterlerinde bir kayıt ve alacak verecek bulunmadığını, davalı firmanın meşru hamil olmadığını, çekin son meşru hamili ve hak sahibinin müvekkili olduğunu, müvekkilinin davalı firma ile geçmiş yıllarda bir ticari ilişkisi bulunmakta ise de çek tanzim tarihinden itibaren yaklaşık son iki yıllık sürede bir ilişkisi olmadığını, davalının dava konusu çeki kötü niyetle iktisap ettiğini, bu husus müvekkilinin ve davalı firmanın ticari defter ve kayıtları ile sabit olduğunu beyan ederek müvekkilinin davalı firmaya borçlu bulunmadığının tespiti ile dava konusu çekin davalı taraftan istirdadına karar verilmesini" istemiş ve dava etmiştir.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; "Davacının İstanbul adliyesinde çekin iptali davası açtığını, dava konusu çekin aslının mahkemeye ibraz edildiğini, davacının çekin istirdadı davasını müvekkiline yöneltmesinin hukuki dayanaktan yoksun ve mesnetsiz olduğunu, davacının rızası dışında değil, borcuna karşılık çeki müvekkiline verildiğinin sabit olduğunu, davacı taraf dilekçesinde her ne kadar çek tanzim tarihinden itibaren yaklaşık iki yıllık sürede ilişkisi olmadığını belirtmişse de davaya konu çekin ... tarafından borcuna karşılık olarak müvekkiline verilen çeklerden bir tanesi olduğunu, davaya konu çek müvekkili şirketin ticari defterlerinde de kayıtlı olduğunu, dava konusu çekten de kaynaklı olarak soruşturma başlatıldığını, bu nedenle davanın reddini " istemiştir.
Yapılan açık yargılamada taraf teşkili sağlanmış, İstanbul ... Asliye Ticaret Mahkemesinin ... Esas sayılı dosyası, Büyükçekmece .... İcra Dairesinin ... Esas sayılı dosyası, Bakırköy .... İcra Dairesinin ... Esas sayılı dosyası, Bakırköy .... İcra Dairesinin ... Esas sayılı dosyası, Bakırköy .... İcra Dairesinin ... Esas sayılı dosyası, Bakırköy .... İcra Dairesi ... Esas sayılı dosyası, Bakırköy .... İcra Dairesinin ... Esas sayılı dosyası, Bakırköy .... İcra Dairesinin ... Esas sayılı dosyası, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı Sahtecilik ve Dolandırıcılık Bürosunun ... CBS Soruşturma sayılı dosyası, İstanbul .... İcra Dairesinin ... Esas sayılı dosyası, Küçükçekmece İcra Dairesinin ... Esas sayılı dosyası, Küçükçekmece .... İcra Dairesinin ... Esas sayılı dosyası UYAP aracılığıyla dosya arasına alınmış, tarafların bağlı bulundukları Vergi Dairesi Müdürlüklerinden taraflara ait 2022 yılı B formları getirtilmiş, bilirkişi raporu aldırılmıştır.
Mahkememizce yapılan yargılama süreci ve değerlendirmede; Dava, TTK'nin 792.maddesi uyarınca elden rıza dışı çıkan dava konusu çek nedeniyle çekin istirdadı ile bu çek nedeniyle borçlu olunmadığının saptanması, çek tutarının ödenmiş olması halinde ödenen tutarın davacıya geri verilmesi istemlerine ilişkindir.
Dava konusu çekin yetkili hamilinin davacı olup olmadığı, elden rıza dışı çıkan dava konusu çekten dolayı davacının davalıya borçlu olup olmadığı, dava konusu çekin kazanımında davalının kötü niyetli olup olmadığı, dava konusu çekin geri alınması koşullarının oluşup oluşmadığı, dava konusu çekteki lehtar cirosundaki imzanın davacı eli ürünü olup olmadığı noktalarında uyuşmazlık bulunmaktadır.
TTK'nin 790/1 maddesi uyarınca, cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır. Çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir. Bir beyaz ciroyu diğer bir ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır.
TTK'nin 792/1 maddesine göre, çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790 ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.
Rıza dışı elden çıktığı ileri sürülen çekin istirdadına karar verilebilmesi için davacının dava konusu yaptığı çekin yetkili hamili olduğunu kanıtlaması yanında, çeki elinde bulunduran yeni hamilin çeki kötü niyetle iktisap ettiğini ya da iktisapta ağır kusuru bulunduğunu ispat etmesi gereklidir. Bu durum karşısında davada ispat yükü çekin istirdadına karar verilmesini isteyen davacıya ait olup, aksinin kabulü kıymetli evrakın soyutluk ilkesini ortadan kaldırır.
Davacı yukarıdaki düzenlemelerden de görüldüğü üzere öncelikle dava konusu çekin yetkili hamili kanıtlaması, sonrasında ise çeki elinde bulunduran davalının çeki elde etmesinde ağır kusurlu ve çeki kötü niyetle elde ettiği kanıtlaması gerekmektedir.
Dava konusu çeke bakıldığında;... numaralı çekin davacı emrine düzenlendiği, 50.000,00-TL bedelli olduğu, düzenleme tarihi olarak 30/09/2022 tarihinin yazıldığı, çekin arka yüzünde davacının cirosunun bulunduğu görülmektedir. Davacı taraf çekteki davacı cirosuna herhangi bir itirazda bulunmamakta, çeki davalıya vermediklerini, davalıya son iki yıldır ticari ilişkileri olmadığını, dava konusu çekin davalı defterlerinde yer almadığını iddia etmektedir.
Davalı tarafça dava konusu çekle ilgili Küçükçekmece .... İcra Dairesinin ... Esas sayılı icra takip dosyası ile çeki düzenleyene karşı 28/12/2022 tarihinde icra takibi başlattığı dosya kapsamından anlaşılmaktadır.
Çek kambiyo senedi olup, nedenden soyut, kamu güvenine mazhar bir alacak senedi olduğundan ticari defterlere kayıtları zorunlu olmamakla birlikte iddia kapsamında davalının defterleri üzerinde dava konusu çekin davalı kayıtlarında yer alıp almadığı hususunda inceleme yaptırılmıştır.
Bilirkişi tarafından yapılan incelemede her ne kadar dava konusu çekin davalı kayıtlarında yer almadığı belirtilmişse de; defter kayıtlarında tek girişinin 04/03/2022 tarihinde 50.000,00-TL'lik belirlenmiş, 2022 yılında başkaca bir çek girişinin bulunmadığı, 12/10/2022 tarihinde müşteriye iade notuyla 30/09/2022 düzenleme tarihli ... numaralı 50.000,00-TL'lik çek çıkışının yapıldığı saptanmış, defter kayıtlarında girişi yapılan çekin ... yevmiye nosu ile kaydedilmekle birlikte çek bordrosunun da ... nolu olduğu görülmekle birlikte, çıkışı yapılan çekin çek çıkış yevmiyesinin ... yevmiye nosu ile kaydedildiği ve bu çekin çek bordrosunun ... nolu olduğu, ayrıca dava konusu çekin davalı elinde bulunması ve dava tarihi itibariyle iade edilmediği dosya kapsamından anlaşıldığından defter kayıtlarında girişi görülen çek ile çıkışı yapılan çekin aynı çekler olmadığı ve davalı tarafından sunulan 04/03/2022 tarihli ... nolu çek bordrosunun dava konusu çeke ilişkin olarak düzenlendiği görüldüğünden dava konusu çekin davalı defterlerinde yer aldığı sonucuna varılmaktadır. Diğer yandan bilirkişi raporuyla taraflar arasında 2020 yılından gelen bir ticari ilişkinin bulunduğu belirlenmiş, 2021 yılı ve 2022 yılında taraflar arasında mal/hizmet satışı olmadığı belirtilmekle davalının kayıtlarında davacı tarafından verilen senet ve çeklerin kaydının yapıldığı görülmektedir. Dava konusu çekin davalıya verilmesine rağmen çek bedeli indirildikten sonra davacının davalıya hala 2022 yılı sonu itibariyle 44.222,93-TL borçlu olduğu kayıtlarda yer almaktadır.
Davalı taraf dava konusu çekin davalı defterlerinde yer almadığı, son iki yıldır taraflar arasında ticari bir ilişki bulunmadığı iddia edilmişse de, davalının defter kayıtlarında dava konusu çekin yer aldığı, davalı kayıtlarında 2021 yılı ve 2022 yılında mal/hizmet satışı bulunmadığı belirtilerek, 2020 yılından gelen daha önceki borçlara istinaden verilen çek ve senetlerin deftere kayıtlarında yer aldığı görülmekle davacının bu iddiasına itibar etmek olanaklı bulunmamıştır.
Diğer taraftan davacı davalının dava konusu çeki kötü niyetle elde ettiği iddia etmişse de, dava konusu çek üzerinde davacının cirosunun bulunduğu, davacı cirosundan sonra davalı cirosunun bulunduğu, ciro silsilesinde kopukluk bulunmadığı, ayrıca davacının İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülmekte olan soruşturmada çekin davalının eline nasıl aldığını bilmiyorum şeklindeki ifadesini göz önünde bulundurulduğunda taraflar arasında önceye dayalı ticari ilişki davacı tarafından davalıya verilen başkaca çek ve senetler de olduğu gözetildiğinde dosyada aksini gösterir bir kanıta rastlanmadığından davacının bu iddiasına da itibar edilmemiştir.
Açıklanan nedenlerle davacı dava konusu çekin yetkili hamili olduğunu ve rızası dışında elinden çıktığını, davalının bu çeki kötü niyetle elde ettiğini kanıtlayamadığından çekin nedenden soyut olma ve kamu güvenine mazhar olma özellikleri de gözetilerek davanın reddine ilişkin aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1- Davanın REDDİNE,
2- Alınması gereken 427,60-TL karar harcının dava açılırken yatırılan 853,88-TL peşin harçtan indirilmesi ile geriye kalan 426,28-TL eksik harcın davacıya geri verilmesine,
3- Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına,
4- Davalı yargılamada kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükteki bulunan AAÜT uyarınca reddedilen tutar üzerinden hesaplanan 17.900,00-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
5- Kullanılmayan avansın kararın kesinleşmesinden sonra yatıran tarafa geri verilmesine,
Dair, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içerisinde İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf yasa yolu açık olmak üzere davacı vekilinin ve davalı vekilinin yüzlerine karşı verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.15/02/2024
Katip ...
☪e-imzalıdır☪
Hakim ....
☪e-imzalıdır☪