Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2013-4-50 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 13-48/691-292
Karar Tarihi : 21.08.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Dr. Murat ÇETİNKAYA
Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN
B. RAPORTÖRLER : Dr. Hakan BİLİR, Hale GÜNDÜZ, Recep GÜNDÜZ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Bankalararası Kart Merkezi
Temsilcisi: Av. İ. Yılmaz ASLAN
Gazi Umur Paşa Sok. Bimar Plaza 38/8 Beşiktaş/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Bankalararası Kart Merkezi bünyesinde BKM Express adı altında
sunulmakta olan elektronik ödeme hizmeti uygulamasına menfi tespit verilmesi talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 31.05.2013 tarih ve 3408 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 16.08.2013 tarih ve 2013-4-50/MM sayılı Muafiyet/Menfi Tespit
Ön İnceleme raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Tesebbüs birliği niteliğindeki BKM'nin rakip konumunda bulunan kendi
ortakları/üyelerinin bankacılık sektoründeki rekabetini etkileyebilecek BKM Express
uygulamasının, 4054 sayılı Kanun kapsamında bir teşebbüs birliği kararı olduğu ve
Kanun'un 4. maddesinin (a) bendine aykırılık oluşturduğu,
- Dolayısıyla, BKM Express sistemine 4054 sayılı Kanun'un 8. maddesi kapsamında
menfi tespit belgesi verilmesinin mümkün olmadığı,
- Bununla birlikte kartlı ödeme sistemleri pazarının kendine özgü koşulları nedeniyle,
BKM Express sisteminin Kanun'un 5. maddesi kapsamında muafiyetten
yararlanabileceği,
- Ancak üye işyerlerinden ve kart hamillerinden ücret alınmamasına ilişkin mevcut
uygulamada değişiklik olduğu takdirde bu koşulun gerçekleşmeyebileceği,
- Muafiyet süresinin pazardaki gelişmelerin takibini teminen 3 yıl olarak
sınırlandırılmasının uygun olacağı
görüşleri ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. İlgili Pazar
(4) Elektronik ödeme sistemlerinin gelişmesine paralel olarak artan güvenlik, hız ve pratiklik
ihtiyaçları sonucunda elektronik cüzdan teknolojisi gelişmiştir. Elektronik cüzdanlar
kullanıcıların bir veya birden çok finans kuruluşu nezdindeki finansal bilgilerini her defasında
tekrar girilmesi ihtiyacını ortadan kaldırmayı amaçlayan veri depolama sistemidir. Bu şekilde
tüketicilerin söz konusu bilgileri defaatle girme ihtiyacı ortadan kalktığı gibi veri güvenliği de
sağlanmış olmaktadır.
13-48/691-292
2/5
(5) Elektronik cüzdan hizmetinin verilebilmesi için mevcut kredi kartları işleyiş sistemine ihtiyaç
bulunmaktadır. Bu anlamda elektronik cüzdan hizmeti, kredi kartı ile yapılan alışverişlerin
elektronik ortamda daha güvenilir ve pratik olarak yapılmasına olanak sağlayan ve kredi
kartları ödeme sisteminden kaynaklanan ikincil bir altyapı hizmeti niteliğini haizdir. Hizmetin
gelişen teknoloji ile birebir ilişkili olması nedeniyle pazarın nasıl şekilleneceği henüz belirli
değildir. Bu bağlamda, işbu dosya bakımından hem başvuru konusu hizmet hemde
Kanun’un ilgili maddeleri dikkate alındığında ilgili ürün pazarı tanımı yapılmasına gerek
bulunmamıştır.
(6) Öte yandan hem kart hamilleri hem de elektronik ticaret yapan işyerleri Türkiye genelinde
sistemin sağladığı hizmetten faydalanma imkânına sahip olduğundan ilgili coğrafi pazar
“Türkiye” olarak belirlenmiştir.
G.2. BKM Express Sistemi
(7) Bildirime konu BKM Express hizmeti, internet üzerinden yapılan alışverişlerde, kart bilgisinin
tamamı işyerleri ile paylaşılmadan alışveriş yapabilmeyi sağlayan bir elektronik ödeme
sistemidir.
(8) BKM Express sisteminde öncelikle kart hamilleri BKM üyesi bankalar tarafından ihraç edilen
ve BKM Express sistemine entegre olmuş kredi kartlarına ait, kartın ilk altı hanesi ile son
dört hanesini içeren bilgileri üzerinden BKM sistemine
kaydetmektedirler. Bu aşamada kart hamilleri ile BKM arasıda Express Kullanıcı Sözleşmesi
imzalanmaktadır.
(9) Kart hamilleri, BKM Express hizmetini destekleyen ve internet üzerinden satış yapan üye
işyerlerindeki alışverişlerini tamamladıklarında ödeme aşamasında “BKM Express” ile
ödeme seçeneğini tıkladığında, BKM Express kapsamında sunulan elektronik cüzdana
eklediği kartlar ekranda belirmektedir. Kart hamili bunlardan birini seçerek veya elektronik
cüzdana yeni bir kart ekleyerek ödeme işlemini gerçekleştirmektedir. Bu süreçte, BKM
müşterinin seçtiği kartı ihraç eden bankaya bağlanarak kart bilgilerinin tamamını almaktadır.
Kartı ihraç eden banka ise müşterisinin kayıtlı olan cep telefonuna tek kullanımlık şifre
göndermekte, kart hamili bu tek kullanımlık şifreyi kullanarak işleme onay vermektedir.
Onayın ardından kart hamiline ait bilgiler sanal POS’a aktarılmakta ve ödeme
gerçekleşmektedir.
G.3. BKM Express Kullanıcı Sözleşmesi (Sözleşme)
(10) Sözleşmenin 5.1. maddesi uyarınca kullanıcının “Express Cüzdan” uygulamasını
kullanabilmesi için, “Express Cüzdan” uygulaması kapsamına girmiş bir bankadan kart
temin etmiş olması ve bu bankaya cep telefonu numarası da dahil olmak üzere kimlik
doğrulamasının yapılabilmesi için banka tarafından talep edilen bilgilerin verilmesi
gerekmektedir. Aynı madde uyarınca kullanıcı Express Cüzdan sistemine birden çok kartına
ait kart bilgisini girebilecek ve Express Cüzdan uygulamasını kabul eden işyerlerinde
yapacağı alışverişlerin ödeme aşamasında bu kartlardan birini seçerek ödemesini
yapabilecektir.
(11) Sözleşmenin 5.2. maddesi uyarınca BKM haklı bir sebebe dayanmak koşuluyla, herhangi bir
tazminat yükümlülüğü altında bulunmaksızın kullanıcı olma statüsünü iptal etme hakkına
sahiptir ve kullanıcı statüsü iptal edilen kişilerin başka bilgiler ile kullanıcı olmaları
yasaklanmaktadır.
(12) Sözleşmenin 5.7. maddesi uyarınca BKM Express Cüzdan kapsamındaki hizmetleri hiçbir
bildirimde bulunmadan değiştirme hakkına sahiptir ancak yeni kural ve koşulların belirlendiği
hallerde kullanıcının, değişikliğe gidilen hizmetlerden yararlanması için söz konusu kural ve
koşulları onaylaması gerekmektedir.
13-48/691-292
3/5
(13) Express cüzdan kapsamında BKM tarafından kart hamillerinden ve sisteme üye
olmuş/olacak işyerlerinden hali hazırda herhangi bir ücret talep edilmemektedir. Ancak BKM
üye bankalardan aldığı (…..) TL tutarındaki hizmet katılım ücreti ve (…..) TL tutarındaki
banka yıllık katılım ücretine ilave olarak her ay sonunda, aylık olarak gerçekleşen onaylı
işlem adedi üzerinden ve yalnızca ihraççı bankadan tahsil edilmek üzere işlem başına (…..)
TL alacaktır.
(14) Bu ücretlere ilave olarak kart hamilinin kartını ihraç eden banka ile e-ticaret yapan üye
işyerinin çalıştığı bankaların farklı olması durumunda, tıpkı diğer alışverişlerde olduğu gibi
takasa konu bir işlem ortaya çıkmakta ve kabulcü banka tarafından kart hamilinin bankasına
takas komisyonu ödenmesi gerekmektedir.
G.4. Değerlendirme
(15) BKM bankaların biraraya gelmesi ile ortaya çıkan bir teşebbüs birliğidir. Bildirim Formu’na
göre, BKM Ekspres hizmeti kartlı ödeme sistemleri ile ilgili faaliyet gösteren her üye
bankaya açık olup üye bankaların söz konusu hizmetten faydalanmaları için BKM’ye
başvuruda bulunması yeterlidir. Bu anlamda BKM tarafından sunulan hizmet bir zorunluluk
arz etmemekte, BKM’ye üye olmak da doğrudan hizmet almayı gerektirmemektedir. Bilindiği
üzere Türkiye’de kart ihraç eden ya da kabulcülük faaliyetinde bulunan tüm bankalar BKM
üyesi olduğu gibi sistem bundan sonra piyasaya girecek tüm bankalara da açıktır.
(16) BKM’nin elektronik cüzdan hizmeti esasen bir bankacılık işlemi olmayıp bankacılık
işlemlerinin geliştirilmesine yönelik internet temelli bir altyapı hizmetidir. BKM’nin bu
anlamdaki müşterileri ise, bankalar, üye işyerleri ve nihai kullanıcılardır. BKM hizmetten kar
etmese dahi, dolaylı olarak ortaklarının/üyelerinin faydalarına bir faaliyet
gerçekleştirmektedir. Öte yandan önümüzdeki dönemler bakımından sunulan hizmet
nedeniyle taraflardan çeşitli ücretlerin talep edilebilmesi mümkündür.
(17) BKM’nin vermiş olduğu hizmete yönelik potansiyel rakipler söz konusu altyapı hizmetini
sağlayacak olan bankalardan servis sağlayıcılara, mobil operatörlerden internet arama
motorlarına kadar geniş bir yelpazededir.
(18) Ödeme sistemlerini iyileştirme faaliyetinin bankacılık hizmetlerini doğrudan etkilediği
düşünüldüğünde, bankaların da bu alanın potansiyel oyuncularından olabileceği
kuşkusuzdur. Bankaların aralarındaki rekabette kullandıkları araçlardan olan teknolojik
yenilikler ve/veya ödeme sistemlerindeki gelişmelerin her bir banka yerine BKM çatısı
altında sağlanması, çeşitli etkinliklerine rağmen potansiyel rekabetin bu durumdan
etkilenmesine yol açmaktadır. Bu anlamda teşebbüs birliği niteliğindeki BKM’nin rakip
konumundaki kendi ortakları/üyelerinin bankacılık sektöründeki rekabeti etkileyebilecek her
türlü iktisadi faaliyetinin Kanun’un 4. maddesine aykırı olduğu düşünülmektedir. Bu çerçeve
söz konusu hizmete menfi tespit verilmesi uygun değildir.
(19) Rekabeti kısıtlayıcı etkileri nedeniyle menfi tespit alamayacağı değerlendirilen BKM Express
sistemininin Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet açısından
değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda, 5. maddede belirtilen koşulların sağlanıp
sağlanmadığı aşağıda değerlendirilmektedir.
a) Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme ve
İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
(20) Bilindiği üzere ülkemiz de dâhil olmak üzere dünyanın pek çok yerinde elektronik ticaret
hızla yaygınlaşmaktadır. BKM verilerine göre internet üzerinden yapılan kartlı ödemeler
2009-2012 yılları arasında yıllık ortalama %40 oranında büyümüştür. Önümüzdeki yıllarda
bu artışın devam etmesi ve perakendeye oranla elektronik ticaret hacmindeki büyümenin
daha fazla olması beklenmektedir.
13-48/691-292
4/5
(21) Bununla birlikte elektronik ticaretin barındırdığı güvenlik riskleri elektronik ticaretin
artmasının önündeki en büyük engel olarak görülmektedir. Bu bakımdan BKM Express
sistemi gibi hızlı, pratik ve daha önemlisi güvenlik risklerini azaltan ödeme aracı mal ve
hizmet sunumunda gelişme ve ekonomik iyileşme sağlayacaktır.
b) Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
(22) Elektronik ticaretin yagınlaşması ile birlikte, tüketiciler bakımından sınırlar ortadan
kalkmakta; tüketiciler yaşadıkları şehirde veya ülkedeki ürün çeşitleri ile sınırlı kalmamakta,
diledikleri ürüne çok daha kolay ve/veya uygun fiyattan ulaşabilmektedir. Bunun yanında
elektronik ticaret işyerleri açısından kira, personel ve tanıtım maliyetlerinin düşmesi
anlamına gelmektedir. Düşen maliyetlerin fiyatlara yansıtılması ve bu durumdan, artan ürün
çeşidi yanında düşük fiyat şeklinde tüketicilerin; artan işlem hacmi şeklinde de üye
işyerlerinin faydalanması mümkün olmaktadır.
(23) Artan elektronik ticareti kolaylaştıran hizmetlerden olan elektronik cüzdanların, elektronik
alışveriş yapma imkânı sunan işyerleri ile nihai tüketiciler olmak üzere iki ana hedef grubu
bulunmaktadır. Elektronik ticaret ile birlikte bu alanda güvenli teknolojilerin yaygınlaşması ile
hem elektronik ticaret hizmeti sunan firmaların karşılaşacakları risklerin azalması hem de
elektronik ticaret alanında artan rekabetin tüketicilere düşen fiyat ve artan çeşit anlamında
yansıması beklenecektir.
(24) Ayrıca söz konusu sistem ile kart bilgilerinin tek arayüz üzerinden kullanılabilmesi mümkün
olduğu ve kart bilgilerinin her alışveriş için yeniden internet üzerinden paylaşılması
zorunluluğu ortadan kalktığı için tüketicilerin kart bilgilerini internet siteleri ile paylaşmaya
yönelik güvenlik endişeleri de ortadan kalkmaktadır.
(25) Öte yandan, halihazırda gerek nihai tüketicilerden ve gerekse sisteme üye işyerlerinden
BKM tarafından herhangi bir ücretin alınmaması da muafiyetin ikinci koşulu bakımından
önem arz etmektedir. Bu çerçevede elektronik ödeme sistemlerine kolay, güvenli ve hızlı bir
alternatif olarak sunulan BKM Express siteminin gerek tüketici ve gerekse üye işyeri
faydasını artırması bekleneceğinden ve bu gruplar açısından bir maliyet yaratmayacağından
muafiyet şartlarından ikincisinin de sağlandığı değerlendirilmiştir.
(26) Bununla birlikte muafiyetin ikinci koşuluna ilişkin yapılan değerlendrimenin BKM tarafından
ücret talep edilmeyen mevcut uygulama koşullarına göre yapıldığını belirtmekte fayda
görülmektedir. Gelecekte teşebbüs birliği niteliği arz eden BKM tarafından belirlenen bir
bedel karşılığı hizmet verilmesi halinde talep edilecek ücretin düzeyi ve pazarın koşullarına
bağlı olarak bu koşula ilişkin değerlendirmenin yeniden yapılması gerekecektir.
c) İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
(27) BKM Express sistemi kullanılarak yapılan ve takas konu olan işlemlerde alınacak takas
komisyonunun kabulcü bankanın işyerlerinden aldığı komisyonun önemli bir unsuru olması
ve bu maliyet unsurunun rakip bankalarca birlikte belirlenmesi üye işyeri edinme pazarındaki
rekabeti azaltabilecektir.
(28) Bununla birlikte bankalar tarafından ihraç edilen kredi kartları, debit kartlar, Paypal ve
Turkcell Cüzdan gibi elektronik ödeme araçlarının da ödeme alternatifleri olarak kalmaya
devam etmesi ve BKM’nin BKM Express sistemine dâhil olan işyerlerine veya hizmeti
kullanacak kart hamillerine herhangi bir kısıtlamama getirmemesi nedenleriyle mevcut
durumda ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin kısıtlanması sonucunun doğmadığı
değerlendirilmiştir.
(29) Buna karşın, pazarın artan elektronik ticaret hacmi ile birlikte yeni şekillenen bir pazar
olması, BKM’nin bankaların ortak girişimi niteliğinde bir teşebbüs olarak gerek takasa konu
işlemlerde ve gerekse kredi kartı işlemleri alanında önemli bir konumda olması gerçeği göz
13-48/691-292
5/5
önüne alındığında gelişme aşamasındaki pazardaki dengelerin ne yönde oluşacağı
belirsizdir. Bu nedenle hâlihazırda herhangi bir rekabetçi kaygı arz etmese de pazarın
gelişimi itibariyle yakından takip edilmesi önem arz etmektedir.
d) Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu Olandan
Fazla Sınırlandırılmaması
(30) BKM Ekspres sistemi içerisinde sistemin amacını aşan rekabet ksııtlarına yer verildiğine
ilişkin bir bulgu tespit edilmemiştir.
(31) Yukarıda yer verilen değerlendirmeler çerçevesinde, BKM Express sisteminin, sisteme üye
işyerlerinden ve nihai kullanıcılardan herhangi bir ücretin talep edilmediği mevcut halinde
Kanun’un 5. maddesinde getirilen muafiyet şartlarını karşıladığı, ancak artan elektronik
ticaret hacmi ile birlikte yeni şekillenen bir pazar olması ve BKM’nin bu alandaki konumu
dikkate alındığında pazardaki gelişmelerin yakından incelenmesini teminen bireysel
muafiyetin 3 yıl ile sınırlandırılmasının uygun olacağı kanaatine varılmıştır.
H. SONUÇ
(32) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- Tesebbüs birliği niteliğindeki BKM'nin, rakip konumunda bulunan kendi
ortakları/üyelerinin, bankacılık sektoründeki rekabetini etkileyebilecek BKM Express
uygulamasının, 4054 sayılı Kanun kapsamında bir teşebbüs birliği kararı olduğuna ve
Kanun'un 4. maddesinin (a) bendine aykırılık oluşturduğuna,
2- Dolayısıyla, BKM Express sistemine 4054 sayılı Kanun'un 8. maddesi kapsamında menfi
tespit belgesi verilmesinin mümkün olmadığına,
3- Bununla birlikte kartlı ödeme sistemleri pazarının kendine özgü koşulları nedeniyle, BKM
Express sisteminin, Kanun'un 5. maddesi kapsamında muafiyetten yararlanabileceğine,
4- Ancak üye işyerlerinden ve kart hamillerinden ücret alınmamasına ilişkin mevcut
uygulamada değişiklik olduğu takdirde bu koşulun gerçekleşmeyebileceğine,
5- Muafiyet süresinin pazardaki gelişmelerin takibini teminen 3 yıl olarak sınırlandırılmasının
uygun olacağına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy