T.C. BAKIRKÖY 6. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2023/41 Esas
KARAR NO: 2023/290
DAVA: Menfi Tespit (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ: 23/01/2015
KARAR TARİHİ: 29/03/2023
KARARIN YAZILMA TARİHİ: 10/04/2023
Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili tarafından sunulan dava dilekçesinde ÖZETLE; Davacı vekili tarafından sunulan 23/01/2015 tarihli dava dilekçesinde ÖZETLE; Davacı ile davalı arasında davalının kardeşinin sahibi olduğu ... Madenler Oto Ltd. Şti.'nin ... merkezinde 2 adet ... model ... marka aracın satımı konusunda 220.000 EURO üzerinden anlaşma yapıldığını, anlaşmaya dayalı olarak 110.000 EURO nakit ile 2 adet çek verildiğini, bu çeklerden ilkini ... adına ... Bankası ... Şubesi nezdinde 97.000.-TL bedelle düzenlendiğini, diğerinin ise davalının kardeşi ... adına 200.000.-TL bedelli olarak çeklerin düzenlendiğini, satın alınan aracın teslimi konusunda davalı tarafın sürekli oyaladığını, 30/09/2014 tarihli çekin ... adına ciro edilerek başkasına verilmiş ve 3. kişi tarafından söz konusu çekin tahsil edildiğini, satın alınan araçların kendilerine teslim edilmediğini, bu sebeplerle haklı davanın kabulü ile müvekkilinin iş bu dava konusu çekten herhangi bir sorumluluğunun bulunmadığı ile iş bu dava konusu çek nedeni ile herhangi bir borcunun bulunmadığının tespinie ve dava konusu çekin iptaline, müvekkilinin keşidecisi olduğu ... Bankası A.Ş. ... şubesi'ne ait 31/01/2015 vadeli, ... çek nolu, 200.000 TL bedelli çekin bankalara ibrazı halinde ödeme yapılmaması için ihtiyati tedbir kararı verilmesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili tarafından sunulan cevap dilekçesinde ÖZETLE; 30/01/2015 keşide tarihli 201.000 TL bedelli çeki davacı tarafın borcuna karşılık ... adına keşide ederek teslim ettiğini, kabul ve ikrar ettiğini, çekin bir ödeme aracı olduğunu, kendilerinin imzası bulunmayan adi geçersiz sözleşmeyle ispat etmeye çalıştıklarını, fotokopisi ibraz edilen 15/08/2014 tarihli sözleşme başlıklı belgenin altında ... 'nın kaşe ve imzasının görülmekte olduğunu, ancak burada davalı ... 'in hiçbir imzası ve parafı olmadığını, haksız açılan davanın reddi gerektiğini, bununla birlikte söz konusu çekte ... ve ... Şti.'nin herhangi bir cirosu olmadığından bu davalılar yönünden davanın husumet yokluğu sebebiyle reddine karar verilmesi gerektiğini, sahtecilik iddiasını kabul etmediklerini, fotokopisinin sunulduğunu, söz konusu belgenin sahte olduğunu, iddia edildiği şekilde böyle bir otomobil satışının olmadığını belirterek ihtiyati tedbir kararının kaldırılmasına, davacının yatırdığı teminatın müvekkili ...'in zararlarını karşılamak üzere davacıya iade edilmemesine, davalılar ... ve ... Ltd. Şti. Yönünden davanın husumet yönünden reddine, bütün davalılar yönünden haksız ve mesnetsiz davanın reddine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE
Dava ... Bankası .../İSTANBUL Şubesi 31/01/2015 vadeli ve 200.000-TL bedelli ... numaralı çekin iptali ve bu çekten dolayı davacının borcunun bulunmadığının tespitine ilişkindir.
Dosyanın yapılan incelemesinde, Mahkememizin ... esas numarasında yapılan ilk yargılama sonucunda da davanın davalı ... yönünden husumet yokluğundan reddine , davalılar ... ve ... yönünden yönünden kabulüne karar verildiği, bu kararın Yargıtay ... HD2nin ... esas ... karar sayılı ilamıyla dava konusu çekte davacı keşideci davalı lehdar ...'in yer aldığı, diğer davalı ... LTD ŞTİ'nin çeke sıfatı bulunmadığından bu davalı yönünden pasif husumet yokluğu nedeniyle red gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulmasının yerinde görülmediği, davalı ...'in de harici oto alım sözleşmesinde imzasının olmadığı, bu sözleşmenin davalıyı bağlamadığı çekin bir ödeme vasıtası olduğu belirtilerek yazılı şekilde hüküm kurulması nedeniyle kararın bozulduğu, karar düzeltme talebinin reddedildiği,
Bozma üzerinde dosyanın Mahkememizin ... esasına kaydedildiği, yapılan yargılama sonucunda davanın davalı ... ve ... Madenler Ltd şirketi yönünden pasif husumet eksikliği nedeniyle reddine karar verildiği, diğer davalı ... yönünden ise harici araç satımına ilişkin sözleşme içeriği davalı ... ile davalı ...'in kardeş olmaları, davalı ...'in ... şirketinin kurucu ortağı ve temsilcisi olması, davalı ...'in iddialarını destekler nitelikte bir bilgi , belge ve delil sunulmadığı, her üç davalının vekilliğinin aynı kişi tarafından yapılması nedeniyle hukuk düzeninin kötüniyeti korumaması gerektiğinden hareketle önceki kararda direnilerek açılan davanın kabulüne karar verildiği, bu kararın davalı ... vekili tarafından temyiz edildiği,
Temyiz incelemesi sonucunda YHGK ... esas no, ... karar sayılı karar ile ; "12. Uyuşmazlığın çözümü açısından öncelikle konuyla ilgili yasal düzenleme ve kavramların açıklanmasında yarar vardır.
13. Davalı tarafından varlığı iddia edilen bir hukukî ilişkinin mevcut olmadığının (yok olduğunun) tespiti için açılan davaya menfi (olumsuz) tespit davası denir (Kuru, Baki: İcra ve İflâs Hukuku El Kitabı (Kuru-El Kitabı), İstanbul 2013, s. 346).
14. Menfi tespit davası, 2004 sayılı İcra ve İflâs Kanunu’nun (İİK) 72. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre, borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında ya da icra takibinden sonra borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir. Bu dava maddi hukuk ve usul hukuku bakımından genel hükümlere dayalıdır ve normal bir hukuk davası olarak açılır.
15. Bir başka deyişle; kendisine karşı icra takibi yapılmış olan borçlu, ödeme emrine itiraz edilmemiş veya itiraz edilmiş olmakla birlikte yerinde görülmemiş olması sebebiyle icra takibi kesinleşse dahi maddi hukuk bakımından borçlu olmadığını ileri sürebilir. Bunun için, takip devam ederken alacaklıya karşı menfi tespit davası açabileceği gibi, böyle bir menfi tespit davası açmamış ve borcu cebri icra tehdidi altında ödemiş ise, ödemiş olduğu paranın kendisine verilmesi için alacaklıya karşı istirdat davası açabilir (Kuru, Baki: İcra ve İflâs Hukukunda Menfi Tespit Davası ve İstirdat Davası, Ankara 2003, s. 233).
16. Menfi tespit davasında ispat yükü, kural olarak davalı alacaklıya düşer. Davacı (borçlu), davalının (alacaklının) varlığını iddia ettiği hukukî ilişkiyi (meselâ borcu) sadece inkâr etmekle yetinmekte ise, yani bu hukukî ilişkinin (borcun) hiç doğmadığını ileri sürmekte ise ispat yükü davalıya düşer. Çünkü hukukî ilişkinin (borcun) varlığını iddia eden davalı olduğu için, ispat yükü davalı alacaklıya düşer (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 190; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) m.6). Fakat, menfi tespit davasını açan davacı (borçlu), davalının (alacaklı) varlığını iddia ettiği hukukî ilişkinin hiç doğmadığını iddia etmeyip, bilakis bu ilişkinin doğduğunu bildirerek başka bir nedenle hukukî ilişkinin geçersiz olduğunu veya son bulduğunu ileri sürmekte ise bu iddiayı ispat yükü TMK’nın 6. maddesi gereğince davacıya düşer. Örneğin; alacaklının dayandığı senedin karşılıksız olduğunu ispat yükü, davacıya (borçluya) düşer. Bunun gibi, davacı (borçlu), davalının (alacaklının) iddia ettiği alacağın ödeme, ibra ve takas gibi bir nedenle son bulduğunu ileri sürerse, bu iddiayı ispat yükü de davacı borçluya düşer (Kuru-El Kitabı, s. 370 ilâ 372).
17. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) kambiyo senetlerine ilişkin hükümleri poliçe esası üzerine kurulmuştur. Kanun, kambiyo senetlerinin ortak olan hükümlerine poliçe başlığı altında yer vermiş; bono ve çek hakkında ise ortak hükümlere yollama yapmakla yetinmiştir.
18. Çek, TTK’nın üçüncü kitabı ile 5941 sayılı Çek Kanunu ve bu Kanun uyarınca çıkarılan tebliğlerle düzenlenen bir kıymetli evraktır. TTK’nın 670 vd. düzenlemelerine göre çek de poliçe ve bono gibi bir kambiyo senedidir. 6102 sayılı TTK’nın üçüncü kitabında 780-823. maddeleri arasında düzenlenen çeke 818. maddenin yaptığı atıflar çerçevesinde poliçeye ilişkin hükümlerin uygulanması kabul edilmiştir (Bozer, Ali /Göle, Celal: Kıymetli Evrak Hukuku, Ankara, 2018, s. 221).
19. Çek, TTK’da tanımlanmamıştır. Çeke ait hükümler göz önüne tutularak çek şöyle tarif edilebilir: Çek, Kanun’un öngördüğü belirli şekil şartlarına bağlı, soyut ve kayıtsız şartsız bir bedelin ödenmesi konusunda sadece bankalar üzerine düzenlenebilen, kıymetli evraktan sayılan özel bir havaledir (Tuna, Ergun/ Göç Gürbüz, Diğdem: Ticaret Hukuku Prensipleri Kıymetli Evrak, Ankara 2018, s. 268).
20. Tüm bu açıklamalar ışığında somut olaya gelince; davacı ile davalı ... Madenler Oto. San. ve Tic. Ltd. Şti. arasında 15.08.2014 tarihli harici araç satış sözleşmesi imzalanmış, sözleşme uyarınca iki adet aracın 220.000Euro bedelle davacıya satılması kararlaştırılmıştır. Sözleşmeye göre 110.000Euro’nun nakit ödendiği, geri kalan bedel için ise iki adet çek düzenlendiği, bu çeklerden bir tanesinin davalı ... adına 30.09.2014 ödeme tarihli ve 97.000TL bedelli olduğu, diğer çekin ise davalı ... adına 31.01.2015 ödeme tarihli ve 201.000TL bedelli olduğu belirtilmiştir.
21. Menfi tespit talebine konu çekin de 30.01.2015 tarihli ve 201.000TL bedelli olduğu, çekin seri numarasının da davacı ile davalı ... Madenler Oto. San. ve Tic. Ltd. Şti. arasında kararlaştırılan ve sözleşmede yer alan çekin seri numarası ile aynı olduğu anlaşılmaktadır.
22. Her ne kadar davacı tarafından menfi tespit talebine konu 30.01.2015 tarihli 201.000TL bedelli çekin az yukarıda açıklanan 15.08.2014 tarihli sözleşme uyarınca verilmesi kararlaştırılan çek olduğu, çekin seri numarasının sözleşmede verilmesi kararlaştırılan çekin seri numarası ile aynı olduğu, çekin araç satışına ilişkin verildiği, ancak sözleşme gereği teslimi kararlaştırılan araçların teslim edilmemesi nedeniyle anılan çekten dolayı müvekkili şirketin borçlu olmadığı iddia edilmiş ise de, 15.08.2014 tarihli sözleşme davacı ile davalı ... Madenler Oto. San. ve Tic. Ltd. Şti. arasında imzalanmış olup, çekte lehdar olarak görünen davalı ...’in sözleşmede imzası bulunmayıp, sözleşmede yer alan karşılıklı edimler davalı ... yönünden bağlayıcı değildir. Sözleşmenin imzalandığı tarihte davalı ... Madenler Oto. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin yetkilisi olan davalı ... ile davalı ...’in kardeş olması davalı ...’in sözleşmenin içeriğini kabul ettiği anlamına gelmemektedir.
23. Anılan sözleşmede davalı ... Madenler Oto. San. ve Tic. Ltd. Şti. taraf olup, sözleşme gereği araçların teslim edilmemesi hâlinde ödenen nakit bedel ve teslim edilen çeklerin iade yükümlülüğü açısından sorumluluk sözleşmenin taraflarına ait olup, sözleşmenin tarafı olmayan ...’in sözleşme nedeniyle sorumluluğundan bahsedilemez.
24. Kural olarak çek ödeme aracı olup, davacı çek nedeniyle borçlu olmadığını ispat yükü altında olup, bu kapsamda çek nedeniyle borçlu olmadığını ispat edemediğinden davacı ile davalı ... Madenler Oto. San. ve Tic. Ltd. Şti. arasında haricen düzenlenen araç satış sözleşmesi gerekçe gösterilerek davalı ... yönünden menfi tespit talebinin kabulü yerinde değildir.
25. Hukuk Genel Kurulunda yapılan görüşmeler sırasında, 15.08.2014 tarihli harici araç satış sözleşmesinin davalı ... Madenler Oto. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin yetkilisi davalı ... tarafından imzalandığı, davalı ... ile ...’in kardeş oldukları, menfi tespit talebine konu çek ile sözleşmede ...’e teslimi kararlaştırılan çekin seri numarası ve miktarının aynı olduğu, bu hususlar birlikte dikkate alındığında hayatın olağan akışı gereği sözleşme içeriğinin davalı ... tarafından bilindiği, açıklanan nedenlerle direnme kararının onanması gerektiği yönünde görüş ileri sürülmüş ise de, bu görüş yukarıda açıklanan nedenlerle Kurul çoğunluğu tarafından benimsenmemiştir.
26. Hâl böyle olunca, direnme kararının Özel Daire bozma kararında ve yukarıda açıklanan genişletilmiş gerekçe ve nedenlerle bozulmasına karar verilmelidir." şeklinde Mahkememiz kararının bozulduğu, karar düzeltme talebinin reddedildiği,
Bozma üzerine dosyanın Mahkememizin ... esasına kaydedildiği, davanın açıldığı tarih ile dava dilekçesinde yemin deliline dayanılmış olması nedeniyle davacıya yemin hakkının hatırlatıldığı, bu hakkını kullanmadığı, davacının belgesiz mazeret dilekçesi sunduğu, duruşma günü Mahkememiz dışında başka yerde duruşmasının olmadığı da dikkate alınarak mazeretinin reddedildiği, davalının duruşmaya katılarak davayı takip ettiği,
Dosya kapsamında dava konu çekte davalı ... ile davalı ... madenler şirketinin cirosu olmadığı dikkate alınarak iş bu davalılar yönünden pasif husumet yönünden açılan davanın reddine, diğer davalı ... yönünden ise iş bu davalının harici sözleşme olan oto alım satım sözleşmesinde imzasının olmadığından sözleşmede kararlaştırılan edimin iş bu davalıyı bağlayıcı nitelikte olmadığı, davalı ... ile davalı ...'in kardeş olmalarının davalı ...'in sözleşme içeriğini kabul ettiği anlamına gelmediği, sözleşmenin nisbiliği uyarınca sözleşme sorumluluğunun sözleşmenin taraflarına ait olduğu, bu nedenle açılan davanın reddine karar verilerek, Mahkememizce icra takibi yapılmasına engel bir tedbir kararı olmadığı, iş bu davadan sonra davalı ...'in icra takibi yaptığı, Bakırköy .... İcra Hukuk Mahkemesinin ... esas ... karar sayılı ilamı da dikkate alınarak İİK 72/4 madde şartları oluşmadığı değerlendirilerek aşağıdaki şekilde hüküm kuruldu.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1- Açılan davanın davalı ... ile davalı ... Madenler Oto. San ve Tic Ltd. Şti yönünden pasif husumet ehliyeti yokluğu nedeniyle reddine
2- Açılan davanın davalı ... yönünden esastan reddine
3- İİK 72/4 madde şartları oluşmadığından tazminat hükmetmeye yer olmadığına
4-492 Sayılı Harçlar Kanunu uyarınca alınması gereken 179,90.-TL red karar harcının, mahkememiz veznesine yatırılan 3.415,50.-TL peşin harcından mahsubu ile fazla tahsil olunan 3.235,60 TL harcın karar kesinleşince ve talebi halinde davacı tarafa iadesine,
5-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,
6-Davalı ... kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre hesaplanan 31.000,00.-TL vekalet ücretinin davacıdan tahsili ile davalı ...'e verilmesine,
6-Davalılar ... ile davalı ... Madenler Oto. San ve Tic Ltd. Şti kendilerini vekil ile temsil ettirdiğinden Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre hesaplanan 9.200,00-TL vekalet ücretinin davacıdan tahsili ile davalılar ... ile davalı ... Madenler Oto. San ve Tic Ltd. Şti'ye verilmesine,
7-Bakiye avansın karar kesinleşince yatırana iadesine,
Dair davalı vekilinin yüzüne karşı verilen kararının, gerekçeli kararın taraflara tebliğ tarihinden itibaren 2 haftalık yasal sürede Yargıtay Dairesi'ne (19.Hukuk Dairesi) hakları olduğu hatırlatılarak verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı. 29/03/2023 11:40:11
Katip ..
¸e-imzalıdır
Hakim ...
¸e-imzalıdır