1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2002-4-36 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 02-46/563- 229
Karar Tarihi : 1.8.2002
Dosya Konusu : Bankacılık hizmetlerinin fiyatlandırılmasına dair Türkiye
Bankalar Birliği Kararı'nın, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'a
aykırı olduğu iddiası.
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM,
A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Mustafa PARLAK,
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL
B- RAPORTÖRLER: Oğuzkan GÜZEL, Hatice AKKAYA
C- ŞİKAYET EDEN: Turspor Turizm, Spor ve Gıda İşletmeleri A.Ş.
İnebey Cd. Özdiken Pasajı No: 46/19 16040 Bursa
D- HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR
- Türkiye Bankalar Birliği
Nispetiye Cd. Akmerkez B3 Blok Kat: 13
80630 Etiler/İstanbul
- Türkiye’de faaliyette bulunan ticari bankalar
E- İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde; 2002 yılının ilk iş gününde,
Finansbank A.Ş.'nin Bursa Gima şubesince, Turspor Turizm, Spor ve Gıda
İşletmeleri A.Ş. (Turspor)'nin vadesiz mevduat hesaplarından 21.000.000 TL.
tutarında meblağın mudiye haber verilmeksizin çekildiği, banka nezdinde yapılan
araştırma sonucunda, işlemin dayanağının Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu
tarafından 26.12.2001 tarihinde alınan bir karar olduğunun öğrenildiği, bu durumun
rekabet sınırlamasına yol açtığı belirtilerek konuya ilişkin soruşturma açılması talep
edilmektedir.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 2.5.2002 tarih, 2053 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 17.5.2002 tarih, 2002-4-79/BN-02-OG sayılı İlk İnceleme
Raporu, 28.5.2002 tarih, 02-32 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı
Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca 02-32/384-M sayı ile önaraştırma yapılmasına
karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 23.7.2002 tarih 2002-4-36/ÖA-02-OG sayılı
Önaraştırma Raporu 29.7.2002 tarih, REK.0.08.00.00/89 sayılı Başkanlık önergesi
ile 02-46 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
2 REKABET KURUMU
G- RAPORTÖR GÖRÜŞÜ
İlgili Rapor'da;
- Şikayet konusu yapılan iddiaların 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun kapsamında ihlal oluşturmadığı, dolayısıyla herhangi bir işlem tesisine gerek
bulunmadığı,
- Türkiye Bankalar Birliği’nin, bankaların serbest piyasa koşullarında kendi
değerlendirmeleri ile oluşturacakları fiyatlara müdahale etmesinin 4054 sayılı Kanun
çerçevesinde uygun olmayacağı hususunda bir kez daha bilgilendirilmesinin uygun
olacağı,
görüşlerine yer verilmiştir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Şikayetin konusunu bankaların müşterilerine sundukları bankacılık
hizmetlerinin fiyatlandırılması oluşturmaktadır. Bankalar faaliyet alanlarına göre
yapılan ana ayrıma göre ticari bankalar, kalkınma ve yatırım bankaları olarak ikiye
ayrılmaktadırlar. Ticari bankalar ya da mevduat bankaları, geniş kitlelerden mevduat
ve diğer isimler altında geri ödenmesi gereken fonlar (kaynaklar) kabul eden ve
kendi hesabına kredi veren, çeşitli finansal hizmetler sunan, ekonomide kayıtsal
para yaratan mali kurumlar ve girişimlerdir.
Ticari Bankaların sundukları finansal hizmetler aşağıdaki şekilde sıralanabilir:
- Mevduat kabulü ya da diğer borçlanma yolları ile kaynak (fon) sağlama.
- Ödünç verme, kredilendirme (ticari ve bireysel krediler); kabul, aval, garanti,
teminat mektubu gibi gayri nakdi krediler verme.
- Kendi ya da müşteri hesabına para piyasası araçları, döviz, menkul değer ve
türevsel menkul değer alım satımı yapma, ödeme araçlarının çıkarılması ve
yönetimi (kredi kartları, seyahat çekleri vb.).
- Para piyasası aracı olarak faaliyetlerde bulunma.
- Finansal varlıkların korunması.
- Kredi referans hizmetleri.
Belirtilen faaliyetler müşteri talebi açısından değerlendirildiğinde ise, fon
toplanması ve kredi kullandırılması ile çeşitli bankacılık hizmetlerinin ayrı kategoriler
şeklinde belirlendiği görülmektedir. Bankacılık hizmetleri; şubeler arası havale veya
bankalar arası elektronik fon transferi şeklinde gerçekleştirilen para transferi, kiralık
kasa hizmetleri, banka çekleri sunumu, vadesiz mevduat olarak para saklama ve
kayıt tutma, senet tahsili, kredi kartı ve banka kartı sunumu, çeşitli ödemelerde
aracılık hizmetleri olarak çeşitli alt branşlara ayrılabilmektedir. Bu hizmetlerde fon
kabulü veya plasmanı bulunmadığı için, gerçekleştirilen hizmetin fiyatı faiz olarak
belirlenmemekte ve müşterilerden talep edilen fiyat ücret, komisyon ve masraflar adı
altında ilan edilmektedir.
3 REKABET KURUMU
Bu çerçevede, ilgili ürün pazarı, “bankacılık hizmetleri pazarı” olarak
belirlenmiştir. Belirtilen ilgili ürün pazarı, bankalarca değişik şekillerde
isimlendirilebilen alt ürün pazarlarına da ayrılabilecektir. Bu alt pazarlardan birini de,
önaraştırma konusunda incelemenin yoğunlaştığı vadesiz hesaplara ilişkin
uygulanan “hesap işletim pazarı” oluşturmaktadır.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Coğrafi pazar, teşebbüslerin mal ve hizmetlerinin arz ve talebi konusunda
faaliyet gösterdikleri, rekabet koşullarının yeterli derecede homojen ve özellikle
rekabet koşulları komşu bölgelerden hissedilir derecede farklı olduğu için bu
bölgelerden kolayca ayrılabilen bölgelerdir. Önaraştırma konusu bakımından coğrafi
pazarın belirlenmesinde, şikayet başvurusu kapsamında yer alan teşebbüslerin
faaliyetlerinin ülke çapında şubeler aracılığıyla aynı şartlarda sunulması gözönünde
tutularak, ilgili coğrafi pazar "Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak belirlenmiştir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
H.2.1. Türkiye Bankalar Birliği (TBB)
Dosya mevcudu bilgilere göre, görevli raportörlerce TBB merkezinde yapılan
incelemelerde ulaşılan mesleki tanzim kararları ve yönetim kurulu kararlarında
bankacılık sektöründe uygulanan faiz dışı ücret, komisyon ve masraflarla ilgili
yürürlükte olan herhangi bir bağlayıcı düzenlemenin bulunmadığı tespit edilmiştir.
Yalnızca, şikayete konu olan 26.12.2001 tarih ve 108 sayılı yönetim kurulu
kararında vadesiz TL ve döviz hesaplarından alınan hesap işletim ücretlerine yönelik
düzenlemenin bulunduğu görülmektedir.
Anılan yönetim kurulu kararı aşağıdaki şekildedir:
“Yönetim Kurulu’nun 15 Kasım 2001 tarihli kararı ile Genel Sekreterliğe
verilen yetki doğrultusunda oluşturulan “Bankalarca Tahsil Edilen Hesap İşletim
Ücreti Değerlendirme Çalışma grubu” raporu görüşüldü.
Yapılan görüşmede, tavsiye niteliğinde olmak üzere vadesiz Türk Lirası ve
döviz tevdiat hesaplarından herhangi bir istisna uygulanmaksızın, tahsilat esas ve
usulleri bankalarca belirlenmek üzere, yıllık asgari 10.000.000 TL (on milyon Türk
Lirası) + gider vergisi tutarında, “hesap işletim ücreti”’nin tahsil edilmesinin, söz
konusu asgari tutarın yıllık tüketici fiyat endeksi oranında her yıl arttırılabilmesinin
uygun olacağına
Karar verildi.”
Öte yandan, raportörlerin talebi üzerine TBB tarafından hazırlanan yazılı
açıklamada, işletim ücretlerinin bankalarca serbestçe belirlendiği ifade edilerek,
TBB’nin 17.4.1986 ve 22.2.1991 tarihleri arasında mesleki tanzim kararları ile fiyat
tespiti yaptığı ancak, serbest rekabet ilkeleri ile çelişen bu uygulamanın Yönetim
Kurulu’nun 21-22.2.1991 tarihlerinde yapılan toplantısı sonucu sona erdirildiği
belirtilmektedir. Açıklamada ayrıca, yeknesak uygulamanın sona ermesi ertesinde
üye bankalardan, banka müşterilerinden ve çeşitli sanayi ve ticaret odalarından
gelen şikayetlere ilişkin başvuruların TBB yönetim kurulu toplantılarında gündeme
4 REKABET KURUMU
gelmesine karşın, bu şikayetlerin aynı çerçevede yanıtlandığı örnek kararlarla
aktarılmaktadır.
Son alınan kararın gelişiminin aktarılmasında ise, bankaların
uygulamalarındaki farklılıklar neticesinde alınan şikayetlerin çokluğu üzerine
Bankalar Kanunu’nun 19/1-a ve 20/1-a maddeleri uyarınca TBB’ce bu tutarların
belirlenmesinin mümkün olduğu düşüncesiyle bir çalışma yapılmasının uygun
görüldüğü, bu çerçevede hukuk müşavirlerinden alınan değerlendirmeler uyarınca
konu hakkında Rekabet Kurumu’ndan görüş istendiği, bu talebe gelen olumsuz
görüş sonrasında Bankalar Kanunu değişikliği sırasında TBB’ye yetki tanınması için
girişimlerde bulunulduğu, ancak kanunda bu yönde bir değişikliğin
gerçekleştirilemediği ifade edilmektedir.
Bu yönde bir çalışma başlatılmasının nedenleri ise; ülkemizde yaşanan
finansal krizler sonrası bankacılıkta pek önem verilmeyen maliyet ve bankacılık
hizmetlerinin fiyatlanması konusunun önem kazanması, bu hizmetlerin
ücretlendirilmesine tüm bankaların aynı önemi vermemesi sonucu oluşan
farklılıklardan doğan müşteri şikayetlerinin olması, fiyatlandırmada asgari bir düzeyin
tespit edilmesinin muhtemel sorunların aşılmasında yararlı olması, bankalarca
sağlanılan bu hizmetlerin bir maliyeti olmasına karşın bu maliyetlerin
kimi bankalarca müşterilere yansıtılmamasının bankalar arasında haksız rekabet
yaratması, TBB’ye benzer çeşitli mesleki birliklerin asgari ücret tespiti yetkilerinin
bulunması olarak sayılmaktadır. Bu nedenlerle 15.11.2001 tarihli yönetim kurulu
kararı uyarınca Türkiye İş Bankası A.Ş., Yapı ve Kredi Bankası A.Ş., Akbank T.A.Ş.,
Koçbank A.Ş. ve HSBC Bank A.Ş. yetkililerinden oluşan “Bankalarca tahsil Edilen
Hesap İşletim Ücreti Değerlendirme Çalışma Grubu” oluşturulduğu ve bu grubun
yaptığı çalışmalar sonucunda; banka nezdinde bir hesabın açılması, işletilmesi,
hareketlerinin bilgisayar sistemlerinde saklanması/arşivlenmesi ve hesabın
kapatılmasının bankalar için önemli bir maliyet unsuru oluşturduğu, bu hesaplar
dolayısıyla bilgi işlem sisteminin geliştirilmesine ve diğer kalemlere yapılan
harcamalar gözönüne alınarak tavsiye niteliğindeki kararın TBB yönetim kuruluna
sunulmasına karar verildiği aktarılmaktadır.
Açıklama yazısında son olarak, çalışma grubunca hazırlanan
değerlendirmenin TBB Yönetim Kurulu’nun 26.12.2001 tarihli toplantısında
görüşülerek, şikayet konusu olan kararın “tavsiye mahiyetinde” olmak üzere alındığı
ifade edilmektedir. Ayrıca, anılan yönetim kurulu kararının bağlayıcı niteliği
bulunmadığından yaptırım uygulanmasının da söz konusu olmayacağı belirtilmekte,
kararın bağlayıcı olmamasına örnek olarak da Bankacılık Araştırma Grup başkanı
Abdullah TAŞÇIOĞLU’nun şahsi hesabından yapılan kesintinin itiraz üzerine iadesi
gösterilmektedir.
H.2.2. Bankalarda Yapılan İncelemeler
Önaraştırma kapsamında yapılan yerinde incelemelerde TBB tarafından
oluşturulan “Bankalarca Tahsil Edilen Hesap İşletim Ücreti Değerlendirme Çalışma
Grubu” üyeleri olan Türkiye İş Bankası A.Ş., Akbank T.A.Ş., Yapı ve Kredi Bankası
A.Ş., Koçbank A.Ş. ve HSBC Bank A.Ş. ile şikayete konu uygulamayı yapan
Finansbank A.Ş.’de raportörlerce incelemelerde bulunulmuştur. Ayrıca T.C. Merkez
5 REKABET KURUMU
Bankası A.Ş.’de incelemelerde bulunularak bankalarca yapılan bildirimler
incelenmiştir.
H.2.2.1. Türkiye İş Bankası A.Ş. (İş Bankası)
Raportörlerce İş Bankası Genel Müdürlüğü’nde yapılan yerinde incelemede,
TBB tarafından oluşturulan çalışma grubunda görev yapan söz konusu bankanın
Muhasebe Müdürlüğü Müdür Yardımcısı O… E… ile görüşülmüş, adı geçen şahıs, İş
Bankası tarafından 8.10.1993 tarihinden itibaren hesap işletim ücreti tahsil edildiğini,
bu kapsamda 26.12.2001 tarihinden itibaren resmi mevduat için 5.000.000-TL, ticari
mevduat için müşteri verimliliğine göre 5-25.000.000 TL aralığında, tasarruf
mevduatı için müşteri verimliliğine göre 5-50.000.000 TL aralığında hesap işletim
ücreti tahsil edilmekte olduğunu ve interaktif hesap sahiplerinden, çocuk ve maaş
hesaplarından hesap işletim ücreti tahsil edilmediğini, hesap işletim ücretine ilişkin
uygulamalarında 26.12.2001 tarihli TBB kararından sonra bir değişiklik olmadığını,
bu kararı mesleki tanzim kararı olarak dikkate almadıklarını, bu nedenle uygulamada
değişikliğe gitmediklerini ifade etmiştir. Söz konusu şahıs ayrıca, İş Bankası'nda her
müşterinin bankaya sağladığı kazanç esas alınarak müşteri bazında verimlilik
hesaplandığını, hesap işletim ücreti uygulamasıyla vadesiz hesap sahibi olup
sisteme maliyet getiren ve hesabını aktif olarak kullanmayan müşterileri dışlamanın
amaçlandığını, bu uygulamanın temelinin hesap açmanın ve bu hesabı açık tutmanın
bankaya maliyetinin müşteriye yansıtılması olduğunu, bu çerçevede her bankanın
uygulanacak ücretleri kendi maliyetleri ve politikaları uyarınca belirlemesini
savunduklarını, yapılan çalışmada da bu görüşü dile getirdiklerini ve kararın tavsiye
niteliğinde olması ile bu sonucun kendiliğinden gerçekleştiğini, İş Bankası'nın diğer
banka uygulamalarını izlemediğini ifade etmiştir.
H.2.2.2. Akbank T.A.Ş. (Akbank)
Akbank Genel Müdürlüğü’nde yapılan yerinde inceleme çerçevesinde,
raportörlerin TBB tarafından oluşturulan çalışma grubunda görev yapan Bireysel
Bankacılık Pazarlama Müdürlüğü Müdür Muavini F… Z… Ş…. ile yaptıkları
görüşmede, söz konusu şahıs hesap işletim ücretinin bankaların sistem altyapılarını
kullandırmak suretiyle müşterilerine sundukları birtakım hizmetlerin maliyeti
olduğunu ve bankacılık sektöründe komisyon kazançlarının günümüzde önem
kazanması gerektiğini, Akbank tarafından 9.4.2001 tarihinden itibaren hesap işletim
ücreti tahsil edildiğini, en son 10.5.2001 tarih ve 130 sayılı Tamim ile yıllık
12.000.000 TL olan hesap işletim ücretinin tasarruf mevduatı için aylık 950.000-TL,
ticari mevduat için aylık 2.000.000-TL olarak düzenlendiğini, hesap işletim ücreti
konusundaki uygulamalarının TBB'nin 26.12.2001 tarihli tavsiye kararından sonra
değişiklik göstermediğini (Akbank tarafından halen tasarruf mevduatından aylık
950.000-TL, ticari mevduattan ise aylık 2.000.000-TL hesap işletim ücreti alındığı),
TBB kararını tavsiye kararı olarak dikkate aldıklarını ifade etmiştir.
Konuya ilişkin Akbank'ın 9.4.2002/48 sayılı Tamim'inden uygulamanın
amacının bir yıl içinde hiçbir işlem görmeyen hesapların kapatılmasını veya işlek
hale getirilmesini sağlamak olduğu anlaşılmaktadır.
6 REKABET KURUMU
H.2.2.3. Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. (Yapı ve Kredi Bankası)
Raportörlerin Yapı ve Kredi Bankası Genel Müdürlüğü’nde, söz konusu
çalışma grubunda görev yapan Bireysel Pazarlama Yönetmeni S… Y… ile yaptıkları
görüşmede, adı geçen yetkili hesap işletim ücretinin vadesiz hesap açmanın ve
bulundurmanın bankalara yükledikleri maliyetin karşılığı olarak alınması gerektiğini,
Yapı ve Kredi Bankası'nın 1.7.2000 tarihinden itibaren hesap işletim ücreti tahsil
ettiğini, TBB kararından sonra uygulamalarında değişiklik olmadığını, TBB kararını
tavsiye kararı olarak dikkate aldıklarını, daha önce yıllık 7.500.000-TL olan ücretin
6.5.2002 tarihinden itibaren altı aylık 7.500.000-TL (yıllık 15.000.000-TL) olarak
belirlendiğini ifade etmiştir. Söz konusu kişi, ayrıca çocuk hesapları, genç hesapları
ve maaş hesaplarına istisna uygulandığını belirtmiştir.
H.2.2.4. HSBC Bank A.Ş. (HSBC)
HSBC Genel Müdürlüğü’nde yapılan yerinde incelemede, raportörler anılan
çalışma grubunda görev yapan Bireysel Bankacılık Bölümü’nden S… Ü… ile
görüşmüşlerdir. Yapılan görüşmede S… Ü…, HSBC'nin TBB kararından önce hesap
işletim ücreti uygulaması olmadığını, TBB kararını tavsiye kararı olarak dikkate
aldıklarını, ayrıca vadesiz hesapların sistemdeki maliyetinin karşılığı olarak hesap
işletim ücreti alınması gerektiğini düşündüklerini, 15.2.2002 tarihinde bu uygulamaya
başladıklarını ve bireysel hesaplardan yıllık 10.000.000-TL, ticari hesaplardan ise
yıllık 12.000.000-TL hesap işletim ücreti tahsil edildiğini ifade etmiştir.
H.2.2.5. Koçbank A.Ş. (Koçbank)
Yapılan yerinde inceleme kapsamında, raportörler TBB tarafından oluşturulan
çalışma grubunda görev yapan Koçbank İş Geliştirme ve Organizasyon Yöneticisi
M… K… ile görüşmüşlerdir. Yapılan görüşmede adı geçen yetkili, Koçbank'ta TBB
kararından önce de hesap işletim ücreti tahsil edilmekte olduğunu, bu uygulamaya
27.6.2001 tarihinde başladıklarını, Bankalar Birliği kararını tavsiye kararı olarak
dikkate aldıklarını, daha önce bireysel hesaplardan 3.000.000-TL, ticari hesaplardan
16.000.000-TL olarak tahsil edilen hesap işletim ücretinin 29.3.2002 tarihinden
itibaren bireysel hesaplardan 9.000.000-TL, ticari hesaplardan 24.000.000-TL olarak
tahsil edildiğini ifade etmiştir. M…. K…., ayrıca, son dönemde bankacılık sektöründe
komisyon gelirlerinin önem kazanmaya başladığını ve yurtdışındaki bankaların
aksine ülkemizdeki bankaların komisyon gelirlerinin toplam gelirler içindeki payının
oldukça düşük olduğunu belirtmiştir.
H.2.2.6. Finansbank A.Ş. (Finansbank)
Görevli raportörler, önaraştırma kapsamında, Finansbank Operasyon Bölümü
Genel Müdür Yardımcısı R… A… ve Operasyon Proje Geliştirme ve Destek Grup
Başkanı A.S… K… ile görüşmüşlerdir. Yapılan görüşmede A.S… K… Finansbank'ın
TBB kararından önce hesap işletim ücreti uygulaması olmadığını, 26.2.2002
tarihinden itibaren anılan banka tarafından bireysel müşterilerden 10.000.000-TL,
ticari müşterilerden 20.000.000-TL hesap işletim ücreti tahsil edildiğini ifade etmiştir.
Söz konusu yetkililer, aynı zamanda şikayet edilen taraf olan Finansbank’ın
TBB kararını tavsiye kararı olarak dikkate aldığını belirtmiş olup, raportörlerin
müşterilerinden gelen şikayetlere Finansbank'ın cevabi yazılarında TBB kararını
7 REKABET KURUMU
gerekçe göstermesine ilişkin sorularına karşılık olarak ise, banka müşterilerine
alınan ücretin uygulanma gereğinin TBB’ce de ortaya konulduğunun gösterilmek
istendiğini, öte yandan, bu kararın tavsiye niteliğinin müşteriye belirtildiğini ve
dileyen müşterilere de bu kararın bir örneğinin verildiğini ifade etmişlerdir.
H.2.2.7. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası A.Ş. (Merkez Bankası)
Önaraştırma kapsamında yapılan yerinde incelemeler esnasında raportörlerce
bankalardan alınan bilgilerin doğrulanması ve diğer banka uygulamalarının da
incelenebilmesi amacıyla Merkez Bankası'na gidilmiş olup, konuya ilişkin belgelerin
temininin yanı sıra Bankacılık Genel Müdür Yardımcısı R… G…. ile görüşülmüştür.
Adı geçen yetkili yapılan görüşmede bankaların bankacılık hizmetleri ürün pazarında
faiz dışı ücret, masraf ve komisyonları serbestçe belirlediklerini, ilgili mevzuat
uyarınca bankaların şubelerinde ilan ettikleri bu ücretleri Merkez Bankası’na zorunlu
bildirim yükümlülüklerinin bulunmadığını, ancak kanunla tanınan her türlü bilginin
istenebilmesine dair genel yetki uyarınca bilgi edinmek amacıyla bu ilanların
bankalardan istendiğini, kendilerinin herhangi bir kontrol ve yaptırım yetkisinin
bulunmadığını, bankaların ilanlarında yapılan bir değişiklik halinde yeni durumu da
kendilerine bildirdiklerini ifade etmiştir. Bu çerçevede, 15.12.2001-1.7.2002 tarihleri
arasında bankaların Merkez Bankası'na gönderdikleri bildirimler, raportörlerce ilgili
kurumdan talep edilerek incelenmiştir.
H.2.3. Yerinde İncelemeler Sonucu Ulaşılan Tespitler
Dosya mevcudu bilgilere göre, yerinde inceleme yapılan bankaların hesap
işletim ücreti uygulamasına geçiş tarihleri, TBB kararından önce ve sonraki hesap
işletim ücretleri, Tablo 1’de gösterilmektedir:
Tablo 1: Görüşme Yapılan Bankaların Hesap İşletim Ücreti Uygulamaları
Banka Unvanı
Uygulamaya
Geçiş
Tarihi
TBB Kararından
Önce
Hesap İşletim
Ücretleri
(Yıllık)
TBB Kararı Sonrası
Hesap İşletim
Ücretleri
(Yıllık)
Türkiye İş Bankası 8.10.1993 3-30.000.000 TL 5-50.000.000 TL
Yapı ve Kredi
Bankası 1.7.2000 7.500.000 TL 15.000.000 TL
Akbank 9.4.2001 12-24.000.000 TL 12-24.000.000 TL
Koçbank 27.6.2001 3-16.000.000 TL 9-24.000.000 TL
HSBC 15.2.2002 - 10-12.000.000 TL
Finansbank 26.2.2002 - 10-20.000.000 TL
İlgili tabloda da örnekleri görüldüğü üzere, hesap işletim ücreti uygulaması
pek çok bankada TBB'nin şikayet konusu kararından önce var olan bir uygulamadır.
Söz konusu uygulamalarda bankalar arasında ücret miktarı ve tahsil süresi
yönünden farklılıklar bulunmaktadır. Bankalar müşterilerinden bu ücreti aylık, 3 aylık,
8 REKABET KURUMU
6 aylık veya yıllık periyodlarla tahsil etmektedirler. Yukarıdaki tabloda hesap işletim
ücretleri karşılaştırmayı sağlamak amacıyla yıllık olarak gösterilmiştir.
Öte yandan, Merkez Bankası'ndan temin edilen bilgiler çerçevesinde diğer
bankaların hesap işletim ücretlerine Tablo 2'de yer verilmiştir:
Tablo 2 : Diğer Bankaların Hesap İşletim Ücreti Uygulamaları
Banka Unvanı 15.12.2001 1.7.2002
Oyakbank - 15.000.000-TL
Alternatifbank 10-15.000.000-TL 10-15.000.000-TL
Tekstilbank - 15.000.000-TL
TEB 5.000.000-TL 5.000.000-TL
Bank Mellat $5 $5
Pamukbank 1,5-4.000.000-TL 1,5-4.000.000-TL
Şekerbank 10.000.000-TL 10.000.000-TL
Ing Bank $120 $20
Arap Türk Bankası $5 10.000.000-TL
Sümerbank 5-12.000.000-TL 5-12.000.000-TL
Kentbank 10.500.000-TL -
Demirbank 500.000-TL-50.000.000-TL -
İktisat Bankası 10.000.000-TL 10.000.000-TL
Yerinde inceleme yapılan bankalarda tespit edilen ücret farklılıkları Tablo 2'de
yer verilen diğer bankalar arasında da açıkça görülmektedir.
Ayrıca, Merkez Bankası bilgilerinden, Adabank, Dışbank, Anadolubank, İmar
Bankası, Tekfenbank, Bayındırbank, Sitebank’ın ve ABN Amro, Deutsche Bank,
West LB, Rabobank Netherlands, Societe Generale S.A. gibi yabancı bankaların
Türkiye şubelerinin hesap işletim ücreti uygulamadıkları anlaşılmıştır.
H- GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
Yukarıda aktarılan inceleme ve tespitler sonucunda şikayet konusuna ilişkin
olarak TBB Yönetim Kurulu tarafından alınmış bir tavsiye kararı bulunduğu, ancak bu
kararın birlik üyelerini bağlayıcı nitelikteki bir mesleki tanzim kararı olmadığı
belirlenmiştir. Kararın içeriğinin incelenmesi sonucunda ise, bankaların vadesiz
hesapların açılması ve izlenmesi nedeniyle oluşan maliyetlerini müşterilerine
yansıtmalarının amaçlandığı, yapılan çalışmalar sonucu sektör ortalamasını gösterir
bir rakamın önerildiği, ancak önerilen rakamın asgari olduğunun belirtildiği
saptanmıştır. Öte yandan, TBB tarafından yürütülen çalışmanın mali sektörde
yaşanan büyük krizler sonrasında gündeme geldiği, bu çerçevede bankaların
sundukları hizmetlerin maliyetlerini fiyatlaması gereğinin ortaya çıktığı, ancak her
bankanın kendi pazar politikaları uyarınca gerçekleştirdikleri uygulamalardaki
farklılıkların şikayetlere sebebiyet vermesi sonucu konunun TBB tarafından bankalar
arasında haksız rekabet oluştuğu şeklinde değerlendirildiği ve sorunun çözümünün
diğer meslek odalarında bulunan fiyat belirleme yetkisinin bulunmasına benzer
şekilde kendilerinin de fiyat belirlemesi ile çözümleneceğini düşündükleri, fakat bu
konuda kanuni bir yetkilerinin bulunmaması ve Rekabet Kurumu'ndan alınan
olumsuz görüş sonucunda Bankalar Kanunu'nda değişik yapılması esnasında bu
9 REKABET KURUMU
yetkiyi edinmek için girişimde bulundukları, ancak yetkinin Kanun değişikliği
sırasında da kendilerine tanınmaması sonucu belirtilen çalışmanın gerçekleştirilerek
bankalara yönelik tavsiye niteliğinde bir karar aldıkları anlaşılmaktadır.
TBB Yönetim Kurulu tarafından alınan karar rekabet hukuku kapsamında bir
teşebbüs birliği kararıdır. Ancak kararın rekabeti sınırlayıcı amacı veya etkisi
olmadığı anlaşılmıştır. Esasen tavsiye niteliğindeki karar sonrasında, karar için
çalışma grubunda görevlendirilen bankaların dahi eski uygulamalarını genelde
değiştirmedikleri saptanmaktadır. Öte yandan, TBB, üyeleri olan bankaları bağlayıcı
mahiyetteki kararlarını mesleki tanzim kararı şeklinde almaktadır. Rapor tarihi
itibariyle TBB’nin bankalara yönelik olarak yürürlükte olan mesleki tanzim kararı
niteliğindeki tebliğlerin incelenmesinde, bu yönde herhangi bir düzenleme
bulunmadığı görülmektedir.
Bankalarca ilgili ürün pazarında uygulanan diğer ücret, komisyon ve
masrafların karşılaştırılmasında da, rekabeti sınırlayıcı bir anlaşma veya uyumlu
eylem içerisinde bulunmadıkları tespit edilmektedir. Bankalar ücretlerini kendi
pazarlama ve müşteri stratejileri doğrultusunda belirlemektedirler. Altyapı konusunda
yatırımları güçlü olan büyük bankalar müşterilerini şubesiz bankacılık tabir edilen
telefon bankacılığı ve internet bankacılığına yöneltmeye çalışmaktadırlar. Bu
nedenle bu bankaların şubeden geçekleştirilen hizmetlerin ücretlerin fiyatlarını
yüksek tutarken, şubesiz bankacılık hizmetlerinde tutarların çok daha düşük veya
bedelsiz tutulduğu belirlenmiştir. Tüm bu uygulamalar sonucunda, bankacılık
sektöründe bankacılık hizmetleri ücret, komisyon ve masraflarının rekabet şartları
içerisinde belirlendiği sonucuna ulaşılmaktadır.
TBB kararının rekabeti sınırlayıcı amaç ve etkisinin bulunmamasına karşın,
içeriğinde bulunan yıllık asgari bir tutar belirlenmesi hususunun da ayrıca
değerlendirilmesi gerekmektedir. Buna göre, TBB’nin kuruluş amacı ve kanuni
yetkileri uyarınca bankalara bilgi sunumu, haksız rekabeti önleme görevi verildiği
görülmektedir. Ancak alınan karar içerisinde bankalara asgari tutar belirtilmesinin
4054 sayılı Kanun çerçevesinde uygun olmadığı, tavsiye mahiyetinde dahi olsa
bankalara bu şekilde bir bildirimde bulunulamayacağı hususunda TBB’nin
bilgilendirilmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.
I- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler doğrultusunda;
1) Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu tarafından 26.12.2001 tarihinde alınan
bankacılık hizmetlerinin fiyatlandırılmasına dair kararla 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un ihlal edildiğine dair şikayet konusu iddiaların söz
konusu Kanun kapsamında ihlal oluşturmadığına, dolayısıyla herhangi bir işlem
tesisine gerek bulunmadığına, Turspor Turizm, Spor ve Gıda İşletmeleri A.Ş.’nin
şikayetinin reddine;
2) Türkiye Bankalar Birliği’nin bankacılık hizmetlerinden alınacak ücretler konusunda
tavsiye mahiyetinde dahi olsa bankalara bildirimde bulunması 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun karşısında sakınca arz ettiğinden;
10 REKABET KURUMU
a) Türkiye Bankalar Birliği’nce daha önce bankalara bildirilen, mevduat
sahiplerinden alınacak hesap işletim ücretleri hakkındaki Türkiye Bankalar Birliği
Yönetim Kurulu kararı uyarınca işlem yapılmaması ve her bankanın bankacılık
hizmet bedellerini serbest piyasa koşullarında kendilerinin serbestçe tayin
edebilecekleri hususunda bir yazı ile bankaların bilgilendirilmesine;
b) Belirtilen bildirimin tüm bankalara 30 gün içinde gönderilmesine ve bildirimde
bulunulduğunun 45 gün içerisinde Rekabet Kurumu’na belgelendirilmesine;
OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy