1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya No : D3/T.E./-99/12 (MENFİ TESPİT/ MUAFİYET)
Karar No : 99-53/575-362
Karar Tarihi: 22.11.1999
Toplantıya Katılan
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU,
Üyeler : Dr. Kemal EROL, Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU,
İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
Bildirimde Bulunan: Sezginler Gıda San. ve Tic. A.Ş.
Vekilleri Av. Erhan B. Selek, Av. Onur Gülergin
İnönü Cad. No: 69/71 K:8 D: 15 80090 Gümüşsuyu İSTANBUL
Taraflar: - Benckiser Temizlik Malzemesi San. ve Tic. A.Ş.
Mete Cad. Necip Akar İşhanı No: 34/3 Taksim İSTANBUL
- Sezginler Gıda San. ve Ticaret A.Ş.
Kazlıçeşme Mah. 10. Yıl Cad. Belgrad Kapı Shell Yanı Zeytinburnu
İSTANBUL
Dosya Konusu: Benckiser Temizlik Malzemesi San. ve Tic. A.Ş. ile Sezginler
Gıda San. ve Tic. A.Ş. arasında akdedilmiş olan distribütörlük sözleşmesine
menfi tespit/muafiyet verilmesine ilişkin talep.
Raportörlerin Görüşü: İlgili başvurudaki sözleşmenin tek elden dağıtım anlaşması
niteliğinde olduğu; bu tür anlaşmaların münhasır bölge, rakip malları dağıtmama gibi
rekabet sınırlamaları içerdikleri dikkate alındığında menfi tespit belgesi
verilemeyeceği;
Sözleşmenin Kanun’un 5 inci maddesinde belirtilen şartların tamamını
sağlamamasından dolayı muafiyet almasının mümkün olmadığı;
Sözleşmede yer alan ve soruşturma döneminde tespit edilen uygulamaların,
Kanun’un m.16/son fıkrası anlamında açık ihlal olması nedeniyle m.16/II fıkrası
uyarınca para cezası uygulanması gerektiğine ilişkin 25.03.1999 tarih ve SR/99-2
sayılı Soruşturma Raporunun 131 ve 132 nci sayfalarında yer alan hususların
dikkate alınması gerektiği;
2 REKABET KURUMU
Sözleşmenin değiştirilen hali ile 1997/3 sayılı Tek Elden Dağıtım
Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında olduğu düşünülmektedir.
DEĞERLENDİRME
Benckiser Temizlik Malzemesi Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile Sezginler Gıda
Sanayi ve Ticaret A.Ş. arasında akdedilen distribütörlük anlaşmasına menfi
tespit/muafiyet verilmesi talebiyle 05.05.1998 tarih ve 1157 sayı ile Kurum kayıtlarına
intikal eden bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 5
ve 8 inci maddeleri ile 1997/3 sayılı Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca, Raportörler Tarkan ERDOĞAN ve
Pelin UYANIK tarafından yapılan inceleme sonucu düzenlenen 04.11.1999 tarih,
D3/T.E.-99/12 sayılı Muafiyet Öninceleme Raporu’nu içeren 17.11.1999 tarih,
REK.0.007.00.00/109 sayılı Başkanlık Önergesi, 22.11.1999 tarih ve 99-53 sayılı
Kurul toplantısında ele alınmıştır.
02.07.1998 tarih ve 98-72 sayılı Kurul toplantısında, sürmekte olan
önaraştırma ya da soruşturma konusu olan anlaşma, uyumlu eylem ya da kararlara
ilişkin muafiyet/menfi tespit başvurularının yürüyen mevcut dosyaları ile birleştirilerek
değerlendirilmesine karar verilmiştir. Buna bağlı olarak, bu dosyanın konusu
sözleşme de, 26.03.1998 tarih ve 98-59/436-57 sayılı Kurul Kararı uyarınca
yürütülen Soruşturma ile birlikte değerlendirilmiştir.
Sezginler Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından yapılan başvuruda, taraflar
arasında akdedilen distribütörlük anlaşması için muafiyet talebinde bulunulmuş;
daha sonra Kurum kayıtlarına 31.05.1999 tarih ve 1655 sayı ile intikal eden yazı ile
müracaatlarına başvuru sırasında sehven dahil edilmeyen menfi tespit
başvurusunun da değerlendirmeye alınması bakımından adıgeçen şirket tarafından
gerekli başvuru yapılmıştır. Bu nedenle anlaşma hem menfi tespit, hem de muafiyet
yönüyle değerlendirilmiştir. Ayrıca Benckiser Temizlik Malzemesi Sanayi ve Ticaret
A.Ş.’nin haklarında yürütülen soruşturma çerçevesinde Kurumumuza 25.05.1999
tarih ve 1598 sayı ile intikal eden ikinci yazılı savunmasının ekinde sözleşmenin
değiştirilmesi amacıyla düzenlenen protokol örneği gönderilmiştir.
Dosya mevcudu bilgilerden anlaşıldığı üzere, ilgili pazar Türkiye Cumhuriyeti
sınırları dahilinde temizlik ürünleri pazarı olarak tespit edilmiş, öncelikle menfi tespit
başvurusu değerlendirilmiştir. Sözkonusu distribütörlük sözleşmesinin tek elden
dağıtım anlaşması niteliğinde olduğu; bu tür anlaşmaların münhasır bölge, rakip
malları dağıtmama gibi rekabet sınırlamaları içerdikleri dikkate alındığında menfi
tespit belgesi verilemeyeceği sonucuna ulaşılmış; anlaşmanın 1997/3 sayılı Tebliğ
çerçevesinde değerlendirilmesine geçilmiştir.
Distribütörlük sözleşmesinin 12 nci maddesinde öngörülen, “Tüketiciye ve
piyasaya uygulanacak satış fiyatlarını tayin etmek hakkı sadece Benckiser’e aittir.
Distribütör fiyatlar hakkında Benckiser’e tavsiye ve tenkitlerini bildirebilir, fakat
Benckiser’in tayin ettiği fiyatları hiçbir zaman reddetme ve değiştirme hakkına sahip
olamaz.” şeklindeki hüküm, distribütörün satış fiyatının ve perakendecinin satış
3 REKABET KURUMU
fiyatının (KDV Dahil Tüketici Fiyatı) belirlenmesini düzenlemekte, perakende satış
yapan noktalar ve özellikle distribütörler (Sezginler A.Ş’nin kendi distribütörleri)
satışını yaptıkları ürünün fiyatına kendileri serbestçe karar verememektedirler. 12 nci
madde nedeniyle distribütörlük sözleşmesi 1997/3 sayılı Grup Muafiyeti Tebliğinden
yararlanamamaktadır.
İlgili sözleşme, grup muafiyetinden yararlanamadığı için 4054 sayılı Kanun’un
5 inci maddesinde yer alan dört koşul çerçevesinde bireysel muafiyet
değerlendirmesi yapılmıştır.
Distribütörlük sisteminde distribütör kendisine tahsis edilen münhasır bölgede
satış ve pazarlama faaliyetlerine yoğunlaşabilmekte ve dağıtım kanalları
rasyonelleşmektedir. Sistemin işleyişi, tüketicinin talebinin zamanında
karşılanabilmesine, gereksiz stok bulundurulmamasına neden olmakta ve bunların
sonucunda maliyetler düşmekte ve gelirin artmasıyla birlikte yatırımlar da
artmaktadır. Dolayısıyla sözleşme, Kanun’un 5 inci maddesinin (a) bendi anlamında
yararlı sonuçlar doğurmaktadır.
Dağıtım sistemiyle birlikte tüketicinin de yararlandığı sonuçlar oluşmaktadır.
Sistemde mallar tüketiciye daha sağlıklı koşullarda ve hızlı bir şekilde ulaşmaktadır.
Ayrıca sistemin amaçlarından birisinin penetrasyonu arttırmak olduğu dikkate
alındığında tüketicinin tüm ürün çeşitlerine ulaşması kolaylaşmaktadır. Bu
nedenlerle, sözleşme Kanun’un 5 inci maddesinin (b) bendi anlamında tüketici
yararına sonuçlar doğurmaktadır.
Kanun’un 5 inci maddesinin (c) bendi gereği ilgili piyasanın önemli bir
bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması gerekmektedir. İlgili ürün pazarı gıda ve
gıda dışı dayanıksız tüketim maddeleri toptan ticareti üst pazarının altında temizlik
maddeleri pazarıdır. Pazar oligopol piyasa yapısındadır. Yoğun reklam kampanyaları
ile desteklenen bir marka bağımlılığı sözkonusudur. Piyasada faaliyet gösteren 4-5
büyük firma pazarın büyük bir kısmına hakimdir. Bu tür dağıtım anlaşmalarında
marka içi rekabetin kısıtlanmasına izin verilirken markalar arası rekabetin artması
teşvik edilmektedir. Ancak marka içi rekabetin tamamen ortadan kalkmaması
gerekmektedir. İlgili distribütörlük sözleşmesindeki yeniden satış fiyatını belirleyen
hüküm marka içi fiyat rekabetini tamamen ortadan kaldırmaya yöneliktir. Bu hüküm
nedeniyle Kanun’un 5 inci maddesinin (c) bendindeki koşul yerine getirilmemektedir.
Son olarak, Kanun’un 5 inci maddesinin (d) bendi uyarınca anlaşmanın ortaya
çıkardığı yararlı etkilerin elde edilmesi için rekabet kısıtlaması zorunlu olmalıdır; bir
başka deyişle anlaşmanın ortaya çıkardığı yararlara ulaşabilmek için gerekenden
fazla rekabet sınırlaması olmamalıdır. Halbuki yeniden satış fiyatının belirlenmesi
sonucunu yaratan rekabet sınırlaması olmadan da sözkonusu yararlara ulaşmak
mümkündür. Bu nedenle, Kanun’un 5 inci maddesinin (d) bendi koşulu da yerine
getirilmemektedir.
4 REKABET KURUMU
Yukarıdaki açıklamalardan anlaşılacağı üzere, sözkonusu dört koşul aynı
anda sağlanmamaktadır. Bu nedenle sözleşmenin bireysel muafiyet alması mümkün
değildir.
Ancak, soruşturma kapsamında ikinci yazılı savunma ile birlikte Benckiser
Temizlik Malzemesi Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin Kurumumuza gönderdiği protokolde
sözleşmenin 12 nci maddesi, “Distribütör kendi satış fiyatlarını belirlerken 4.7. ve 7.3.
maddelerde belirtilen yükümlülüklerini yerine getirmeye engel olmayacak şekilde,
Benckiser ürünlerinin dağıtım ağına gereği gibi işlemesine aykırı düşmeyecek şekilde
ve rakip ürünlerin fiyatlarını da dikkate alarak piyasa koşullarına göre davranacaktır.”
biçiminde değiştirilerek maddedeki ihlal ortadan kaldırılmıştır.
SONUÇ
Yapılan değerlendirmeler sonucunda, 1987 yılında uygulanmasına başlanmış
ve 05.05.1998 tarihinde bildirilmiş olan sağlayıcı Benckiser Temizlik Malzemesi
Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile distribütör Sezginler Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. arasında
akdedilen distribütörlük sözleşmesinin;
- tek elden dağıtım anlaşması niteliğinde olması nedeniyle menfi tespit belgesi
verilemeyeceğine,
- ilk haliyle, 1997/3 sayılı “Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği” kapsamına girmediğine,
- Kanun’un 5 inci maddesinde öngörülen koşulların tamamını sağlamamasından
dolayı bireysel muafiyet almasının mümkün olmadığına,
- 1997/3 sayılı Tebliğe aykırı olan 12 nci maddesinin, Kanun’un m.16/son fıkrası
anlamında açık ihlal niteliğinde olup olmadığı ve buna bağlı olarak Kanun’un m.16/II
fıkrası uyarınca para cezası uygulanıp uygulanmayacağı konularına yönelik
kararların, yürütülen soruşturmaya ilişkin nihai kararla birlikte verilmesine,
- ilgili maddesinin Kurulumuzca nihai karar alınmadan önce değiştirilmiş ve 1997/3
sayılı Tebliğ ile uyumlu hale getirilmiş olması nedeniyle, bildirim konusu sözleşmenin
son haliyle 1997/3 sayılı Tebliğ kapsamında olduğuna,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy