Bankaların telefon ve internet üzerinden uçak bileti satışına aracılık etmesi yoluyla 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un ihlal edildiği iddiası - Karar Sayı 08-47/666-260

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-4-207
Karar Sayısı : 08-47/666-260
Karar Tarihi : 24.7.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE 10
B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Esin AYGÜN, Muhammed GÜNDOĞDU,
Hale SAĞLAM

C. ŞİKAYET EDEN : Türkiye Seyahat Acenteleri Birliği
Dikilitaş Aşık Kerem Sk. No:42 34349 Beşiktaş/İstanbul

D. ŞİKAYET EDİLEN: Türkiye’de Faaliyet Gösteren Bankalar
E. DOSYA KONUSU: Bankaların telefon ve internet üzerinden uçak bileti
satışına aracılık etmesi yoluyla 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un ihlal edildiği iddiası. 20
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde; bankaların uçak bileti satışlarına ilişkin
kredi kartı uygulamalarında, tek bir seyahat acentesi ile işbirliği yapmak suretiyle
diğer seyahat acentelerinin aleyhine rekabeti bozduğu iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Türkiye Seyahat Acenteleri Birliği (TÜRSAB)’nin Kurum
kayıtlarına 3.12.2007 tarih, 7956 sayı ile intikal eden başvurusunda, bankaların iç ve
dış hat uçak biletlerinin kredi kartı aracılığıyla promosyonlu satışı hususunda
acenteler ile münhasırlık anlaşmaları yaptığı ve bu anlaşmalar çerçevesinde, sadece
söz konusu acentelerin indirimli uçak bileti satışı yapabildiği ve bu durumun 4054
sayılı Kanun’un ihlali anlamına geldiği iddia edilmiştir. Başvuru çerçevesinde yapılan
önaraştırma sonucunda hazırlanan 21.2.2008 tarih 2008-4-207/ÖA-08-K.T. sayılı 30
Rapor, Kurulun 28.2.2008 tarihli toplantısında görüşülmüş ve “Kanun’un 27.
maddesinin (a) bendi çerçevesinde sektör araştırması yapılmasına” karar verilmiştir.
Söz konusu sektör araştırması süreci devam ederken, Kurum kayıtlarına 30.5.2008
tarih, 3370 sayı ile intikal eden Sanayi ve Ticaret Bakanlığı yazısı ekinde yer alan
TÜRSAB şikayeti de aynı konuya yönelik olması nedeniyle dosyaya dahil edilmiştir.
Mezkur karar gereği hazırlanan 17.7.2008 tarihli Rapor, 18.7.2008 tarih,
REK.0.08.00.00-110/215 sayılı Başkanlık Önergesi ile 08-47 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek şikayet konusu karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da, şikayet dilekçesi ile ilgili olarak 4054 sayılı
Kanun kapsamında herhangi bir işlem tesisine gerek olmadığı görüşüne yer 40
verilmiştir.
08-47/666-260
2

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Teşebbüslerden Gelen Yazılar
I.1.1. Akbank T.A.Ş. (Akbank)’den Gelen Yazı
Akbank’ın konu hakkındaki yazısında, Banka’nın internet ve telefon üzerinden uçak
bileti satışına aracılık etmekte olduğu ve bu aracılık hizmeti kapsamında anlaşması
bulunan (……………………….). (…………) üzerinden uçak bileti sattığı ifade
edilmiştir. Telefon ve internet üzerinden uçak bileti satışındaki amaç, müşteriye daha
hızlı ve güvenli hizmet sunarak müşteri memnuniyetini artırmak; tek firmayla 50
çalışılmasının sebebi ise birden çok firma ile çalışmanın teknik ve lojistik açıdan
mümkün olmaması şeklinde açıklanmıştır. Gelen yazıda bunlara ek olarak aşağıdaki
hususlara yer verilmiştir:
- Akbank’ın tek teşebbüs ile çalışma tercihi sadece internet ve telefon üzerinden
yapılan uçak bileti satışlarında geçerlidir ve Akbank hali hazırda pek çok Wings üye
işyeri üzerinden uçak bileti satışını devam ettirmektedir.
- (…………) ile Akbank arasında bilet ve seyahat hizmetleri satışına yönelik ilişki
münhasırlık içermeyen bir sözleşmeye dayanmaktadır. Sözleşme, Wings kart
sahiplerinin Akbank Çağrı Merkezi aracılığıyla yaptıkları bilet ve seyahat hizmetleri
taleplerinin alınmasından sonuçlanmasına kadarki tüm süreçleri kapsamaktadır. 60
Buna göre, Akbank Çağrı Merkezi’ni arayan bir müşteri, bilet satın almak istediğini
belirttiği takdirde, gerekli kontroller yapıldıktan sonra, (…………)’e
yönlendirilmektedir. (…………) yetkilisi tarafından müşterinin bilet talebi karşılanarak,
ilgili satış işlemi müşterinin kredi kartı ile acentenin POS sistemi üzerinden
gerçekleştirilerek tamamlanmaktadır.
- Telefon üzerinden uçak bileti satışı işlemi kullanıcılara kolaylık getirdiği gibi bu
şekilde Wings kart ile alınan uçak biletleri kullanıcılara ekstra mil puan
kazandırmaktadır.
- Uygulama kapsamında gerçekleşen uçak bileti satış rakamı ise (…………) adettir.
I.1.2. Türkiye Halk Bankası A.Ş. (Halkbank)’den Gelen Yazı 70
Halkbank’ın yazısında Advantage Program Ortaklığı çerçevesinde
(……………………….) (…………) ile bir anlaşma imzalanmasının söz konusu olduğu
ve bu anlaşma doğrultusunda telefon üzerinden uçak bileti satışı hizmetinin tek bir
acente üzerinden yürütüleceği ifade edilmiştir. Yazıda yer verilen diğer hususlar ise
aşağıdaki şekildedir:
- Mevcut hizmet alt yapısı nedeniyle tercih edilen (…………) ile TatilPuan kullanımı
kapsamında verilecek hizmetler için Hizmet Çerçeve Sözleşmesi imzalanacak ve bu
sözleşme ile Halkbank Çağrı Merkezi’ni arayan Advantage Kart Kullanıcıları hızlı ve
güvenli bir şekilde uçak bileti alma olanağına kavuşacaklardır.
- Sözleşme kapsamında Halkbank kredi kartı kullanıcıları banka tarafından verilen 80
kredi kartı puanlarını daha değerli bir şekilde kullanabileceklerse de uçak biletlerini
daha düşük ücretten almaları söz konusu olmayacaktır.
08-47/666-260
3
- Hizmetin başlangıç noktası Halkbank Çağrı Merkezi olup, hizmet kullanımı talebiyle
Halkbank’ı arayan Advantage kart kullanıcıları standart güvenlik kontrolleri Banka
tarafından yapıldıktan sonra tanımlanacak dahili bir numaranın aranması sağlanarak
(…………)’a yönlendirilecektir. (………) Banka tarafından yönlendirilen müşterilerin
isim ve kart numarası bilgilerini alıp, Banka’nın sağladığı Sanal POS’u kullanarak
puan sorgulamasını müteakip puan kullanımı yapacaktır. Kullanıcının sahip olduğu
puanlar 4 ile çarpılarak kullandırılacak, puanının talep edilen hizmet için yeterli
olmaması durumunda ise işlem tutarının en az %50’si kadar puan kullanımı 90
yapıldıktan sonra, kalan tutar mail order POS kullanılarak kredi kartına peşin satış
olarak yansıtılacaktır.

I.1.3. Türkiye İş Bankası A.Ş. (İş Bankası)’den Gelen Yazı
Söz konusu yazıda, İş Bankası’nın kredi kartı işlem hacmini ve pazar payını artırmak
amacıyla 15.7.2007-31.3.2008 tarihleri arasında Tüm Uçuşlar Maksimum’da
kampanyasının düzenlendiği ve kampanya kapsamında (………) ile firma
bünyesinde kurulan çağrı merkezi aracılığıyla telefon üzerinden uçak bileti satışını
olanaklı kılan bir sözleşme imzalandığı ifade edilmiştir. Anılan yazıda (………)
firmasından bu konuda süreli hizmet alınmakta olduğu ve kampanya süresince bu 100
firmanın satış noktalarından ve/veya internet üzerinden bilet satışı yapılmayıp geri
kalan seyahat acentelerinin (………)’üne yerleştirilen Banka’ya ait POS cihazları
aracılığıyla bilet satışına devam edildiği bilgisine yer verilmiştir. Şöyle ki, (………)’ü
maksimum üye işyeri olan seyahat acentelerinde kredi kartı ile uçak bileti satışı
devam etmekte, Maksimum Kart müşterileri üye işyerlerinin kendi belirledikleri taksit
ve puan seçenekleri kapsamında avantajlardan faydalanabilmektedir. Gelen yazıdaki
diğer bilgilere aşağıda yer verilmiştir:
- İş bankası Tüm Uçuşlar Maksimum’da kampanyası kapsamında müşterilerin puan
biriktirerek karşılığında bilet alması işlemleri konusunda sadece (………) firmasından
hizmet almaktadır. İş Bankası çağrı merkezi yoluyla uçak bileti almak isteyen 110
müşteriler yapılan sözleşme uyarınca (………) çağrı merkezine yönlendirilmekte ve
buradan puanlarını üç katına kadar değerlenmiş olarak kullanıp uçak bileti
alabilmektedir.
- (………) ile çalışılmadan önce farklı firmalardan da teklif alınmış, alınan teklifler
mali koşullar ve hizmet seviyesi açısından değerlendirilerek hizmet alınacak firma
seçimi yapılmıştır. Nitekim geçmişte yapılan ilk kampanya için banka başka bir
seyahat acentesi ile anlaşma yapmış; bu sene içinse gelen teklifler içinden (………)
ile anlaşmayı tercih etmiştir.
- Yapılan sözleşme kampanya süresi ile sınırlıdır ve herhangi bir münhasırlık koşulu
içermemektedir. Bununla birlikte hizmetin belirli bir standartta olmasının temini 120
açısında tek bir firma ile çalışılması uygun görülmüştür.
- Kampanya kapsamında sekiz aylık süre boyunca aylık yaklaşık (………) adet bilet
satılırken hizmet alınan seyahat acentesinin aylık toplam bilet satışı (………) adettir.
I.1.4. Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası A.Ş. (Ziraat Bankası)’den Gelen Yazı
İlgili yazıda Ziraat Bankası müşterilerinin (………) firması bünyesinde kurulan ve
Maksimum kredi kartı müşterilerine hizmet veren çağrı merkezi üzerinden kampanya
dönemindeki alışverişlerinden biriktirdikleri puanlar ile diledikleri havayolu şirketinden
08-47/666-260
4
uçak bileti alabildikleri ifade edilmiştir. Yazıda yer verilen diğer önemli hususlar ise şu
şekildedir:
- (………) firmasından hizmet alımına yönelik yapılan sözleşme sürelidir ve süre 130
bitimine kadar (………) satış noktalarında ve/veya internet yoluyla bilet satışı
yapılmamaktadır.
- Ziraat Maksimum müşterilerinin başka bir seyahat acentesinden uçak bileti
almalarında herhangi bir engel bulunmamakta, ancak telefon bankacılığı kullanılarak
alınacak biletler Tüm Uçuşlar Maksimumda kampanyası kapsamında sadece
(………) firmasından alınabilecektir.
- Ziraat Çağrı Merkezi’ni arayan Banka müşterileri (………)’ye yönlendirilecek ve
böylece kampanya kapsamında biriktirdikleri puanları üç kata kadar değerlenmiş
olarak kullanabileceklerdir. Bu şekilde müşteriler daha hızlı bir şekilde hizmet
alabilecekleri gibi kazandıkları puanları üç katına kadar değerlenmiş olarak 140
kullanabileceklerdir.
- (………) ile sözleşme imzalanmadan önce istenilen hizmet kalitesinde servis
verebilecek çağrı merkezi altyapısına sahip farklı acentelerden teklif alınmış, alınan
teklifler mali koşullar ve hizmet seviyesi açısından değerlendirilerek firma seçimi
yapılmıştır. Seçilen firma ile kampanaya süresi için geçerli olacak şekilde sözleşme
imzalanmıştır.
- Sözleşme münhasırlık koşulu içermemekte, yalnızca Banka ile teşebbüs arasındaki
çalışma koşullarını düzenlemektedir.
- Tek bir teşebbüs ile çalışılmasının sebepleri, tüm teşebbüslerde çağrı merkezi
altyapısının bulunmaması, hizmette yeknesaklığın sağlanması ve işlemlerin takip 150
edilmesinde kolaylığın teminidir.
- Kampanyanın başladığı tarihten bu yana geçen sekiz aylık sürede yapılan uçak
bileti satışı (………), seyahat acenteleri üzerinden yapılan bilet satışı (………)’dir.
I.1.5. Oyak Bank A.Ş. (Oyak Bank)’den Gelen Yazı
Söz konusu yazıda Oyak Bank ve İş Bankası arasında 19.5.2006 tarihinde başlayan
marka ortaklığı neticesinde, kredi kartı kampanyaları, üye işyeri anlaşmaları ve
reklamların İş Bankası tarafından belirlendiği; bu çerçevede (………) ile yürütülen
Tüm Uçuşlar Maksimumda kampanyasına dahil oldukları ifade edilmiştir. Kampanya
kapsamında Banka’nın telefon bankacılığı hizmeti aracılığı ile uçak bileti almak
isteyen müşteriler (………) çağrı merkezine bağlanacak ve biriktirdikleri puanları üç 160
katına kadar değerlenmiş olarak kullanabileceklerdir.
I.1.6. Türkiye Garanti Bankası A.Ş. (Garanti Bankası)’den Gelen Yazı
Yazıda, Garanti Bankası Miles&Smiles programının, Türk Havayolları A.O (THY)
tarafından işletilen ve THY ile THY’nin anlaşmalı olduğu havayolu şirketleri ile yapılan
uçuşlar neticesinde yolcuların başta uçak biletine dönüştürülebilen uçuş puanı
kazanma olmak üzere, içeriği THY tarafından oluşturulan ve sağlanan diğer
avantajlardan faydalanmalarına olanak tanıyan bir sadakat programı olduğu ifade
edilmiştir. Yazıda yer verilen diğer önemli hususlar ise aşağıdaki şekildedir:
08-47/666-260
5
- Garanti Bankası Bonus kartı, Banka’nın üye işyerleri ağına dahil seyahat
acentelerinden uçak bileti alımında kullanılabileceği gibi dönem dönem TÜRSAB 170
üyesi çeşitli acenteler ile telefon ile yapılan promosyonlu uçak bileti veya tatil
harcamalarında da kullanılabilmektedir.
- Acente seçimi, ilgili tarafın işlem yapılmasına olanak tanıyacak sistemsel
altyapısının olması, yeterli insan gücü ve maliyet paylaşımı gibi hususlar göz önünde
bulundurularak yapılmaktadır.
- Garanti Bankası kolay ve etkin hizmet sunumuna yönelik olarak 2005 yılında Yeni
Karamürsel Turizm Ltd. (YKM Turiz) işbirliği ile Garanti Uçuş Hattı uygulamasını
hayata geçirmiştir. Bu uygulamada Garanti Bankası telefon bankacılığı kullanıcıları
Garanti uçuş hattı üzerinden YKM Turizm yetkilisine bağlanarak uçak bileti, tur,
konaklama hizmeti satın almakta veya rezervasyon yaptırabilmektedirler. 180
- Garanti Uçuş Hattı hizmetinin aynı anda birden fazla acente ile yürütülmesi yönetim
açısından zor ve maliyetli olacak, çağrı merkezi yoğunluğunu artıracak ve müşteri
memnuniyetini olumsuz yönde etkileyecektir. Bununla birlikte maliyet konusunda
mutabık kalınması ve ilgili acentenin insan kaynakları bakımından uygulamanın
gereklerini yerine getirebilecek olması halinde başka acenteler ile çalışmamız da
mümkündür.
- Garanti Bankası’nın Garanti Uçuş Hattı’na özel tek avantajı Flexi kredi kartında
biriken ödüllerin, Garanti Uçuş Hattı üzerinden alınan uçak biletlerinde iki kat değerli
olarak kullanılabilmesidir.
- Garanti Bankası’nın çağrı merkezi üzerinden 2005 yılında (………) adet, 2006 190
yılında (………) adet, 2007 yılında (………) adet bilet satışı yapılmıştır.
I.1.7. HSBC Bank A.Ş. (HSBC)’den Gelen Yazı
HSBC’nin (……………………….) ile yaptığı sözleşme doğrultusunda, HSBC
Advantage Kart müşterilerinin telefon bankacılığı üzerinden puanlarını kullanmak
suretiyle bilet satın alma olanakları olduğu ifade edilmiştir. Bu yolla kart kullanıcıları,
puanları ile uçak bileti alabilmekte; puanı yetmeyene ise Banka avans puan
kullandırmaktadır. Konuya ilişkin diğer önemli hususlar ise şu şekildedir:
- HSBC müşterilerine sunduğu TatilPuan Programı’nın yürütülmesi için acenteye eşit
haklar tanıyarak belirli dönemlerde ihaleye çıkmaktadır. TatilPuan programı ihaleyi
kazanan acente tarafından yürütülmektedir. 200
- TatilPuan Programı’nın çağrı merkezi aracılığıyla yürütülmesi sebebiyle birden fazla
acente üzerinden çalışılması durumunda hem acentelerde hem de HSBC’de her bir
acente için ayrı geliştirmeler yapılması ve iş ekiplerin kurulması gerekmektedir.
- HSBC’ye gelen çağrıların, TatilPuan işlemleri için her bir acenteye belirlenen
kurallar ile aktarılması amacıyla HSBC Telefon Bankacılığı ve her bir acente
arasında çağrı aktarma sistemi kurulmalıdır.
- Her bir acentede HSBC tarafından yönlendirilen çağrılara cevap verilebilmesi için
çağrı merkezi kurulmalı; bu çağrı merkezinde çalışan ekibe HSBC tarafından düzenli
olarak HSBC’nin kredi kartı ürünleri, TatilPuan Programı, iş akışları ve prosedürleri
hakkında eğitim verilmelidir. Acentelerin çağrı merkezlerinde HSBC tarafından 210
belirlenen “çağrıyı cevaplandırma oranı” ve “konuşma süresi” gibi standartların
08-47/666-260
6
sağlanması için acentelerin yeterli sayıda müşteri hizmet yetkilisi istihdam etmesi
gerekmektedir. Çok sayıda acente ile çalışılması durumunda farklı acentelerde farklı
sayıda müşteri hizmet yetkililerinin istihdam edilmesi; gelen acente kapasitelerine
göre farklı acentelere yönlendirilmesi yönetilemez bir süreç olacaktır.
- Her bir acentenin çağrı merkezi ve internet sistemi ile HSBC’nin tahsilat sistemi
entegre edilmelidir. Bu sistem, müşterilerin kullanabilecekleri puanları ve
alabilecekleri avans puanları göstermeli; puanın yeterli olmadığı durumlarda dark
tutarının hizmet bedelinin en az %50’sinin puan ile karşılanması kaydı ile kredi
kartından tahsil edilmesine izin vermelidir. 220
- Her bir acentenin sistemi, HSBC Advantage Kredi Kartı müşterilerinin puanlarını
dört ile çarpmalı; müşteriye puanlarını dört kat değerli olarak kullandırabilmelidir.
- HSBC Advantage Kredi Kartı müşterileri tarafından kullanılan puanlar, hem
acenteler tarafından hem de HSBC tarafından raporlanmalı; puanların karşılıklı
olarak mutabakatı yapılmalı; mutabakat sonucuna göre HSBC tarafından her bir
acente ile ayrı ayrı anlaşılacak koşullar ile ödeme yapılmalıdır. Bu doğrultuda hem
her bir acente için HSBC’de hem de acentelerde mutabakat ve ödeme ekipleri
kurulmalıdır.
- (………) aracılığı ile bilet satışlarına başlanılan 2005 yılından bu yana (2005-2008
arasında) bilet satış adetleri sırasıyla (………), (………), (………) ve (………) olarak 230
gerçekleşmiştir.
I.1.8. Denizbank A.Ş. (Denizbank)’den Gelen Yazı
Denizbank’ın yazısında, Denizbank’ın (………) ile yaptığı sözleşme çerçevesinde
Denizbank Gezi Hattı adı altında taksitli uçak bileti ve seyahat işlemleri hizmeti
sunmakta olduğu ifade edilmiştir. Denizbank Gezi hattını arayan Denizbank Bonus
kart kullanıcıları (………)’a yönlendirilmekte işlemleri ve satışı (………)
gerçekleştirmektedir. Denizbank tek bir seyahat acentesi ile çalışmanın daha kaliteli
hizmet verilmesi açısından tercih edildiğini belirterek bu şekilde kart kullanıcılarının
hızlı ve kaliteli hizmet aldıklarını ifade etmiştir.
(………)’la yapılan sözleşme ile, verilmesine Ocak 2008’de başlanılan hizmet 240
kapsamında Mart ayı sonu itibarıyla (….) hat, (….) dış hat uçak bileti satışı
gerçekleşmiştir.
I.1.9. Citibank A.Ş. (Citibank)’den Gelen Yazı
Yazıda Citibank’ın Citi Para Uçakta hizmeti kapsamında (………) aracılığı ile telefon
üzerinden uçak bileti satışı gerçekleştirdiği ifade edilmiştir. Yazıda ayrıca ihale
yöntemi ile yapılan acente seçiminde (………)’un konusunda uzman ve tecrübeli bir
acente olmasının göz önünde bulundurulduğu ve neticede (………) ile anlaşıldığı,
anılan hizmetin (………) ile yapılan sözleşmeye dayanarak verildiği, bununla birlikte
sözleşmede münhasırlığa ilişkin herhangi bir hüküm bulunmadığı bilgisine de yer
verilmiştir. Citi Para Uçakta hizmeti kapsamında uçak bileti alınırken kart kullanıcıları 250
puanlarını dört kata kadar değerlenmiş olarak kullanabilecekleri gibi puanların
yetmediği kısmını iki taksitte de ödeyebileceklerdir. Hizmetin başladığı Mayıs 2007
tarihinden Şubat 2008 tarihine kadar (………) adet uçak bileti satılmıştır.
I.1.10. Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. (Yapı Kredi)’den Gelen Yazı
08-47/666-260
7
Anılan yazıda, Yapı Kredi ile (………) arasında 15.5.2006 tarihinde akdedilen
Protokol hükümleri gereğince Worldpuan Seyahat Programı’nın (………) tarafından
yürütüldüğü ifade edilmiştir. Buna göre programdan yararlanmak amacıyla Banka’nın
çağrı merkezini arayan Worldcard kullanıcıları (………) çağrı merkezi sorumlularına
yönlendirilerek uçak bileti işlemlerini gerçekleştirmektedir. Gelen yazıda üzerinde
durulan diğer husus Worldcard kullanıcılarının başka acentelerden uçak bileti veya 260
seyahat hizmetleri alımlarının önünde herhangi bir engel olmadığı, (………) ile
yapılan sözleşmenin sadece telefon üzerinden hizmet alımına yönelik olduğudur.
(………) ile akdedilen protokol tarihinden 2006 yılı sonuna kadar toplam (………),
2007 yılında (………), 2008 yılı Şubat ayı itibarı ile (………) adet uçak bileti telefon
üzerinden satılmıştır.
I.1.11. Türk Ekonomi Bankası A.Ş. (TEB)’den Gelen Yazı
Yazıda, TEB’in Seyahat hattı hizmetini (………) aracılığı ile gerçekleştirdiği, zira
mevcut teknik altyapıları ile birden çok acenteyle çalışmalarının mümkün olmadığı,
(………)’dan hizmet alımının aralarında yapılan bir sözleşmeye dayandığı, sözleşme
ile çerçevesi belirlenen hizmetin telefon üzerinden uçak bileti ve seyahat hizmetleri 270
alımını kapsadığı, bu yolla hizmet alımında kullanılan birikmiş puanların üç katına
kadar değerli olarak kullanılabildiği ifade edilmiştir.
Bankanın telefon hattı üzerinden 2007 yılında (…), Nisan 2008 tarihine kadar ise (…)
adet bilet satışı gerçekleşmiştir.
I.1.12. Diğer Bankalardan Gelen Yazılar
Gelen yazılarda Alternatifbank, 2002 yılından itibaren kredi kartına ilişkin bir
hizmetlerinin bulunmadığını; Vakıfbank, Fortisbank ve Şekerbank telefon veya
internet üzerinden uçak bileti satışına yönelik bir hizmet sözleşmelerinin
bulunmadığını ifade etmişlerdir.
I.1.13. TÜRSAB’dan Gelen Yazı 280
TÜRSAB’dan gelen yazıda, konuya ilişkin sektör araştırmasına konu olan Garanti
Bankası ile YKM Turizm Seyahat Acentesi arasındaki türden bir işbirliğinin sadece
Garanti Bankası değil sektörde faaliyet gösteren başka banka ve seyahat acenteleri
arasında da mevcut olduğu ifade edilmiştir. Bu kapsamda; Akbank ile (……..) Turizm
Seyahat Acentesi, Yapı ve Kredi Bankası ile (……..) Turizm Seyahat Acentesi, Fortis
Bankası ile Trek Turizm Seyahat Acentesi, İş Bankası ile
(………………………………) ve Finansbank ile (………………………………)
arasındaki işbirlikleri örnek olarak gösterilmiştir.
Yazıda ayrıca; sektörde faaliyet gösteren 5.514 adet seyahat acentesinden IATA
(Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği) üyesi 432 adetinin tarifeli uçak bileti satmaya 290
yetkili olduğu belirtilmiştir. Bunun yanı sıra bankaların bankacılık faaliyetleri dışında
kalan herhangi bir alanda faaliyet gerçekleştirmelerinin kanunla yasaklanmış olduğu
ifade edilerek bankaların, sahip oldukları altyapı ve müşteri portföyü nedeniyle
acentelere kıyasla daha avantajlı konumda bulundukları belirtilmiş ve bankaların
seyahat acenteleri aracılığıyla uçak bileti satışı gerçekleştirmelerinin özellikle
herhangi bir banka ile bu tür bir işbirliği içerisinde bulunmayan acentelerin
08-47/666-260
8
faaliyetlerini oldukça zorlaştırdığı ve bu nedenle sektördeki rekabetin önemli ölçüde
engellendiği iddialarına yer verilmiştir.
TÜRSAB yazısında son olarak, indirimli havayolu taşımacılığı promosyonu sunan
kredi kartları pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin işlem hacimlerinin ne kadarlık 300
bir kısmının bankaların seyahat acenteleri aracılığıyla telefon üzerinden Hizmet
sunması yoluyla gerçekleştiği hususunda herhangi bir bilgilerinin bulunmadığı ifade
edilmiştir.
I.2. Değerlendirme
I.2.1. Seyahat Acenteleri Açısından Değerlendirme
Telefon bankacılığı hizmetleri kapsamında iç ve dış hat uçak bileti satışı hizmetleri,
bankaların, uçuş hattını arayan müşterilerini anlaştıkları seyahat acentesinin
operatörüne yönlendirmelerinden ibarettir. Bir bankanın müşterisi o bankanın telefon
bankacılığı üzerinden, tarafların belirlediği bir numarayı tuşlayarak, seyahat
acentesinin müşteri hattına bağlanmakta, daha sonra uçak bileti, seyahat hizmeti vs. 310
alımı işlemleri seyahat acentesi üzerinden gerçekleştirilmektedir. Bu şekilde uçak
bileti alımlarında, kredi kartlarında biriken hediye puanlar bankalar ile seyahat
acentelerinin yürüttüğü kampanyaya göre olduğundan daha değerli bir şekilde
kullanılabileceği gibi hediye puanların yetmediği kısımlar taksitlendirilebilmektedir.
Böylelikle, kart kullanıcıları seyahat acentesine gitmeden hızlı bir şekilde hizmet
alabildikleri gibi puanlarını misli bir şekilde kullanabilmektedirler.
Yukarıda işleyişine kısaca değinilen sistem, sisteme dahil olan seyahat acenteleri
açısından birçok fayda ve etkinliği beraberinde getirmektedir. Öncelikle bu uygulama,
sisteme dahil seyahat acentelerinin şube sayısının azaltılmasını sağlamaktadır.
Esasen, acentelik sisteminde fiziki şube açma maliyetleri maliyet kalemleri arasında 320
önemli bir yere sahiptir. Şubenin açılmasının yanı sıra açılan şubenin etkin bir şekilde
faaliyetlerini yürütebilmesi için yeterli sayıda personel istihdam edilmesinin de
zorunluluğu ile karşı karşıya bulunan acenteler için uçak biletlerinin telefon üzerinden
satışının önemli maliyet avantajları sağladığı açıktır.
Bankacılık sektörü çok büyük finansal güce ve yeterliliğe sahip teşebbüslerin faaliyet
gösterdiği sektörlerden birisidir. Bu büyük finansal güç, sektördeki teşebbüslerden
mal veya hizmet alan müşterilerin kendilerini finansal açıdan güvende hissetmelerini
sağlamaktadır. Seyahat acenteleri ile bankalar arasında olan söz konusu işbirliği ise
müşterilerin bankalara olan güveninin seyahat acentelerine de olumlu bir şekilde
yansıması sonucunu doğurmaktadır. Ayrıca yukarıda belirtildiği üzere, seyahat 330
acenteleri söz konusu sistem sayesinde müşterilere, tek başına sağlayamayacağı ek
indirim, ek taksit veya kazanılan puanların misli bir şekilde kullanımı gibi seçenekler
sunabilmektedirler. Bankaların finansal gücünden kaynaklanan güven ve müşterilere
sistem sayesinde sunulan ek imkânlar ise bu sistemden yararlanmak isteyen müşteri
sayısının artışını beraberinde getirmektedir.
Ancak alt yapısının yetersiz olması yahut şartlar üzerinde anlaşılamaması gibi
nedenlerle sisteme dahil olamayan seyahat acenteleri bankaların pazar gücünden
faydalanamadıkları için sektördeki rekabette geriye düşmektedirler. Bu nedenle
bankaların müşterilerini telefon bankacılığına yönlendirmeleri ve seyahat acenteleri
ile yaptıkları anlaşma çerçevesinde telefon üzerinden mal veya hizmet alımında 340
08-47/666-260
9
önemli avantajlar sunmaları dışarıda kalan seyahat acentelerinin tepkisine yol
açmaktadır. Bu noktada bankalar ile seyahat acenteleri arasındaki ilişkinin niteliği
önemlidir:
Banka ve seyahat acenteleri arasında kart kullanıcılarına uçak bileti ve/veya seyahat
hizmetleri sunumuna ilişkin olarak kurulan ticari ilişki, taraflar arasında yapılan
sözleşmeye dayanmaktadır. Seyahat acenteleri; bankaların çıktıkları ihale, gelen
tekliflerin değerlendirilmesi veya seyahat acentesinin sağladığı güven sonucunda
seçilmekte ve seçilen acenteler ile genellikle kısa süreli (büyük çoğunlukla bir yıllık)
sözleşmeler yapılmaktadır.
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi ile “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında 350
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını
taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası
anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri“
yasaklanmaktadır. Bu çerçevede öncelikle yapılan sözleşmelerin 4054 sayılı Kanun
kapsamında rakipleri piyasa dışına itmeyi amaçlayan yahut bu etkiyi doğurabilecek
nitelikte bir anlaşma olup olmadığına bakılması gerekmektedir.
Sektörde faaliyet gösteren ve şikâyet konusu sistemi uygulayan bazı banka ve
acentelerin aynı holding yapılanması içerisinde bulundukları ve bu nedenle rekabet
hukuku anlamında tek bir teşebbüs olarak değerlendirilmeleri gerektiği görülmüştür.
Yapı ve Kredi Bankası ile (………) Turizm ve Akbank ile (…….) Turizm arasındaki 360
ilişki bu niteliktedir. Dolayısıyla sektörün en önde gelen iki büyük teşebbüsü rekabet
hukuku anlamında bir anlaşma çerçevesinde dahi olmaksızın tek bir teşebbüs olarak
bu sistemi uygulamakta ve böylelikle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde yer alan
yasak kapsamının dışında kalmaktadırlar.
Sektörün diğer birçok aktörünün ise yukarıda belirtildiği üzere söz konusu sistemi
kısa süreli olan sözleşmelere dayalı olarak gerçekleştirmektedir. Sözleşmelerin
münhasırlık koşulu içermedikleri bildirilmekle birlikte, bankaların teknik altyapının
yetersiz olduğunu gerekçe göstererek, genellikle tek acente ile çalıştığı belirlenmiştir.
Bu durum bir anlamda fiili münhasırlık sonucunu doğurmaktadır. Ancak oluşan bu fiili
münhasırlığın, aşağıda da ayrıntılı bir şekilde açıklanacağı üzere, sözleşmelerin kısa 370
süreli olması (bir çeşit kampanya niteliğinde), bankaların diğer acentelerden gelen
tekliflere açık olması ve toplam uçak bileti satışında söz konusu kampanyalarla
yapılan satışların önemsenmeyecek kadar az yer tutması gibi nedenlerle “uçak bileti
satışı hizmeti sağlayan seyahat acenteleri” arasındaki rekabet ortamı üzerinde
etkisinin sınırlı kaldığı anlaşılmıştır.
Uygulamayla rekabetin ortadan kalkıp kalkmadığına ilişkin olarak taraflar arasında
yapılan sözleşmelerin incelenmesi gerekmektedir. Citibank ile (……) turizm arasında
yapılan Sözleşme’nin süreyi düzenleyen 4. maddesi “ İşbu sözleşmenin süresi …
yürürlük tarihinden itibaren 1 (bir) yıldır. Taraflardan herhangi birisi, sürenin
bitiminden en az 2 (iki) ay önce yazılı olarak feshi ihbar etmez ise, Sözleşme aynı 380
şartlarla 1 (bir) yıl daha kendiliğinden yenilenmiş sayılır…” şeklindedir. Bu şekilde
sisteme dahil olamayan seyahat acentelerinin uzun yıllar piyasa dışında kalması gibi
bir durum söz konusu olmayacaktır. Hali hazırda yapılmış sözleşmelerin sürelerinin
sona erdiği tarihte ve sistemin devam etmesi halinde gerekli altyapı yatırımlarını
yapan ve bankaların aradıkları kriterleri sağlayan teşebbüsler de tercih sebebi
olabilecektir. Bilindiği üzere rekabet, her durumda aynı anda birden çok teşebbüsün
08-47/666-260
10
faaliyet göstermesi anlamına gelmemektedir. Altyapı yetersizliği, güvenlik gibi
sebeplerle aynı anda birden çok teşebbüsün faaliyet göstermesinin mümkün
olmadığı durumlarda, seçilen teşebbüsün ihale gibi tarafsız ve rekabet kriterlerine
uygun bir yolla seçilmesi ve sözleşme süresinin kısa olması da rekabetin tesis 390
edilmesi açısından önemlidir. Bu anlamda bankaların anlaştıkları seyahat acentelerini
ihale yöntemi ile seçmeleri ve kısa süreli sözleşme yapmaları rekabetin sağlanması
açısından önemlidir.
Değinilmesi gereken bir diğer husus da bankaların seyahat acenteleri aracılığıyla
yaptıkları uçak bileti satışlarına ilişkin olarak gerçekleştirdikleri reklam faaliyetleridir.
Dosya mevcudu bilgilere göre, bankaların şikayete konu uygulamalara ilişkin
reklamlarında sistemi yürüten seyahat acentelerinin değil, bankaların kendilerinin ön
plana çıkarıldığı görülmektedir. Reklamlarda banka isimlerinin büyük puntolarla
yazılırken sistemi yürüten seyahat acentelerinin isimlerinin çok daha küçük puntolarla
ifade edilmesi neredeyse tüm bankalar tarafından uygulanmakta olan yöntemdir. Bu, 400
bankaların müşteriler nezdinde sahip olduğu güven unsurunun etkin bir şekilde
kullanılması ve bu sayede banka aracılığıyla gerçekleştirilen işlem sayısının
artırılması amacına yönelik bir uygulamadır. Bankalara duyulan güvenin, tek bir
acente tarafından yürütülen bir faaliyette etkin bir şekilde kullanılıyor olması ise
seyahat acenteleri arasındaki rekabetin tesisi açısından önem arz eden bir husustur.
I.2.2. Müşteriler/Kart Kullanıcıları Açısından Değerlendirme
Sektörde faaliyet gösteren seyahat acentelerinin uyguladıkları sistemin, mal veya
hizmet alımı gerçekleştiren müşteriler açısından olumlu veya olumsuz yanlarının da
değerlendirilmesi gerekir.
Yukarıda belirtildiği üzere, sistem bankaların ve/veya seyahat acentelerinin 410
müşterilere çok daha hızlı ve güvenli bir şekilde ulaşabilmeleri ve talep edilen
hizmetin daha hızlı bir şekilde gerçekleştirilebilmesi temelinde işlemektedir. Sistem
sayesinde müşteriler, herhangi bir acente bürosuna gidebilmekte ve bu nedenle
zaman veya nakit kaybı gibi bazı maliyetlere katlanmaksızın talep ettikleri hizmeti
alabilmektedirler. Dolayısıyla, müşteri taleplerinin daha hızlı ve pratik bir şekilde
karşılanmasını sağlayan sistemin seyahat acentelerinin yanı sıra müşteriler
açısından da etkinlik sağladığını söylemek mümkündür. Müşterilere sunulan ek
indirim, ek taksit veya kazanılan puanların misli bir şekilde kullanımı gibi seçenekler
de sistemin müşteriler açısından sağladığı diğer faydalardır.
Ayrıca unutulmamalıdır ki, müşterilerin seyahat acenteleri aracılığıyla telefon 420
üzerinden uçak bileti satın almak yerine doğrudan bir seyahat acentesine giderek
bileti acenteden veya havayollarının resmi internet sitelerinden temin etmelerinin
önünde hiçbir engel bulunmamaktadır. Bunların yanı sıra havayollarına ait ve
Türkiye‘de yaygın hizmet ağına sahip bilet satış noktaları da müşterilere uçak bileti
temin hizmeti sunmaktadırlar.
I.2.3. Genel Değerlendirme
Şikâyete konu olan sistemi uygulayan bazı banka ve seyahat acentelerinin rekabet
hukuku anlamında tek bir teşebbüs olarak değerlendirilmesi gerektiği yukarıda
belirtilmiştir. Ayrıca bankaların kalan bölümünün söz konusu sistemi kısa süreli olan
sözleşmelere dayalı olarak gerçekleştirdikleri belirlenmiştir. Bu durumdaki 430
08-47/666-260
11
uygulamaların seyahat acenteleri arasındaki rekabeti esaslı ve hissedilir derecede
engelleyen veya sınırlayan veya ortadan kaldıran nitelikte olmadığı ve aynı zamanda
seyahat acenteliği pazarında herhangi bir yoğunlaşma sonucunu da halihazırda
doğurmayacağı kanaatine varılmıştır.
Bunun yanı sıra gelen bazı yazılarda sözleşmelerin münhasırlık koşulu içermedikleri
bildirilmekle birlikte, mevcut teknik altyapı yetersizliği dolayısıyla genellikle tek acente
ile çalışıldığı ifade edilmektedir. Sistemin etkin ve sorunsuz bir şekilde işleyebilmesi
için yeterli düzeyde bir teknik altyapı tesisinin vazgeçilmez bir unsur olduğu hususu
göz önüne alındığında bankaların etkin bir teknik altyapıya sahip olmayan seyahat
acenteleri ile işbirliğine gitmek istememeleri rasyonel bir davranış olarak görülmekte 440
ve sektördeki rekabeti engellemeye yönelik bir amaç çerçevesinde
gerçekleştirilmediği değerlendirilmektedir. Ayrıca yukarıda yer verilen tespitler ve
yapılan tüm değerlendirmeler ışığında; şikâyete konu olan uygulamaların hem
sisteme dahil olan seyahat acenteleri hem de müşteriler açısından birçok etkinlik
sağladığı anlaşılmıştır.
Öte yandan, sektörde rekabetin engellenip engellenmediği hususunda en önemli
noktalardan biri de bir yıl içerisinde satılan uçak biletlerinin ne kadarlık bir kısmının
şikâyete konu olan sistem aracılığıyla satılmış olduğudur. Bu amaçla, Sivil Havacılık
Genel Müdürlüğünün resmi internet sitesinden elde edilen yolcu sayısına ilişkin
istatistikî bilgilerle sektör temsilcilerinden gelen yazılardan elde edilen, şikâyete konu 450
sistem aracılığıyla satılan uçak bileti sayısı bilgilerinin karşılaştırılması konunun
aydınlatılması açısından faydalı olacaktır.
2007 yılında iç ve dış hatlarda uçan yolcu adedi aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:

Tablo–1*: 2002-2007 İstatistiki Bilgileri: Yolcu İstatistikler
YIL İÇ HAT YOLCU SAYISI
DIŞ HAT YOLCU
SAYISI
TOPLAM YOLCU
SAYISI
2002 8.500.839 25.054.613 33.555.452
2003 9.128.124 25.296.216 34.424.340
2004 14.438.292 30.596.297 45.034.589
2005 20.502.516 35.042.957 55.545.473
2006 28.799.878 32.884.325 61.684.203
2007 31.970.874 38.381.993 70.352.867
* 2008 yılına ait satılan uçak bileti sayısı ve uçan yolcu adedi verileri tamamlanmadığından doğru bir
karşılaştırma yapılabilmesi amacıyla 2007 yılına ait veriler dikkate alınmıştır.
Teşebbüslerden gelen yazılardan elde edilen, şikâyete konu sistem aracılığıyla
satılan uçak bileti sayısı bilgisi ise aşağıdaki tabloda yer almaktadır:
460
Tablo–2: Sistem Aracılığıyla Gerçekleşen Bilet Satış Rakamları
Teşebbüs Satılan Uçak Bileti Sayısı
Garanti Bankası (……..)
İş Bankası (……..)
08-47/666-260
12
HSBC Bank (……..)
Yapı ve Kredi Bankası (……..)
CitiBank (……..)
Ziraat Bankası (……..)
DenizBank (……..)
Türk Ekonomi Bankası (……..)
Akbank (……..)
Oyak Bank (……..)
TOPLAM 303.495
Tablolarda yer alan iki veri karşılaştırıldığında, bir yıl içerisinde satılan uçak
biletlerinin %0,4’ünün şikâyete konu olan sistem aracılığıyla satıldığı sonucuna
ulaşılmaktadır. Dolayısıyla, sisteme dahil olan seyahat acenteleri ve müşteriler
açısından yukarıda yer verilen özelliklere sahip olan ve yıl içinde satılan toplam iç ve
dış hat uçak biletlerinin yalnızca %0,4’ünü kapsayan bir sistemin seyahat acenteleri
arasındaki rekabeti hissedilir derecede etkilediğini ya da bu sistem nedeniyle
sektördeki rekabeti olumsuz yönde etkileyecek nitelikte bir yoğunlaşmanın
oluştuğunu söylemek, içinde bulunduğumuz dönem için mümkün görülmemektedir.
J. SONUÇ 470
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu iddia ile ilgili
olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına gerek
olmadığına ve şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.






Full & Egal Universal Law Academy