Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2003-3-146 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 04-30/350-86
Karar Tarihi : 29.4.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : A.Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Murat GENCER,
Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç
ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER: Orçun SENYÜCEL, Bedia Sanem ŞİMŞEK
B. BİLDİRİMDE
BULUNAN : BBA Beymen Boğaziçi Alboy Mağazacılık Tekstil Sanayi
ve Ticaret A.Ş.
Temsilcisi: Prof. Dr. Arif ESİN
Akaretler Sıraevleri S. Seba Caddesi No: 35
Beşiktaş / İstanbul
D. TARAFLAR : BBA Beymen Boğaziçi Alboy Mağazacılık Tekstil Sanayi
ve Ticaret A.Ş.
Büyükdere Cad. Noramin İş Merkezi No: 55
Maslak / İstanbul
BBA Beymen Boğaziçi Alboy Mağazacılık Tekstil Sanayi
ve Ticaret A.Ş.’nin Bayileri
E. DOSYA KONUSU: BBA Beymen Boğaziçi Alboy Mağazacılık Tekstil San.
ve Tic. A.Ş. ile bayileri arasında imzalanan “Bayilik Sözleşmesi”ne menfi
tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 9.7.2003 tarih, 3099 sayı ile giren ve
en son 5.4.2004 tarih, 1726 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine,
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 5. ve 8. maddeleri ile
1997/2 sayılı Anlaşmaların, Uyumlu Eylemler ve Teşebbüs Birliği Kararlarının
Kanun’un 10. Maddesine Göre Bildirimin Usul ve Esasları Hakkında Rekabet
Kurulu Tebliği’nin ilgili hükümleri kapsamında yapılan inceleme sonucu
düzenlenen 19.4.2004 tarih ve 2003-3-146/MM-04-OS sayılı Muafiyet Ön
İnceleme Raporu 26.4.2004 tarih ve REK.0.07.00.00/95 sayılı Başkanlık
Önergesi ile 04-30 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
04-30/350-86
2
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ :İlgili raporda; BBA Beymen Boğaziçi Alboy
Mağazacılık Tekstil San. ve Tic. A.Ş.’nin (BBA Beymen A.Ş.), “Limon” markalı
ürünlerin dağıtımını yapmak üzere bayi niteliğindeki teşebbüslerle imzaladığı
Bayilik Sözleşmesi’nin, 2002/2 Sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlandığı ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
1997/1 sayılı "Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ"in 4. maddesine göre, belirli bir ürün ve onunla
yüksek ikame edilebilirliği olan diğer ürünlerden oluşan pazarlar ilgili ürün
pazarını oluşturmaktadır. Bir ürünün diğer bir ürünle aynı pazarda yer alabilmesi
için bu ürünlerin tüketici gözünde nitelikleri, kullanım amaçları ve fiyatları
bakımından benzer olmaları gerekmektedir.
Bildirimde bulunan taraf olan BBA Beymen A.Ş., tekstil ürünleri ve aksesuarları
üretimi ve pazarlanması ile iştigal etmektedir. En geniş anlamda tekstil sektörü
hazır giyim, dokuma ve ev tekstili gibi birçok alt segmenti bünyesinde
barındırmakta, BBA Beymen A.Ş. ise hazır giyim alt segmentinde faaliyette
bulunmaktadır. Bu noktada, çeşitli hazır giyim ürünleri arasında tüketici
açısından ayırıcı kullanım amaçlarının varlığından söz edilebilse dahi, işbu dosya
kapsamında ilgili ürün pazarının belirlenmesinde arz ikamesinin büyük rol
oynamaktadır. Şöyle ki; hazır giyim sektöründe faaliyette bulunan teşebbüsler
açısından, belirli bir giyim türünden diğerine geçişte önemli oranda yatırım
gerekliliğinin bulunmaması ve dolayısıyla ciddi bir risk alınmaması, nispi
fiyatlardaki küçük ve geçici değişiklikler sonucunda teşebbüslerin üretimlerini
kısa sürede diğer giyim türlerine kaydırabilmeleri sonucunu doğurmaktadır.
Dolayısıyla, genel olarak tekstil sektörünün de tipik bir özelliğini teşkil eden söz
konusu üretim esnekliği, çeşitli hazır giyim ürünlerinin aynı pazar içinde
değerlendirilmesini mümkün kılmaktadır.
Bu hususlara ek olarak, Bayilik Sözleşmesi’nin “Limon” markalı hazır giyim
ürünlerinin dağıtımı ile ilgili olduğu göz önüne alınmış, incelemeye konu olan
dosya açısından ilgili ürün pazarı “hazır giyim ürünleri pazarı” olarak tespit
edilmiştir.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Bayilik Sözleşmesi’ne konu olan ürünlerin tüm Türkiye'ye dağıtımının yapılması
ve çeşitli bölgeler bazında rekabet koşullarında farklılıkların bulunmaması
04-30/350-86
3
nedeniyle ilgili coğrafi pazar olarak “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak
belirlenmiştir.
H.2. Taraflar
H.2.1. BBA Beymen A.Ş.
Boyner Holding A.Ş. grubu içinde yer alan BBA Beymen A.Ş. kozmetik, tekstil
ürünleri ve aksesuarları üretimi ve pazarlaması, kumaş ve ayakkabıcılık
alanlarında faaliyet göstermektedir.
Genel olarak tekstil ürünleri ve aksesuarları, kumaş ve ayakkabı ticareti, mobilya,
kozmetik ürünleri, perakende mağazacılık alanında faaliyet gösteren Boyner
Holding'in bu alanlarda faaliyet gösteren BBA Beymen A.Ş. dışındaki diğer bağlı
şirketleri Altınyıldız Mensucat ve Konfeksiyon Fabrikaları A.Ş. ile Çarşı Büyük
Mağzacılık A.Ş.' dir.
H.2.2. Bayiler
Anlaşmanın diğer tarafında BBA Beymen A.Ş.'nin temsilcisi olduğu ve/veya yine
bu firma tarafından üretilen “Limon” markalı ürünlerin perakende satışını yapmak
üzere görevlendirilecek ve bildirim konusu sözleşmede "Bayi" olarak
nitelendirilen teşebbüsler bulunmaktadır. Dolayısıyla bu bayilerin faaliyet alanını,
ilgili ürünlerin pazar içinde yeniden satışı oluşturmaktadır.
H.3.Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi
Menfi tespit/ muafiyet talebine konu olan Bayilik Sözleşmesi, BBA Beymen A.Ş.
tarafından “Limon” markalı tekstil ürünleri ile diğer giyim ürünleri ve
aksesuarlarının mağazada yeniden satışı amacıyla bayiye tedarikine ve bayi
tarafından mağazada müşterilere perakende olarak satılmasına ilişkin hüküm ve
şartları düzenlemektedir.
Bununla birlikte Sözleşme’de, sağlayıcı tarafından tedarik edilecek ürünlerin
münhasıran yeniden satışını gerçekleştirecek olan bayilerin ticaret özgürlüklerini
kısıtlayan çeşitli düzenlemeler mevcuttur. Nitekim Sözleşme’nin ilgili hükümlerine
aşağıda yer verilmiştir:
“Madde 2.2. Şirket, Bayi’nin satışlarını ve tüketici ihtiyaçlarını gözeterek her Yaz
ve Kış Sezonundan önce Bayi tarafından alınması gereken asgari Emtea toplam
adet/tutarlarını belirler. Bayi, Şirket’in bildireceği asgari adet/tutardaki Emtea’yı
almayı kabul etmiştir.”
04-30/350-86
4
“Madde 3.1. Bayi Sözleşme konusu Emtea’yı Şirket’in yazılı iznini almaksızın
Mağaza dışında satamaz.”
“Madde 3.2. Bayi her Kış/Yaz Sezonu’nda ve belirleyeceği indirim dönemlerinde
aynı/benzer hal-koşullardaki bayiler arasında ve tüketiciler nezdinde uygulama
bütünlüğü sağlanmasını temin amacı ile Emtea için satış fiyatları önerebilir.”
“Madde 7.1. Bayi, Şirket tarafından üretilecek veya ürettirilecek Emtea’yı imal
edemez ve ettiremez.
Şirketçe aksi yazılı olarak bildirilmediği takdirde, Bayi Mağaza'da Sözleşme
konusu Emtea dışında hiçbir emtea satamaz, teşhir edemez, tanıtamaz,
pazarlayamaz ve benzeri herhangi bir teşebbüste bulunamaz. İşbu hüküm
Sözleşme yürürlüğe girdiği tarihten itibaren beş yıl süre ile uygulanır; Mağaza
Şirket veya bir başka Boyner Grubu şirketince kiralanıp Bayi'nin istifadesine
verilmiş ise bu durum devam ettiği sürece hükmün tatbikine de devam olunur.”
“Madde 11.6. ...Marka(lar), KMM1 sistemi ve uygulama esaslarının korunması
için zorunluluk arzettiğinden Bayi Sözleşme'nin sona ermesinden itibaren 6 ay
süre ile Mağaza'da doğrudan ya da dolaylı olarak tüketici bakımından Emtea'ya
eşdeğer sayılan ürünleri imal etmeyecek, ettirmeyecek, tanıtmayacak, toptan
veya perakende olarak satmayacak ve herhangi bir suretle pazarlamayacaktır.”
Yukarıda yer verilen madde hükümleri nedeniyle, bildirim konusu sözleşme menfi
tespit belgesi alabilecek nitelikte değildir. Bu noktadan hareketle sözleşme 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde görülmüş ve aynı yasanın 5. maddesi
doğrultusunda bireysel muafiyet incelemesine tabi tutulmuştur.
H.3.2. Muafiyet Değerlendirmesi
Bildirime konu olan Bayilik Sözleşmesi’nin,
- iki teşebbüs arasında yapılması,
- tarafların herbirinin anlaşmanın amaçları bakımından üretim ya da dağıtım
zincirinin farklı bir seviyesinde faaliyet gösteriyor olmaları,
- taraflarının (sağlayıcı ve alıcı) hangi koşullar altında mal ve hizmetlerin
alımını, satımını ve yeniden satımını yapacaklarını düzenlemesi
sebebiyle 2002/2 sayılı “Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”nin
“Kapsam” başlıklı 2. maddesi bağlamında “dikey anlaşma” niteliğini haizdir.
Sözleşmenin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirilip
1 KMM, Bayilik Sözleşmesi’nin Tanımlar başlığı altında “Şirketçe uzun yılların deneyimi ve birikimi ile
oluşturulan, tüketicilerce genel kabul-beğeni görmüş, bu Sözleşme’nin akdedildiği tarihte cari bir kısım temel
esasları ekte belirlenmiş Koşulsuz Müşteri Mutluluğu sistemi” şeklinde açıklanmıştır.
04-30/350-86
5
değerlendirilemeyeceği noktasında değinilen önemli hususlara aşağıda yer
verilmiştir.
H.3.2.1. Rekabet Etmeme Yükümlülüğü
H.3.1. No’lu bölümde belirtildiği üzere, Bayilik Sözleşmesi’nin 7.1. maddesi,
rekabet etmeme yükümlülüğünü düzenlemekte ve anılan madde hükmünde bu
yükümlülüğün Sözleşme’nin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren beş yıl süre ile
uygulanacağını ifade edilmektedir.
Alıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün belirsiz süreli yahut beş yıldan
fazla olması, bu yükümlülüğün grup muafiyeti kapsamının dışında kalmasına
neden olmaktadır. Ancak Bayilik Sözleşmesi’nin 7.1. maddesi ile rekabet
yasağının beş yıl ile sınırlandırılmış olması sebebiyle, ilgili düzenleme 2002/2
sayılı Tebliğ ile uyumludur. Buna ek olarak, Sözleşme’nin 10.1. maddesinde
sözleşme süresinin 2 yıl olduğu, taraflarca feshedilmediği taktirde birer yıllık
sürelerle uzayacağı, ancak 7.1. maddesinin 2. paragrafının (bayilere getirilen 5
yıllık rekabet etmeme yasağının) saklı olduğu ifade edilmiştir. Dolayısıyla
anlaşma, taraflarca fesh edilmemesi durumunda, beş yıldan daha uzun bir süre
zarfınca uygulanabilme imkanına sahip iken, 7.1. maddesinin saklı tutulması,
rekabet etmeme yükümlülüğünün süresinin beş yıl ile sınırlı kalmasını ve bu
sürenin zımnen uzamamasını temin etmektedir.
Sözleşme’nin 7.1. maddesinin devamındaki “Mağaza Şirket veya bir başka
Boyner Grubu şirketince kiralanıp Bayi'nin istifadesine verilmiş ise bu durum
devam ettiği sürece hükmün tatbikine devam olunur.” şeklindeki düzenleme de
Tebliğ’in 5(a) bendinin üçüncü paragrafı uyarınca, alıcının anlaşmaya dayalı
faaliyetlerini yürütürken kullanacağı tesis sağlayıcıya aitse ya da tesis alıcıya,
sağlayıcının, alıcı ile bağlantısı olmayan üçüncü bir kişiden elde ettiği ayni veya
şahsi bir kullanım hakkı çerçevesinde veriliyorsa, söz konusu tesisi kullandığı
süre boyunca alıcıya rekabet etmeme yükümlülüğü getirilebilmesine imkan
tanınması sebebiyle Tebliğ’in izin verdiği sınırlamalar arasındadır.
Sözleşme’nin 11.6. maddesinin 2. bendi ile alıcıya Sözleşme’nin sona
ermesinden itibaren altı ay süre ile rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmektedir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 5(b) maddesinin ilk paragrafında; anlaşmanın sona
ermesinden sonraki döneme ilişkin olarak alıcıya getirilen rekabet etmeme
yükümlülüğü grup muafiyeti kapsamı dışında tutulmasına rağmen, aynı
maddenin ikinci paragrafında istisnai bir durumdan bahsedilmiştir. Buna göre,
yasaklamanın
i. anlaşma konusu mal ya da hizmetlerle rekabet eden mal ve hizmetlere
ilişkin olması,
ii. anlaşma süresince alıcının faaliyette bulunduğu tesis ya da arazi ile
sınırlı olması,
04-30/350-86
6
iii. sağlayıcı tarafından alıcıya devredilen know-how’ı korumak için
zorunlu olması
koşullarını birlikte sağlaması durumunda anlaşmanın sona ermesinden itibaren
bir yıllık rekabet yasağına izin verilmektedir.
Bayilik Sözleşmesi’nin 11.6. maddesinin yukarıdaki koşulların ilk ikisini yerine
getirdiği görülmekte, bununla birlikte alıcıya know-how devredilmesi hususunun
irdelenmesi gerekmektedir.
KMM (Koşulsuz Müşteri Memnuniyeti) adıyla anılan sisteme ilişkin olarak,
Sözleşme’nin "Yorum ve Temel Hükümler" başlıklı bölümünün 5. maddesinde
“KMM sistemi ve uygulama esasları niteliğindedir ve içeriğindeki
bilgiler üzerinde her türlü tasarruf hakkı-yetkisi münhasıran Şirket’e aittir; Bayi
Şirketçe sağlanan bilgileri Sözleşme ve Şirket’in bildirimleri çerçevesinde
kullanır.” denilmekte ve 11.6. maddede de Sözleşme sonrası getirilen rekabet
yasağının, Marka(lar), KMM sistemi ve uygulama esaslarının korunması için
zorunluluk olduğu belirtilmektedir.
BBA Beymen A.Ş.’nin deneyim ve birikimleri sonucu oluşmuş, genel kabul ve
beğeni görmüş bilgiler bütünü olarak tanımlanan KMM sistemi ve uygulama
esaslarına yönelik değerlendirmenin 2002/2 sayılı Tebliğ’de yer alan ve know-
how’ın “gizlilik”, “esaslılık”, ve “belirlenmiş olma” nitelikleri paralelinde yapılması
gerekmektedir. Bu noktada, anılan sistem dahilinde, bayilere aktarılan bilgilere
erişebilmenin kural olarak mümkün olmadığı ve sadece anlaşma tarafları
arasında kaldığı anlaşılmaktadır. Nitekim, Sözleşme’nin 8.5. maddesi ile bayiye
KMM esaslarını gizli tutma ve üçüncü kişilere açıklamama yükümlülüğü getirildiği
görülmektedir.
Esaslılık niteliği hakkında, BBA Beymen A.Ş. tarafından, belirli bir marka imajı ve
bilinirliği olan ürünlerin tüketiciye sunuş şekillerinin belli kalite standartları
çerçevesinde gerçekleşmesinin gerektiği, bu bilgilerin bilinmemesinin ise marka
imajını ve ürünlere ilişkin standartları zedeleyebileceği ifade edilmiştir.
Son olarak, KMM sistemi çerçevesinde know-how olarak değerlendirilen bilgi ve
tecrübelerin, ürün satışı ve müşteriye verilen hizmetlere ilişkin usuller, satış
mağazaları organizasyonu, mağaza dekorasyonu, vitrin tanzimi, satış
personelinin eğitimi, halkla ilişkiler gibi unsurlarla çerçevelenmiş olması ve bu
unsurların, sağlayıcı tarafından direktifler yahut satış eğitimleri vasıtasıyla bayiye
aktarılıyor olması nedeniyle “belirlenmiş” olduğunu ileri sürmek mümkündür.
Bu açıklamalar çerçevesinde, bayiye Sözleşme’nin sona ermesinde sonraki altı
ay için getirilen rekabet etmeme yükümlüğünün, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5(b)
bendinin 2. paragrafında yer verilen şartları taşıdığı kanaatine varılmıştır.
04-30/350-86
7
H.3.2.2. Seçici Dağıtım Sistemi Hususu
Bildirim Formu’nun 2.1.3. maddesinde ilgili Bayilik Sözleşmesi’nde, ürünün
kaliteye ilişkin niteliğinin bir gereği olarak, seçici dağıtım sisteminin benimsendiği
belirtilmektedir. Ancak, yine Bildirim formu’nda, Sözleşme’nin, seçici dağıtım
sistemine yönelik olduğu belirtilerek işaret edilen hükümlerinin (“Yorum ve Temel
Hükümler” başlıklı bölümün 3. ve 4. maddeleri) bu amaca hizmet etmediği
anlaşılmıştır.
2002/2 sayılı Tebliğ'in "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde seçici dağıtım
sisteminin tanımı yapılmıştır. Bu tanımın,
sağlayıcının, anlaşma konusu malları veya hizmetleri sadece belirlenmiş
kriterlere dayanarak seçtiği dağıtıcılara doğrudan ya da dolaylı olarak
satmayı taahhüt ettiği,
bu dağıtıcıların da söz konusu malları veya hizmetleri yetkilendirilmemiş
dağıtıcılara satmamayı taahhüt ettiği
bir dağıtım sistemi olarak iki unsurdan oluştuğu görülmektedir.
Yukarıda görüldüğü üzere, seçici dağıtım sisteminin asli unsurlarından biri,
bayilerin ürünleri yetkili bayileri dışındaki üçüncü şahıslara satmamalarına
ilişkindir. Ancak söz konusu yükümlülüğün, “Limon” markalı ürünlerin dağıtımına
ilişkin Sözleşme’de yer almadığı görülmektedir. Dolayısıyla, BBA Beymen
A.Ş.’nin bayilerini belirli kriterler doğrultusunda seçtiği kabul edilse dahi, bayinin
yetkilendirilmiş kişiler dışındaki üçüncü şahıslara satış yapamayacağına ilişkin
hükmün yokluğu, Sözleşme ile getirilmeye çalışılan sistemin “seçici dağıtım”
sistemi olarak adlandırılmasını olanaksız kılmaktadır.
Bu durumun sonucu olarak, Sözleşme’nin 2.2. maddesindeki “Şirket, Bayi’nin
satışlarını ve tüketici ihtiyaçlarını gözeterek her Yaz ve Kış Sezonu'ndan önce
Bayi tarafından alınması gereken asgari Emtea toplam adet//tutarlarını belirler.
Bayi, Şirketin bildireceği asgari adet/tutardaki Emtea’yı almayı kabul etmiştir.”
şeklindeki hükmün, seçici dağıtım sistemi bünyesindeki üyelerin kendi
aralarındaki alım satımları engelleyici nitelikte değerlendirilmesi de söz konusu
olmayacaktır. Nitekim, bu hüküm Sözleşme’ye konu olan ürünleri kapsayan tipik
bir tek elden satın alma yükümlülüğüdür ve 2002/2 sayılı Tebliğ’e aykırılık
içermemektedir.
Son olarak, Bayilik Sözleşmesi’nin 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesindeki
yasaklamadan aynı Kanun'un 5. maddesi uyarınca grup olarak muaf
tutulabilmesi için, tavsiye fiyatı içeren 3.2. maddesi de dahil olmak üzere, diğer
hükümlerinin 2002/2 sayılı Tebliğ’de belirtilen koşulları taşıdığı tespit edilmiştir.
04-30/350-86
8
İ. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
BBA Beymen Boğaziçi Alboy Mağazacılık Tekstil San. ve Tic. A.Ş.’nin “Limon”
markalı ürünlerin dağıtımını yapmak üzere bayi niteliğindeki teşebbüslerle
imzaladığı “Bayilik Sözleşmesi”nin, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına,
OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
9
Rekabet Kurulu’nun 29.4.2004 Gün ve 04-30/350-86 Sayılı Karar’ına
KARŞI OY GEREKÇESİ
İncelenen anlaşmanın 3.2. maddesinde yer verilen,
“Şirket her Kış/Yaz Sezonu’nda ve belirleyeceği indirim dönemlerinde
aynı/benzer hal/koşullardaki bayiler arasında ve tüketiciler nezdinde uygulama
bütünlüğü sağlanmasını temin amacı ile Emtea için satış fiyatları önerebilir”
hükmü, her ne kadar önerilecek fiyatlardan söz ediyorsa da, tüketiciler nezdinde
uygulama bütünlüğü sağlamak gibi bir gerekçe karşısında, sağlayıcı ile iyi
ilişkilerini korumak isteyen bayilerin bunu bir direktif olarak algılamaları ve
sonuçta 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4.maddesi 1.fıkra (a) bendinde ifadesini bulan
türden, bir baskı/teşvik sonucu sabit satış fiyatına dönüşme haline örnek bir
eylemin oluşması kaçınılmaz gözükmektedir.
Bu nedenle, incelenen anlaşmanın mevcut haliyle herhangi bir
muafiyetten yararlanmasını mümkün görmediğimden, Rekabet Kurulu’nun
başlıkta anılan kararına katılma olanağı bulamadım.
Murat GENCER
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy