Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006-2-155
Karar Sayısı : 06-90/1142-338 (Önaraştırma)
Karar Tarihi : 14.12.2006
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler :Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN.
B. RAPORTÖRLER : Barış EKDİ, Adnan AKGÜN,
Ümit Nevruz ÖZDEMİR
C. ŞİKAYET EDEN :- İzmir Valiliği Bayındırlık ve İskân Müdürlüğü
20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN :- Batı Anadolu Çimento Sanayi A.Ş.
Ankara Asfaltı No: 335, Bornova, İzmir
E. DOSYA KONUSU : Batı Anadolu Çimento Sanayi A.Ş.’nin
Gölcük’teki hazır beton taleplerini reddettiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ : Şikayet dilekçesinde özetle, Batı Anadolu Çimento
Sanayi A.Ş.’nin (Batıçim) Gölcük Belediye Başkanlığı hudutları içerisindeki
inşaatlara yol süresinin uzun olduğu ve beton kalitesinin düşeceğini gerekçe
göstererek hazır beton sağlamayı reddettiği belirtilerek, bunun hâkim durumun
kötüye kullanılması çerçevesinde değerlendirilmesi talep edilmiştir. 30
G. DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 6.9.2006 tarih ve 5978 sayı ile
giren dilekçe üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 6.
maddesi çerçevesinde yapılan inceleme neticesinde hazırlanan, 12.10.2006
tarih ve 2006-1-135/İİ-06-MAK sayılı İlk İnceleme Raporu 13.10.2006 tarih ve
REK.0.05.00.00-110/193 sayılı Başkanlık önergesi ile 06-77 sayılı Rekabet
Kurulu gündeminde ele alınmış ve 06-77/990-M sayılı Rekabet Kurulu kararı
ile Batıçim hakkında önaraştırma açılmasına karar verilmiştir. Bunun üzerine
yapılan inceleme sonucunda hazırlanan 5.12.2006 tarih, 2006-2-155/ÖA-06-
BE sayılı Önaraştırma Raporu, 8.12.2006 tarih ve REK.0.06.00.00-110/202
sayılı Başkanlık önergesi ile 06-90 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek 40
karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Batıçim’in gerçekleştirdiği mal
vermeyi reddetme eyleminin teknik ve ekonomik yönden haklı gerekçelere
dayandığı ve rekabeti kısıtlayıcı bir amaç taşımadığı anlaşıldığından, şikâyet
konusu eylemin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesine göre hâkim durumun
kötüye kullanılması olarak değerlendirilemeyeceği; dolayısıyla soruşturma
açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
06-90/1142-338
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 50
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. Sektör Hakkında Genel Bilgiler
Kontrollü bir biçimde istenilen oranlarda bir araya getirilen malzemelerin,
beton santralinde veya mikserde karıştırılmasıyla üretilen ve tüketiciye taze
beton olarak teslim edilen beton "Hazır Beton" olarak adlandırılmaktadır. Hazır
betonu, şantiyede el ile ya da betoniyer ile karıştırılarak hazırlanan betondan
ayıran temel unsur, hazır betonun modern tesislerde, bilgisayar kontrolüyle
üretilmesidir.
Hazır beton, çabuk kullanılması gereken bir üründür; üretiminden itibaren
yaklaşık iki saat içerisinde, müşteri tarafından teslim alınması ve kalıba 60
yerleştirme işlemine başlanması gerekir. Bu süre, bulunulan ortamın
koşullarına, çimento ve betonun cinsine ve kimyasal katkıların türlerine bağlı
olarak değişebilir.
Hazır beton, bu özelliği nedeniyle "transmikser" adı verilen özel araçlarla
taşınır ve teslimata kadar homojenliğini koruması için transmikserde
karıştırılır. Bu karıştırma, beton sınıfına bağlı olarak farklı devirlerde yapılır.
Hazır betonun çimento ve klinkerin aksine yaklaşık iki saatlik bir süre
içerisinde yapım sahasına ulaştırılması gerekliliği ve depolanma özelliğinin
bulunmaması nedeniyle, hazır beton santrallerinin talebe en yakın noktada
kurulması tercih edilmektedir. 70
Hazır beton sektöründe firmalar, genel olarak, entegre olan ve olmayan
(bağımsız) firmalar olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Entegre olmayan firmalar
bir çimento fabrikasıyla herhangi bir organik bağdan yoksun firmalar olarak
tanımlanabilecekken; entegre firmalar ise bir çimento fabrikası ile organik
bağa sahip olarak çalışan firmalar olarak tanımlanabilmektedir. Bir hazır beton
santralinin kurulması çok yüksek maliyetlere katlanılmasını gerektirmemesine
rağmen sektörde entegre tesislerin entegre olmayan tesislere karşı rekabet
gücünün fazla olduğu gözlemlenmektedir.
I.1.2. İlgili Ürün Pazarı
Şikâyete konu olan eylemler “hazır beton” sektöründe gerçekleşmiştir. Hazır 80
beton, çimento, doğal veya yapay agrega, su ve istenilen betonun niteliğine
göre kullanılan kimyasal katkı maddelerinin beton santralinde bilgisayar
kontrolünde bir araya getirilerek mikserde karıştırılması ve tüketiciye taze
beton olarak teslim edilen bir karışımdır.
İzmir Valiliği Afet Yönetim Merkezi’nin “İnşaatlarda hazır beton kullanılmasını
zorunluluğunun getirilmesi” konulu kararı ile İzmir ili mülki hudutları dâhilinde
yapılacak inşaatlarda taşıyıcı sistemin temel, kolon, kiriş ve döşeme
elemanlarında hazır beton dışında beton kullanımının yasaklanması
yönündeki düzenlemesi, ilde inşaat yapımında tüm alternatifleri ortadan
kaldırmaktadır. Dolayısıyla, hazır betonun İzmir ili mülki hudutları dâhilinde 90
talep ve arz yönünden ikamesi mevcut değildir.
Sonuç olarak, arz ve talep ikameleri dikkate alınarak ilgili ürün pazarı “hazır
beton” pazarı olarak belirlenmiştir.
06-90/1142-338
3
I.1.3. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili coğrafi pazarın belirlenmesinde temel etken hazır betonun üretiminden
itibaren yaklaşık iki saat içerisinde, müşteri tarafından teslim alınması ve
tümüyle kalıba yerleştirilmiş olmasıdır.
Rekabet Kurulu’nun konuyla ilgili almış olduğu 3.12.2004 tarih ve 04-77/1109-100
278 sayılı kararında da belirtildiği üzere “hazır beton, çok kısa zamanda
tüketilme zorunluluğu olan, stoklama imkânı bulunmayan, yüksek taşıma
maliyetleri olan ve belirli bir süre sonunda katılaşma sonucu kalite
deformasyonuna uğrayan ve bu sebeple uzun mesafe taşınması mümkün
olmayan bir ürün olup; herhangi bir hazır beton santralinden yaklaşık 50 km.
uzaklığa taşınabilmektedir. Dolayısıyla, bir hazır beton tesisinin etrafında bu
tesise 50 km.’lik bir mesafede bulunan yerleri kapsayan doğal bir ürün pazarı
oluşmaktadır.”
Öte yandan, 50. km’lik mesafe kriteri her durumda geçerli değildir. Bu mesafe,
yol, iklim ve doğal koşullara göre artabilmekte veya azalabilmektedir. Bu 110
noktada, betonun tesiste transmiksere yüklenmesi, tesisten transmikser ile
inşaat sahasına ulaştırılması, müşteri tarafından teslim alınması ve pompa
aracılığıyla kalıba yerleştirilmesinde geçen sürenin hazır betondaki kıvam ve
işlenebilirlik kayıplarının önlenebilmesinde kritik eşik olan iki saatlik sürenin
altında olması gerektiğinin de dikkate alınması gerekmektedir.
Yukarıda verilen bilgiler ışığında ilgili coğrafi pazar şikâyete konu olan
Batıçim’in Salihli Santrali merkez olmak üzere çizilen 50 km. yarıçaplı bir daire
veya transmikserlerin Salihli Santrali’nden iki saat içinde ulaşıp yüklerini
boşaltabilecekleri mesafedeki yerleri içerecek şekilde dikkate alınmıştır.
I.2. Yerinde İnceleme ve Yapılan Tespitler 120
Şikayet konusuna ilişkin olarak raportörlerce İzmir Bayındırlık ve İskân
Müdürlüğü’nde, Gölcük Belediye Başkanlığı’nda, Kiraz Belediye
Başkanlığı’nda, Batıçim’de ve Gürpa Gayrimenkul Pazarlama ve Danışmanlık
Hizmetleri A.Ş.’de (Gürpa) yerinde incelemeler ve yetkililerle görüşmeler
yapılmış ve bunun sonucunda aşağıdaki bilgilere ulaşılmıştır:
I.2.1. İzmir Bayındırlık ve İskân İl Müdürlüğü
İzmir Bayındırlık ve İskân Müdürlüğü’nde yapılan görüşmede özetle;
İzmir Valiliği Afet Yönetim Merkezi’nin 1.1.1998 tarihinde yürürlüğe
giren “Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik1” ve
10.07.2000 tarihinde yürürlüğe giren “595 sayılı Yapı Denetimi 130
Hakkında Kanun Hükmünde Kararname2”ye dayanarak aldığı
“İnşaatlarda hazır beton kullanılmasını zorunluluğunun getirilmesi”
konulu kararı ile İzmir ili mülki hudutları dâhilinde yapılacak inşaatlarda
taşıyıcı sistemin temel, kolon, kiriş ve döşeme elemanlarında hazır
beton dışında beton kullanımının yasaklandığı,
Kendilerine Gölcük Belediyesi’nin belediyelerine en yakın hazır beton
santrali olan Batıçim’e ait Salihli Hazır Beton Santrali’nden ve Kiraz
Belediyesi’nin belediyelerine en yakın hazır beton santrali olan
Batıçim’e ait Tire Hazır Beton Santrali’nden hazır beton temin
1 . (30.11.2006)
2 Anılan KHK 29.6.2001 tarih ve 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun’un 13 üncü maddesi ile
yürürlükten kaldırılmış ve kararname ile getirilen düzenlemeler 4708 sayılı Kanun kapsamına alınmıştır.
06-90/1142-338
4
edilemediğine dair başvuruların ulaştığı, 140
Batıçim’in Gölcük Belediye Başkanlığı’na ve Kiraz Belediye
Başkanlığı’na yazdığı yazılarda; uzun sürelerle taşınan hazır betonun
basınç dayanımında azalma olasılığının fazla olması nedeniyle hazır
beton verilmesinin riskli görüldüğünün bildirildiği,
Hem Batıçim hem de Çimentaş İzmir Çimento Fabrikası Türk A.Ş.
nezdinde özellikle Kiraz ve Gölcük bölgelerinde hazır beton tesisi
kurulup kurulamayacağı hususunda girişimlerde bulunduklarını fakat
firmalardan henüz bir yanıt alamadıkları
ifade edilmiştir.
I.2.2. Gölcük Belediyesi 150
Gölcük Belediyesi’ne yapılan ziyarette Salihli Hazır Beton Tesisi ile Gölcük
arasındaki mesafenin 35,5 km olduğu tespit edilmiş, ayrıca yaklaşık 1200
metre rakımda bulunan Gölcük’e ulaşmak için kullanılan yolun dar, engebeli,
virajlı ve dik yokuşlara sahip olduğu gözlemlenmiştir. Yetkililerle yapılan
görüşmede özetle;
Belediye’ye bağlı Zeytinlik yerleşim yerine Tire’den hazır beton temin
edilebildiğini fakat Gölcük yerleşim yerine en yakın hazır beton santrali
olan Salihli Hazır Beton Santrali’nden hazır beton sağlanmadığı,
Batıçim tarafından 2005 yılı sonuna kadar düzenli olarak, diğer hazır
beton temin edilen bölgelerle benzer koşullarda, hazır beton taleplerinin 160
karşılandığı fakat 2006 yılından itibaren firmanın yolun uzun olması
nedeniyle hazır betonun basınç dayanımının düşmesini gerekçe
göstererek hazır beton temin edilmesini durduğu,
Öte yandan 2006 yılına kadar aynı firma tarafından sağlanan hazır
betonda yapı denetim firmalarının raporlarına göre herhangi bir
sorunun bulunmadığı,
Gölcük’e hazır beton sağlanmaması nedeniyle iki inşaatın yarım
kaldığı, planlanan projelerin gerçekleştirilmesinden vazgeçildiği, bunun
yanısıra iki adet tek katlı inşaatın prefabrik olarak yapılma yoluna
gidildiği, 170
Söz konusu sorunları aşmak üzere kurulması muhtemel bir hazır beton
santrali için belediye tarafından yer tahsis edilmesi kararı alındığı, bu
çerçevede Modern Beton Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Modern Beton) ve
Gürpa’ya teklif götürüldüğü fakat bir sonuç alınamadığı
ifade edilmiştir.
I.2.3. Kiraz Belediyesi
Kiraz Belediyesinde 15.11.2006 tarihinde gerçekleştirilen görüşmede Kiraz
Belediyesi yetkililerince;
2006 yılının Nisan ve Haziran ayları arasında Tire’de bulunan Batı
Beton ve Modern Beton firmalarından mesafenin uzak olması 180
nedeniyle beton kalitesinin düşeceği gerekçe gösterilerek beton
sağlanmadığı,
Valilikçe yapılan girişimler sonucunda Kiraz’a 70 km. mesafedeki
06-90/1142-338
5
Tire’de yerleşik firmalardan Ağustos ayından itibaren hazır beton temin
edilebildiği,
belirtilmiştir.
I.2.4. Batı Anadolu Çimento Sanayi A.Ş.
1966 yılında kurulan Batı Anadolu Çimento A.Ş. (Batıçim), çimento, klinker,
mıcır, hazır beton üretimi, satışı ve ihracatı alanlarında faaliyet
göstermektedir. 190
Batıçim, Ege Bölgesi’nde Batı Beton adı altında yaygın bir hazır beton tesisi
zincirine sahiptir. Batı Beton İzmir ili Aliağa, Bergama, Bornova, Çeşme,
Menemen, Tire, Torbalı, Urla ve Uzundere ilçelerinde; Aydın ili Merkez ve
Söke ilçelerinde; Balıkesir ili Burhaniye ilçesinde; Denizli ili Merkez ilçesinde;
Manisa ili Merkez ve Salihli ilçelerinde ve Muğla ili Dalaman, Fethiye ve
Göcek ilçelerinde faaliyet göstermektedir.
Batıçim’de yapılan görüşmede ve teşebbüsten istenen ve 05.12.2006 tarih ve
8246 sayı ile Kurum kayıtlarına giren yazıda teşebbüs yetkilileri özetle;
Karma suyunda sıcaklıklar nedeniyle oluşan buharlaşma ve
çimentonun su ile birleştirildiği anda başlayan kimyasal reaksiyonların 200
hazır betonun karıştırılması ve nakledilmesi süresince devam ediyor
olması nedeniyle kıvam kaybı oluştuğunu,
Gölcük’e taşıma süresinin uzun olması, yüksek kıvam kaybıyla birlikte,
daha yüksek beton sıcaklığı oluşumuna da neden olduğunu ve
sorunların daha büyük boyutlara ulaşabileceğini,
Çok uzun taşıma süreleri sonucunda oluşan aşırı kıvam ve işlenebilirlik
kayıplarının telafi edilmesinin teslim yerinde su ilave edilerek veya
kimyasal katkı ilave edilerek yapılabildiğini, fakat su ilave edilmesinin
hazır betonun basınç mukavemetini standardının dışına çıkaracak
kadar düşüreceğini ve müşteriye standart dışı hazır beton teslim 210
etmelerinin mümkün olmadığını,
Oluşan işlenebilme ve kıvam kayıplarının telafi edilmesinde kimyasal
katkı ilave edilmesinin de sorunu tamamen çözme anlamına
gelmediğini, çünkü bu katkıların teslim yerinde eklendiğini ve hazır
betona homojen bir biçimde dağılmama olasılığının bulunduğunu ve
bunun da hazır betonu standart dışına çıkaracağını,
Kaybolan kıvamı ve işlenebilirliği tekrar elde etmek için su veya
kimyasal katkı ilave etmenin doğuracağı olumsuzluklar sonucunda
ortaya çıkan riskin büyüklüğünde en önemli etkenin bu malzemelerin
ilave edilmesinde, miktarlar ve yöntemlerin tamamen transmikser 220
şoförünün inisiyatifinde olması olduğunu,
Hazır betonun doğrudan priz geciktiricili katkılarla üretilmesinin de,
uzun taşıma süresinin doğuracağı sorunları çözmesinin söz konusu
olmadığını, çünkü bu katkılar ile prizlenmenin geciktirilebildiğini, fakat
hazır beton karma suyundaki buharlaşma nedeniyle kıvam ve
işlenebilirlik kayıplarının varlıklarını sürdüğünü, bu durumu telafi
etmenin ithal kimyasal maddelerin kullanımıyla mümkün olduğunu fakat
bunun da ek maliyetler getireceğini,
TS 206-1 Beton Standardına tabi olduklarını, bu standarda göre genel
06-90/1142-338
6
olarak taze betona teslim anında herhangi kimyasal katkı veya su ilave 230
edilmesine bazı istisnai haller dışında izin verilmediğini,
Anılan standarda göre, hazır betonun mümkün olduğunca başlangıç
kıvamıyla dökülmesi gerektiğini, ancak özel hallerde katkı veya su ilave
edilebilmesini bazı şartlarda ve sorumluluğu tamamen imalatçıya
yüklenerek izin verilebildiğini,
60 m2’lik iki katlı bir inşaatta kullanılacak toplam tahmini hazır beton
miktarının yaklaşık 60 m3 olduğunu ve bu miktarın en az yedi seferde
döküleceğini, Gölcük ve Bozdağ’ın Salihli’den yaklaşık 35-40 km.
uzaklıkta olduğunu, bir transmikserin söz konusu bölgeye ulaşması,
dökümünü tamamlaması, temizliğinin yapılması ve geriye dönmesinin 240
yolun virajlı ve dik rampalı olması, Salihli santralindeki araç parkının bir
pompa ve altı transmikserden ibaret olmasıyla birlikte dikkate
alındığında en az 3 saat 30 dakika süreceğini, bu nedenle teknik
anlamda ifade edilen sakıncalar dışında Salihli’deki diğer müşterilere
hizmet verememe durumunun ortaya çıktığını,
Gölcük ve Bozdağ mevkilerine göre hazırlanacak hazır betonun (anılan
teknik ve ticari kısıtların bertaraf edilebileceği ve mevcut araç parkının
yeterli olacağı düşünülse bile) (…….….) YTL ek maliyet getireceğini
öne sürmüştür.
I.2.5. Gürpa Gayrimenkul Pazarlama ve Danışmanlık Hizmetleri A.Ş. 250
Gürpa ‘da yapılan görüşmede şirket yetkilisi;
Daha önce Gölcük’e hazır beton tesisi kurmayı planladıklarını, fakat
bölgede Modern Beton, Batı Beton gibi büyük oyuncuların varlığının
kendilerinin rekabet gücünü azaltacağını düşündüklerinden bundan
vazgeçtiklerini,
Zeytinlik’te bir tesisleri bulunması halinde Gölcük’e ürün sağlamanın
kendileri açısından sorun oluşturmayacağını,
Gölcük’te yapılan bir inşaat için inşaat süresince prizlenmeyi önlemek
için birden fazla transmikserin çalışması gerektiğini,
Gölcük’e Salihli’den hazır beton gönderilmesinin herhangi bir işletme 260
açısından yol koşulları ve oraya bağlanacak pompa ve transmikserlerin
sayısı açısından karlı bir ticari faaliyet olmadığını
ifade etmiştir.
I.3. Değerlendirme
Dosya konusu şikâyet, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un
6. maddesi kapsamında değerlendirilebilecek “mal vermeyi reddetme” olgusu
çerçevesinde incelenmesi gereken bir şikâyettir. Dolayısıyla, öncelikle mal
vermeyi reddetme kavramının irdelenmesi gerekmektedir.
I.3.1. Mal Vermeyi Reddetme Kavramı
Avrupa Birliği rekabet hukuku uygulamalarında, pazarda hâkim durumda olan 270
bir işletmenin satış yapmayı reddetmesi ya da satıştan kaçınması, pazarda
rekabeti azaltmak ya da tümüyle ortadan kaldırmak amacına yönelik olduğu
veya bu etkiyi haiz olduğu ölçüde yasaklanmıştır.
06-90/1142-338
7
Bunlara paralel olarak, Rekabet Kurulu 19.10.2004 tarih ve 04-66/949-227
sayılı kararında mal vermeyi kesmenin 4054 sayılı Kanun kapsamındaki
değerlendirmesinde:
“ a. Mal vermeyi reddeden teşebbüsün hâkim durumda olması,
b. Teşebbüsün bazı müşterilere mal satarken bazılarına ürün vermeyi
reddetmesi,
c. Hâkim durumdaki teşebbüsün uzun süre mal vermekte olduğu 280
müşterisine mal vermeyi reddetmesi ve mal vermeyi kesmenin objektif
gerekçelere dayanmaması,
d. Mal vermeyi kesmesinin rekabeti kısıtlayıcı amacı olup olmadığı”
kriterlerinin dikkate alınması gerektiğine hükmetmiştir
I.3.2. Hâkim Durum Tespiti
Bu dosya çerçevesinde Batıçim’in ilgili pazarda hipotetik olarak hâkim
durumda olduğu kabul edilerek mal vermeyi reddetme eyleminin haklı
gerekçelere dayanıp dayanmadığı incelenmiştir.
I.3.3. Mal Vermeyi Reddetme Eylemi
Dosya konusu şikâyette, Batıçim’in 2005 yılı sonuna kadar düzenli olarak 290
Gölcük’e Salihli Hazır Beton Tesisleri’nden hazır beton sağladığı fakat 2006
yılından itibaren “yolun uzun olması sebebiyle hazır betonun basınç
dayanımının düşmesini gerekçe göstererek” mal vermeyi reddettiği tespit
edilmiştir.
I.3.4. Objektif (Haklı) Gerekçenin Varlığı
Mehaz mevzuatta satış yapmanın reddedilmesine ilişkin olaylarda, hâkim
durumun kötüye kullanılması ile uygun ticari sebepleri birbirinden ayırmak için
“haklı gerekçe” kavramı geliştirilmiştir. Eğer, hâkim durumdaki teşebbüs
tarafından gerçekleştirilen eylem haklı bir gerekçeye dayanıyorsa, hâkim
durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilemez. Bu bağlamda, Batıçim 300
tarafından öne sürülen gerekçelerin haklılığı değerlendirilmelidir.
Temelde, Batıçim’in öne sürdüğü gerekçeler teknik ve ekonomik nedenlere
dayanmaktadır. Söz konusu gerekçeler aşağıda incelenmiştir.
I.3.4.1. Teknik Zorluklar
Batıçim’in öne sürdüğü teknik zorluklardan ilki karma suyunda sıcaklıklar
nedeniyle oluşan buharlaşma ve çimentonun su ile birleştirildiği anda
başlayan kimyasal reaksiyonların hazır betonun karıştırılması ve nakledilmesi
süresince devam ediyor olması nedeniyle kıvam kaybı oluştuğu şeklindedir.
Gölcük’e taşıma süresinin uzun olmasının da daha yüksek beton sıcaklığının
oluşumuna neden olduğu öne sürülmektedir. 310
Salihli Hazır Beton Santrali ile Gölcük arasının yaklaşık 35 km. olmasına
rağmen yolun dik yokuşlu, keskin virajlı ve yer yer bozuk olması nedeniyle bir
transmikserin Gölcük’e ulaşması bir saatten fazla sürmektedir. Hazır betonun,
üretiminden itibaren yaklaşık iki saat içerisinde, müşteri tarafından teslim
alınması ve kalıba yerleştirme işlemine başlanması gerekmektedir. Örneğin,
bir inşaata hazır beton sağlanması çerçevesinde, birden fazla transmikserin
de kullanılacağı dikkate alındığında, hazır beton tesisinden ilk olarak çıkacak
olan transmikserin tesise yanaşıp yükleme yapmasının yaklaşık otuz dakika,
06-90/1142-338
8
ürünü inşaat sahasına ulaştırmasının yaklaşık bir saat, ürünün müşteri
tarafından teslim alınıp kalıplara yerleştirilmesinin yaklaşık otuz dakika 320
süreceği varsayılırsa, birinci aracın hemen ardından yüklemeye başlanan
ikinci aracın Gölcük’teki bir inşaat sahasına ulaşması iki saatlik kritik zaman
diliminde ulaşması mümkün olmayacaktır.
Bu duruma karşın alternatifler üretilebilir: Bunlardan ilki teslim yerinde hazır
betona prizlenmeyi geciktirici kimyasal katkı maddeleri eklemektir. Batıçim,
kimyasal katkı eklemenin sorunu tamamen çözme anlamına gelmediğini,
çünkü bu katkıların teslim yerinde eklendiğini ve hazır betona homojen bir
biçimde dağılmama olasılığının bulunduğunu ve bunun da hazır betonu
standart dışına getireceğini öne sürmektedir. Diğer bir alternatif ise, teslim
yerinde su ilave edilmesidir. Buna göre, beton harcı su katılmadan santralde 330
hazırlanacak ve teslim yerinde su eklenerek hazır beton elde edilecektir.
Bu iki alternatif aşağıdaki nedenlerle uygulama alanı bulamamaktadır: İlk
olarak, hazır betonu, şantiyede el ile ya da betoniyer ile karıştırılarak
hazırlanan betondan ayıran temel unsurun, hazır betonun modern tesislerde,
bilgisayar kontrolüyle üretildiği gerçeğidir. Dolayısıyla, her iki alternatifte de
inisiyatif firmadan çıkmakta ve transmikser şoförü ve müşterilere geçmekte ve
böylece karışımın kontrollü hazırlanması olasılığı ortadan kalkmaktadır.
Bunun dışında, teslim yerinde su ilave edilmesinin betonun basınç
mukavemetini düşürmesi ve katkı maddesi eklenmesinin teslim yerinde
gerçekleştirilmesi nedeniyle hazır betona homojen bir biçimde dağılmama 340
olasılığının bulunması her iki alternatifte de hazır betonu standart dışına
çıkarma olasılığını ortaya çıkarmaktadır. Batıçim’in, TS 206-1 Beton
Standardına tabi olduğu ve bu standarda göre genel olarak taze betona teslim
anında herhangi kimyasal katkı veya su ilave edilmesine bazı istisnai haller
dışında izin verilmediği göz önünde bulundurulduğunda, iki alternatifin de
firma açısından teknik olarak uygun olmadığı ortaya çıkmaktadır. Bu noktada,
standart dışı hazır betonun sorumluluğunun üretici firmada olduğunun ve
bununla ilgili dökülen betonun kırılarak kaldırılmasını da içeren önlemlerin
üretici tarafından gerçekleştirilmesi gerektiğinin belirtilmesi gerekmektedir.
Son olarak, teşebbüs kimyasal maddelerin ithal edildiğini, bunun fazladan 350
maliyet doğurarak ürünün fiyatını artıracağını belirtmekte ve tüketicilerin bu ek
maliyeti karşılamakta isteksiz olacağını öne sürmektedir.
I.3.4.2. Ekonomik Nedenler
60 m2’lik iki katlı bir inşaatta kullanılacak toplam tahmini hazır beton miktarı
yaklaşık 60 m3‘tür. Bu miktar, bir hazır beton santralinin günlük kapasitesinin
yaklaşık %30’una isabet etmektedir. Gölcük’ün Salihli’den yaklaşık 35 km.
uzaklıkta olduğu, bir transmikserin söz konusu bölgeye ulaşması, dökümünü
tamamlaması, temizliğinin yapılması ve geriye dönmesinin yolun virajlı ve dik
rampalı olması, Salihli santralindeki araç parkının bir pompa ve altı
transmikserden oluşmasıyla birlikte dikkate alındığında en az 3 saat 30 dakika 360
süreceği ve bu nedenle belirtilen inşaata hazır betonun en az yedi seferde
ulaştırılabileceği öne sürülmektedir. Buna göre, Gölcük’te belirtilen bir inşaat
için tüm makine parkının bir gün boyunca Gölcük’e tahsis edilmesi
gerekmektedir. Daha yakın mesafede, daha kârlı, daha yüksek kapasite
kullanım oranı sağlayan ve teknik açıdan daha az riskli şantiyelerin var olması
herhangi bir ekonomik birimin rasyonel hareket edeceği gerçeği çerçevesinde
düşünüldüğünde, Batıçim’in Gölcük’e mal vermemesi rasyonel bir davranış
06-90/1142-338
9
olarak değerlendirilebilir.
I.3.5. Rekabeti Kısıtlayıcı Amaç
Yapılan incelemeler çerçevesinde, teşebbüsün rekabeti kısıtlayıcı bir amacı 370
olduğuna dair herhangi bir bulguya ulaşılamamıştır.
I.3.6. 4054 sayılı Kanun’un 6. Maddesi Açısından Değerlendirme
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler ışığında; Batıçim’in Salihli
Santrali merkez olmak üzere çizilen 50 km. yarıçaplı bir daire veya Salihli
Santrali’ne iki saat mesafedeki yerlerde hazır beton pazarında hâkim durumda
olduğu varsayılmış ve şikâyete konu olan mal vermeyi reddetme eyleminin
teknik ve ekonomik yönden haklı gerekçelere dayandığı ve rekabeti kısıtlayıcı
bir amaç taşımadığı anlaşıldığından, hâkim durumun kötüye kullanılmasının
söz konusu olmadığı anlaşılmıştır.
J. SONUÇ 380
Batı Anadolu Çimento A.Ş. hakkında iddia konularına yönelik olarak
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikâyetin reddine usul yönünden
OYÇOKLUĞU ile, esas yönünden OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
(Rekabet Kurulu’nun 14.12.2006 tarih ve 06-90/1142-338 sayılı Kararı)
KARŞI OY GEREKÇESİ
5538 sayılı Kanun’un 13. maddesiyle (Geçici Madde 5) Başkan’a
verilen sıra ile toplantıya bir üyenin iştirak ettirilmemesi yetkisi, Kanun’da
nesnel bir ölçüte atıf yapılmadan, yöntem ve kriter belirlenmeden
düzenlenmiştir. Öte yandan, Kurul Başkanı ve İkinci Başkan dahil, hepsi
Rekabet Kurulu Üyesi olarak atanmış üyelerin, Başkanca belirlenen bir
düzenleme ile Kurul toplantılarına iştirak ettirilmemesi amacıyla sıranın kura
çekilerek belirlenmesi yönteminde, Başkan’ın, kendisini kuraya iştirak
ettirmemesi; hem 4054 sayılı Kanun, hem de 5538 sayılı Kanun’un
öngörmediği Geçici Madde-5’te hükmedilmeyen, dayanağı bulunmayan;
subjektif, hukuka aykırı, istisnailik sonucunu yaratan ve geçici madde
düzenlemesindeki nesnel ölçüt eksikliğini açıkça ortaya koyan bir
uygulamadır. Bu nedenlerle usul yönünden karşı oy kullanıyoruz.
Rıfkı ÜNAL Süreyya ÇAKIN
Kurul Üyesi Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy