Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006-4-116 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 06-53/689-196
Karar Tarihi : 20.7.2006
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
II. Başkan : Tuncay SONGÖR 10
Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
Süreyya ÇAKIN, Rıfkı ÜNAL.
B. RAPORTÖRLER : K.Oğuz KARAKOÇ, Muhammed GÜNDOĞDU
C. ŞİKÂYET EDEN : Resen
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : Türkiye’de tüketici kredileri veren ve mevduat toplayan bankalar
20
E. DOSYA KONUSU: Bankaların Türkiye Bankalar Birliği’nde (TBB) aldıkları karar
sonucunda, mevduat ve konut kredisi faiz oranlarını aynı düzeyde belirledikleri
iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: 28-29.6.2006 tarihli Sabah Gazetelerinde yayımlanan köşe yazısı
ve haberlerde, Bankaların Bankalar Birliği’nde aldıkları karar sonucunda mevduat ve konut
kredisi faiz oranlarını aynı düzeyde belirledikleri iddiaları üzerine konuyla ilgili resen
inceleme yapılması kararlaştırılmış, konuyla ilgili yapılan incelemeler sürerken, 3.7.2006
tarih ve 4371 sayıyla Kurum kayıtlarına intikal eden Tüketiciler Birliği Genel Başkanı Av.
Bülent Deniz imzalı dilekçede de, söz konusu haberlere atıfta bulunularak, haberde yer 30
alan bilgilerin doğru olması halinde TBB’nin bu kararının 4054 sayılı Kanun açısından
rekabeti ortadan kaldıran bir karar olduğu, bu nedenle TBB ve sair ilgililer hakkında
soruşturma yapılarak yasada öngörülen yaptırımların uygulanması istenmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Basında yer alan iddialar üzerine 3.7.2006 tarih ve 234 sayılı karar
çerçevesinde resen inceleme yapılması kararlaştırılmış ve bunun üzerine düzenlenen
13.7.2006 tarih ve 2006-4-116/İİ-06-KOK sayılı İlk İnceleme Raporu, 17.7.2006 tarih ve
REK.0.08.00.00-110/175 sayılı Başkanlık Önergesi ile 06-53 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
40
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, yapılan araştırma ve değerlendirmeler
sonucunda, 3–10.7.2006 tarihleri arasındaki faiz oranlarının çeşitliliği ışığında, Kanun’un
40 maddesi uyarınca konuyla ilgili bir önaraştırma yapılmasına ya da soruşturma
açılmasına gerek olmadığı sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.
06-53/689-196
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı 50
İnceleme konusu itibarıyla, mevduat toplama faaliyetinin temel bankacılık hizmetlerinden
biri olduğu görülmektedir. Diğer taraftan, bireysel krediler içinde yer alan konut kredilerinin
de taşıt ve ihtiyaç kredilerinden farklı bir faiz düzeyine ve farklı bir teminata
dayanmasından ötürü konut kredilerinin ayrı bir pazar oluşturduğu tespit edilmiştir. Bu
bilgiler ışığında ilgili ürün pazarı, “mevduat pazarı ve konut kredileri pazarı” olarak
tanımlanmıştır.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili ürün pazarında faaliyet gösteren bankaların bu hizmetlerini benzer koşullarda tüm
Türkiye çapında yürüttüklerinden dolayı ilgili coğrafi pazar, “Türkiye Cumhuriyeti sınırları”
olarak tespit edilmiştir. 60
I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
Konuyu inceleyen raportörlerce ilgili haberlerin doğru olup olmadığının anlaşılması için
değişik tarihlerde Reuters haber kanalından bankaların mevduat ve konut kredisi faiz
oranları incelenmiştir.
Bireysel krediler faiz oranları tablosu 110
BANKA ISMI MIK 1-AY %DEG 3-AY %DEG 6-AY %DEG 1-YIL %DEG TARIH
------------------------------------------------------------------------------
A BANK _ 19.50 0.75 18.25 0.00 17.75 0.00 17.75 0.00 28/06
*ADABANK _ 10.00 0.00 10.00 0.00 10.00 0.00 10.00 0.00 03/07
AKBANK ANADOLUBAN_ 16.20 1.50 16.20 1.50 13.75 1.00 13.20 0.50 17/06
ARAB TURK 15.00 2.00 15.00 2.00 15.25 2.25 14.00 1.00 22/06
*B.DI ROMA _ 15.00 0.00 15.00 0.00 0.00 0.00 0.00 0.00 03/07
BANK EUROP 16.00 0.00 16.00 0.00 16.00 0.00 16.00 0.00 22/06
DENIZBANK FINANSBANK 15.50 1.50 16.00 1.75 15.50 1.50 15.50 1.50 26/06
GARANTI HALKBANK HSBC _ 16.25 1.25 16.50 0.50 16.75 0.75 17.00 0.50 27/06
IS BANKASIKOCBANK 16.00 0.00 16.00 0.00 16.25 0.00 16.50 0.00 28/06
MNG BANK 15.00 -0.50 17.00 1.50 17.50 2.50 18.00 3.00 26/06
OYAK BANK 14.75 -0.50 14.50 0.00 14.25 0.25 14.25 0.25 19/06
SEKERBANK TEB _ 16.00 1.00 16.00 1.00 16.00 1.00 16.00 1.00 27/06 130
*TEKFEN BAN 17.00 0.00 17.50 0.00 17.50 0.00 17.50 0.00 03/07
TEKSTILBAN 16.25 0.00 16.25 0.00 16.00 0.25 15.75 15.75 28/06
TURKISH BAVAKIFBANK 16.00 1.00 16.00 1.00 16.50 1.50 17.00 2.00 26/06
YAPI KREDIZIRAAT BAN06-53/689-196
5
Yukarıda 3 ve 6 Temmuz tarihlerine ait tablolarda Türkiye’de mevduat toplayan bankaların
bu tarihlerde mevduata verdikleri faiz oranları gösterilmektedir. 6 Temmuz tarihinde 24
bankanın 1 aylık vadede, %14’le-%19,50 arasında değişen oranlarda 13 farklı fiyat 140
teklifinin olduğu, 3 aylık vadede %10’la-%18,25 arasında 11 farklı fiyat teklifinin olduğu, 6
aylık vadede %10’la-%18 arasında 14 farklı fiyat teklifinin bulunduğu, 1 yıllık vadede
%10’la %18 arasında 13 farklı fiyat teklifinin bulunduğu görülmektedir. 3 Temmuz tarihli
veriler de bu oran çeşitliliğine paralellik göstermektedir.
J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK
Temel olarak bankalar, tasarruf sahiplerinden mevduat toplayıp, çeşitli amaçlarla fon talep
edenlere fon sağlayan finansal aracılardır. Bu anlamda bankaların, tasarruf sahiplerinden
topladıkları fona mevduat, fon talep edenlere sağladıkları fonlara da kredi denmektedir. 150
Tüm bankaların yasayla üye olmak zorunda oldukları Türkiye Bankalar Birliği çatısı altında
toplanarak bankaların mevduat faizlerini %17’nin üzerine çıkmayacak şekilde uzlaşmaları
ve konut kredileri faiz oranlarını aynı anda %2’ye çıkarmaları ve bu konuda karar almaları
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında rekabetin açıkça kısıtlanması anlamına gelirdi.
Dosya da yer alan 28.6.2006 tarihli haberde, bankaların TBB’de yaptıkları toplantıyla faiz
oranlarını %17’nin üstüne çıkarmama konusunda prensip kararı aldıkları, diğer taraftan,
29.6.2006 tarihli köşe yazısında da, 27 Haziranda bütün bankaların faiz oranlarını %2
olarak belirledikleri iddia edilmektedir.
160
Tüm bu iddialara rağmen, konut kredilerinde 3 ve 6 Temmuz tarihli konut kredisi faiz oranı
tabloları incelendiğinde, iddia edildiği gibi bütün bankaların faiz oranlarını aynı gün %2’ye
çıkarmadığı, aksine bu dönemde konut kredisi faiz oranlarının %1,50-%2,50 arasında 7
farklı fiyat seviyesinde seyrettiği görülmüştür.
Bunun yanı sıra, 3 ve 6 Temmuz tarihlerine ait mevduat faiz oranları incelendiğinde,
haberde yazılanların aksine değişik vadelerde mevduat faiz oranlarının %10’dan
başlayarak %19,50’ye kadar ulaştığı, farklı bankalara ait %17’nin üzerinde pek çok faiz
oranının yer aldığı görülmüştür. Mevduatta da her vade döneminde 10’dan fazla farklı fiyat
teklifi görülmüştür. 170
Bu veriler ışığında, bu kadar farklı fiyat tekliflerinin olduğu bir piyasada fiyat paralelliğinden
bahsetmek mümkün değildir. Bankacılık sistemi oligopolcü bir piyasa yapısına sahip olup,
bazı bankaların piyasa yapıcı bir pazar gücüne sahip olması ve paranın homojen bir ürün
olmasından ötürü, diğer bankaların bu bankaların fiyat hareketlerini izlemeleri
kaçınılmazdır. Esasen, piyasalardaki dalgalanmalar, Merkez Bankası borç alma ve verme
faiz oranlarının yükselmesi, bankaların bu süreç içinde bireysel piyasa izlenimleri sonucu
edindikleri kanaatlerine bağlı olarak hem kredi, hem mevduat faiz oranlarında nispi
değişikliğe gitmeleri finansal piyasaların işleyişinin gereği olup, bazen bu değerlendirme
sonuçlarının kısmen de olsa paralellik göstermesi mümkündür. Yukarıda da belirtildiği gibi, 180
bu oranların bir fiyat paralelliğini göstermediği, piyasanın oligopolcü yapısı içinde aksine
önemli bir fiyat çeşitliliğini içerdiği tespit edilmiştir.
06-53/689-196
6
K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusuna ilişkin olarak
önaraştırma yapılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olmadığına OYBİRLİĞİ ile
karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy