Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-1-44 (Devralma)
Karar Sayısı : 07-37/385-146
Karar Tarihi : 3.5.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN.
B. RAPORTÖRLER: İsmail Atalay YOLCU, Metin PEKTAŞ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Amcol İnternational Corporation
Temsilcisi Av. Zeynep ÖZKAN
Hüsrev Gerede Cad. Ömer Rüştü Paşa Sok. No:12
Teşvikiye/İstanbul 20
D. TARAFLAR : - Amcol İnternational Corporation.
One North Arlington Heights, IL 60004-7803, ABD
- Muammer KİTAPÇI
Tuğlacıbaşı Mah. Poyraz Sok. Sadıkoğlu İş Merkezi Kat:3
No:63 34722 Kadıköy/İstanbul
- Mete YALÇIN
Tuğlacıbaşı Mah. Poyraz Sok. Sadıkoğlu İş Merkezi Kat:3
No:63 34722 Kadıköy/İstanbul
- İbrahim Zafer TOKMAK 30
Tuğlacıbaşı Mah. Poyraz Sok. Sadıkoğlu İş Merkezi Kat:3
No:63 34722 Kadıköy/İstanbul
- Yenal BİLGE
Tuğlacıbaşı Mah. Poyraz Sok. Sadıkoğlu İş Merkezi Kat:3
No:63 34722 Kadıköy/İstanbul
- Sabriye İnci ARNAS
Tuğlacıbaşı Mah. Poyraz Sok. Sadıkoğlu İş Merkezi Kat:3
No:63 34722 Kadıköy/İstanbul
- İbrahim Selçuk TANYERİ
Tuğlacıbaşı Mah. Poyraz Sok. Sadıkoğlu İş Merkezi Kat:3 40
No:63 34722 Kadıköy/İstanbul
- Usman Yücel ES
Tuğlacıbaşı Mah. Poyraz Sok. Sadıkoğlu İş Merkezi Kat:3
No:63 34722 Kadıköy/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Bensan Aktifleştirilmiş Bentonit Sanayi ve Ticaret A.Ş.
(Bensan) hisselerinin tamamının Amcol International Corporation (Amcol)
tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talebi.
05-01/3-3
2
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 5.4.2007 tarih ve 2539 sayı ile giren 50
bildirim üzerine, söz konusu devralmaya ilişkin olarak talep edilen ek bilgi ve belgeler,
Kurum kayıtlarına 26.4.2007 tarih ve 2951 sayı ile intikal eden yazı ile
tamamlanmıştır. 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile
1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen
27.4.2007 tarih ve 2007-1-44/Öİ-07-İAY sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu,
30.4.2007 tarih ve REK.0.05.00.00-120/77 sayılı Başkanlık önergesi ile 07-37 sayılı
Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; bildirime konu devralma işleminin, 60
- Bensan’ın, “ağartma toprağı” pazarında sahip olduğu pazar payı itibarıyla 4054
sayılı Kanun ve 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir devralma olduğu,
- 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir hakim durum yaratma ya da mevcut
hakim durumu güçlendirme ve bu yolla rekabetin önemli ölçüde azalması
sonucuna yol açmayacağı ve işleme izin verilebileceği,
ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Amcol International Corporation 70
Amcol, dünya çapında bentonit madenciliği ve bentonit bazlı ürün üretimi alanında
faaliyet gösteren bir Amerikan şirketidir. Amcol dünyanın birçok yerinde bentonit
arama, rezerv tespiti ve üretim faaliyetlerinde bulunmaktadır. Teşebbüs ayrıca
doğrudan veya iştirakleri aracılığıyla madencilik, çevre, petrol sahası hizmetleri ve
taşımacılık alanlarında faaliyet göstermektedir. Amcol halka açık bir şirket olup
hisseleri New York Borsasında işlem görmektedir.
Şirket hisseleri çok sayıda yatırım fonu, çeşitli kurumlar ile gerçek şahısların elinde
bulunmaktadır. Bu nedenle Amcol, kontrol açısından herhangi bir grubun bünyesinde 80
değildir. Ayrıca Amcol’un Türkiye’de herhangi bir iştiraki veya bağlı ortaklığı da
bulunmamaktadır.
H.1.2. Bensan Aktifleştirilmiş Bentonit Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Bensan, bentonit madenciliği ve bentonit bazlı ürün üretimi alanında faaliyet
göstermektedir. Bensan, sahip olduğu çeşitli bentonit madeni arama ruhsatları ve bir
adet işletme ruhsatı marifetiyle ocaklardan çıkardığı ya da tedarik sözleşmeleri
uyarınca satın aldığı bentoniti ham veya işlenmiş olarak yurtiçi ve yurtdışında
pazarlamaktadır. Bensan ayrıca, elde ettiği bentoniti kendi ürettiği bentonit bazlı 90
ürünlerde de (ağartma toprağı, sondaj-enjeksiyon bentoniti, nem çekici killer, beyaz
modifiye bentonit, reolojik katkı maddeleri, kedi kumu) kullanmaktadır. Bensan’ın
ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir:
05-01/3-3
3
Tablo 1: Bensan’ın ortaklık yapısı
Hissedarlar Payı (%)
Muammer Kitapçı 24
Mete Yalçın 24
İbrahim Zafer Tokmak 17
Yenal Bilge 14
Sabriye İnci Arnas 13
İbrahim Selçuk Tanyeri 5
Usman Yücel Es 3
Bildirim konusu işlem kapsamında, Bensan hissedarlarından Yenal Bilge’nin %50 100
hissesine sahip olduğu Harmoni Kimya Maden Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’nin
(Harmoni) de hisselerinin tamamı Amcol’a devredilecektir. Geri kalan %50’lik hissesi
ise Tülin Bilge’ye ait olan Harmoni, sahip olduğu “işletme” ruhsatıyla yalnızca bir adet
bentonit ocağı işletmekte olup bu dosya bakımından yapılacak değerlendirmede
ihmal edilebilir düzeyde bir üretim gerçekleştirdiği sonucuna ulaşılmıştır.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Dosya kapsamında, Bensan ve Amcol’ün çakışan faaliyet alanlarının, bentonit 110
madenciliği ve bentonit bazlı ürünler (ağartma toprağı, sondaj enjeksiyon bentoniti,
nem çekici killer, beyaz modifiye bentonit, reolojik ayarlayıcı boya katkı ürünleri, kedi
kumu) üretimi olduğu tespit edilmiştir.
Bentonit madeni, volkanik külün yerinde ayrışmasıyla oluşan, bulunduğu bölgeler ve
oluşum şekli itibari ile kimyasal ve mineral özellikleri değişkenlik gösteren bir
madendir. Dünya bentonit rezervleri hakkında kesin verilere ulaşılamamakla birlikte
dünya üzerinde oldukça geniş bentonit rezervlerinin (2 milyar ton civarında) mevcut
olduğu bilinmektedir.
120
Öte yandan Türkiye de bentonit rezervleri bakımından zengin bir ülkedir. DPT’nin
Yedinci Beş Yıllık Kalkınma Planı’ndan elde edilen veriler ışığında Türkiye’deki
toplam bentonit rezervi 280.800.000 tondur.
Bentonit, birçok sanayi dalında kullanılmakta olup Bentonit kullanılarak üretilen
ürünler de “bentonit bazlı ürünler” olarak adlandırılmaktadır. Bu ürünler ve
kullanıldıkları alanlar aşağıdaki gibidir:
- Ağartma toprağı: Yağ sanayinde, sabun üretiminde, parafin, vazelin, gliserin
üretiminde kullanılmaktadır. 130
- Sondaj-Enjeksiyon bentoniti: Petrol, doğalgaz ve derin su kuyusu sondaj
çalışmalarında, duvar, baraj, tünel inşaatında kullanılmaktadır.
- Nem çekici killer: İnce granül yapısındaki bu ürün, silikajel ve “moleculer sieve” gibi
ortam nemi absorbisyonunda, rutubete hassas gıda ürünlerinin sevkiyat ve
stoklamalarında kullanılmaktadır.
- Beyaz modifiye bentonit: Su ve solvent bazlı sistemlerde kıvam verici olarak
kullanılmaktadır.
- Reolojik ayarlayıcı boya katkı ürünleri: Boya sektöründe kullanılmaktadır.
- Kedi kumu: Evcil hayvanlara yönelik bir üründür.
05-01/3-3
4
140
Yukarıda sıralanan her bir üründe kullanılacak bentonit için çeşitli kimyasal özellikler,
kum içeriği, beyazlık, şişme özellikleri, vizkozite gibi farklı kalite parametreleri
aranmaktadır. Bu özelliklerin tamamı bentonit seçiminde etkendir. Belirli bir ürün için
bentonit seçimi gerçekleştirildikten sonra çeşitli işleme teknikleri kullanılarak nihai
ürünler elde edilmektedir.
Taraflardan elde edilen bilgiler ışığında, bentonit bazlı ürünler arasında belli ölçüde
arz ikamesinin mümkün olduğu görülmüş olmakla birlikte, gerek bu ürünlerde
kullanılan bentonitin kalite spesifikasyonları açısından farklılaşabilmesi, gerekse her
bir ürün açısından talep yapısının farklı olması ve talep yönlü bir ikameden söz 150
edilememesi nedeniyle her bir ürünün farklı bir pazar teşkil ettiği sonucuna
ulaşılmıştır. Bu çerçevede ilgili devralma işlemi kapsamında ilgili ürün pazarlarının;
“bentonit madenciliği pazarı, ağartma toprağı pazarı, sondaj enjeksiyon bentoniti
pazarı, nem çekici killer pazarı, beyaz modifiye bentonit pazarı, reolojik ayarlayıcı
boya katkı ürünleri pazarı ve kedi kumu pazarı” olarak tespit edilmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Söz konusu ürünlerin dağıtım ve pazarlaması dikkate alındığında, bölgesel pazar
tanımını gerektirecek hususlar mevcut olmadığından, ilgili coğrafi pazar “Türkiye 160
Cumhuriyeti sınırları” olarak tespit edilmiştir.
H.3. Değerlendirme
H.3.1 Yoğunlaşma Değerlendirmesi
Bildirim konusu işlem ile Bensan hisselerinin tamamı Amcol tarafından
devralınmaktadır. Devir sonrasında Bensan hisselerinin tamamı ve teşebbüsün
kontrolü Amcol’a geçeceğinden, söz konusu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi
ve 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2/b maddesi kapsamında bir devralma olduğu
görülmektedir. 170
1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı Tebliğ’in, 4. maddesinde, “bir birleşme
veya devralma sonucunda birleşmeyi veya devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin,
ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar
paylarının, piyasanın % 25’ini aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile toplam
cirolarının yirmibeş trilyon Türk Lirası’nı aşması halinde Rekabet Kurulu’ndan izin
almaları zorunludur” hükmü yer almaktadır.
Dosya kapsamındaki tarafların Türkiye’de ilgili ürün pazarlarında 2006 yılında elde
ettikleri toplam ciro (……….…..) YTL olup bu ciro ilgili tebliğ maddesinde öngörülen 180
ciro eşiğinin altındadır.
İşlem taraflarından Türkiye’de faaliyet gösteren Bensan 17 adet bentonit ocağı
işleme ruhsatına sahiptir. Bu ocaklardaki toplam rezerv 5 milyon ton dolayındadır.
Dolayısıyla Bensan’ın sahip olduğu toplam rezerv miktarı Türkiye’deki toplam
rezervlerin %0,5’inin altındadır. Öte yandan, devralan taraf olan Amcol’ün Türkiye’de
sahip olduğu herhangi bir bentonit madeni işleme ruhsatı bulunmamaktadır. Başvuru
kapsamında verilen bilgiler çerçevesinde, “ağartma toprağı” dışındaki pazarlarda,
tebliğde belirtilen eşiklerin aşılmadığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle işlemin bu pazarlar
bakımından Rekabet Kurulu’nun iznine tabi olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 190
05-01/3-3
5
Bensan’ın ağartma toprağı pazarındaki payı ise %33 civarındadır. Söz konusu pazar
payı dikkate alındığında dosya konusu devralma işleminin, ağartma toprağı pazarı
bakımından 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesi çerçevesinde Rekabet Kurulu’nun
iznine tabi olduğu görülmektedir.
Türkiye’de ağartma toprağı pazarında faaliyet gösteren firmalar ve pazar payları
aşağıdaki gibidir:
Tablo 2: Ağartma toprağı pazarında faaliyet gösteren firmalar 200
Teşebbüsler Pazar Payı
Süd-Chemie TR Maden San. Tic. A.Ş. (….)
Bensan A.Ş. (….)
Ata Endüstriyel Ürünler San. Tic. Ltd. Şti (….)
Kimya A.Ş. (….)
Barkim Kimyevi Maddeler A.Ş. (….)
TOPLAM 100
Tablodan görüldüğü üzere, pazarda az sayıda teşebbüs faaliyet göstermekte olup
Bensan da görece yüksek pazar payına sahip teşebbüslerden biridir. Bununla birlikte,
devralan taraf olan Amcol’ün Türkiye’de ağartma toprağı pazarında faaliyeti
bulunmamaktadır. Bu nedenle, Bensan’ın pazarda görece yüksek bir pazar payı
bulunmakla birlikte, işlem sonrasında pazarda herhangi bir yoğunlaşma meydana
gelmemektedir.
Bu çerçevede başvuru konusu devralma işlemi sonrasında pazarın mevcut yapısında
önemli bir değişikliğin meydana gelmeyeceği ve dolayısıyla ilgili pazarda 4054 sayılı 210
Kanun’un 7. maddesi kapsamında hakim durumun yaratılması veya mevcut hakim
durumun güçlendirilmesi ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunun
doğmayacağı kanaatine ulaşılmıştır.
H.3.2. Rekabet Etmeme Yükümlülüğü
Dosyadaki bilgilere göre, devralmanın hukuki dayanağını oluşturan Hisse Satın Alım
Sözleşmesi’nin 17. maddesinde, 2 yıllık bir rekabet yasağı öngörülmektedir.
Genel olarak rekabet yasaklarının yan sınırlama kavramı çerçevesinde yoğunlaşma 220
işlemi ile birlikte değerlendirilebilmesi için, “yoğunlaşma ile doğrudan ilgili ve gerekli
olma” kriterinin yanı sıra “sadece taraflar açısından kısıtlayıcı olma” ve “orantılılık”
kriterlerini de sağlaması gerekmektedir. Ayrıca bir kısıtlamanın yan sınırlama olarak
kabul edilmesinde yalnızca kısıtlamanın niteliğinin değil aynı zamanda kapsamının
ve süresinin de işlemin yürütülebilmesi için gerekli olandan fazla sınırlanmış olup
olmadığı önem taşımaktadır.
Rekabet hukuku uygulamalarında, ticari itibar ve know-how devrini içeren işlemlerde
3 yıl, sadece ticari itibar devri içeren işlemlerde 2 yıl süreli rekabet yasakları yan
sınırlama olarak değerlendirilmektedir. Bu çerçevede, bildirim konusu işlem 230
kapsamında öngörülen 2 yıllık rekabet yasağının da işlemin niteliğine uygun ve
makul bir yan sınırlama olduğu görülmektedir.
05-01/3-3
6
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, bildirim konusu işlemin
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu Kanun’a dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı 240
“Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında
Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna, ancak işlem sonucunda 4054 sayılı
Kanun’un 7. maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut
hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece ilgili pazarlarda rekabetin önemli
ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına, bu nedenle bildirime konu işleme izin
verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy