1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D1/1/H.Y.-02/3 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 02-28/315-130
Karar Tarihi : 14.5.2002
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM,
Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER,
Mustafa PARLAK, Rıfkı ÜNAL
B- RAPORTÖRLER: Hilal YILMAZ, İ. Yücel ARDIÇ
C- BAŞVURUDA BULUNAN: - Re’sen
- Bandırma Gübre Fabrikaları A.Ş.
D- TARAFLAR: - Bandırma Gübre Fabrikaları A.Ş.
Susam Sokak No:28 Cihangir-İstanbul
- Kimyevi gübre bayileri
E- DOSYA KONUSU: Bandırma Gübre Fabrikaları A.Ş. (Bagfaş) ile kimyevi
gübre bayileri arasında akdedilen "Bayilik Sözleşmesi"ne muafiyet tanınması
talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: 9.12.1998 tarih ve 2507 sayılı Rekabet Kurumu yazısına
istinaden 14.12.1998 tarih, 3966 sayı ve 17.8.1999 tarih, 2656 sayı ile intikal eden
başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 5.
maddeleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 28.3.2002 tarih,
D1/1/H.Y.-02/3 sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu 11.4.2002 tarih,
REK.0.05.00.00/40 sayılı Başkanlık önergesi ile 02-28 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
a) Bagfaş Bayilik Sözleşmesi’nin 7, 8, 10, 17 ve 18. maddelerinin 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğu, söz konusu bayilik sözleşmesine
Kanun’un 5. maddesi uyarınca muafiyet tanınamayacağı,
b) Kanun’un 4. maddesi kapsamında olan sözleşme maddelerinin değiştirildikten
sonra, 1997/3 veya 1997/4 sayılı grup muafiyeti tebliğleri yahut 4054 sayılı Kanun’un
5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyetten faydalanabileceği; uygun
düzenlemelerin yapılarak Kurumumuza tevsik edilmesi gerektiği; söz konusu
değişikliklerin yapılmaması durumunda Kanun’un 4. maddesi bağlamında işlem
yapılması gerektiği,
c) Bagfaş Bayilik Sözleşmesi’nin süresi içinde bildirilmemesi nedeniyle;
2 REKABET KURUMU
- Bandırma Gübre Fabrikaları A.Ş.’ye, 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesi birinci
fıkrasının (c) bendi ve 2002/1 sayılı Rekabet Kurulu Tebliği uyarınca 1.454.027.000
TL.,
- 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası ve 2002/1 sayılı Rekabet
Kurulu Tebliği uyarınca, 19.11.1998 tarihindeki Bandırma Gübre Fabrikaları A.Ş.
Yönetim Kurulu Üyelerinin her birine 145.402.700 TL.
para cezası verilmesi gerektiği
ifade edilmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H-1. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H-1.1. Esas Bakımından Değerlendirme
Başvuru konusu bayilik sözleşmesinin rekabeti kısıtlayıcı olduğu tespit edilen
maddelerine aşağıda yer verilmiştir.
"Bayi haksız ve kırıcı rekabet ve Şirketçe tayin edilen fiyat politikalarına aykırı
çalışma yapamaz, tedbir alamaz. Bayi, Bagfaş'ın belirlediği ve bundan sonra
belirleyeceği fiyatlara uymayı peşinen kabul eder. Şirket bu tür rekabeti önlemek
amacı ile gerekli gördüğü her türlü tedbiri alabileceği gibi bayinin satış fiyatlarını ve
kayıtlarını da kontrolü altında tutabilir. Bayi bu tedbirlere uymayı ve gerek kayıtlarının
gerekse deposundaki mevcut stokun Bagfaş'ca dilediği zamanda tetkik ve
murakabesine peşinen muvaffakat etmiştir." (madde 8),
"Bayi anlaşma konusu kimyevi gübreleri kendi bölgesindeki bitkisel üretim yapan
gerçek veya tüzel kişilere devletçe neşredilen kararnameler ve Şirket tarafından
bildirilecek tebliğlere aynen uyarak Bagfaş'ca belirlenen fiyat ve miktarda satmayı
kabul ve taahhüt eder…." (madde 10),
"Bayi'nin her cins gübre için çiftçiye peşin veya parekende satış fiyatı aynı olacak ve
bu fiyatlar şirket tarafından bayilere bildirilecektir…Bayi azami parekende satış
fiyatlarını iş yerinin görülebilir bir yerine okunaklı bir şekilde asmak zorundadır."
(madde 17)
"Bayi vadeli satış yapabilir ancak vade farkı olarak şirketin vadeli satışlarda
uyguladığı aylık vade ve fark oranından fazla fark uygulayamaz." (madde 18)
Dosya mevcudu bilgilerden, bayilerle yapılan görüşmeler neticesinde
Bagfaş'ın yeniden arz koşullarını tespitine yönelik herhangi bir eylem içine
girmediğinin belirlendiği anlaşılmıştır. Ancak, bayilik sözleşmesinin anılan maddeleri,
bayinin satış fiyatlarının ve satışlarda uygulayacağı vadelerin Bagfaş tarafından
belirlenmesini sağlayacak nitelikte olup, yeniden satış fiyatının ve koşullarının
sağlayıcı tarafından belirlenmesi 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırılık
oluşturmaktadır.
Bayilik sözleşmesinin 7. maddesinde ise "Bayi, gerek sözleşmenin devamı
süresince gerekse bu sözleşmenin, bu sözleşmedeki nedenlerden herhangi birinin
tahakkuku nedeniyle son bulmasından veya Bagfaş’ca iptalinden itibaren 2 yıl süre
ile hiçbir şekilde Bagfaş dışında hiçbir özel veya tüzel kişinin imal veya tedarik ettikleri
3 REKABET KURUMU
kimyevi gübreyi satamayacağı gibi kendisi de imal ve tedarik edemez. Ayrıca bir
başka bayiden de alamaz ve bu işleri yakınları veya üçüncü sahıslar vasıtası ile de
doğrudan ya da dolaylı yapamaz, yaptıramaz.” denilmektedir. Böylece bayi; anlaşma
konusu malları sadece sağlayıcıdan almayı, sözleşme süresince ve sözleşmenin
sona ermesinden itibaren 2 yıl sağlayıcının rakiplerinin ürünlerini satmamayı ve
sağlayıcıya rakip olmamayı taahhüt etmektedir. Bu durum, markalar arası rekabetin
kısıtlanması sonucunu doğuracak niteliktedir.
Sözleşmenin 7. maddesinin devamında yer alan "…Bayi Şirketin muvaffakatı
olmadan Şirketin diğer bayileri veya herhangi bir başka bayi ile gübre alış verişi
yapamaz, aynı şekilde şirketin yazılı muvaffakatı olmadıkça kendi bölgesi dışındaki
bölgeye de satış yapamaz…" ifadeleri ile bayinin satış yapabileceği bölge
belirlenmiş, bölgesi dışında satış yapmayacağı hükme bağlanmıştır. Bayilik
sözleşmesinin düzenlendiği dönemde bayilerin satış sahalarının ve diğer bayilerle
olan ilişkilerinin Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından çıkarılan genelgelerle
düzenlenmesi nedeniyle bu hüküm uygulama alanı bulamamıştır. Ancak, 21.9.2001
tarih ve 24539 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bakanlar Kurulu Kararnamesi ile
1.1.2002 tarihinden itibaren bu yöndeki düzenlemeler yürürlükten kalkmıştır.
Bagfaş Bayilik Sözleşmesi’nin 7, 8, 10, 17 ve 18. maddelerinde yer alan
düzenlemeler 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamındaki rekabet ihlallerinden
olup, 1997/3 sayılı Tek Elden Dağıtım ve 1997/4 sayılı Tek Elden Satın Alma
Anlaşmalarına ilişkin Grup Muafiyeti Tebliğleri ile muafiyet tanınan sınırlamaları da
aşan niteliktedir. Bu nedenle bayilik sözleşmesi bu Tebliğler kapsamındaki
muafiyetlerden yararlanamamakta, ancak muafiyet talebi çerçevesinde sözleşmenin
aynı Kanun’un 5. maddesinde düzenlenen bireysel muafiyet şartları açısından
incelenmesi gerekmektedir.
Dosya mevcudu bilgilerden, anılan sözleşmenin bireysel muafiyet şartları
açısından incelendiği, ancak bayinin satış fiyatlarının ve koşullarının Bagfaş
tarafından belirlenmesi hükümlerini içermesi nedeniyle, Kanun’un 5. maddesine
aykırı olduğu, dolayısıyla söz konusu bayilik sözleşmesine bireysel muafiyetin de
verilemeyeceği anlaşılmıştır.
Bu çerçevede, Kanun'un 4. maddesi kapsamında olan anılan sözleşme
maddelerinin, 1997/3 sayılı Tek Elden Dağıtım ile 1997/4 sayılı Tek Elden Satın
Alma Anlaşmalarına ilişkin Grup Muafiyeti Tebliğlerine uygun olarak değiştirilmesi
halinde bu Tebliğler kapsamında grup muafiyetinden yararlanılabileceği kanaatine
ulaşılmıştır.
H.2.2. Bildirim Süresi Bakımından Değerlendirme
Rekabet Kurumu'nun, Bagfaş'a gönderdiği, 9.12.1998 tarih ve 2507 sayılı
yazıda özetle; "Rekabet Kurumu Teşkilatının Oluşmasından Sonra Teşebbüslerin ve
Teşebbüs Birliklerinin 4054 sayılı Kanun'dan Doğan Hak ve Yükümlülüklerine İlişkin
Tebliğ"in 3. maddesinin "Teşebbüslerin, 5.11.1997 tarihinde varolan 4054 sayılı
Kanun'un 4. maddesi kapsamındaki her türlü anlaşma ve kararları, 5.11.1997
tarihinden başlayarak en geç 6 ay içinde Kurumumuza bildirilecektir" hükmünü amir
olduğu, Kurumumuz kayıtlarının tetkikinde söz konusu altı aylık sürenin dolduğu
5.5.1998 tarihi itibarıyla Bagfaş tarafından herhangi bir muafiyet ve/veya menfi tespit
başvurusu yapılmadığının anlaşıldığı, bu çerçevede esasen 5.5.1998 tarihine kadar
4 REKABET KURUMU
bildirilmesi gereken Bagfaş'ın bayileriyle ve/veya diğer teşebbüslerle akdettiği 4054
sayılı Kanun'un 4. maddesi kapsamında olan sözleşmelerin aynı Kanun ve Tebliğ
hükümleri çerçevesinde değerlendirilmek üzere, 7 gün içerisinde Kurumumuza
gönderilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
Bagfaş tarafından gönderilen ve Kurumumuz kayıtlarına 14.12.1998 tarih ve
3966 sayı ile intikal eden cevabi yazıda; şirketlerinin gerek bayileriyle gerekse Tarım
Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği (TKKMB), Tariş gibi kuruluşlarla yaptığı
anlaşmaların, 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi ve Kurumumuzun 1997/2 ve 1997/6
sayılı Tebliğleri kapsamına girmediği, bu sebeple bir başvuru yapılmadığı
belirtilmiştir. Ayrıca, ek olarak bayi ve TKKMB sözleşme örnekleri sunulmuştur.
Ancak yapılan inceleme sonucunda 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında olan bildirim konusu bayilik sözleşmesinin, 19.10.1998 tarihinde
düzenlendiği, anılan Kanun’un 10. maddesi birinci fıkrası uyarınca, söz konusu
sözleşmenin 19.11.1998 tarihine kadar Kurumumuza bildirilmesi gerekirken,
14.12.1998 tarihinde geç bildirildiği anlaşılmıştır. Bayilik sözleşmesinin süresi içinde
bildirilmemesi nedeniyle gerek Bagfaş'a gerekse 19.11.1998 tarihindeki Bagfaş
Yönetim Kurulu üyelerinin her birine para cezası verilmesi gerektiği sonucuna
ulaşılmıştır
İ- SONUÇ
1- a) Bagfaş Bayilik Sözleşmesi’nin 7, 8, 10, 17 ve 18. maddelerinin 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğuna, dolayısıyla söz konusu bayilik
sözleşmesine Kanun’un 5. maddesi uyarınca muafiyet tanınamayacağına,
b) Kanun’un 4. maddesi kapsamında olan bu sözleşme maddelerinin
değiştirilmesi halinde, Rekabet Kurulu’nun 1997/3 veya 1997/4 sayılı Tebliğleri
kapsamında grup muafiyetinden yararlandırılmasına,
c- i) Bu koşulların yerine getirilmesi için kararın tebliğinden itibaren ilgili
taraflara 60 gün süre verilmesine ve bu süre içinde, öngörülen düzeltmelerin
yapıldığına dair belgelerin Kurum’a sunulmasına,
ii) Aksi takdirde 4054 sayılı Kanun’un 56. maddesi uyarınca sözleşmenin
geçersiz olacağının, Kurulumuzca öngörülen düzeltmeler yapılmadan uygulamaya
devam edilmesi halinde haklarında soruşturma açılacağının ve aynı Kanun’un 16 ve
17. maddeleri uyarınca işlem yapılacağının taraflara bildirilmesine;
2- Bagfaş Bayilik Sözleşmesi’nin süresi içinde bildirilmemesi nedeniyle;
a) Bandırma Gübre Fabrikaları A.Ş.’ne, 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesi 1.
fıkrasının (c) bendi ve 2002/1 sayılı Rekabet Kurulu Tebliği uyarınca 1.454.027.000.-
TL.,
b) 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin 3. fıkrası ve 2002/1 sayılı Rekabet
Kurulu Tebliği uyarınca, Bandırma Gübre Fabrikaları A.Ş. Yönetim Kurulu‘nun
19.11.1998 tarihindeki üyeleri olan Recep Gençer, Yahya kemal Gençer, Ahmet
Gençer, Osman Bubik, Kemal Cantürk, Recep Ördekçi ve Zekai Gümüşdiş'in her
birine 145.402.700.’er-TL. para cezası verilmesine,
OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy