Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-4-215
Karar Sayısı : 08-58/937-380
Karar Tarihi : 16.10.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN,
Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE 10
B. RAPORTÖR : Hale GÜNDÜZ
C. ŞİKAYET EDEN : Ahmet KOCAKOÇ
Hamalbaşı Cd. No:4 K:7 Galatasaray/İstanbul
D.ŞİKAYET EDİLEN : Kredi Kayıt Bürosu A.Ş.
Gardenya 42/B Ofis Blok K:17 81120 Ataşehir
Küçükbakkalköy/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Bankaların Kredi Kayıt Bürosu A.Ş. (KKB) aracılığı ile
müşterilerinin bilgilerini paylaşmasının rekabet ihlaline yol açtığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet başvurusunda, bankaların KKB aracılığıyla
müşterilerinin kredilendirilmesi ile ilgili derecelendirme ve değerlendirme yapmasının ve 20
bu değerlendirmeleri diğer bankalar ile paylaşmasının yasal dayanağının olmadığı ve
söz konusu uygulamanın bir kartel olduğu iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 8.9.2008 tarih, 5921 sayı ile giren başvuru
üzerine düzenlenen 6.10.2008 tarih, 2008-4-215/İİ-08-HG sayılı İlk İnceleme Raporu,
aynı tarih, REK.0.08.00.00-110/291 sayılı Başkanlık Önergesi ile 08-58 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda, şikayet konusu eylemlerin 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil edip etmediğinin
tespit edilebilmesi için aynı Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasının
yerinde olacağı görüşüne yer verilmiştir. 30
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Bankaların KKB üzerinden yürüttükleri bilgi paylaşımı bireysel kredilere ilişkindir. Üyeler
birbirleri ile bireysel kredi kullanıcılarına ait bilgileri paylaşmakta, bu bilgiler
doğrultusunda da kişinin risk durumuna göre kredi verme kararlarını
şekillendirmektedirler. Dolayısıyla, etkilenen piyasa göz önünde bulundurularak ilgili
ürün pazarı “bireysel tüketici kredileri pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Bankaların ülke çapında faaliyet göstermesi ve hizmetlerinin ülke içinde aynı şekilde 40
gerçekleştirilmesi nedeniyle, ilgili coğrafi pazar “Türkiye" olarak tespit edilmiştir.
08-58/937-380
2
I.2. Kredi Kayıt Bürosu A.Ş.
1993 yılında 3182 sayılı Bankalar Kanunu'nun 83. maddesine eklenen ve kredilerin
takip ve kontrolüne olanak sağlayan bir hükümle, mali kurumların ihtiyaç duyduğu
"kurumlar arasında kredi müşterilerine yönelik bilgi paylaşımı" mümkün hale
getirilmiştir. KKB bu düzenleme doğrultusunda, Bankalar Birliği'nin de desteği ile ana
faaliyet konuları para ve sermaye piyasaları ile sigortacılık olan mali kurumlar arasında
bireysel kredilerin takip ve kontrolünü sağlamak için gerekli olan bilgi paylaşımını 50
gerçekleştirmek amacıyla, 1995 yılında 11 bankanın ortaklığı ile kurulmuştur. KKB’nin
kurulmasına olanak tanıyan hüküm 4389 sayılı Bankalar Kanunun 22. maddesinin
dokuzuncu fıkrasında yer almıştır. Söz konusu kanun maddesi 17.12.1999 tarihli ve
4491 sayılı Kanun’un 13. maddesi ile değiştirilerek, bilgi paylaşım olanağından, ana
faaliyet konuları para ve sermaye piyasaları ile sigortacılık olan mali kurumların yanı
sıra Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu tarafından uygun görülecek
şirketlerin de yararlanabilmeleri ve bu amaçla KKB'ye üye olabilmeleri mümkün hale
gelmiştir.
KKB’nin riskli müşterileri belirlemek ve bankalarla bu konuda bilgi paylaşımını
kolaylaştırmak üzere kurduğu Kredi Referans Sistemi Nisan 1999’da sektörün 60
hizmetine sunulmuştur. Kredi Referans Sistemi KKB üyesi olan kurumlar arasında,
bireysel kredi ürün müşterilerine ait detaylı bilginin paylaşılması suretiyle, kredi kararı
aşamasında risk faktörünün belirlenmesine ve dolayısıyla da riskin azaltılmasına
olanak sağlayan bir "bilgi paylaşım sistemidir". Bu sistem ile bireysel kredi riski
azaltılması, kredi kararlarının daha hızlı ve daha sağlıklı verilmesi, kredi riskinin
ölçülmesi ile kullandırılan kredi hacmini artırılabilecek mevcut müşterilerin yeni kredi
limitlerinin belirlenmesini amaçlanmaktadır. Sistemden bugün itibarıyla 38 üye kuruluş
hizmet almaktadır.
I.3. Değerlendirme
Şikayetin konusu, bankaların KKB aracılığıyla kişilerin kredilendirilmesi ile ilgili 70
derecelendirme ve değerlendirme yaptığı, bilgileri paylaştığı ve bu yönüyle kartel gibi
hareket ettiği şeklindedir.
KKB üyeleri, bireysel kredi ürününe yönelik mevcut ve potansiyel müşteri konumundaki
tüketici bilgilerini birbirleriyle paylaşmaktadırlar. Bu şekilde, kredi geri ödenmeme riskini
en aza indirmeyi ve müşteri araştırma süresini kısaltarak daha hızlı hizmet sunmayı
amaçlamaktadırlar.
Merkez Bankası’nın da gerçek ve tüzel kişilere ait karşılıksız çek, negatif nitelikli
(ödenmemiş) ferdi kredi ve kredi kartları, protestolu senetler, kredi limit ve risk
bilgilerinin yer aldığı veritabanı bulunmaktadır. Halk arasında Merkez Bankası Kara
Listesi denilen bu veritabanı bankalar ve kredi vermeye yetkili kuruluşların online 80
erişimine açıktır. Ayrıca, Merkez Bankası bünyesinde tutulan veri tabanındaki kayıtlar
gerçek ve tüzel kişiler tarafından yazılı dilekçe ile elden veya posta yoluyla talep
edilebilmektedir. Kredi veren kurumların kredi risk bölümleri kendilerine gelen
başvuruları değerlendirirken KKB kayıtlarının yanı sıra Merkez Bankası kayıtlarını da
referans olarak kullanmaktadır. Müşterilerin kredi veren kuruluşun kredi politikalarına
uygun olup olmamasının tespiti sırasında başvuru sahibinin sağladığı bilgilerin yanı sıra
bu referans noktaları da önemlidir. Ancak, İki sistem arasında temel bir takım farklılıklar
bulunduğundan, Merkez Bankası’nın benzer bir veri sisteminin olması KKB’nin varlık
08-58/937-380
3
gerekçesini zayıflatmamaktadır. Merkez Bankası kara listesi sadece borcunu ifa
edemeyenlere ilişkin bilgileri içermektedir. Öte yandan KKB veri tabanında kredi 90
kullanan tüm müşterilere (borcunu düzenli ödeyen, birkaç ay gecikmeli ödeyen yahut
birkaç farklı bankadan aynı anda kredi kullanan kişilere) ilişkin bilgi yer almaktadır.
Böylece, alınan krediyi geri ödeyememe riski açısından daha geniş bir değerlendirme
yapma olanağı tanınmaktadır. Zira, bankalar açısından geçmişte borcunu ödemeyenler
gibi hali hazırda ödeyebilen ama ödeme gücünü aşacak şekilde başka bankalardan da
kredi kullanmak isteyen müşteriler de risk unsuru taşımaktadır. Bu noktada, KKB
ekonomideki risk unsurlarının azaltılması açısından faydalıdır.
KKB kurulduğu tarih olan 1995’ten bu yana söz konusu faaliyetlerde bulunmuştur.
Ancak, geçen süre zarfında bankacılık sektörüne ilişkin yapılan pek çok incelemede,
kredi müşterilerine yönelik bilgi paylaşımının koordinasyona yol açtığına dair bir 100
bulguya ulaşılmamıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; başvuru konusu iddialara
ilişkin olarak herhangi bir işlem yapılmasına gerek bulunmadığına, şikayetin reddine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy