Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-1-105 (Özelleştirme Nihai Bildirim)
Karar Sayısı : 08-47/651-248
Karar Tarihi : 24.7.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER: F.Yeşim AKCOLLU, Bülent GÖKDEMİR, M. Selim ÜNAL,
Metin PEKTAŞ, Çiğdem ÜNAL
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Ankara Büyükşehir Belediyesi
20
D. TARAFLAR : - Ankara Büyükşehir Belediyesi
Hipodrom Cad. No:18 Varlık Yenimahalle - Ankara
- EGO Ankara Elektrik ve Havagazı Müessesesi
Toros Sokak Sıhhiye - Ankara
- Belko-Ankara Kömür ve Asfalt İşletmeleri San. ve Tic. Ltd. Şti.
Köroğlu Sokak No:13 Çankaya - Ankara
30
- Belso-Ankara Soğuk Hava Depo İş. Gıda San. Tic. A.Ş.
Toptancı Hal İçi Yenimahalle - Ankara
- Portaş-Ankara Büyükşehir Bel. Pro. Org. İş. İnş. Taah. Tic.
A.Ş.
Yeşilvadi Sokak No:8/c Dikmen - Ankara
- Global-AAICM-STFA Ortak Girişim Grubu
Rıhtım Cad. No:51 Karaköy - İstanbul
40
- Elektromed Elektronik Sanayi ve Sağlık Hizmetleri A.Ş.
1.OSB Uygurlar Cad. No:4 Sincan - Ankara
- Çalık Enerji San. ve Tic. A.Ş.
Yaşam Caddesi, Akplaza Kat 17 Söğütözü - Ankara
E. DOSYA KONUSU: Başkent Doğalgaz Dağıtım A.Ş.’nin hisselerinin
tamamının, Ankara Büyükşehir Belediyesince blok satış yöntemi ile
özelleştirilmesi işlemine izin verilmesi talebi.
50
F. DOSYA EVRELERİ: Ankara Büyükşehir Belediyesi Başkanlığının, Kurum
kayıtlarına 19.3.2008 tarih ve 1720 sayı ile intikal eden başvurusu üzerine, dosyaya
ilişkin olarak talep edilen ilave bilgi ve belgeler, Elektromed Elektronik Sanayi ve
Sağlık Hizmetleri A.Ş.’nin 28.3.2008 tarih ve 1936 sayı ile; Çalık Enerji San ve Tic.
A.Ş.’nin 8.4.2008 tarih ve 2161 sayı ile; Global-AAICM-STFA Ortak Girişim
Grubu’nun 4.4.2008-2101, 7.4.2008-2152, 14.5.2008- 2999, 23.5.2008-3189,
18.6.2008-3812, 3.7.2008-4220, 4.7.2008-4265, 11.7.2008-4456, 16.7.2008-4534
tarih ve sayılar ile; Ankara Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı’nın 22.4.2008-2445,
24.4.2008-2487, 8.5.2008-2853, 9.5.2008-2873, 21.5.2008-3167, 18.6.2008-3804
tarih ve sayılar ile Kurum kayıtlarına intikal eden yazılarıyla tamamlanmıştır. 60
Dosyanın eksiklikleri Kurum kayıtlarına 16.7.2008 tarih ve 4534 sayı ile intikal eden
yazı ile tamamlanmış olduğundan, bildirim tarihi olarak 16.7.2008 tarihi esas
alınmıştır.
Dosyadaki eksikliklerin tamamlanması üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların
Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde
ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ’in ilgili
hükümleri çerçevesinde düzenlenen 17.7.2008 tarih 2007-1-105/Öİ-08-FYA sayılı
Özelleştirme Ön İnceleme Raporu 18.7.2008 tarih, REK.0.05.00.00-120/114 sayılı 70
Başkanlık Önergesi ile 08-47 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
Söz konusu işlemlerin 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında Rekabet Kurulunun
iznine tabi olduğu,
Söz konusu devralma işlemlerinde, Global-AAICM-STFA Ortak Girişim
Grubunun veya Elektromed Elektronik Sanayi ve Sağlık Hizmetleri A.Ş. veya
Çalık Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin devralan taraf olması durumunda, 4054 80
sayılı Kanun’un 7. maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının
veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece ilgili pazarlarda
rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığı,
Dolayısıyla söz konusu devir işlemlerine 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi
çerçevesinde izin verilmesi gerektiği
ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
90
H.1. Özelleştirme İşlemine İlişkin Süreç
Daha önce EGO Ankara Elektrik ve Havagazı Müessesesi Genel Müdürlüğü (EGO)
tarafından gerçekleştirilmekte olan Ankara ili doğal gaz dağıtımı faaliyeti, 1.9.2007
tarihinden itibaren 4646 sayılı Kanun’un geçici 3. maddesine (e) bendini ekleyen
5669 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu’nda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’da
yer alan “ilgili bendin yürürlüğe girdiği tarihten1 itibaren üç ay içinde Ankara
Büyükşehir Belediyesi tarafından 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununa göre doğal gaz
dağıtım faaliyeti yapmak üzere anonim şirket statüsünde yeni bir şirket kurularak
EGO mülkiyet ve/veya işletmesinde bulunan doğal gazın şehir içi dağıtımı ile ilgili tüm 100
altyapı tesisleri, varlıklar, taşınır ve taşınmazlar, hak, alacak ve borçlar, leh ve aleyhe
açılmış olan davalar ile icra takipleri ve iş mevzuatına tabi personel, şirketin
1 5669 sayılı Kanunun 2. maddesi ile Kanunun yayımı tarihinde (12.6.2007) yürürlüğe gireceği hükme
bağlanmıştır.
kurulduğu tarihten itibaren iki ay içinde EGO ile şirket arasında yapılacak protokolle
şirkete devredilecektir.“ hükmü uyarınca 10.8.2007 tarihinde kurulmuş bir anonim
şirket olan Başkent Doğalgaz Dağıtım A.Ş. (Başkent) tarafından gerçekleştirilmeye
başlamıştır.
Söz konusu şirket, Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 15.6.2007 tarihli ve 1604
sayılı kararı ile özelleştirme kapsamına alınmıştır. 5669 sayılı Kanun uyarınca
EGO’dan Başkent’e devredilmesi öngörülen unsurların devri 31.8.2007 tarihinde 110
gerçekleştirilmiş olup EPDK tarafından Başkent’e 31.8.2007 tarihinden itibaren 30
yıllık DAG/1298/162 sayılı Dağıtım Lisansı verilmiştir.
Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığının Kurum kayıtlarına 4.9.2007 tarih ve 5839
sayı ile intikal eden yazısında, 5669 sayılı Kanun gereğince Ankara Büyükşehir
Belediye Meclisinin, Başkent’in özelleştirilmesine karar vermiş olduğu ve özelleştirme
çalışmalarına başlandığı belirtilmiş ve ihale şartnamesinin hazırlığına esas teşkil
etmek üzere 4054 sayılı Kanun’un ilgili hükümleri ve bu Kanun’a dayanılarak
çıkartılan 1998/4 sayılı Tebliğ’in 3. maddesi uyarınca Rekabet Kurulunun görüşü
talep edilmiştir. 120
Bunun üzerine, 1998/4 sayılı Tebliğ hükümlerine göre hazırlanan 8.10.2007 tarihli
Mesleki Daire Görüşü, 8.10.2007 tarihinde Ankara Büyükşehir Belediyesi Genel
Sekreterliğine gönderilmiştir. Konuya ilişkin olarak Ankara Büyükşehir Belediyesi
Genel Sekreterliğinin görüşünün, 10.10.2007 tarih ve 6731 sayı ile Kurum kayıtlarına
intikal etmesi üzerine hazırlanan 10.10.2007 tarih ve 2007-1-105/BN-07-FYA sayılı
Bilgi Notu, 15.10.2007 tarih ve REK.0.05.00.00-140/186 sayılı Başkanlık Önergesi
üzerine 18.10.2007 tarih ve 07-79 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş olup; 07-
79/984-M sayı ile;
130
“- Bildirim konusu işlemin 1998/5 sayılı Tebliğ ile değişik 1998/4 sayılı Tebliğ
kapsamında bir özelleştirme işlemi olduğu, Başkent Doğal Gaz Dağıtım A.Ş.’nin
“serbest olmayan tüketicilere (abone) yapılan doğal gaz satışları” pazarındaki pazar
payı ve cirosu bakımından işlemin ön bildirime tabi olduğu,
- Ankara ilindeki doğal gaz dağıtım faaliyetinin, rekabetin tesisi bakımından
diğer tüm piyasa faaliyetlerinden hukuki olarak ayrıştırılması, dolayısıyla doğal gaz
dağıtımı dışındaki faaliyetlerin, dağıtım faaliyeti gösteren şirketten ayrı tüzel kişilikler
altında yapılandırılmış şirketlerce gerçekleştirilmesi koşulunun ihale şartnamesinde
yer alması gerektiği, 140
- Alıcı adayları belli olduktan sonra 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi uyarınca
yapılacak değerlendirmede 4054 sayılı Kanun’un ilgili maddelerine aykırılıklar ve
sakıncalar belirlenmesi halinde, devirle ilgili koşul ve yükümlülükler getirilebileceği
veya devre izin verilmeyebileceği, dolayısıyla bu hususun ihaleye katılacak
teşebbüsün/teşebbüslerin bilgisine sunulması bakımından ihale şartnamesinde
belirtilmesinin gerekli olduğu”
şeklindeki Kurul görüşü oluşmuştur.
150
Söz konusu Rekabet Kurulu görüşü doğrultusunda oluşturulan ihale şartnamesi
çerçevesinde 14.3.2008 tarihinde gerçekleştirilen ihale sonucunda adı geçen
teşebbüsler ihalede en yüksek teklifi vermişlerdir.
H.2. Taraflar
H.2.1. Devralınan: Başkent
Başkent, 5669 sayılı Kanun ve Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 15.6.2007
tarih ve 1603 sayılı kararı doğrultusunda, doğal gaz dağıtım faaliyeti yapmak üzere 160
10.8.2007 tarihinde kurulmuştur. Sermayesi 700.000.000 YTL olup, bu sermaye her
biri 1.000 YTL değerinde 700.000 hisseye ayrılmıştır. Yönetim Kurulu; Kamil Kılıç,
Zübeyir Arık, Kazım Usta, Mustafa Gül ve Ramazan Akbaş’dan oluşan Başkent’in
hissedarlık yapısı aşağıdaki gibidir:
Tablo 1- Başkent’in hissedarlık yapısı
HİSSEDAR
HİSSE
ADEDİ
HİSSE
ORANI
(%)
Ankara Büyükşehir Belediyesi 693.000 99,0
EGO Ankara Elektrik ve Havagazı Müessesesi 6.790 0,97
Belko-Ankara Kömür ve Asfalt İşletmeleri San. ve Tic. Ltd. Şti. 70 0,01
Belso-Ankara Soğuk Hava Depo İşletmeciliği Gıda San. Tic. A.Ş. 70 0,01
Portaş- Ankara Büyükşehir Bel. Pro. Org. İş. İnş. Taah. Müş.Tic. A.Ş. 70 0,01
Toplam 700.000 100
Merkezi Ankara’da bulunan şirketin ana faaliyet alanı doğal gaz alımı ve dağıtımı
olup, EPDK tarafından şirkete, Ankara şehri mücavir alanı içerisinde yerleşim
birimlerine doğal gaz dağıtımı ve satışı için 31.8.2007 tarihinden itibaren 30 yıl süreli 170
dağıtım lisansı verilmiştir.
1.9.2007 tarihinden itibaren Ankara mücavir alan sınırları içinde doğal gaz dağıtımı
ve satışı faaliyetini yürütmekte olan Başkent’in 2007 başı itibarıyla toplam abone
sayısı (………) olup, bu abonelerin tiplerine göre dağılımı aşağıda yer almaktadır.
Ayrıca, dosyada yer alan bilgilere göre; servis hatları çekilen ancak tesisat, bina içi
altyapı ve abonelik süreçleri tamamlanmayan iç tesisat aşamasına gelmiş yaklaşık
(…….) adet, iç tesisatı ve iş bitim evrakı hazırlanmış abonelik sürecine hazır (……..)
adet olmak üzere toplam (……..) abone potansiyeli bulunmaktadır.
180
Tablo 2- Başkent’in Müşteri Portföyü
MÜŞTERİ TİPİ ADEDİ
Mesken (…….)
Memurin (…….)
Ticarethane (…….)
Resmi Kurum (…….)
Özel Kurum (…….)
Sefarethane (…….)
Sanayi (…….)
Serbest Olmayan Tüketiciler
Diğer (…….)
Serbest Tüketiciler (Ülker, Ostim OSB, GNG Oto Doğalgaz) (…….)
Toplam (…….)
Ankara’da doğal gaz dağıtım ve satış faaliyetinin 31.8.2007 tarihine kadar EGO
tarafından yürütülmüş olması nedeniyle bu kapsamda hazırlanmış mali tablolar
ışığında, 2006 yılında doğalgaz faaliyetlerinden elde edilen cironun (………….) YTL
olduğu görülmektedir.
H.2.2. Muhtemel Devralanlar 190
H.2.2.1. Global – AAICM – STFA Ortak Girişim Grubu
Belediye tarafından yapılan ilk bildirimde söz konusu ortak girişim grubu Global-
Energaz olarak adlandırılmasına rağmen, daha sonra ihale şartnamesinde de
müsaade edildiği şekilde yeni ortaklar ortak girişim grubuna dahil edilmiştir. Yeni
oluşan ortak girişim grubunda kontrol unsurunu elinde bulunduran ortaklar Global
Yatırım Holding A.Ş., ABN Ambro Infrastructure Capital Management Ltd (AAICM)
ve STFA Yatırım Holding A.Ş. (STFA) olduğu için, bundan sonra ortak girişim grubu
“Global-AAICM-STFA Ortak Girişim Grubu” olarak anılacaktır. 200
Dosyadaki bilgi ve belgelerden Global-AAICM-STFA Ortak Girişim Grubu’nun
aşağıdaki ortaklardan oluşacağı anlaşılmaktadır.
Tablo 3- Ortak Girişim Grubu’nun hissedarlık yapısı
Hissedar Pay (%)
Global Holding 51.66
AAICM 33.33
STFA 10
Energaz 5
Erol Göker 0.01
Toplam 100
Ortak Girişim Grubu ortaklarına ilişkin bilgiye ise aşağıda yer verilmiştir.
Global Yatırım Holding A.Ş. (Global Holding)
210
Dosya mevcudu bilgilerden; Başkent’in özelleştirilmesine yönelik ihalede en yüksek
teklifi veren Ortak Girişim Grubu’nun üyesi olan ve 1990 yılında Global Menkul
Değerler A.Ş. adı ile kurulan şirketin, halihazırda Global Yatırım Holding A.Ş. ticaret
unvanı altında finans, altyapı, enerji ve ulaştırma işletmeciliği alanlarında faaliyet
gösteren teşebbüslerin sermayeleri ve yönetimlerine katılan bir holding şirketi olduğu
anlaşılmaktadır. %99,99’u halka arz edilmiş olan Global’in hisseleri İstanbul Menkul
Kıymetler Borsası’nda işlem görmektedir. Bildirim formunda 2007 yılı cirosu
(…………) YTL olarak bildirilen teşebbüsün ortaklık ve yönetim kurulu yapıları
aşağıdaki gibidir:
220
Tablo 4- Global’in Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%)
Mehmet Kutman 1,49
Erol Göker 0,006
Ecofin Group Funds 10,47
Avrasya Yatırım Holding A.Ş. 14,64
Diğer (Halka açık, vb) 73,394
Toplam 100
Tablo 5- Global’in Yönetim Kurulu Yapısı
Mehmet Kutman Başkan
Erol Göker Başkan Vekili
Ayşegül Bensel Üye
Gregory Micheal Kiez Üye
Trevor Trefgarne Üye
Landon Thomas Üye
Timothy Skerman Üye
Bildirim formunda Global’in doğalgaz pazarında doğrudan herhangi bir faaliyetinin
bulunmadığı, ancak bu pazarda faaliyet gösteren Enerji Yatırım Holding A.Ş. (Enerji
A.Ş.)’nin yaklaşık %50 hissesine sahip olduğu ifade edilmektedir. Dosya mevcudu
bilgilerden, Enerji A.Ş.’nin, Global ve STFA’nın ortak kontrolünde olduğu
anlaşılmaktadır.
230
Enerji A.Ş. ise Energaz Gaz Elektrik Su Dağıtım A.Ş. (Energaz)’nin yaklaşık %53
oranında hissedarı konumundadır.
Energaz Gaz Elektrik Su Dağıtım A.Ş. (Energaz)
Energaz’ın faaliyet konusunun özellikle doğal gaz ve elektrik dağıtımı ile şehir içi su
dağıtım şebekelerinin işletilmesidir. 2007 yılı cirosu (…………..) YTL olarak bildirilen
teşebbüsün ortaklık ve yönetim kurulu yapıları aşağıdaki gibidir:
Tablo 6- Energaz’ın Ortaklık Yapısı 240
Hissedar Hisse Oranı (%)
Enerji A.Ş.
Hissedar Hisse Oranı (%)
Global Holding 49,9998
STFA2 49,9998
Mehmet Kutman 0,0002
Sezai Emin Taşkent 0,0001
Alp Yalçın Taşkent 0,0001
Toplam 100,0
52,9998
Okyanus Taahhüt A.Ş.
Hissedar Hisse Oranı (%)
Nusret Argun 49,0
Fikriye Argun 17,0
Ömer Kazım Ergun 16,9
Ayşenur Ergun 16,9
Hayri Yıldıray Kocamaz 0,1
Mehmet Erdoğan 0,1
Toplam 100,0
29,5
Tefirom İnşaat Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Hissedar Hisse Oranı (%)
Tevfik Öz 91,4
Serpil Öz 8,0
Muhittin Öz 0,2
Derviş İlyaz 0,2
Levent Hakkı Yılmaz 0,2
Toplam 100,0
17,5
İlker Keremoğlu 0,0001
Mehmet Kutman 0,0001
Toplam 100,0
Tablo 7- Energaz’ın Yönetim Kurulu Yapısı
Mehmet Kutman Başkan
Gültekin Çınar Başkan Vekili
Nusret Argun Üye
Tevfik Öz Üye
İlker Keremoğlu Üye
Energaz’ın ortaklık yapısına ilişkin tablodan da görüldüğü üzere teşebbüsün yaklaşık
%53 hissesini elinde bulunduran Enerji A.Ş. hisselerinin yaklaşık %50’si Global’e
2 Daha önce, Temel İnşaat Taahhüt İmalat San. ve Tic. A.Ş. olarak bildirilen şirket unvanının daha
sonra STFA Yatırım Holding A.Ş. olarak değiştirildiği belirtilmiştir.
yine yaklaşık %50’si STFA’ya ait bulunmaktadır. Energaz’ın diğer hissedarlarından
Okyanus Taahhüt A.Ş. genel olarak inşaat ve taahhüt, Tefirom İnşaat Enerji Sanayi
ve Ticaret A.Ş. ise inşaat, enerji, turizm ve taşımacılık alanlarında faaliyet
göstermektedir.
250
Energaz’ın hisseleri A ve B grubu olarak ikiye ayrılmaktadır. Şirketin %52.99
hissesine sahip bulunan Enerji A.Ş., şirketin A grubu hisselerinin tamamını elinde
bulundurmaktadır. Diğer yandan Energaz’ın yönetim kurulu 5 üyeden oluşmaktadır.
Bu üyelerden 1 (bir) tanesi A grubu hissedarlar, diğer 4 (dört)’ü ise şirket genel kurulu
tarafından seçilmektedir. Şirketin çoğunluk hisselerini elinde bulunduran Enerji
A.Ş.’nin, genel kurulun salt çoğunluğuna da sahip olduğu dikkate alındığında tüm
yönetim kurulu üyelerinin Enerji A.Ş. tarafından atanacağı anlaşılmaktadır. Bu
durumda da Energaz’ın kontrolünün Enerji A.Ş.’de olduğu görülmektedir.
Energaz çeşitli illerde doğalgaz dağıtımı alanında faaliyet gösteren şirketlerin 260
hissedarı olarak bunların yönetim ve kontrollerine iştirak etmektedir. Aşağıdaki
tabloda bu şirketler ve Energaz’ın ortaklık payı bilgilerine yer verilmektedir:
Tablo 8- Energaz’ın doğalgaz dağıtım şirketlerindeki pay oranları3
Şirket Şehir Energaz Hisse Oranı (%)
ERS Aksaray Doğalgaz Dağıtım A.Ş. Aksaray 99,96
Doğangaz Doğalgaz Dağıtım A.Ş. Karaman 90,00
Kentgaz Denizli Doğalgaz Dağıtım A.Ş. Denizli 89,99
Erzincan Doğalgaz Dağıtım A.Ş. Erzincan 89,99
Olimpos Doğalgaz Dağıtım A.Ş. Antalya 89,99
Netgaz Şehir Doğalgaz Dağıtım A.Ş. Konya-Ereğli 89,93
Gaznet Şehir Doğalgaz Dağıtım A.Ş. Konya 74,97
Niğde Nevşehir Doğalgaz Dağıtım A.Ş. Niğde-Nevşehir 62,99
Çorum Doğalgaz Dağıtım A.Ş. Çorum 27,50
ABN Amro Infrastructure Capital Management Ltd. (AAICM)
AAICM, İngiltere Finansal Hizmetler Kurumuna tabi, mali yatırım yöneticisi olarak
faaliyet gösteren bir şirkettir. AAICM topluma temel hizmet temin eden, büyük ve
öngörülebilir nakit akışı sağlayan, düzenlenmiş ya da yaklaşık tekel durumu olan 270
veya uzun süreli imtiyaz veya benzer düzenlemelerle desteklenen büyük altyapı
işlerinde yatırımlar yapmaktadır. AAICM’nin 2007 yılı cirosu (………………..) YTL’dir.
AAICM İtalya, İspanya, İngiltere ve Avustralya’da; gaz nakliyesi, termo-solar güç
santrali geliştirme, atık yönetimi, paralı yol, devlet ve özel okul ortaklıklar alanında
faaliyet gösteren çeşitli şirketlerde hisse sahibidir. Şirketin Türkiye’de herhangi bir
faaliyeti, iştiraki ya da bağlı ortaklığı bulunmamaktadır.
AAICM’nin tamamı 53 ülkede bankacılık faaliyeti gerçekleştiren ABN Amro Bank
Gruba aittir. ABN Amro Bank Ekim 2007’de RFS Corporation tarafından 280
devralınmıştır. RFS Corporation’ın hissedarlık yapısı ise aşağıdaki gibidir:
3 Uşak ilinde doğal gaz dağıtımından sorumlu olacak UDAŞ Uşak Doğalgaz Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye
ilişkin olarak STFA ve Global arasında imzalanmış bir Ortaklık ve Münhasır İşbirliği Sözleşmesi
bulunmaktadır. Konuya ilişkin olarak hisse devri süreci devam etmektedir, ancak henüz
tamamlanmamıştır. Aydın ilinde doğal gaz dağıtımına ilişkin olarak Aydın Doğal Gaz Dağıtım lisansı
ihalesine en yüksek peyi ileri sürerek ihaleyi kazanan Metangaz Şehir Doğalgaz Dağıtım A.Ş.’nin
ortaklık yapısında ise Energaz’ın %1 payla ortak olması planlanmakta olup şirket dağıtım lisansını
almak için EPDK’ya başvurmuştur ve inceleme halihazırda devam etmektedir.
Tablo 9- RFS Corporation Hissedarlık Yapısı
Hissedar Pay
(%)
Royal Bank of Scotland Grup 38.3
Fortis Grup Holding 33.8
Banco Santander Holding 27.9
Toplam 100
STFA Yatırım Holding A.Ş. (STFA)
STFA başta inşaat taahhüt işleri olmak üzere sınai, ticari, zırai, mali, petrol ürünleri,
doğalgaz, telekomünikasyon, mobitex malzemeleri ile her türlü taşımacılık, otomotiv,
madencilik, turizm, bankacılık, aracılık, factoring ve finansal kiralama faaliyetleri
gerçekleştirmek; bu faaliyetleri gerçekleştirmek üzere kurulmuş şirketlere hissedar 290
veya ortak sıfatı ile katılmak üzere kurulmuş İstanbul merkezli bir şirkettir.
STFA’nın yukarıda sıralanan alanlarda faaliyet gösteren çok sayıda iştiraki
bulunmaktadır. Bu iştirakler arasında, STFA’nın %49.99 oranında hisseye sahip
olduğu, daha önce de bahsi geçen Enerji A.Ş. de bulunmaktadır. Enerji A.Ş.
iştirakleri aracılığıyla dokuz farklı doğalgaz dağıtım bölgesinde dağıtım faaliyet
gerçekleştiren Energazın yaklaşık %53 oranında hissesine sahiptir.
STFA’nın hissedarlık yapısı aşağıdaki gibidir:
300
Tablo 10: STFA’nın hissedarlık yapısı
Hissedar Pay (%)
Tomris Taşkent 74,4
İnanç Vakfı 3,9
ADM Finans International B.V. 21,7
Diğer 0,001
Toplam 100
STFA’nın Yönetim Kurulu, Tomris Taşkent, Sezai Emin Taşkent, Alp Yalçın Taşkent,
Nur Çetin Taşkent, Anthony Stalker’dan oluşmaktadır. STFA Yönetim Kurulu
üyelerinden Sezai Emin Taşkent ve Alp Yalçın Taşkent, Aydın Doğalgaz Dağıtım
A.Ş. ve Metangaz Şehir Doğalgaz Dağıtım A.Ş.’de de yönetim kurulu üyesi olarak
görev yapmaktadır.
H.2.2.2. Elektromed Elektronik Sanayi ve Sağlık Hizmetleri A.Ş. (Elektromed)
310
Elektromed, ön ödemeli elektronik kartlı doğalgaz, elektrik ve su sayaçları imalatı,
montajı, bakım, onarım ve servis hizmetleri alanında faaliyet göstermektedir. Bu
alandaki imalat cirosu (…………) YTL ve satış cirosu (…………….) YTL olan şirketin
hissedarlık yapısı aşağıdaki gibidir:
Tablo 11: Elektromed Hissedarlık Yapısı
Hissedar Pay (%)
Ahmet Kaya 72.25
Ali Fatih Şahin 26.59
Mehmet Şahin 0.50
Selim Kaya 0.33
Tunga Tekstil Konf. ve Orman Ürn. San. Tic. A.Ş. 0.33
Toplam 100
Elektromedin Yönetim Kurulu ise Ahmet Kaya, Ali Fatih Şahin ve Mehmet Şahin’den 320
oluşmaktadır.
Elektromed’in farklı alanlarda faaliyet gösteren üç iştiraki bulunmaktadır. Bunlardan
Doğtaş Doğalgaz Dağıtım Pazarlama ve Bilgisayar Yazılım Ticaret A.Ş. (Doğtaş),
doğalgazın depolanması ve dağıtımı ile her türlü bilgisayar yazılım, elektrik ve
elektronik cihazlar imalatını ve satışı yapmak amacıyla kurulmuştur. Halihazırda
Doğtaş yalnızca yalnızca bilgisayar yazılımı ve bilgisayar yedek parça satışı alanında
faaliyet göstermekte olup şirketin doğalgaz dağıtımı ile ilgili hiçbir faaliyeti
bulunmamaktadır.
330
Elektromed’in ikinci iştiraki, ev gereçleri ile her türlü madeni eşya, mutfak eşyaları,
elektrikli fırın, soba ve dayanıklı tüketim mallarının imali ile alım ve satımı alanında
faaliyet gösteren Termikel Madeni Eşya Sanayi İhracat ve İthalat Ticaret A.Ş.’dir.
Elektromed’in bir diğer iştiraki olan Tunga Dayanıklı Tüketim Malları Pazarlama
Sanayi ve Ticaret A.Ş. ise her türlü orman ürünleri, ağaç ve metal malzemeler, yarı
mamul ve mamuller ile bilumum sanayi ürünlerinin projelendirilmesi, imalatı ve satışı
alanında faaliyet göstermektedir.
H.2.2.3. Çalık Enerji San. ve Tic. A.Ş. (Çalık Enerji) 340
Çalık Holding A.Ş. (Çalık Holding) bünyesinde yer alan Çalık Enerji 1998 yılında
kurulmuş olup, petrol ve gaz, güç sistemleri, telekomünikasyon ve inşaat alanlarında
faaliyet göstermektedir. %99 oranındaki hissesi Çalık Holdinge ait olan Çalık
Enerjinin Yönetim Kurulu Ahmet Çalık (Başkan), Mahmut Çalık (Başkan Yrd.),
Çiğdem Çalık ve Osman Saim Dinç’ten oluşmaktadır.
%99,9 oranındaki hissesi Ahmet Çalık’a ait olan Çalık Holdingin Yönetim Kurulu ise
Ahmet Çalık, Mahmut Çalık, Serhat Albayrak ve Ertuğrul Gürler’den oluşmaktadır.
Çalık Holding enerjinin yanı sıra, tekstil, inşaat, finans ve lojistik alanlarında faaliyette 350
bulunmaktadır.
Çalık Holding bünyesinde enerji sektöründe faaliyet gösteren şirketlere ilişkin bilgilere
aşağıda yer verilmektedir:
Naturel Gaz San. ve Tic. A.Ş.
2004 yılında kurulmuş olan Naturel Gaz, EPDK’dan almış olduğu lisanslar
çerçevesinde Sıkıştırılmış Doğal Gaz (CNG) iletimi, dağıtımı ve Bursa, Sakarya,
Antalya ve İzmir tesislerinde satışı faaliyetlerinde bulunmaktadır. 360
Yönetim Kurulu; Ahmet Çalık, Aksel Goldenberg, Burak Örnek, Osman Saim Dinç ve
Rudolf Ruben Goldenberg’den oluşan Naturel Gaz’ın hissedarlık yapısı aşağıdaki
gibidir:
Tablo 12- Naturel Gaz Hissedarlık Yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%)
Çalık Enerji 40
Ahmet Çalık 10
Altındağ Yatırım 10
Rudolf Ruben Goldenberg 10
Lusi Aşer Goldenberg 10
Aksel Goldenberg 20
Toplam 100
Bursa Şehiriçi Doğal Gaz Dağıtım Ticaret ve Taahhüt A.Ş. (Bursagaz) 370
19.4.2004 yılında gerçekleştirilen özelleştirme ile birlikte Çalık Holding bünyesinde
faaliyet göstermeye başlayan Bursagaz, EPDK’dan alınan 18.9.2003 tarihli dağıtım
lisansı çerçevesinde Bursa Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde (Gemlik Dağıtım
Bölgesi hariç) doğal gaz dağıtım faaliyeti gerçekleştirmektedir. Çalık Enerji 16.2.2007
tarih, 2007/5 sayılı ve 6.4.2007 tarih ve 2007/6 sayılı Yönetim Kurulu Kararları ile
Bursagaza ait 35.511.000 payını (%39,9 sermaye oranı) EWE Enerji A.Ş. (EWE
Enerji)’ye devretmiştir. Bu devir işlemi ile birlikte Bursagazın kontrolü Çalık Enerji ve
EWE Enerjinin ortak kontrolüne dönüşmüştür.
380
EWE Enerji’nin %99,92 oranındaki hissesi EWE AG’ye aittir. %82 oranındaki hissesi
Wesser-Ems-Energiebeteiligungen GmbH’ye, kalan hisseleri ise Energieverband
Elbe-Weser Beteiligungsholding GmbH’ye ait olan EWE AG, EWE Enerji ve bilişim
sektöründe faaliyet gösteren BTC Ekonum Bilişim Hizmetleri A.Ş. dışında Türkiye’de
herhangi bir teşebbüste %10 oy hakkına, sermaye ya da malvarlığına sahip
bulunmamaktadır.
Bildirim formunda, Bursagaz’ın 2006 yılı içerisinde serbest olmayan tüketicilerine
sattığı gaz miktarı (…………) m³, yönettiği toplam gaz operasyonu ise (…………) m³
olarak yer almaktadır. 390
Yönetim Kurulu; Ahmet Çalık (Başkan), Ahmet Taçyıldız, Osman Saim Dinç, Mehmet
Ertuğrul Gürler, Mehmet Ayhan Bolay, Dr. Werner Josef Brinker, Heiko Achim
Harmis, Hüseyin Konçak ve Serhat Albayrak’tan oluşan Bursagaz’ın hissedarlık
yapısı aşağıdaki gibidir:
Tablo 13- Bursagaz’ın Hissedarlık Yapısı
Hissedar Adı Hisse Oranı (%)
Çalık Enerji 50,1
EWE Enerji 39,9
Bursa Büyükşehir Belediyesi 10
Toplam4 100,00
Kayserigaz Kayseri Doğalgaz Dağıtım Pazarlama ve Ticaret A.Ş. (Kayserigaz)
400
Çalık Enerji 16.4.2007 tarihinde gerçekleştirilen devralma işlemiyle, 2.10.2003 tarihli
dağtım lisansına sahip HSV Kayseri Doğalgaz Dağıtım Pazarlama ve Ticaret A.Ş.’nin
hisselerinin %90’ını devralmıştır. Devralma işleminden sonra EPDK’nın 27.6.2007
tarih ve 1238-12 sayılı kararı ile unvanı değiştirilen Kayserigaz, Kayseri Büyükşehir
ile Hacılar, Mimar Sinan, Hisarcık ve Kıranardı’dan oluşan dağıtım bölgesinde doğal
gaz dağıtım faaliyetini sürdürmektedir.
4 Çalık Holding’in, Gap Günaydoğu A.Ş.’nin, Ahmet Çalık’ın, Mahmut Çalık’ın ve Çiğdem Çalık’ın
Bursagaz’da %0,000002’şer hisseleri bulunmaktadır.
Bildirim formunda, Kayserigaz’ın 2006 yılı içerisinde serbest olmayan tüketicilerine
sattığı gaz miktarı (…………) m³, yönettiği toplam gaz operasyonu ise (…………) m³
olarak yer almaktadır. 410
Yönetim Kurulu; Ahmet Çalık, Mehmet Ertuğrul Gürler, Osman Saim Dinç, Ertuğrul
Altın ve Kemalettin Cengiz Tekinsoy’dan oluşan Kayserigaz’ın hissedarlık yapısı
aşağıdaki gibidir:
Tablo 14- Kayserigaz’ın Hissedarlık Yapısı
Hissedar Adı Hisse Oranı (%)
Çalık Gaz Dağ. Hiz. San. Ve Tic. A.Ş. 50
Kayseri Büyükşehir Belediyesi 10
Çalık Holding 0,0015
Ahmet Çalık 0,0985
EWE Enerji 39,90
Toplam 100,00
Dosya çerçevesinde, Çalık Holding bünyesinde yer alan herhangi bir tüzel kişiliğin
doğal gazın satış, ithalat ve üretimi faaliyetinde bulunmadığı ifade edilmektedir.
420
H.3. İlgili Pazar
H.3.1. İlgili Ürün Pazarı
Doğal gaz piyasasına ilişkin faaliyetler, 4646 sayılı Kanun uyarınca ithalat, iletim,
doğal gazın depolanması, toptan satış ve doğal gazın şehir içi dağıtımı şeklinde
ayrılmıştır. Başkent’in faaliyet alanını “doğal gazın şehir içi dağıtımı ve perakende
satışı” oluşturmaktadır.
Doğal gazın şehir içi dağıtımı ve perakende satışı faaliyetleri özel şirketler ve 430
belediyeler tarafından gerçekleştirilmektedir. 4646 sayılı Kanunda belirtilen yeni
dağıtım ihalelerine başlanmadan önce 6 şehirde 7 şirket kurulmuştur: İstanbul’da
İgdaş ve Bahçeşehir, Ankara’da Baskent/EGO, İzmit’te İzgaz, Adapazarı’nda Agdaş,
Eskişehir’de Esgaz ve Bursa’da Bursagaz, kurulan şirketlerdir.
2004 yılının başında BOTAŞ’a ait iki dağıtım şirketinin (Bursagaz ve Esgaz)
özelleştirilmesiyle, BOTAŞ dağıtım faaliyetlerini tamamen elinden çıkarmıştır.
Belediyelere ait dağıtım bölgelerinin özelleştirmesi Başkent ve İzgazın ardından
İgdaş ile devam edecektir.
440
4646 sayılı Kanun uyarınca, yeni dağıtım bölgeleri – bir ilin büyüklüğünü
geçemeyecek şekilde – sahip oldukları teknik ve ekonomik parametrelere göre
belirlenmiştir ve bunlardan bazılarının ihaleleri EPDK tarafından halihazırda
tamamlanmıştır. Mevcut durumda 53 bölgede ihaleler tamamlanmış ve 1 bölgede de
ihale ilan edilmiştir.
EPDK’nın 27.12.2007 tarih ve 1436/5 sayılı Kurul kararı uyarınca dağıtım
şirketlerinin faaliyette bulunabileceği dağıtım bölgesi sayısı 20’ye çıkarılmasının
ardından, bazı şirketler çok sayıda bölgede dağıtım ihalesi almışlardır. EPDK’dan
alınan bilgi ve belgeler ışığında, uygulamaya, yani yeni dağıtım bölgelerinde faaliyet 450
göstermek üzere ihaleleri kazanan şirketlere bakıldığında, Nisan 2008 itibariyla, tek
bir şirketin aldığı bölge sayısı 9’a kadar yükselmiştir. 53 yeni dağıtım bölgesinden
27 tanesi 3 şirket arasında bölüşülmüştür. Kazancı Holding A.Ş. 11, Fatih
Büyüktopçu 8, Energaz ise 8 bölgedeki5 dağıtım faaliyetini kontrol etmektedir.
Doğal gazın nihai tüketiciye satışında iki farklı müşteri grubu bulunmaktadır: “serbest
tüketici” ve “serbest olmayan tüketici (abone)”.
4646 sayılı Kanun'a göre;
460
“serbest tüketici: yurt içinde herhangi bir üretim şirketi, ithalat şirketi, dağıtım
şirketi veya toptan satış şirketi ile doğal gaz alım-satım sözleşmesi yapma
serbestisine sahip gerçek veya tüzel kişi”yi,
“serbest olmayan tüketici (abone): doğal gazı kendi kullanımı için dağıtım
şirketlerinden almak zorunda olan gerçek veya tüzel kişi”yi
ifade etmektedir.
Kanun’un 8/a maddesine göre serbest tüketici olabilecek teşebbüsler şu şekilde 470
sıralanmıştır;
Satın aldığı yıllık doğal gaz miktarı bir milyon metreküpten daha fazla olan
tüketiciler ve kullanıcı birlikleri,
Elektrik enerjisi üretimi için gaz satın alan şirketler,
Elektrik ve ısı enerjisi üreten kojenerasyon tesisleri,
Üretim faaliyetinde kullanılmak üzere, Türkiye’de doğal gaz üreten üretim
şirketleri.
EPDK’nın 21.12.2006 tarih ve 1032 sayılı kararı6 uyarınca doğal gaz piyasasındaki 480
serbest tüketicilere ilişkin esaslar ve 2007 yılında uygulanacak serbest tüketici olma
sınırı belirlenmiştir. Buna göre 4646 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesinden önce
alınmış bir hak, izin ve yetkilendirme uyarınca doğal gaz dağıtım faaliyetinde bulunan
dağıtım şirketlerinin7 sorumluluk alanları dahilinde serbest tüketici limiti 1 milyon
m3’tür. EPDK tarafından dağıtım ihalesi düzenlenen ve Kanun’un 8/b maddesi
uyarınca şehir içi doğal gaz dağıtım lisansı alan tüzel kişilerin sorumluluk alanları
dahilinde ise serbest tüketici limiti 15 milyon m3’tür.
Söz konusu EPDK kararı uyarınca aşağıdaki şartları sağlayan tüketicilerin serbest
tüketici olduğu kabul edilmektedir; 490
Bir önceki takvim yılına ait toplam doğal gaz tüketimleri serbest tüketici olma
sınırını geçen tüketiciler ve kullanıcı birlikleri,
İçinde bulunulan yılda gerçekleşen toplam doğal gaz tüketimleri serbest
tüketici olma sınırını geçen tüketiciler ve kullanıcı birlikleri,
İçinde bulunulan yılda serbest tüketici olma sınırını geçeceğini ilgili dağıtım
lisansı sahibi tüzel kişiye taahhüt eden ve doğal gaz arzını sağlayan tesis
kapasitesi dikkate alınarak hesaplanan tüketim değeri serbest tüketici olma
sınırını geçen ve bu kapsamda tedarikçi ile yaptığı doğal gaz sözleşmesinin
5 Bunlara ek olarak, Energaz, Çorum bölgesinde de %27.5’lik bir hisseye sahiptir.
6 29.12.2006 tarih ve 26391 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır.
7 4646 sayılı Kanun’dan önce doğal gaz dağıtımı yapan şirketlerin faaliyet gösterdikleri şehirler;
Ankara, İstanbul, Eskişehir, Bursa, İzmit ve Adapazarı’dır. Dosya konusu teşebbüs olan Başkent de bu
kapsamda yer alan bir teşebbüstür.
miktara ilişkin bölümünü dağıtım şirketine ibraz eden tüketiciler ve kullanıcı 500
birlikleri,
Aynı dağıtım bölgesi içerisinde tek bir tüzel kişiliğin mülkiyetinde olan farklı
tesislerdeki tüketimleri veya tüketim tahminleri toplamı (a), (b) ve (c) bentleri
kapsamında serbest tüketici sınırını geçen tüketiciler.
Söz konusu hükümde geçen “kullanıcı birliği” 4646 sayılı Kanun’un 3. maddesinde
tanımlanmıştır. Buna göre kullanıcı birliği kavramı; “Mülkiyetindeki dağıtım
şebekesiyle üyelerinin doğal gaz ihtiyacını karşılayan organize sanayi bölgelerini
(OSB) ve kooperatiflerini” ifade etmektedir. Dolayısıyla 4646 sayılı Kanun ile organize
sanayi bölgeleri tüketim miktarlarına bakılmaksızın serbest tüketici olarak kabul 510
edilmişlerdir.
EPDK bütün tüketiciler serbest tüketici oluncaya kadar serbest tüketici olma limitini
indirerek her yıl yeniden belirleyecektir.
Dağıtım şirketleri dağıtım faaliyetlerinin yanı sıra kendi bölgelerinde perakende satış
gerçekleştirmektedirler. Hatta, dağıtım şirketleri kendi bölgelerindeki serbest olmayan
tüketicilere doğal gaz satış hizmeti vermekle yükümlüdürler. Kendi bölgelerinde yer
alan serbest tüketici olmaya hak kazanan tüketicilere ise talep etmeleri durumunda
doğal gaz tedarik etmektedirler. 520
Doğal gazın nihai tüketicilere satışına bakıldığında, tarifelerin serbest olan tüketiciler
ve serbest olmayan tüketiciler için ayrı ayrı tanımlandığı, serbest olan tüketicilerin alt
grupları için alınan miktar, sözleşme süresi gibi kriterlere dayanılarak herhangi bir
tarife ayrıştırması yapılmadığı görülmektedir. Mevcut durumda, dağıtım şirketi,
serbest olan tüketicilere yaptığı satışlarda BOTAŞ’ın doğal gaz satış fiyatı üzerine bir
taşıma bedeli eklemekte; serbest olmayan tüketicilere yapılan satışlarda ise
BOTAŞ’ın doğal gaz satış fiyatına birim hizmet ve amortisman bedelini eklemektedir.
Tedarik pazarının rekabete açılması ve BOTAŞ’ın yanı sıra yeni tedarik şirketlerinin
piyasada faaliyete başlamasının ardından, dağıtım şirketleri tarife hesaplarında 530
BOTAŞ satış fiyatı yerine yeni teşebbüsün satış fiyatını kullanacaklardır. Dolayısıyla,
dağıtım şirketinin nihai tüketicilere yapmış olduğu satışlarda serbest olan ve serbest
olmayan tüketiciler için farklı rekabet koşulları ortaya çıkmaktadır.
Dağıtım şirketlerinin gerçekleştirdiği bir başka faaliyet de, kendi dağıtım lisanslarında
tanımlanan dağıtım bölgelerinde bulunup da, bir toptan satış şirketinden gaz tedarik
eden serbest tüketicilere, kendi dağıtım şebekesi ile gazın taşımasını yapmaktır. Söz
konusu faaliyet de serbest tüketicilere yapılan satışlar çerçevesinde
değerlendirilmiştir.
540
Bu tanımlar çerçevesinde, işlem konusu dosya kapsamında ilgili ürün pazarları,
"serbest tüketicilere yapılan doğal gaz satışları" ile "serbest olmayan tüketicilere
(abonelere) yapılan doğal gaz satışları" pazarları olarak belirlenmiştir.
H.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
Özelleştirilecek olan şirketin yasal olarak doğal gaz dağıtım ve perakende satış
faaliyetini gösterebileceği bölgeler göz önüne alındığında, ilgili coğrafi pazar “Ankara
ili mücavir alanı” olarak tanımlanmıştır.
550
H.4. Değerlendirme
H.4.1. İşlemin Niteliği Bakımından Yapılan Değerlendirme
1998/4 sayılı Tebliğ’in ‘Kapsam’ başlıklı 2. maddesinde yer alan “Aşağıda sayılan
haller hariç olmak üzere, bir teşebbüsün ortaklık paylarının ya da diğer hak ve
araçların tümünün veya bir kısmının teşebbüsün üzerindeki kontrolü değiştirecek ya
da karar organlarını etkileyecek şekilde yahut mal veya hizmet üretimine yönelik
birimlerin özelleştirme yolu ile her türlü devri bu Tebliğ hükümlerine tabidir.” hükmü 560
uyarınca bir teşebbüsün ortaklık paylarının özelleştirme yoluyla devri niteliğini taşıyan
bildirim konusu işlem anılan Tebliğ hükümlerine tabidir.
H.4.2. Eşikler Bakımından Değerlendirme
Söz konusu işlem, 1998/4 sayılı Tebliğ’in “Ön Bildirime Tabi Özelleştirme Yoluyla
Devralmalar” başlıklı 3. maddesinde yer alan “…özelleştirilecek teşebbüs ya da mal
veya hizmet üretimine yönelik birimin ilgili ürün piyasasındaki pazar payının %20’yi
veya cirosunun 20 trilyon Türk Lirasını aşması ya da bu eşikler aşılmasa bile
özelleştirilecek teşebbüsün hukuki veya fiili imtiyazlara sahip olması…” ifadesi 570
uyarınca ön bildirime tabi bir özelleştirme işlemi olup, Rekabet Kurulunun 18.10.2007
tarih ve 07-79/984 sayılı görüşü çerçevesinde 14.3.2008 tarihinde özelleştirme ihalesi
gerçekleştirilmiştir.
Aynı Tebliğ’in 5. maddesinde “….ön bildirimde bulunulması zorunlu olan özelleştirme
yoluyla devralma işlemlerinde ve ön bildirime tabi olmamakla birlikte bu Tebliğ
kapsamında olan özelleştirme yolu ile devralma işlemi taraflarının ilgili ürün
piyasasındaki toplam pazar paylarının %25’i veya cirolarının 25 trilyon Türk Lirasını
aşması halinde; devralma işlemlerinin hukuki geçerlilik kazanabilmeleri için Rekabet
Kurulundan izin alınması zorunludur.” hükmü yer almaktadır. 580
Başkent’in 2007 yılı itibarıyla ilgili ürün pazarlarında elde etmiş olduğu ciro ve pazar
payı bilgilerine aşağıdaki tabloda yer verilmektedir.
Tablo 15- Başkent’in İlgili Ürün Pazarlarındaki Ciro ve Pazar Payı Rakamları (2007)
İlgili Ürün Pazarı Ciro ( YTL) Pazar Payı (%)
Serbest Olmayan Tüketici (Abone) (…………) 100
Serbest Tüketici (…………) (….)
Tablodan da görüleceği üzere serbest olmayan tüketicilere yapılan doğal gaz
satışları pazarında (…………..) YTL ciro ve %100 oranındaki pazar payı ile 1998/4
sayılı Tebliğ’in 5. maddesi ile öngörülen eşikler aşılmış olduğu için söz konusu
özelleştirme yoluyla devralma işlemi her üç muhtemel devralan bakımından da 590
Rekabet Kurulunun nihai iznine tabi bir devralma işlemidir.
H.4.3. İşlemin 4054 Sayılı Kanun’un 7. Maddesi Açısından Değerlendirilmesi
Söz konusu devir işlemine yönelik olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında yapılan
hâkim durum analizi iki temel konuya odaklanmalıdır. Bunlardan birincisi Başkenti
devralacak teşebbüsün bölgesel doğal tekel niteliği taşıyan dağıtım hizmetleri
pazarında hâkim duruma gelmesi ya da mevcut hâkim durumunu güçlendirmesinin
söz konusu olup olmadığıdır. İncelenmesi gereken ikinci konu ise, anılan teşebbüsün
devralma işlemi sonrasında dikey bütünleşik bir yapıya kavuşmak suretiyle mevcut 600
hâkim durumunu güçlendirip güçlendirmeyeceğidir.
Bu noktada öncelikle, dağıtım hizmeti yükümlülüğünün özelleştirme veya lisanslama
yoluyla devrinin, hizmetin bölgesel doğal tekel niteliği gereği bir tekel hakkı devri
anlamına gelmekte olduğu belirtilmelidir. Bir başka ifadeyle tüm dağıtım şirketleri,
lisanslarında tanımlanan dağıtım bölgesi sınırları içinde serbest olmayan tüketiciler
nezdinde zaten tekel konumunda bulunmaktadır. Bu nedenle söz konusu hizmetin
fiyatlandırılması EPDK tarafından gerçekleştirilmektedir.
Yukarıda ifade edildiği üzere dağıtım şirketleri kendi bölgeleri içinde mukim serbest 610
olmayan tüketicilere münhasıran doğal gaz satışı gerçekleştirmektedir. Öte yandan
rekabete açık olan serbest tüketiciler bakımından, dağıtım şirketleri EPDK tarafından
öngörülen düzenleme rejimi bağlamında toptan satış şirketleri ile rekabet eden bir
aktör konumunda bulunmamaktadır.
Nitekim 4646 sayılı Kanun’un “Tanımlar” başlıklı üçüncü maddesinde dağıtım; “doğal
gazın müşterilere teslim edilmek üzere mahalli gaz boru hattı şebekesi ile naklini ve
perakende satışı”, toptan satış ise; “doğal gazın dağıtım şirketlerine ve serbest
tüketicilere yapılan satışı” şeklinde tanımlanmaktadır. Bu tanımlara istinaden dağıtım
şirketleri tarafından serbest olmayan ve serbest tüketicilere yönelik satışlar 620
perakende satış hizmeti olarak kabul edilmektedir.
Kanun’un 11. maddesi hükmü uyarınca perakende dağıtım hizmeti, EPDK tarafından
regüle edilmektedir. Anılan regülasyona açıklık getirmek üzere 26.9.2002 tarih ve
24888 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Doğal Gaz Piyasası
Tarifeler Yönetmeliğinin 14. maddesi, serbest tüketicilere uygulanacak satış fiyatına
EPDK tarafından belirlenecek bir tavan fiyat sınırlaması getirmektedir. Buna göre
EPDK, doğal gaz alım bedeline ÜFE fiyatlarına endekslediği taşıma bedellerinin
eklenmesiyle ortaya çıkan fiyatı tavan fiyat sınırı olarak belirlemektedir. Söz konusu
taşıma bedeli, dağıtım şirketlerinin toptan satış şirketlerine uygulayacakları hizmet 630
bedelinin üst sınırına eşittir.
Bir başka anlatımla, mevcut düzenlemeler çerçevesinde, dağıtım şirketlerinin serbest
tüketicilere yaptığı satışlarda elde edeceği kârın üst sınırı, doğrudan satış
yapmayarak, yani diğer toptan satış şirketleri tarafından yapılan satışlar üzerinden
elde edeceği taşıma bedellerinin üst sınırına eşitlenmiştir. Bu durumda dağıtım
şirketlerinin serbest tüketicilere yönelik doğrudan satışlarında toptan satış şirketleri ile
fiyat rekabetine girmesi olası görülmemektedir. Zira dağıtım şirketi fiyat rekabetine
girmese de söz konusu satışlara aracılık etmek suretiyle elde edeceği taşıma bedeli
garantisine sahiptir. 640
Yukarıda özetlenen yapının bir diğer sonucu da dağıtım şirketleri tarafından toptan
satış şirketlerinin şebekeye erişimin engellenmesine yönelik güdünün ortadan
kaldırılmasıdır. Zira dağıtım şirketleri toptan satış şirketleri ile rekabet içinde
bulunmamaktadır. Bu halde, bildirim konusu özelleştirme işleminin ihalesinde en
yüksek teklifi veren grup dâhil olmak üzere çok sayıda bölgede dağıtım hizmeti
sunmakta olan teşebbüslerin birden çok dağıtım bölgesinde faaliyet göstermelerinin
rekabet üzerinde olumsuz bir etki yaratması beklenmemelidir.
Diğer yandan 4646 sayılı Kanun çerçevesinde dağıtım hizmeti sunan şirketler 650
lisanslarında tanımlanan dağıtım bölgeleri dışında kalan serbest tüketicilere hizmet
sunamamaktadır. Üstelik böyle bir serbesti bulunsa dahi, bu serbestinin dağıtım
şirketleri ile toptan satış şirketleri arasında bir rekabetin var olmaması yönüyle
herhangi bir rekabetçi kaygıyı beraberinde getirmeyecektir.
Sonuç olarak birden çok dağıtım bölgesinin tek bir teşebbüs tarafından kontrol
edilmesi yatay düzlemde rekabet üzerinde herhangi bir etki yaratmayacaktır. Nitekim
4646 sayılı Kanun’da dağıtım şirketlerinin yurt çapında sadece iki şehirde lisans
sahibi olabileceği, bu sayının EPDK tarafından Kurul kararıyla arttırılabileceği hükme
bağlanmıştır. Nitekim hâlihazırda bu sayı 20 olarak tespit olunmuştur. 660
Mevcut düzenleme koşulları altında bir gerçek ya da tüzel kişinin çok sayıda dağıtım
bölgesinde faaliyet göstermesinin iktisadi sonucu, anılan kişinin alım gücünün,
dolayısıyla doğal gaz sağlayan şirketler üzerindeki pazarlık gücünün artması
olacaktır. Bu durumda alım fiyatlarının düşmesinin, iktisadi regülasyonun sonucu
olarak tüketici fiyatlarına doğrudan yansıması beklenecektir. Neticede dağıtım
şirketleri arasındaki yoğunlaşmaların olumlu sonuçlar ürettiği dahi ileri
sürülebilecektir. Ancak mevcut regülasyon kuralları uyarınca alım fiyatlarının aşağıya
çekilmesinin dağıtım şirketlerinin kârları üzerinde bir etki yaratmayacağı hesaba
alındığında söz konusu beklentinin rasyonel bir zemini bulunmadığı vurgulanmalıdır. 670
Bildirim konusu işlem neticesinde Başkent’i devralacak müstakbel teşebbüslerin
dikey bütünleşme yoluyla hâkim durumunu güçlendirip güçlendirmeyeceği bahsine
gelince, bu noktada tartışılması gereken temel husus, dağıtım şirketlerinin dikey
bütünleşik bir yapı içinde aynı zamanda toptan satış ya da ithalat pazarlarında
faaliyet göstermesinin serbest olmayan tüketiciler üzerindeki etkileridir. Daha önce
ifade edildiği üzere serbest olmayan tüketicilere uygulanan perakende satış fiyatları
regülasyona tâbidir. Bu fiyat dağıtıcıların alım fiyatları üzerine (ihalede belirlenen)
birim hizmet ve amortisman bedelinin eklenmesiyle elde edilmektedir. Dolayısıyla
dikey bütünleşik yapı içinde faaliyet gösteren dağıtım şirketleri aynı kişi/kişiler 680
tarafından kontrol edilen toptan satış şirketlerinden, doğrudan serbest olmayan
tüketicilere yansıtacakları yüksek fiyatlarla doğalgaz satın alma eğilimi
gösterebileceklerdir. Bu şekilde rekabet hukuku bağlamında sömürücü fiyatlama
davranışı ortaya çıkması olasılık dâhilindedir.
Ancak 4646 sayılı Kanun’un 7 ve 11. maddeleri bu olasılığı ortadan kaldıracak
hükümler ihtiva etmektedir. Nitekim 7. madde kapsamında dağıtım şirketlerinin bir yıl
içinde dağıtacakları gazın en fazla yüzde ellisini bir tüzel kişiden satın alabilecekleri,
Kurulun rekabet ortamının oluşmasını dikkate alarak bu oranı arttırabileceği ya da
azaltabileceği hükme bağlanmıştır. Buna ek olarak, Kanun’un 11. maddesinde bu 690
sorunları bertaraf edecek bir hüküm öngörülmektedir. İlgili madde uyarınca dağıtım
şirketleri en ucuz kaynaktan gaz temin ettiklerini ispat etmekle yükümlü kılınmıştır. Bu
bağlamda bildirim konusu işlem bakımından anılan madde hükümleri yukarıda yer
verilen, dikey bütünleşme sonucu sömürücü fiyatın ortaya çıkmasını engelleyecek
niteliktedir.
Özetlemek gerekirse, bölgesel doğal tekel koşulları altında faaliyet gösteren dağıtım
şirketleri arasındaki yoğunlaşmalar, hâlihazırda hüküm sürmekte olan regülasyon
kuralları kapsamında, ne yatay ne de dikey eksende hâkim durum yaratılması veya
mevcut hâkim durumun güçlendirilmesi suretiyle rekabeti ortadan kaldıracak bir etki 700
yaratmayacaktır. Bu itibarla, mevcut düzenlemeler ve uygulamalar ışığında, bildirim
konusu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında bir hâkim durum
yaratılması veya mevcut bir hâkim durumun güçlendirilmesi sonucu rekabetin önemli
ölçüde sınırlandırılmasına yol açmayacaktır.
H.4.3.1. Global-AAICM-STFA Ortak Girişim Grubu
Başkent’i devralacak Ortak Girişim Grubu’nun söz konusu niyetini ilk beyan ettiği
hukuki metin Global, Energaz ve AAICM arasında 20.5.2008 tarihinde imzalanmış
olan Mutabakat Mektubudur (Memorandum of Understanding-MoU). STFA söz 710
konusu metinde taraf olarak yer almamasına rağmen, daha sonra tüm tarafların ve
STFA’nın da katılımıyla düzenlenen Mutabakat Anlaşması Değişiklik No.1 ile Ortak
Girişim Grubu’na dahil olmuştur. 14.7.2008 tarihinde imzalanan ve daha önce
yapılmış olan Mutabakat Mektubunun zeyilnamesi niteliğinde olan metinde “tarafların
STFA’nın, bu değişikliği imzalayarak MoU’ya taraf olacağını ve Başkent’i alacak olan
SPV’nin %10’una sahip olacağını kabul ettiklerini ve bunu İhale Şartnamesi
gereğince Belediye’ye bildirdiklerini” belirtmektedirler.
Global tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 2.7.2008 tarih ve 4167 sayı ile
intikal eden yazıda, Mutabakat Mektubu’nun niteliğine ilişkin şu açıklamada 720
bulunulmuştur:
“Daha önce 18.06.2008 tarihli yazımızda açıkladığımız nedenlerle ‘Mutabakat
Metni’nin bir Ortak Girişim Sözleşmesi gibi değerlendirilmesini, mutabakat metni
içeriğinde yer alan hususların Ortak Girişim Sözleşmesi hükmünde olduğunu bu
çerçevede, tarafların Ortak Girişim Şirketi’nin kontrolü üzerindeki hak ve
yetkilerini düzenleyen hükümlerin temel ilkeler itibarıyla mevcut hali ile muhafaza
edileceğini, söz konusu hükümlere yönelik değişikliklerin ise rekabet hukuku
perspektifinden bakıldığında herhangi bir değişiklik yaratmayacağını, bununla
birlikte MoU’da yer alan hükümler dışında rekabet hukuku terimleriyle herhangi 730
bir yan sınırlama getiren bir hükme yer verilmeyeceğini bilgilerinize sunarız.”
Anılan yazıda, söz konusu Mutabakat Mektubu’nun bir Ortak Girişim Sözleşmesi gibi
değerlendirilmesi talep edilmekte ve Mutabakat Mektubu içinde yer alan hususların
Ortak Girişim Sözleşmesi hükmünde olduğu, tarafların Ortak Girişim Grubu’nun
kontrolü üzerindeki yetkilerini düzenleyen hükümlerin temel ilkeler itibarıyla mevcut
hali ile muhafaza edileceği, söz konusu hükümlere yönelik değişikliklerin ise rekabet
hukuku perspektifinden bakıldığında herhangi bir değişiklik yaratmayacağı beyan
edilmektedir. Ayrıca ilerleyen aşamalarda da herhangi bir yan sınırlama
getirilmeyeceği taahhüt edilmektedir. Dolayısıyla, Ortak Girişim Grubu’nun ortaklık 740
yapısı ile ilgili tarafların yukarıdaki açıklamaları ve Mutabakat Mektubu, kurulacak
Ortak Girişim Grubu’nun ve dolayısıyla Başkent’in yeni kontrol yapısının ortaya
konulması için yeterli görülmüştür.
Bu çerçevede, öncelikle Mutabakat Mektubu’nun özellikle yönetim kurulunun
yapısına ilişkin “Kurum ve Yönetim” başlıklı 21-25. maddelerinin incelenmesi yerinde
olacaktır. 22. madde uyarınca Ortak Girişim Grubunun yönetim kurulu 9 üyeden
oluşacaktır. Ortak Girişim Grubu ortakları, ilk aşamada, sahip oldukları her tam %11
oranındaki pay için bir yönetim kurulu üyesi atama yetkisine sahiptir. Bu şekilde
oluşturulan yönetim kurulunda hala boş üyelik bulunuyorsa, geriye kalan üyelerin, 750
ikinci aşamada, tam %11’lik hisse gruplarının yönetim kuruluna üye ataması
sırasında dikkate alınmayan hisselere sahip olan hissedarların çoğunluğu tarafından
atanması öngörülmektedir.
Buna göre, ilk aşamada, halihazırda %33,33 oranında pay sahibi olması öngörülen
AAICM’in 3 üye, %51,66 oranında pay sahibi olması öngörülen Global’in ise 4 üye
atayabileceği hususunda herhangi bir tereddüt bulunmamaktadır. Bu durumda 9
üyeden oluşacağı belirtilen yönetim kurulunun sadece 7 üyesi atanabildiğinden
geriye 2 boş üyelik kalmaktadır. Bu noktada da, geriye kalan söz konusu 2 üyenin
ikinci aşamada hangi ortak veya ortaklar tarafından atanacağının açıkça ortaya 760
konulması gerekmektedir.
Kurum kayıtlarına 16.7.2008 tarih ve 4534 sayı ile giren yazıda
“Kalan 2 yönetim kurulu üyesinin ise arta kalan yüzde oranlarının %11’in altında
kalmayacak şekilde, yani
Global-STFA,
Global-Energaz,
STFA-Energaz,
Global-STFA-Energaz, 770
STFA-Energaz-AAICM veya
Global-STFA-Energaz-AAICM’ nin
oluşturacağı ihtimaller dahilinde en yüksek orana sahip hissedarlar tarafından
atanacağı”
belirtilmektedir.
Ortak Girişim Grubu’nun yönetim yapısının Başkent’in yönetim yapısını nasıl
etkileyeceği ise Mutabakat Mektubu’nun 21. ve 23. maddelerinde düzenlenmektedir.
Mutabakat Mektubu’nun 21. maddesinde, 21-25. maddelerde yer alan 780
düzenlemelerin mutatis mutandis (gerekli değişiklikler yapılmış olarak) Başkent için
de geçerli olacağı belirtilmekte, 23. maddesinde ise tarafların Ortak Girişim
Grubu’nda sahip oldukları oy kullanma haklarının Başkent’in toplam 10 üyeden
oluşacak yönetim kurulunda8 aynen korunacağı ifade edilmektedir. Özetle, Başkent’in
yönetim kuruluna Global Holding 4 üye, AAICM ise 3 üye atayabilecek; geriye kalan
2 üye ise Global-STFA, Global-Energaz, STFA-Energaz, Global-STFA-Energaz,
STFA-Energaz-AAICM veya Global-STFA-Energaz-AAICM gruplarınca müştereken
atanacaktır.
Ortak Girişim Grubu’nun yönetim yapısına ilişkin bu tespit ve değerlendirmelerin 790
ardından, anılan yönetim kurulu yapılarının bu kuruluşların kontrol yapılarını nasıl
şekillendirdikleri değerlendirilmelidir. 24. maddede, Ortak Girişim Grubu’nun ve
Başkent’in yönetim kurulu kararlarının, Mutabakat Mektubu’nun 29. maddesinde yer
verilen kararlar dışında TTK hükümlerine göre alınacağı belirtilmektedir. “Ayrılmış
Konular” başlıklı 29. madde incelendiğinde ise, bu maddede ayrılmış konu olarak
tanımlanan konular hakkında karar alınabilmesi için Ortak Girişim Grubu yönetim
kurulundaki 9 üyenin aynı yönde oy kullanması gerektiği görülmektedir. Oy birliği
gerektiren söz konusu kararlar, genel iş stratejisinin ve yıllık iş planının onaylanması,
kuruluş sözleşmesi değişiklikleri, sermaye artırımları, şirket kurulması/feshi,
işletmelerin kurulması/tasfiyesi gibi bir teşebbüsün stratejik kararlarından 800
oluşmaktadır. Bu itibarla, yönetim kuruluna üye atama yetkisine sahip olan ortakların
gerek Ortak Girişim Grubu’nun gerekse Başkent’in stratejik kararlarının alınmasında
8 Başkent Gaz’ın 1 yönetim kurulu üyesi nihai yapıda %10 paya sahip olacak Ankara Büyükşehir
Belediyesi tarafından atanacaktır.
belirleyici etki uygulama imkanını elde edecekleri ve dolayısıyla ortak kontrolünde
söz sahibi olacakları anlaşılmaktadır.
Yukarıda da ifade edildiği üzere, Global ve AAICM ilk aşamada yönetim kuruluna
sırasıyla 4 ve 3 üye atayacaktır. Bu sebeple anılan teşebbüslerin Başkent’in ortak
kontrolünde söz sahibi olacakları açıktır. Dolayısıyla Başkent’in kontrol yapısının tam
olarak belirlenebilmesi için, esasen, kalan 2 üyenin atanmasında oluşması muhtemel
ittifakların incelenmesi gerekmektedir. 810
Anılan ittifak ihtimalleri incelendiğinde, her bir ittifakta STFA ve Energaz’dan en az
birinin yer aldığı görülmektedir. Energaz ise daha önce de ifade edildiği üzere Global
ve STFA’nın ortak kontrolüne tabidir. Buna binaen, oluşabilecek her bir ittifak
bakımından, STFA ya doğrudan ya da Energaz üzerindeki ortak kontrolü sebebiyle
dolaylı olarak, kalan 2 yönetim kurulu üyesinin atanmasında söz sahibi olacaktır.
Örneğin Global-STFA ittifakı ile kalan 2 yönetim kurulu üyesinin atanması sırasında
STFA söz sahibidir. Global-Energaz ittifakında ise kalan üyeler Global ve Energaz
tarafından belirlenecek, ancak Energaz Global ve STFA’nın ortak kontrolüne tabi
olduğundan nihai olarak STFA’nın veto ettiği üyelerin kurulda yer alması mümkün 820
olmayacaktır. Bir başka deyişle, Global ve AAICM’in yanında yönetim kurulu
üyelerinin atanmasında STFA da belirleyici rol oynayacaktır.
Bu itibarla, dosya mevcudu bilgi ve belgeler kapsamında Ortak Girişim Grubu’nun ve
dolayısıyla Başkent’in, Global Holding, AAICM ve STFA’nın ortak kontrolüne tabi
olacağı kanaatine ulaşılmıştır. Başvuru konusu dosyada taraflarca belirtilmiş olan söz
konusu kontrol yapısı üzerinde, Rekabet Kurulunun iznine tabi olacak şekilde
değişiklikler yapılması hainde Kurula yeniden bildirilerek izin alınması gerekmektedir.
Bu itibarla, mevcut düzenlemeler ve uygulamalar ışığında, bildirim konusu işlemin 830
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında bir hâkim durum yaratılması veya
mevcut bir hâkim durumun güçlendirilmesi sonucu rekabetin önemli ölçüde
sınırlandırılmasına yol açmayacağı kanaatine ulaşılmıştır.
H.4.3.2. Elektromed
Yukarıda ayrıntılı olarak açıklandığı üzere, Elektromed’in herhangi bir doğal gaz
piyasası faaliyeti bulunmamaktadır. Dolayısıyla, muhtemel devralma işlemi
neticesinde herhangi bir yoğunlaşma söz konusu olmayacaktır.
840
H.4.3.3. Çalık Enerji
Yukarıda ayrıntılı olarak açıklandığı üzere; Çalık Enerji doğal gaz piyasasında
Naturel Gaz ile CNG iletim, dağıtım ve satış faaliyeti; ortak kontrolüne EWE ile birlikte
sahip olduğu Kayserigaz ve Bursagaz ile doğal gaz dağıtım faaliyeti yürütmektedir.
Bununla birlikte, 2007 yılı verilerine göre Çalık Enerjinin ve/veya bağlı şirketlerinin
ilgili coğrafi pazar olarak belirlenen “Ankara ili mücavir alanı”nda serbest olmayan
tüketicilere veya serbest tüketicilere doğalgaz satışı bulunmamaktadır.
Dolayısıyla, muhtemel devralma işlemi neticesinde, mevcut düzenlemeler ve 850
uygulamalar ışığında, bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi
kapsamında bir hâkim durum yaratılması veya mevcut bir hâkim durumun
güçlendirilmesi sonucu rekabetin önemli ölçüde sınırlandırılmasına yol açmayacaktır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- Başkent Doğalgaz Dağıtım A.Ş.’nin hisselerinin tamamının, blok satış yöntemi
ile Global-AAICM-STFA Ortak Girişim Grubuna veya Elektromed Elektronik 860
Sanayi ve Sağlık Hizmetleri A.Ş’ye veya Çalık Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye
devri işleminin, 4054 sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında Kanun”un 7.
maddesi ve 1998/4 sayılı ”Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki
Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde
ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ”
kapsamında izne tabi olduğuna,
2- Adı geçen teklif sahiplerinden herhangi biri tarafından gerçekleştirilecek
muhtemel devralma işlemi sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen
nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun 870
güçlendirilmesinin ve böylece ilgili pazarlarda rekabetin önemli ölçüde
azaltılmasının söz konusu olmadığına, bu nedenle bildirim konusu işleme izin
verilmesinde sakınca bulunmadığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy