Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2015-1-89 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 16-12/187-82
Karar Tarihi : 30.03.2016
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN, Dr. Metin ARSLAN,
Doç. Dr. Tahir SARAÇ, Kenan TÜRK, Adem BİRCAN
B. RAPORTÖRLER: Mehmet Selim ÜNAL, İbrahim KUŞCU
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Mustafa PAÇACI
Cumhuriyet Mahallesi Hastane Caddesi No:16/3 Sarayköy,
Denizli
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Bereket Jeotermal Enerji Üretim A.Ş.
Gazi Mustafa Kemal Bulvarı, 15 Mayıs Mah. 75. Yıl Esnaf
Sarayı, No:2 Denizli
(1) E. DOSYA KONUSU: Bereket Jeotermal Elektrik Üretim A.Ş.’nin ısınma ve sıcak
su temini hizmeti sağlama hususunda gerçekleştirdiği eylemlerle hakim
durumunu kötüye kullandığı iddiası.
(2) F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 23.10.2015 tarihinde giren başvuru üzerine
hazırlanan 28.12.2015 tarih ve 2015-1-89/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, 06.01.2016
tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 16-01/18-M sayı ile önaraştırma yapılmasına
karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 22.03.2016 tarih ve 2015-1-89/ÖA
sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) G. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- Bereket Jeotermal Enerji Üretim A.Ş.’nin (BEREKET JEOTERMAL) Denizli’nin
Sarayköy ilçesinde jeotermal konut ısıtması alanında faaliyet gösteren tek teşebbüs
olduğu,
- BEREKET JEOTERMAL ile Sarayköy ilçesinde bulunan 1500 abonenin ısınma
hizmeti almak için gerekli ekipman ve abonelik ücretlerini peşin olarak ödeyerek
BEREKET JEOTERMAL ile süresiz sözleşme imzaladıkları,
- Söz konusu sözleşmeler çerçevesinde abonelerin 13 yıldır ısınma bedellerini
BEREKET JEOTERMAL’e ödemek suretiyle konut ve işyerlerinin ısınma ve sıcak
su ihtiyaçlarını temin ettikleri,
- BEREKET JEOTERMAL’in 2015 yılı Haziran ayında mülkiyeti abonelere ait olan
eşanjörleri binalardan söktüğü ve o tarihten bu yana ısınma ve sıcak su hizmeti
almadıkları,
- BEREKET JEOTERMAL’in 18.04.2007 tarihli ve 5627 sayılı Enerji Verimliliği
Kanunu’nun (5627 sayılı Kanun) gereği olarak bu işlemi gerçekleştirdiğini iddia
16-12/187-82
2/10
ettiği, ısınma ve sıcak su temini hizmetinin sağlanmasına ilişkin yeni bir sözleşme
yapıldığı takdirde söz konusu hizmetlerin sunulmasına başlanacağının abonelere
iletildiği,
- BEREKET JEOTERMAL’in 5627 sayılı Kanun’u gerekçe göstererek bahsi geçen
mevcut sözleşmelerdeki abonelerin lehine olan hakların kaybına yol açacak yeni
sözleşmeler yapmak istediği, abonelerin ise mevcut sözleşmeleri ile ısınma ve sıcak
su temini hizmeti sağlanmasına yeniden başlanmasını istedikleri
iddia edilmektedir.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 41. maddesi uyarınca BEREKET JEOTERMAL hakkında
soruşturma açılmasına gerek olmadığı belirtilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında İnceleme Yapılan: BEREKET JEOTERMAL
(5) Bereket Enerji Üretim A.Ş.’nin bir iştiraki olan BEREKET JEOTERMAL 2002 yılında
Denizli’nin Sarayköy ilçesinde jeotermal enerji ısıtma ve sıcak su hizmeti sağlamak
amacıyla kurulmuştur. BEREKET JEOTERMAL hâlihazırda (…..) konut eşdeğeri1 alanı
ısıtmakta olup (…..) abonesine ısınma hizmeti sunmaktadır.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(6) Dosya konusu şikayet, konutlara ısınma hizmeti sunulması faaliyetine ilişkindir.
BEREKET JEOTERMAL sunmakta olduğu ısınma hizmetinde, binalara kadar getirilen
sıcak su binalardaki eşanjör vasıtasıyla binaların bölümlerindeki radyatörlere
iletilmektedir. Bu şekilde bina içinde gerekli tesisatı ve ekipmanı olan bölümler
ısıtılmaktadır. BEREKET JEOTERMAL’in sunduğu ısınma hizmetinin niteliği göz önüne
alındığında bir konuttaki her bölümün ısınması tüketici emeği gerektirmeden
gerçekleşmektedir. Bu yönüyle merkezi jeotermal ısıtma sistemi, soba, elektrikli
ısıtıcılar gibi konutların sadece belirli bölümlerinin ısınmasını sağlayan ve çalışması için
tüketici emeği gerektiren ısınma araçlarından farklılaşmaktadır.
(7) Merkezi jeotermal ısıtma sistemine benzer şekilde konutun tüm bölümlerinin
ısıtılmasını sağlayan merkezi doğalgaz ve kömür sistemleri jeotermal sistemine
alternatif sayılabilir. Bununla birlikte Sarayköy ilçesinde doğalgaz alt yapısı
bulunmamaktadır ve dolayısıyla binaların ısıtılmasında doğalgaz kullanma imkanı
bulunmamaktadır.
(8) BEREKET JEOTERMAL hakkında Rekabet Kurulunun 14.02.2008 tarih ve 08-15/146-
49 sayılı kararında ilgili ürün pazarı “merkezi jeotermal sistemi ve merkezi kömür
1 1 konut eş değeri = 100 m2.
16-12/187-82
3/10
sistemi ile ısınma hizmetleri pazarı” olarak tanımlanmıştır. Anılan kararın ilgili
bölümünde merkezi jeotermal ve merkezi kömür sistemlerine ilişkin olarak;
“geçiş için gerekli sabit giderlerin görece düşük olması, ısınma bedelleri arasında çok
yüksek farklılıklar bulunmaması ve bazı dışsal etmenlere bağlı olarak bu farkın
azalması olasılığının varlığı dikkate alındığında, jeotermal ısınma hizmeti ile kömür
kazanı ile ısınma hizmeti seçeneklerinin ikame edilebilir olduğu kabul edilebilecektir. Bir
diğer ifadeyle, kömür kazanı seçeneği jeotermal ısınma hizmeti sunan teşebbüs
üzerinde rekabetçi baskı yaratabilecektir.” ifadelerine yer verilmiştir.
(9) Bu çerçevede Sarayköy ilçesinde değerlendirmeyi etkileyecek yeni bir ısınma sistemi
bulunmaması sebebiyle ilgili ürün pazarı benzer şekilde “merkezi jeotermal sistemi ve
merkezi kömür sistemi ile ısınma hizmetleri pazarı” olarak tanımlanmıştır.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(10) Jeotermal ısınma hizmetinin Sarayköy bölgesinde yerleşik konut ve resmi dairelere
yönelik olması ve gerek arz gerekse talep yönünden bu bölgenin dışındaki unsurların
ilgili ürün pazarında rekabet üzerinde belirleyici bir rol üstlenmesinin ihtimal dâhilinde
bulunmaması nedenleriyle ilgili coğrafi pazar “Denizli İli Sarayköy İlçesi sınırları” olarak
belirlenmiştir.
I.3. Yapılan İnceleme ve Tespitler
I.3.1. 5627 sayılı Enerji Verimliliği Kanunu ve İlgili Mevzuat
(11) Şikayete konu eylemlerin 5627 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat gerekçe gösterilerek
gerçekleştirildiği iddia edildiğinden mezkûr mevzuatın dosya konusu ile ilgili kısımlarına
aşağıda yer verilmiştir.
(12) 5627 sayılı Kanun’un Uygulamalar başlıklı 7. maddesinin birinci fıkrasının c bendinde:
“Merkezî ısıtma sistemine sahip binalarda, merkezî veya lokal ısı veya sıcaklık kontrol
cihazları ile ısınma maliyetlerinin ısı kullanım miktarına bağlı olarak paylaşımını
sağlayan sistemler kullanılır. Buna aykırı olarak hazırlanan projeler ilgili mercilerce
onaylanmaz.” hükmüne yer verilmiştir.
(13) 5627 sayılı Kanun’a dayanılarak hazırlanan Binalarda Enerji Performansı
Yönetmeliği’nin Isıtma ve Soğutma Sistemleri Tasarım ve Uygulama Esasları Başlıklı
5. bölümünün 13. maddesinin yedinci fıkrasında:
“Merkezi ısıtma sistemine sahip binalarda, merkezi veya lokal ısı veya sıcaklık kontrol
cihazları ile ısınma maliyetlerinin ısı kullanım miktarına bağlı olarak paylaşımını
sağlayan sistemler kullanılır.” hükmüne yer verilmiştir.
(14) 5627 sayılı Kanunun geçici 6. maddesinin birinci fıkrasında:
“Bu Kanunun yayımı tarihinden önce mevcut olan binalar ile inşaatı devam edip henüz
yapı kullanım izni alınmamış olan binalar için, bu Kanunun 7 nci maddesinin birinci
fıkrasının (c) bendi, bu Kanunun yayımı tarihinden itibaren beş yıl süreyle
uygulanmaz.” hükmüne yer verilmiştir.
(15) 5627 sayılı Kanun’un Resmi Gazetede yayımlandığı tarihin 02.05.2007 olduğu göz
önüne alındığında, Kanun’un 7. maddesinin birinci fıkrasının c bendinin uygulanılabilir
olduğu anlaşılmaktadır. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca merkezi
sistem ile ısınan binalarda ısınma bedellerinin kullanım miktarına göre bölüştürülmesi
gerekmektedir.
I.3.2. Önaraştırma Sürecinde Teşebbüslerden Elde Edilen Bilgiler
16-12/187-82
4/10
I.3.2.1. BEREKET JEOTERMAL’den Elde Edilen Bilgiler
(16) Önaraştırma kapsamında 03.03.2016 tarihinde BEREKET JEOTERMAL yetkilileri ile
görüşme gerçekleştirilmiştir. Söz konusu görüşmede özetle:
- BEREKET JEOTERMAL’in 2014-2015 yılı ısınma dönemine2 kadar enerji
bedellerini, ısıtılan alanın (mesken, ticarethane, resmi kurum vb.) toplam
metrekaresini belirlenen tarife ile çarpmak suretiyle hesapladığı, hesaplanan
bedelleri abonelerden ne kadar enerji tükettiklerinden bağımsız olarak 6 aylık ısınma
dönemi için tahsil ettiği, kullanım miktarına ilişkin bir ölçümün 2015 yılına kadar
mevcut olmadığı,
- Bu tarz bir kullanımın enerjinin ve kaynakların verimli kullanımı ile uyumlu olmadığı,
2015 yılından itibaren kalorimetre sistemine geçilmeye başlandığı, 5627 sayılı
Kanun uyarınca her abonenin kullandığı enerji miktarının ölçülmesi gerektiği, ayrıca
ısı yalıtımına ilişkin TS 825 standartlarının mevcut olduğu, bu sebeplerden dolayı
kalorimetre takma uygulamasına geçmenin kanuni bir zorunluluk olduğu,
- Kalorimetre sistemi sayesinde herkesin kullanımının tam olarak ölçülmesinin
sağlanacağı ve abonelerin tasarrufta bulunmalarının teşvik edileceği, kalorimetre
sistemine geçişe gelen itirazların kullanılan miktar kadar ödeme yapılacak
olmasından kaynaklandığı, fiziki yetersizlikleri olan bina sahiplerinin eski yöntemde
çok ısı tüketmelerine karşın metrekare başına ücretlendirme yapıldığından daha az
ücret ödediği,
- Yine de abonelerin bu geçiş döneminde çok ücret ödememesi ve bu yönde
kendilerine yardımcı olunması için BEREKET JEOTERMAL’in her bir konut
eşdeğerinin ödeyeceği maksimum enerji bedelini 20.000 kwh üzerinden hesapladığı,
örneğin abone 50.000 kwh harcasa bile faturalandırmanın 20.000 kwh saat
üzerinden yapıldığı,
- Halihazırda BEREKET ENERJİ’nin (…..) abonesine hizmet verdiği, Sarayköy
ilçesinde doğalgaz altyapısının bulunmadığı,
- 2002 ile 2006 yılları arasında abone olan müşterilerden on yıllık kullanım bedeli
alındığı, ancak bu abonelerin yaptıkları bu ödemeleri eşanjör bedeli olarak
ödediklerini iddia ettikleri, BEREKET JEOTERMAL’in almış olduğu abonelik ücretleri
sebebiyle bu abonelerinden 2015 yılına kadar daha az ısınma bedeli aldığı, ayrıca
bu abonelerin sözleşmelerini yeniledikleri takdirde kendilerinden herhangi bir ücret
talep edilmediği,
- BEREKET JEOTERMAL’in 2006 yılından sonra abone olan müşterilerinden hiçbir
ücret almadığı,
- Kalorimetre sistemine geçilmesinden sonra ısınma bedellerinin artırılmasına karşın
ciroların düşeceğinin tahmin edildiği, bu sisteme geçmeyi reddeden bir abonenin
eşanjörün sökülmesine ve kendisine gelen vananın kapatılmasına müsaade
etmediği için evine giden sıcak su borusu üzerinden verilen hizmetin kesildiği, diğer
abonelerden ise yeni sisteme geçmek istemeyenlerin BEREKET JEOTERMAL ile
tekrar sözleşme imzalamadıkları,
- BEREKET JEOTERMAL’in müşterilerine kalorimetre sistemine geçişte iki seçenek
sunduğu, ilk seçeneğin tüm apartmana bir kalorimetre takılması ve bu kalorimetre ile
toplam enerji miktarının ölçülmesi, ikinci seçeneğin ise her daireye kalorimetre
2 Isınma dönemi her yıl 1 Kasım tarihi ile 30 Nisan tarihleri arasındaki altı aylık süreyi kapsamaktadır. Bu
tarihler dışında BEREKET ENERJİ abonelerine ısınma hizmeti sağlamamaktadır.
16-12/187-82
5/10
takılarak her bir abonenin enerji miktarının ölçülmesi olduğu, bu seçenekleri seçme
hususunda abonelerin serbest olduğu,
- Kalorimetrelerin şirketin ölçüm yapabileceği yerlere koyulma zorunluluğu bulunduğu,
bu sistemin kaçak ısınma ile mücadele açısından da önem arz ettiği, apartmanlara
takılan kalorimetrelerden ücret alınmadığı, bireysel olarak takılan kalorimetrelerden
ücret alındığı,
- Sonuç olarak kalorimetre sisteminin doğru ölçüm işleminin gerçekleştirilmesi için
gerekli olduğu, doğal bir kaynak olan jeotermalin etkin kullanılması hususunda fayda
sağladığı,
ifade edilmiştir.
(17) Önaraştırma kapsamında BEREKET JEOTERMAL’den mevcut ve geçmiş ısınma
dönemlerine ilişkin abonelik sözleşmeleri ve tarife bilgileri, kalorimetre uygulamasına
geçiş süreci hakkında bilgi talep edilmiştir. Ayrıca BEREKET JEOTERMAL’den son üç
hesap yılına ait olan gelir tabloları ile bir konut eşdeğerini ısıtmak için katlanılan maliyet
bilgileri talep edilmiştir. Söz konusu bilgileri içeren cevabi yazılar Kurum kayıtlarına
intikal etmiştir.
(18) Dosya mevcudu bilgilere göre, BEREKET JEOTERMAL 2015-2016 yılı ısınma
dönemine kadar (eski dönem) metrekare başına birim ısınma bedeli üzerinden ısınma
bedellerini hesaplamıştır. 2015-2016 yılı ısınma dönemi itibarıyla kalorimetre ile
ölçülendirme sistemine geçilmiş ve ısınma birim fiyatının 1 kwh üzerinden belirlenerek
tüketilen enerji miktarı üzerinden hesaplanmaya başlanmıştır.
(19) BEREKET JEOTERMAL’in ısınma bedellerinin hesaplanmasındaki bu yöntem
değişikliğinin süreci hakkında bilgi vermek faydalı olacaktır. BEREKET JEOTERMAL
2001 yılından beri Denizli’nin Sarayköy ilçesinde ısınma hizmeti sağlamaktadır.
Kalorimetre ile ısınma bedellerinin hesaplanmasından önceki dönemde üç farklı abone
grubu belirlenmiş olup bu abone gruplarının tarifelerine göre ısınma bedelleri
hesaplanmıştır.
(20) Bu abone grupları; 2001 yılı ile 2006 yılları arasında abone olmuş M kodlu aboneler,
2006 yılından sonra abone olmuş BJ Kodlu dönemsel aboneler ve resmi daire
abonelerinden oluşmaktadır. Eski dönemde BEREKET JEOTERMAL mezkûr abone
grupları için farklı tarifeler belirlemiştir. Şikayet başvurusunda bulunan abonenin M
kodlu abone olması ve bu abone grubunun diğer abone gruplarından önemli farklılıkları
olması nedeniyle M kodlu tarife hakkında detaylı bilgi verilecektir.
(21) Yukarıda belirtildiği üzere 2001 yılı ile 2006 yılları arasında abone olan M kodlu
abonelerden, diğer abone gruplarından farklı olarak (…..) USD ile (…..) USD arasında
değişen miktarlarda “Genel Sistem Kullanım Bedeli" ve "Eşanjör Kullanım Bedeli" adı
altında ücret alınmıştır. 2006 yılından itibaren abone olan müşterilerden abonelik ücreti
alınmamıştır. M kodlu aboneler yukarıda belirtilen bedelleri ödemeleri sebebiyle 2006
yılından itibaren BJ kodlu abonelere göre daha ucuz bir tarifeden ısınma hizmeti
almışlardır.
(22) BEREKET ENERJİ 2014-2015 ısınma döneminden itibaren ısınma bedellerini tüketilen
enerji miktarlarını kalorimetre ölçümlendirmek suretiyle hesaplama sistemine geçmeye
16-12/187-82
6/10
başlamıştır. Bu kapsamda BEREKET JEOTERMAL abonelere söz konusu
ölçümlendirme sisteminin 5627 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat uyarınca bir zorunluluk
olduğunu belirten yazılar göndermiştir. Bu sisteme geçilmesi halinde verimlilik ve gider
paylaşımı açısından abonelere avantaj sağlayacağı belirtilmiştir. Abonelerin
sistemlerinde yapacakları iyileştirmelerle ve enerjiyi dikkatli kullanmalarıyla, m2 başına
sabit bedel ödeyen abonelerin %40 oranında daha ucuza ısınma imkanına sahip
olacakları ifade edilmiştir.
(23) BEREKET JEOTERMAL 2014-2015 ısınma döneminde her iki ısınma bedeli
hesaplama yöntemini kullanmıştır ve kalorimetre sistemine geçiş uygulamasını bu
ısınma dönemi için zorunlu tutmamıştır. Ayrıca kalorimetre sistemine geçişi özendirmek
için bu ısınma döneminde birim ısınma bedeli 0,059 TL/kwh saat olarak belirlenmiştir.
(24) Kalorimetre sistemine geçiş süreciyle ilgili olarak belirtilmesi gereken bir diğer husus
mevcut sözleşmelerinin tadil edilerek yenilenmesidir. Yeni abonelik sözleşmelerinde
enerji bedellerinin hesaplanması tüketilen enerjinin belirlenen kwh saat ücreti ile
hesaplanacağı biçiminde düzenlenmiştir.
(25) 2014-2015 yılı ısınma dönemi sonunda kalorimetre sistemine geçişi sağlanamayan
abonelere uyarı yazıları gönderilmiş, abonelik sözleşmelerini yenilemeyerek 1 Kasım
2015 tarihine kadar kalorimetre sistemine geçiş yapmayan abonelere 2015-2016 yılı
ısınma döneminde ısınma hizmeti sağlanmayacağı belirtilmiştir. Bu doğrultuda
kalorimetre sistemine geçiş yapmayı reddeden abonelerin binalarındaki eşanjörlerin
sökülmesi suretiyle ısınma hizmeti verilmesi sonlandırılmıştır.
I.3.2.2. Diğer Jeotermal Şirketlerinden Elde Edilen Bilgiler
(26) BEREKET JEOTERMAL’in enerji bedellerini hesaplarken belirlediği tarifeler ve yan
ücretlerin kıyaslanması açısından jeotermal enerji ile ısınma hizmeti veren İzmir
Jeotermal A.Ş. (İZMİR JEOTERMAL) ve Salihli Belediyesinden (SALİHLİ
JEOTERMAL) bilgi talebinde bulunulmuştur. Ayrıca BEREKET JEOTERMAL
tarafından gönderilen Edremit Jeotermal A.Ş.’ye (EDREMİT JEOTERMAL) ilişkin
ısınma bedelleri ve yan ücret bilgileri Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. BEREKET
JEOTERMAL ve mezkur teşebbüslerin enerji bedelleri ve yan hizmetlerden aldıkları
ücretler aşağıdaki tabloda gösterilmektedir.
Tablo 1- Isınma Bedelleri ve Yan Ücretler
Teşebbüsler Isınma Bedeli
TL/kwh
Abonelik
Ücreti3
100 m2
Güvence
Bedeli
(TL)
Bakım Onarım
Bedeli
(TL)
Sayaç Okuma
Bedeli
(TL)
BEREKET
JEOTERMAL
0,0800 - - 236,0 8,26
İZMİR
JOTERMAL
0,0729 2.500 TL 318 127,1 -
SALİHLİ
JEOTERMAL
0,0730 1.800 USD - - -
EDREMİT
JEOTERMAL
0,1115 4.600 TL
500 - -
Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Bilgiler
(27) Tabloda yer verilen teşebbüslerin hepsi kalorimetre ile ölçümlendirme yöntemini
kullanmaktadır. BEREKET JEOTERMAL 2015-2016 yılı ısınma dönemi için 0,08
3 Tablodaki abonelik ücretleri 100 m2‘lik ısınma alanları için olup, ısınma alanının büyüklüğüne göre
abonelik bedelleri değişiklik gösterebilir.
16-12/187-82
7/10
TL/kwh saat ısınma bedeli belirlemiştir. Teşebbüs, müşterilerinden abonelik ücreti
almamakta olup yıllık olarak belirlenen bakım onarım bedelini altı taksitle
müşterilerinden tahsil etmektedir. Ayrıca ısınma dönemlerinde abonelerinden her ay
sayaç okuma bedeli tahsil etmektedir.
(28) İZMİR JEOTERMAL 2015-2016 yılı ısınma dönemi için 0,0729 TL/kwh ısınma bedeli
belirlemiş olup, abone olmak isteyen müşterilerden 2.500 TL abonelik bedeli ve 318 TL
güvence bedeli talep edilmektedir. Müşterilerinden yıllık 127,1 TL bakım onarım parası
tahsil eden teşebbüs, sayaç okuma bedeli almamaktadır.
(29) SALİHLİ JEOTERMAL 2015-2016 yılı ısınma dönemi için 0,073 TL/kwh ısınma bedeli
belirlemiştir. Abone olmak isteyen müşterilerden 1.800 USD talep eden teşebbüs
abonelerinden başka hiçbir ücret talep etmemektedir.
(30) EDREMİT JEOTERMAL 2015-2016 yılı ısınma dönemi için 0,1115 TL/kwh ısınma
bedeli belirlemiştir. Abone olmak isteyen müşterilerden 4.600 TL abonelik bedeli ve
318 TL güvence bedeli talep etmiştir.
I.4. Değerlendirme
(31) Konusu ve kapsamı yukarıda özetlenen şikâyet çerçevesinde, BEREKET ENERJİ’nin
Denizli’nin Sarayköy İlçesinde jeotermal konut ısıtması alanında faaliyet gösteren tek
teşebbüs olduğu ifade edilmekte ve 5627 sayılı Kanun’u gerekçe göstererek mevcut
sözleşmelerdeki abonelerin lehine olan hakların kaybına yol açacak yeni sözleşmeler
yapmak istediği belirtilmektedir. Şikayete konu olan hususlar göz önüne alındığında
anılan iddiaların 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında değerlendirilmesi
gerekmektedir.
(32) Bir eylemin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında ihlal teşkil edebilmesi için
inceleme konusu teşebbüsün hakim durumda olması gerekmektedir. “Hakim
Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı Kötüye Kullanma Niteliğindeki Davranışlarının
Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz”a göre; “Kanun’un 6. maddesi kapsamında
incelenen bir davranışın ihlal teşkil edebilmesi için davranışı gerçekleştiren teşebbüsün
ilgili pazarda hâkim durumda olması ve davranışın bir kötüye kullanma niteliği taşıması
gerekmektedir. Kurul, bu iki temel unsurdan birinin bulunmadığının açıkça
gösterilebildiği durumlarda diğer unsura ilişkin analize yer vermeyebilir.”
(33) Bu çerçevede, BEREKET JEOTERMAL’in Denizli ili Sarayköy ilçesinde merkezi
jeotermal sistemi ve merkezi kömür sistemi ile ısınma hizmetleri pazarında hakim
durumda olduğu varsayımı altında şikayete konu olan eylemlerinin 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesi kapsamında bir ihlal niteliği taşıyıp taşımadığı
değerlendirilecektir.
(34) Şikayet başvurusunda BEREKET JEOTERMAL’in 5627 sayılı Kanunu gerekçe
göstererek abonelerine kalorimetre takma zorunluluğu getirdiği ve abonelere yeni
sözleşme imzalatmak suretiyle mevcut sözleşmelerde lehlerine olan hükümlerin
aleyhlerine olacak biçimde değiştirdiği iddia edilmektedir.
(35) Yukarıda belirtildiği üzere, 2014-2015 ısınma döneminde başlayarak BEREKET
JEOTERMAL abonelerini kalorimetre sistemine geçirmeye başlamış ve 2015-2016 yılı
ısınma dönemi başlangıcında binalarına veya hanelerine kalorimetre taktırmayı
reddeden abonelere ısı tedarikini kesmiştir. Teşebbüs, gerçekleştirdiği bu
uygulamaların gerekçesi olarak 5627 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatı göstermiştir.
(36) 5627 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat uyarınca, merkezi sistem ile ısınan binalarda
ısınma bedellerinin kullanım miktarına göre bölüştürülmesi gerekmektedir. Bu
16-12/187-82
8/10
çerçevede binaların toplam kullanım alanlarına göre değil kalorimetre aracılığıyla
ölçümlenen tüketim miktarlarına göre faturalandırılmasının daha uygun olacağı
değerlendirilmektedir. 5627 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatın amacının enerjinin daha
verimli kullanılmasını sağlamak olduğu dikkate alındığında, kalorimetre ile
ölçümlendirme uygulamasının, tasarrufu ve dolayısıyla verimliliği artıracağı
değerlendirilmektedir. Bununla birlikte, mezkûr mevzuatta kalorimetre uygulamasına
geçişin kim tarafından sağlanacağı veya geçiş sağlanmadığı takdirde bunun
yaptırımının ne olacağı hususlarına ilişkin hüküm bulunmamaktadır.
(37) Rekabet Kurulunun 15.07.2009 tarih ve 09-33/739-176 sayılı kararında İZMİR
JEOTERMAL’in abonelerine kalorimetre cihazı takma zorunluluğu getirmesine ve bu
zorunluluğu yerine getirmeyenlerin enerjisini kesmesine ilişkin şikayet 4054 sayılı
Kanun kapsamında bulunmamıştır. Söz konusu kararın verildiği tarih itibarıyla daha
önce de belirtildiği üzere, 5627 sayılı Kanun’un geçici 6. maddesinin birinci fıkrası
uyarınca kalorimetre cihazı takılması uygulaması konusunda yasal zorunluluk
bulunmamaktadır. BEREKET JEOTERMAL’in abonelerine kalorimetre cihazı takma
zorunluluğu getirmesi ve bu cihazları taktırmayan abonelerine enerji tedarikini
kesmesinin 4054 sayılı Kanunun 6. maddesi kapsamında rekabeti kısıtlayıcı bir eylem
olmadığı değerlendirilmektedir. Zira mevcut durum itibarıyla merkezi sistemle ısınan
binalarda enerji bedellerinin kullanım miktarına göre bölüştürülmesi bir zorunluluk olup
bu uygulamanın ne şekilde ve kimler tarafından yürütüleceği hususu ise 4054 sayılı
Kanunun kapsamı dışındadır.
(38) İkinci şikayet konusu ise kalorimetre cihazının taktırılması ile birlikte abonelik
sözleşmelerinin yenilenmesi hususudur. Şikayetçi eski sözleşme ile kazanmış oldukları
hakların yeni sözleşme ile yitirildiğini belirtmektedir. Bu çerçevede eski ve yeni abonelik
sözleşmelerindeki hükümler karşılaştırıldığında, eski ve yeni sözleşmeler arasındaki
temel değişikliğin enerji bedellerinin belirlenmesi konusunda olduğu görülmektedir.
Aşağıda eski ve yeni sözleşmelerin değişen hükümlerine yer verilmektedir.
(39) Eski Sözleşmenin 3. maddesi;
“Abone tapu veya ısıtma izin belgesine göre tespit edilen ısıtılan alanın ısınma
bedeli olarak Şirket tarafından belirlenen m2 (metrekare) birim fiyatı çarpımı ile
bulunan bedel üzerinden her ay ödeme yapar.”
(40) Yeni Sözleşmenin 4. maddesi;
“MADDE 4-PARASAL YÜKÜMLÜLÜKLER:
Abone, şirket tarafından verilen enerji ile ısınma hizmeti karşılığı, aşağıda belirtilen
parasal yükümlülükleri şirkete her abone yılında ödemeyi kabul eder.
4.1.1-SİSTEM İYİLEŞTİRME BAKIM VE ONARIM BEDELİ:
Her binada her bağımsız bölüm için (daire veya işyeri) ayrı ayrı hesap edilir ve her
yıl yenilenen birim fiyata göre abone bu bedeli ödemeyi peşinen kabul ve beyan
etmiş olmakla söz konusu bedelin iadesine ilişkin hiçbir talepte bulunmayacak,
bedele itiraz etmeyecektir.
Binanın ısınma alanına göre 2015- 2016 ısınma sezonu için Abone, Standart Isınma
Bedelinin % 10’u kadar “Sistem İyileştirme Bakım ve Onarım Bedeli” öder. (örneğin
2015-2016 ısınma sezonunda, 100m² lik bir bağımsız bölüm için yıllık 236 ₺ olarak
ödenecektir.)
Şirket tarafından abonenin ısınacağı binada yapılan ölçüm sonucu düzenlenecek
tutanaktaki yüz ölçüm alanına göre hesap edilecek ve belirlenen bu bedeli abone
16-12/187-82
9/10
“Sistem İyileştirme Bakım ve Onarım Bedeli” olarak ödemeyi kabul, beyan ve
taahhüt eder. Yıllık olarak belirlenen bedel, Kasım, Aralık, Ocak, Şubat, Mart, Nisan
aylarında ısınma faturası içinde tahakkuk ettirilerek altı eşit taksitte gayri kabili rücu
olmak kaydı ile abone sahibi tarafından ödenir. Hiçbir şekilde iadesi yapılmaz. Altı
aylık okuma dönemi içerisinde okuma yapılamayan abonelere sonraki okuma
dönemlerinde enerji bedelleri ve faturalandırılmamış “Sistem İyileştirme Bakım ve
Onarım Bedeli” birlikte fatura edilir.
4.1.2 SAYAÇ OKUMA BEDELİ
Abone, 2015-2016 okuma dönemi için birim fiyat olarak belirlenen 8,26 ₺ “Sayaç
okuma ve faturalandırma bedelini” öder. Bu bedel her okuma döneminde enerji
faturasının içerisinde ayrıca belirtilir. Isınma sezonu dışında yapılan okumalar içinde
bu bedel her okuma için faturaya eklenir. Abone bu bedeli ödemeyi peşinen kabul ve
beyan etmiş olmakla söz konusu bedelin iadesine ilişkin hiçbir talepte
bulunmayacak, bedele itiraz etmeyecektir.
4.2.TÜKETİM MİKTARINA GÖRE ISINMA BEDELİ VE FATURALANDIRMA:
4.2.1-2015-2016 ısıtma sezonu ısınma birim fiyatı,1 kWh ücreti 0,08 ₺/ kilovatsaat
olarak belirlenmiştir. Ücretlere KDV dahildir.
4.2.2.SICAK KULLANIM SUYU HAZIRLAMA BEDELİ
1m³ sıcak su hazırlamak için birim fiyat: 8 ₺/m³ veya harcanan enerji olarak 100
kWh/m³ tür. Bedel veya tüketim miktarı toplamları bina kalorimetresinden
düşüldükten sonra gider paylaşımı Yönetmelik-1 esaslarına göre yapılır.
4.2.9-PARASAL YÜKÜMLÜLÜKLERDE YILLIK ARTIŞ;
Her yıl uygulanacak ısınma bedeli birim fiyatı ile, “Sistem İyileştirme Bakım ve
Onarım Bedeli” Birim Fiyatı ve diğer tüm maddi yükümlülüklerdeki artışlar,
(…..TİCARİ SIR…..), şirket tarafından her ısınma sezonu başında serbestçe
belirlenir. Belirlenen artış oranı ile oluşan yeni birim fiyat abonelere duyurulur.
Abone her yeni dönemin artışını, iş bu abonelik sözleşmesinin imzası ile birlikte
kabul ettiğini ve belirlenen artışa göre ortaya çıkan maddi yükümlülüklerini ödemeyi
kabul ve taahhüt etmektedir.”
(41) Yukarıda yer verilen sözleşme maddeleri incelendiğinde, enerji bedellerinin
hesaplanma yönteminin değiştiği görülmektedir. Eski sözleşmelerde teşebbüsün
belirlediği enerji birim fiyatı üzerinden enerji bedeli hesaplanmaktadır. Yeni
sözleşmelerden farklı olarak bu bedelin neye göre belirleneceği ve artış miktarının ne
kadar olacağına ilişkin hüküm bulunmamaktadır. Eski sözleşmelerde aboneler sadece
ısınma bedelini ödemekle yükümlü olup, bakım iyileştirme ücreti, sayaç okuma ücreti
ödememektedir.
(42) Yeni sözleşmelerde enerji bedeli kullanılan miktara bağlı olarak hesaplanmaktadır.
Fiyat artışının ne kadar yapılacağına ilişkin hüküm konularak bu konudaki belirsizlik
ortadan kaldırılmıştır. Eski sözleşmelerde olmayan bakım onarım bedeli ve sayaç
okuma bedelleri yeni sözleşmelere ilave edilmiştir.
(43) Eski ve yeni abonelik sözleşmelerinin enerji bedellerini belirleme yöntemleri
kıyaslandığında çok köklü bir değişiklik yaşandığı görülmektedir. Eski sözleşmede
16-12/187-82
10/10
abone enerji tüketsin veya tüketmesin kullandığı hanenin alanına göre ısınma
dönemlerinde sabit fatura ödemek zorundadır. Ayrıca teşebbüs, fiyatları istediği gibi
belirleme serbestisine sahip olup, enerji birim fiyatını çok yüksek belirlediği takdirde
abonelerinden çok yüksek bedeller tahsil edebilir. Eski sözleşmelerde bunu
engelleyecek bir tavan fiyat mekanizması veya tavan tüketim miktarı belirtilmemiştir.
Yeni sözleşmelerde ise abone tüketimini ayarlayarak faturasını etkileyebilme şansına
sahiptir.
(44) Bilgi talep edilen diğer jeotermal enerji şirketleri de benzer şekilde kalorimetre ile
ölçümlendirme yaparak enerji bedellerini belirlemektedir. Tablo 1’de görüldüğü üzere,
BEREKET JEOTERMAL ile kalorimetre sistemine daha önceki yıllarda geçmiş olan
jeotermal şirketlerinin ısınma bedelleri arasında büyük farklılıklar bulunmamaktadır.
(45) Eski sözleşmelerde aboneleri aşırı fiyatlandırmadan koruyan hiçbir mekanizma
bulunmamaktadır. Yeni sözleşme ile tadil edilen ısınma bedelinin hesaplanmasına
ilişkin hükümler bu durumu ağırlaştırmamakta, aksine fiyat artışlarına belirlilik
getirmekte ve abonenin talebini ayarlayarak enerji bedelini belirleyebilmesine imkan
sağlamaktadır.
(46) Teşebbüs yetkililerince abonelerde kalorimetre uygulamasına geçişte duyulan
rahatsızlığın on yıldır indirimli tarife kullanan M kodlu abonelerin indirimlerinin yeni
sistemde kaldırılmasından kaynaklanabileceği belirtilmiştir.
(47) Öte yandan Rekabet Kurulunun 14.02.2008 tarih ve 08-15/146-49 sayılı kararında
BEREKET JEOTERMAL’in müşterilerine aşırı fiyat uyguladığı iddiaları reddedilmiş ve
2009 yılından itibaren pazarın beş yıl süreyle izlenmesine karar verilmiştir. Akabinde
Kurulun 16.12.2009 tarih ve 09-59/1452-383 sayılı kararında 2008-2009 ısınma
döneminde BEREKET JEOTERMAL’in verdiği taahhüdü yerine getirerek aşırı fiyat
uygulamadığı tespit edilmiş ve ilgili pazarın izlenmesine son verilmiştir.
(48) Bu çerçevede teşebbüsün yeni abonelik sözleşmelerinde değiştirdiği enerji bedellerine
ilişkin hükümlerin, hakim durumun kötüye kullanılması hallerinden olan sömürücü bir
kötüye kullanma hali meydana getirecek nitelikte olmadığı değerlendirilmektedir.
(49) Netice itibarıyla, BEREKET JEOTERMAL’in hakim durumda olduğu varsayımı altında
şikayete konu olan eylemleri değerlendirildiğinde, abonelere kalorimetre cihazı taktırma
zorunluluğu getirilmesi ve mevcut sözleşmelerin yenilenmesine yönelik eylemlerinin
4054 sayılı Kanun kapsamında bir ihlal oluşturmadığı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
(50) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy