1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2002-4-130 (Devralma)
Karar Sayısı : 02-52/683-277
Karar Tarihi : 5.9.2002
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM,
A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Mustafa PARLAK, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Rıfkı ÜNAL
B- RAPORTÖRLER: Mehmet ÖZDEN, Uygar GAZİOĞLU
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: - HSBC Bank A.Ş.
Temsilcileri: Av. Mehtap Yıldırım ÖZTÜRK
Av. Gamze Çiğdemtekin UYSAL
Piyade Sk. No:18 Portakal Çiçeği Apt. C Blok Kat:3
06550 Çankaya/Ankara
- Boyner Holding A.Ş.
Temsilcisi: Prof. Dr. Arif ESİN
Akaretler Sıraevleri S.Seba Cd. No:35
80680 Beşiktaş/İstanbul
D- TARAFLAR: - HSBC Bank A.Ş.
Büyükdere Cd. No:2 Levent/İstanbul
Boyner Holding A.Ş.
Eski Büyükdere Cd. No:22 Park Plaza Kat:16
80670 Maslak/İstanbul
E- DOSYA KONUSU: Benkar Tüketici Finansmanı ve Kart Hizmetleri A.Ş.
(Benkar)'nin %99.9 oranındaki hisselerinin HSBC Bank A.Ş. (HSBC) tarafından
devralınması işlemine izin verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 23.8.2002 tarih, 3727 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile
1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca düzenlenen 4.9.2002 tarih, 2002-4-
130/Ö.İ.-2-M.Ö. sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu 4.9.2002 tarih,
REK.0.08.00.00/112 sayılı Başkanlık önergesi ile 02-52 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; bildirim konusu işlemin, niteliği ve
tarafların ilgili ürün pazarındaki toplam ciroları ve pazar payları yönüyle 4054 sayılı
Kanun’un 7. maddesi ve bu Kanun'a dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ
kapsamında izne tabi devralma sayılan hallerden olduğu, ancak bu işlem sonucunda
ilgili ürün pazarında yine 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesinde belirtilen hakim durum
2 REKABET KURUMU
yaratılması veya mevcut bir hakim durumun daha da güçlendirilmesi ve böylece
rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığı, bu çerçevede anılan
devralmaya, hisse devir anlaşmasının 11.(a).(i)/(A) maddesinde öngürülen 5 yıllık
süre ile 11.(a).(i)/(B) maddesinde öngörülen 2 yıllık sürenin hiç bir şekilde
uzatılmaması şartıyla izin verilebileceği görüşüne yer verilmiştir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
İlgili Ürün Pazarı: Ülkemizde, tüketici veri tabanı ile üye işyeri sistemine sahip
teşebbüsler, tüketicilere dağıttıkları kartlar aracılığıyla, bu kartların geçerli olduğu iş
yerlerinde taksitli olarak mal ya da hizmet sunabilmektedir. Taksitli alışveriş imkanı
sağlayan benzer hizmetler, bazı bankalar tarafından piyasaya sunulan kartlar
aracılığıyla da sürdürülmektedir. Anılan alışveriş kartlarının konusunu oluşturduğu
ilgili ürün pazarı; kredi kartlarına kıyasla kullanım alanı daha dar ve sadece belirli
mağazalarda veya mağazalar zincirinde geçerli olan, bankalar ya da tüketici
finansmanı şirketleri tarafından pazarlanan “taksitle alışveriş olanağı sağlayan ve
belirli işyerlerinde geçerli olan tüketici finasmanına yönelik kart sistemleri pazarı”
olarak belirlenmiştir.
İlgili Coğrafi Pazar: Bildirim konusu ürünlerin ülkemiz genelinde arz ve talep ediliyor
olması ve farklı homojen pazarlar bulunmaması nedeniyle coğrafi pazar, "Türkiye
Cumhuriyeti sınırları" olarak tespit edilmiştir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.2.1. 4054 sayılı Kanun’un 7. Maddesi Kapsamında Yapılan Değerlendirme
Bildirimin konusu, Boyner Holding A.Ş. (Boyner Holding)’nin ilgili pazarda
"Advantage Card" isimli ürünle faaliyette bulunan Benkar'daki %99.9 oranındaki
hissesinin HSBC tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talebinden ibarettir.
Buna göre, anılan işlem sonucunda HSBC ve HSBC tarafından belirlenecek dört
hissedar, Boyner Holding ve Benkar'ın diğer hissedarlarından (diğer hissedarlar da
Boyner Holding ile aynı ekonomik bütünlük içinde yer aldıklarından devreden
taraflardan Boyner Holding olarak bahsedilecektir.) Benkar hisselerinin tamamını
devralacaktır.
Anılan işlem, 1997/1 sayılı Tebliğ'in birleşme ve devralma sayılan hallerin
belirlendiği 2. maddesinin, “Herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir
teşebbüsün mal varlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını ya da
kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları devralması veya kontrol
etmesi” şeklindeki (b) bendi kapsamında bir devralmadır.
Söz konusu Tebliğ'in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik "İzne Tabi Birleşme veya
Devralmalar" başlıklı 4. maddesinde, “birleşme veya devralmayı gerçekleştiren
teşebbüslerin ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam
pazar paylarının, piyasanın % 25’ini aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile
toplam cirolarının yirmibeş trilyon Türk Lirası’nı aşması halinde Rekabet Kurulu’ndan
izin almaları zorunludur.” hükmü getirilmiştir.
Dosya mevcudu bilgilere göre, HSBC'nin ilgili ürün pazarında herhangi bir
faaliyeti bulunmamaktadır. Devralınan teşebbüs olan Benkar’ın 2001 yılı cirosu
3 REKABET KURUMU
……………………….TL olarak gerçekleşmiştir. Bu rakam 1997/1 sayılı Tebliğ’in
1998/2 sayılı Tebliğ'le değişik 4. maddesinde öngörülen ciro eşiğini aşmaktadır.
Öte yandan, Benkar'ın 2001 yılı Ağustos ayı itibarıyla pazar payı, işlem hacmi
açısından %…..., üye işyeri sayısı açısından %……, kart hamili sayısı açısından ise
%…..'tır. Söz konusu oranlar 2002 yılı Ağustos ayı itibarıyla sırasıyla %….., % …….
ve % …… olarak gerçekleşmiştir.
Yukarıdaki bilgiler çerçevesinde, bildirime konu devralma Kurul'un iznine tabi
bir işlemdir.
Bununla birlikte, devralan taraf olan HSBC’nin anılan ilgili ürün pazarlarında
faaliyeti bulunmadığından, cirosu ve pazar payı da yoktur. Bu nedenle devir
işleminin gerçekleşmesi durumunda pazarın yapısında değişiklik olmayacak, bu
itibarla rekabet şartlarını etkileyebilecek değişimler ortaya çıkmayacaktır.
H.2.2. 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi Kapsamında Yapılan Değerlendirme
Taraflar arasında akdedilen bildirim konusuna ilişkin devir anlaşmasının 11(a)
maddesi “rekabet yasağı” başlığını taşımaktadır. Bu maddeye göre;
“i- Kapanış’ta Alıcı’nın mülkiyetine geçecek olan Şirket’in itibar (goodwill) değerinin
ve 31 Aralık 2007 tarihine kadar elde edilecek Şirket kazancından Satıcı’nın 2(b)
numaralı madde uyarınca satış bedelinin ileride ödenecek ek kısmına ilişkin
alacağının değerinin korunması amacıyla Satıcı;
(A) Alıcı’ya kapanış tarihinden itibaren beş yıl boyunca Türkiye’de kendisinin veya
diğer herhangi bir Boyner Grubu üyesinin ne şekil ve sıfatla olursa olsun Alıcı ile
veya Alıcı’nın herhangi bir iştiraki veya bağlantılı şirketi ile tek başına veya doğrudan
veya dolaylı olarak rekabet edecek banka veya kredi kartı veya ödül kartı ihracı veya
kart pazarlama veya herhangi bir diğer finansal hizmet sağlayan veya kredi kartı
ihraç eden bir şirket ile birlikte veya tek başına bu alanda faaliyette veya girişimde
bulunmamalarını veya bu faaliyetlerle ilgilenmemelerini sağlamayı; ve
(B) Kapanış tarihinden itibaren iki yıl boyunca, Boyner satıcısı olan hiçbir Boyner
Grubu üyesinin Alıcı veya Alıcı’nın herhangi bir iştiraki veya bağlantılı şirketi ile
rekabet edecek ödeme kartı taksit programına taraf olmamalarını sağlamayı”
taahhüt etmektedir.
Anılan maddenin (A) bendi ile devreden Boyner Holding’e devre konu ürün ve
hizmetler bakımından bir rekabet yasağı getirildiği görülmektedir.
Devralmalarda devredene rekabet yasağı getirilmesindeki amaç, maddi
varlıklar ile satıcının geliştirdiği ticari itibar ve know-how gibi unsurların tüm
değeriyle alıcıya geçmesidir. Rekabet yasağının yokluğunda devreden eski
müşterilerini yeniden kazanabileceğinden, işleme konu malvarlığının tüm değeriyle
devralınması, başka bir deyişle devralanın müşteri edinebilmesi ve devraldığı know-
kow’dan tam anlamıyla yararlanabilmesi için devredenin rekabetçi davranışlardan bir
süre korunması gerekebilir. Ancak, birleşme veya devralmalarda getirilen bu tür
düzenlemelerin işlemle birlikte değerlendirilerek yan sınırlama sayılması için,
yalnızca taraflar açısından kısıtlayıcı, devralmayla doğrudan ilgili, işlemin
yürütülebilmesi için gerekli ve kapsamının belirli ve sınırlı olması gerekmektedir.
4 REKABET KURUMU
Bu çerçevede, devir sözleşmesinin 11.(a).(i)/(A) maddesi ile getirilen rekabet
yasağının, inceleme konusu devralma işleminin doğası gereği olmasının yanısıra,
gerekli ve makul bir sınırlama olduğu kanaatine varılmıştır. Beş yıllık rekabet
etmeme süresi de, bildirime konu işlemle ticari itibarın yanı sıra taksitli alışveriş kart
hizmetleriyle ilgili know-how’ın da devredildiği göz önünde tutulduğunda, makul bir
süredir.
11.(a).(i)/(B) maddesi ise halihazırda zaten Advantage Card sistemine üye
olan Boyner Grubu yavru şirketlerinin, devralma gerçekleştikten sonraki iki yıllık
müddet boyunca sadece, HSBC bünyesindeki Advantage Card sistemi ile
çalışmalarını; başkaca taksitli kart sistemine üye olmamalarını öngörmektedir.
Boyner Holding yavru şirketlerinin Advantage Card sisteminin işlem hacminde sahip
olduğu önemli payın devirden sonra belli bir süre muhafaza edilmesini amaçlayan bu
düzenleme, HSBC tarafından devralma sonucu edinilecek olan ekonomik değerin,
diğer deyişle yapılacak yatırımın korunmasına yönelik bir önlem olarak düşünüldüğü
anlaşılmaktadır. HSBC açısından bakıldığında devralma sonrasında Boyner Holding
şirketlerinin Benkar ile münhasır çalışmaya devam edip etmemesi, devralınan
teşebbüsün ekonomik değerini önemli ölçüde etkileyebilecek bir unsurdur. Bunun
sonucunda, hisse devir anlaşmasıyla Boyner Grubu’nun HSBC’ye Benkar ve
Avantage Card alt yapısı ile birlikte kendi grubundaki mağazalarla iki yıl süreyle
münhasır çalışma garantisini de verdiği görülmektedir.
Bildirime konu hisse devir anlaşmasının niteliğini tam olarak açıklığa
kavuşturabilmek için, anlaşma maddelerinden bir kısmının ayrıntılı olarak
incelenmesi yerinde olacaktır. Anlaşmanın 2(b) maddesinde sözleşme konusu
hisselerin alım-satım bedelinin (i) fıkrasıyla belirlenen sabit bir miktar ile (ii) fıkrası
uyarınca belirlenecek olan değişken bir miktarın toplamından oluştuğu
belirtilmektedir. Öte yandan, sözü edilen 2.(b).(ii) maddesi ve devredilenin
performansına bağlı olarak devredene yapılacak ödemeleri düzenleyen 3(d)
maddesi birlikte değerlendirildiğinde, devralanın devredene hisse devir bedelinin bir
kısmını işlemin gerçekleşmesiyle birlikte, devre konu teşebbüsün devri takip eden
dönemlerde göstereceği performansa bağlı olarak değişebilecek ek hisse bedellerini
ise anlaşmada tanımlanan 5 muhasebe dönemi sonundaki taksitlerle ödeyeceği
anlaşılmaktadır. Buna göre, devri takip eden dönemde Benkar’ın gelirlerine bağlı bir
formülle satıcının alacağı ek hisse bedeli miktarı değişebilecektir. Bir başka değişle
Boyner Grubu’nun hisse devrinden elde edeceği ek hisse bedelini tam olarak
alabilmesi Benkar’ın satıştan sonra iyi bir performans gösterebilmesine bağlıdır.
İşlem öncesinde Boyner Grubu’na bağlı mağazaların taksitli alışveriş kartı
olarak yalnızca Benkar’la çalıştığı bilinmektedir. Hisse devrinden sonra söz konusu
mağazaların başka taksitli alışveriş kartı pazarlayan firmalarla çalışmaya
başlamasının, Benkar’ı söz konusu mağazalarda gerçekleştirdiği işlem hacmini rakip
kartlarla paylaşmak durumunda bırakacağı, bu anlamda karlılığını olumsuz
etkileyeceği açıktır. Bu nedenle Boyner Grubu'nun Benkar'ın devrinden sonra da
Benkar ile bir süre münhasır çalışması kendi çıkarına da uygun olabilecektir.
Bildirime konu anlaşmanın 11.(a).(i)/B maddesinin yukarıda açıklanan
durumun bir sonucu olarak anlaşmaya konulduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca söz
konusu sınırlama yalnızca iki yıllık bir süre için getirilmektedir. Sözleşmenin
5 REKABET KURUMU
11.(a).(v) maddesi uyarınca anlaşmanın kapanış tarihinden iki yıl sonra devreden
diğer kartlarla üye işyeri sözleşmesi akdetme konusunda serbest kalacaktır.
Söz konusu değerlendirmeler çerçevesinde, 11.(a).(i)/(B) maddesi ile
yalnızca 2 yıllık bir geçiş süresi için getirilen münhasırlığın; taraflar arasında yapılan
devir işleminin özel niteliği gereği olması ve anlaşmanın esaslı bir unsurunu
oluşturması nedenleriyle, bildirime konu devir işlemine izin verilebilmesi bakımından
bir sakınca doğurmadığı kanaatine varılmıştır.
I- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler doğrultusunda, HSBC Bank
A.Ş. ve bu şirket tarafından belirlenecek diğer hissedarların Boyner Holding A.Ş.’ye
bağlı Benkar Tüketici Finansmanı ve Kart Hizmetleri A.Ş.'ni devralması işleminin,
tarafların ilgili pazardaki toplam ciroları ve pazar payları yönüyle 4054 sayılı
Kanun’un 7. maddesine dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan
İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne
tabi bir devralma olduğuna, ancak 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi anlamında bir
hakim durum yaratılması veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesi ve
böylece rekabetin olumsuz yönde etkilenmesi söz konusu olmayan bu devralma
işlemine, hisse devir anlaşmasının 11.(a).(i)/(A) maddesinde öngürülen 5 yıllık
süre ile 11.(a).(i)/(B) maddesinde öngörülen 2 yıllık sürenin hiç bir şekilde
uzatılmaması şartıyla izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy