Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-1-348 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-25/471-142
Karar Tarihi : 21.04.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler :Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER : İsmail Atalay YOLCU, Harun ULU, Burak SAĞLAMSAĞLAM
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - İbrahim GÜLPINAR
Ahmet Yesevi Mh. Gözdağı Cad. Sine Sk. Aktaş Sitesi
No: 4/1 Çiğdem Apt. Daire: 6 Pendik/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. ve akaryakıt dağıtımı
yapan şirketler
20
E. DOSYA KONUSU: Benzin fiyatlarının düşürülmesi suretiyle benzinden
feragat edilen kar marjının motorinin fiyatı artırılarak karşılandığı ve benzin ve
motorin kullananlar arasında haksız rekabet oluştuğu iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; benzin fiyatlarının 4,00 TL/litre’yi
geçmesinin ardından Tüpraş ve akaryakıt dağıtım şirketlerinin kar marjlarından
feragat ederek benzin fiyatını indirdikleri, fakat bu defa benzinden feragat edilen kar
marjının motorinin fiyatı yükseltilerek karşılandığı, bu uygulama sonucunda benzin
ve motorin kullananlar arasında haksız rekabet oluştuğu ifade edilmekte ve
benzinde yapılan indirimin motorine de yansıtılması talep edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 27.12.2010 tarih ve 9627 sayı ile intikal 30
eden başvuru üzerine yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 11.02.2011 tarih,
2010-1-348/İİ-11-407-BS sayılı ilk inceleme raporu Kurul’un 23.2.2011 tarih ve 11-
10/199-M sayılı toplantısında değerlendirilmiş ve konu hakkında önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda
hazırlanan 12.04.2011 tarih ve 2010-1-348/ÖA-11-139.İAY sayılı Önaraştırma
Raporu, 18.04.2011 tarih ve REK.0.05.00.00-110/88 sayılı Başkanlık Önergesi ile
11-25 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; dosya konusu iddialara yönelik
olarak, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir. 40
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Başvuru dilekçesinde yer alan iddiaların incelenmesi amacıyla Tüpraş’tan,
Türkiye’ye en yakın dünya pazarı konumunda olan ve Tüpraş’ın fiyatlarını
belirlerken dikkate aldığı İtalya limanlarında oluşan fiyatlar son iki yılı kapsayacak
11-25/471-142
2
şekilde talep edilmiştir (Platt’s CIF benzin ve motorin fiyatları). Öte yandan aynı
şirketten ÖTV ve KDV hariç ve dahil benzin ve motorin satış fiyatları (rafineri satış
fiyatları) son iki yılı kapsayacak şekilde istenmiştir. Ayrıca piyasadaki en büyük
dağıtım şirketi konumunda olan POAŞ’tan Çankaya/Ankara için belirlediği istasyon
satış fiyatları istenmiştir.
Tüpraş nihai ürün fiyatlarını, 5015 sayılı Kanun’da hükmü gereğince, erişilebilir en 50
yakın dünya pazarında oluşan fiyatlara göre belirlemektedir. Bu pazar İtalya
limanları olup burada oluşan ortalama fiyatlar Platt’s tarafından ilan edilmektedir.
Tüpraş, İtalya limanlarında oluşan fiyatların üzerine nakliye ve sigorta maliyetlerini
ekleyip rafineri bölgeleri için ortaya çıkacak fiyatları (CIF fiyat) bulmakta, bunun
üzerine marj ekleyerek ÖTV ve KDV hariç nihai satış fiyatlarını belirlemektedir.
Burada belirtilmesi gereken husus, Platt’s fiyatları her gün için değişirken Tüpraş’ın
fiyatlarını Platt’s fiyatlarının belirlenen marjları aşması halinde aşağı veya yukarı
doğru değiştirdiğidir. Bu nedenle günlük Tüpraş fiyatları bazen Platt’s fiyatlarının
üzerinde bazen de altında kalmaktadır.
Platt’s fiyatları, Tüpraş KDV ve ÖTV hariç ve dahil satış fiyatları ile POAŞ’ın nihai 60
tüketiciye satış fiyatlarını gösteren grafikler hazırlanmıştır. Tüpraş’tan alınan nihai
ürün Platt’s fiyatları günlük bazda Amerikan Doları/ton olarak verilmiştir. Grafikler
hazırlanırken günlük $/ton olarak verilen fiyatlar öncelikle bunların ait olduğu aya
ilişkin Merkez Bankası tarafından açıklanan ortalama döviz satış kuru ile çarpılarak
Türk Lirasına çevrilmiş, daha sonra ise ton başına ortaya çıkan bu fiyat litre fiyatına
çevrilmiştir. Bu çerçevede elde edilen bilgiler dahilinde yapılan değerlendirmelere
aşağıda yer verilmiştir.
- Benzin pazarı
2009 (Nisan-Aralık), 2010 ve 2011 (Ocak-Nisan) yıllarında benzin için oluşan Platt’s
fiyatları, Tüpraş satış fiyatları (Kırıkkale Rafinerisi – ÖTV ve KDV hariç/dahil) ve 70
POAŞ’ın Çankaya/Ankara ilçesindeki istasyonlar için belirlediği nihai satış fiyatlarını
gösteren grafiğe aşağıda yer verilmiştir. Burada belirtilmesi gereken husus
Amerikan Doları olarak günlük yayınlanan Platt’s nihai ürün fiyatlarının aynı aydaki
ortalama döviz kuruyla çarpılarak Türk Lirası’na çevrilmesi nedeniyle, incelemede
esas alınan günlük Platt’s fiyatlarının o günkü gerçek fiyatlardan farklı olabilmesidir.
Buna göre 2009 yılında oluşan Platt’s fiyatları 0,56 TL/lt ile 0,85 TL/lt arasında
değişirken Tüpraş satış fiyatı …. ile …. arasında değişmiştir. Tüpraş’ın vergiler
dahil satış fiyatı ise aynı dönemde ….. ile ….. arasında değişirken POAŞ nihai
satış fiyatları ….. ile ….. arasında değişmiştir. POAŞ 31.12.2009 tarihinde, ertesi
gün yürürlüğe girecek ÖTV artırımını fiyatlara yansıtarak fiyatını …. TL/lt’ye 80
çıkarmıştır.
Grafik-1: Benzin için 2009 Nisan-Aralık fiyat değişimleri
…..Ticari sır oluşturması itibarıyla grafik çıkarılmıştır…...
2010 yılında ise Platt’s fiyatları …. TL/lt ile …. TL/lt arasında değişirken Tüpraş
satış fiyatı …. TL/lt ile …. TL/lt arasında değişmiştir. Tüpraş’ın vergiler dahil satış
fiyatı ise aynı dönemde …. TL/lt ile …. TL/lt arasında değişirken POAŞ nihai satış
fiyatları …. TL/lt ile …. TL/lt arasında değişmiştir. 90
11-25/471-142
3
Grafik-2: 2010 yılı Benzin fiyat değişimleri
…..Ticari sır oluşturması itibarıyla grafik çıkarılmıştır…...
2011 Ocak-Nisan döneminde ise Platt’s fiyatları 0,99 TL/lt ile 1,20 TL/lt arasında
değişirken Tüpraş satış fiyatı ….. TL/lt ile …..TL/lt arasında değişmiştir. Tüpraş’ın
vergiler dahil satış fiyatı ise aynı dönemde …..TL/lt ile …..TL/lt arasında değişirken
POAŞ nihai satış fiyatları ….. TL/lt ile …..TL/lt arasında değişmiştir. 100
Grafik-3: 2011 Ocak-Nisan Benzin Fiyatları
…..Ticari sır oluşturması itibarıyla grafik çıkarılmıştır…...
- Motorin pazarı
110
2009 Nisan-Aralık döneminde oluşan CIF Platt’s fiyatları fiyatları 0,60 TL/lt ile 0,83
TL/lt arasında değişirken Tüpraş satış fiyatı …..TL/lt ile …..TL/lt arasında
değişmiştir. Tüpraş’ın vergiler dahil satış fiyatı ise aynı dönemde …..TL/lt ile
…..TL/lt arasında değişirken POAŞ nihai satış fiyatları …..TL/lt ile …..TL/lt arasında
değişmiştir.
Grafik-4 : Motorin Nisan-Aralık 2009 Fiyat Değişimleri
…..Ticari sır oluşturması itibarıyla grafik çıkarılmıştır…... 120
2010 yılında motorin için CIF Platt’s fiyatları 0,76 TL/lt ile 1,06 TL/lt arasında
değişirken Tüpraş satış fiyatı …..TL/lt ile …..TL/lt arasında değişmiştir. Tüpraş’ın
vergiler dahil satış fiyatı ise aynı dönemde …..TL/lt ile …..TL/lt arasında değişirken
POAŞ nihai satış fiyatları …..TL/lt ile …..TL/lt arasında değişmiştir.
Grafik-5 : 2010 motorin Fiyat Değişimleri
130
…..Ticari sır oluşturması itibarıyla grafik çıkarılmıştır…...
2011 Ocak-Nisan döneminde ise motorin için CIF Platt’s fiyatları 1,06 TL/lt ile 1,37
TL/lt arasında, Tüpraş satış fiyatı ise …..TL/lt ile …..TL/lt arasında değişmiştir.
Tüpraş’ın vergiler dahil satış fiyatı ise aynı dönemde …..TL/lt ile …..TL/lt arasında
değişirken POAŞ nihai satış fiyatları …..TL/lt ile …..TL/lt arasında değişmiştir.
Grafik-6: Motorin Ocak-Nisan 2011 Fiyat Değişimleri
140
…..Ticari sır oluşturması itibarıyla grafik çıkarılmıştır…...
Benzin için bakıldığında incelemenin başlatıldığı 2009 yılından itibaren dünya
fiyatlarında devamlı bir artış göze çarpmaktadır. Öyle ki, 2009 yılında en düşük
0,56 TL/lt olan ürün fiyatı, 2010 yılında …..TL/lt, 2011 yılında ise …..TL/lt olarak
11-25/471-142
4
gerçekleşmiştir. Dünya fiyatlarındaki bu yükseliş Tüpraş ve POAŞ fiyatlarına da
yansımıştır. Motorin açısından bakıldığında ise dünya fiyatlarının en düşük 2009 yılı
için …..TL/lt, 2010 yılı için …..TL/lt ve 2011 yılı için ise …..TL/litre olarak
gerçekleştiği görülmüştür.
150
Şikayet dilekçesinde Tüpraş ve akaryakıt dağıtım şirketlerinin kar marjlarından
feragat ederek benzin fiyatını indirdikleri, fakat bu defa benzinden feragat edilen kar
marjının motorinin fiyatı yükseltilerek karşılandığı iddia edilmektedir. Şikayet
dilekçesinin Kurum kayıtlarına 27.12.2010 tarihinde girdiği dikkate alınarak, söz
konusu dilekçede yer alan iddialarla ilgili olarak 2010 yılının fiyatları incelenmiştir.
2010 yılı Benzin pazarına ilişkin Grafik-2 incelendiğinde dünya fiyatlarının özellikle
Kasım ayından itibaren yükselişe geçtiği ve Tüpraş’ın tüm yıl boyunca olduğu gibi
bunları da fiyata yansıttığı görülmüştür. Buna karşın çeşitli fiyat değişikliklerinin
olduğu Kasım-Aralık 2010 döneminde POAŞ’ın üç kez fiyat değiştirdiği ve fiyatların 160
yükseliş trendinde olması nedeniyle bazı günlerde marjlarının nispeten azaldığı
dikkat çekmiştir. POAŞ’ın kar marjı Kasım ayı boyunca fiyattaki değişimlere rağmen
yaklaşık …..TL/litre düzeyinde kalmış, Aralık ayında ise …..ile …..arasında
dalgalanmıştır. Bu noktada göze çarpan husus POAŞ’ın kar marjında meydana
gelen dalgalanmaların motorin satış fiyatındaki değişimden ziyade Tüpraş’ın satış
fiyatındaki değişimlerden kaynaklandığıdır. Tüpraş’ın kar marjı ise aynı dönemde
yılın geri kalanında olduğu gibi dalgalı bir seyir izlemiş ve kar marjında başvuru
konusu iddiaya özgü bir trend gözlemlenmemiştir. POAŞ’ın kar marjının Tüpraş’ın
satış fiyatlarına POAŞ’ın benzinde satış marjının 2010 yılında ortalama …..TL/lt
olduğu ve bunun son 6 ayda …..TL/lt ile …..TL/lt arasında değiştiği hesaplanmıştır. 170
Tüpraş’ın ise aynı yıl satış fiyatının Platt’s fiyatlarından ortalama …..TL/lt daha
yüksek olduğu ve bu farkın aynı yılın son altı ayında ….. ile …..TL/lt arasında
değiştiği hesaplanmıştır.
Motorin fiyat değişikliklerinin verildiği Grafik-5’e bakıldığında ise 2010 yılında Kasım
ayının son günlerinden itibaren dünya fiyatlarının geçmişe nazaran nispeten hızlı
bir şekilde 0,88 TL/lt’den 1,04 TL/lt’ye çıktığı görülmektedir. Nitekim bu fiyat
değişiklikleri Tüpraş ve POAŞ tarafından fiyatlara yükseliş şeklinde yansımıştır.
Yapılan hesaplamalarla POAŞ’ın 2010 yılı için motorinde satış marjının …..TL/lt
olduğu ve yılın son yarısında bu marjın …..ile …..TL/lt arasında değiştiği 180
görülmüştür. Aynı şekilde Tüpraş’ın aynı yıl fiyatının Platt’s fiyatlarından ortalama
…..TL/lt daha yüksek olduğu, ve yılın son yarısında Platt’s fiyatlarıyla arasındaki
farkın -…..TL/lt ile …..TL/lt arasında değişmiş olduğu hesaplanmıştır. Başvuru
konusu iddia doğrultusunda Kasım ve Aralık aylarına odaklanıldığında ise POAŞ’ın
motorinden elde ettiği kar marjının …..TL/lt (12 Kasım’a kadar) …..TL/lt (23 Aralık’a
kadar) …..TL/lt (23 Aralık sonrası) olduğu gözlemlenmektedir. Bu son derece
birbirine yakın değerlerden de anlaşılacağı üzere, 2010 yılında motorin fiyatlarında
ortaya çıkan marjlar, fiyat mekanizması nedeniyle Tüpraş için dalgalansa dahi
POAŞ açısından neredeyse sabit kalmıştır.
190
Sonuç olarak, münhasıran motorin ve benzinde piyasada daha önce ortaya çıkmış
olan marjlar dikkate alınarak yapılan tespitler çerçevesinde, şikayet dilekçesinde
iddia edilen, Tüpraş ve dağıtım şirketlerinin benzinde marjlarını azaltırken motorin
fiyatlarında marjları artırmaları gibi bir husus tespit edilmemiştir.
11-25/471-142
5
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 200
Full & Egal Universal Law Academy