Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-3-236 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 08-76/1227-465
Karar Tarihi : 30.12.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M.Sıraç ASLAN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER: Şahin YAVUZ, Erdem AKTEKİN
C. ŞİKAYET
EDEN : Selahattin DOĞAN
cuburon@
20
D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN:
Bergama’da faaliyet gösteren fırıncılar
E. DOSYA KONUSU: Bergama’da faaliyet gösteren fırıncıların aralarında
anlaşarak ekmeğin bakkallara ve tüketiciye satış fiyatını belirledikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: E-posta yoluyla gönderilen şikayet dilekçesinde özetle; İzmir
Bergama ilçesinde 75 YKr’den satılan 300gr ekmeğin fiyatının rekabet nedeniyle 40
YKr’ye kadar gerilediği, bunun üzerine Bergama’da faaliyet gösteren fırıncılar
arasında ekmeğin fiyatının tespiti yönünde anlaşma yapıldığı, bu anlaşmanın bakkal 30
ekmek büfelerine asılan Kardeşler Fırın, Kayacan Fırın, Benek Fırın, Mücadele Fırın,
Arapoğlu Fırın, Hacıoğlu Fırın, Arzu Gıda, Bereker Fırın, Karataş Fırın, Gürcan Fırın,
Ku-Şi Ekmek Fırın ve Şeydi Kayalaroğulları tarafından imzalı ve ekmeğin “toptan
alış” ve “perakende satış” fiyatını gösterir belgeyle ilan edildiği, bu belgenin büfelere
asılış tarihi olan 1.12.2008 tarihinden itibaren ekmeğin fiyatının tekrar 75 YKr’ye
çıktığı belirtilerek, gereğinin yapılması talep edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 2.12.2008 tarih ve 7942 sayı ile intikal
eden başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4.
maddesi uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 24.12.2008 tarih ve 2008-3-40
236/İİ-08-ŞYA sayılı İlk İnceleme Raporu 25.12.2008 tarih, REK.0.07.00.00-110/282
sayılı Başkanlık Önergesi ile 08-76 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Bergama da faaliyet gösteren bazı fırıncılar tarafından ekmek büfelerine asılan ve
ekmeğin toptan ve perakende satış fiyatını tespit etme amacını taşıdığı ileri sürülen
belge 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşma
olmakla birlikte, anlaşmanın yapıldığı tarih ve ilgili coğrafi pazarın büyüklüğü dikkate 50
08-76/1227-465
2
alındığında etki doğurmuş olsa bile bu etkinin çok sınırlı düzeyde gerçekleştiği
düşünüldüğünden, uygulamanın sona erdirilmesiyle şikayet konusu rekabet
sorununun çözüleceği ve dolayısıyla bu aşamada konuya ilişkin önaraştırma
yapılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olmadığı,
- Bununla birlikte Kanun’un 9/3. maddesi uyarınca bahse konu uygulamaya son
verilmesini sağlamak amacıyla; Bergama Kaymakamlığı’na ve başta belgede adı
geçen fırıncılar olmak üzere Bergama’da fırın işleten üyelerine bildirim yapmak üzere
Bergama Ticaret Odası’na ve İzmir Fırıncılar Odası’na görüş bildirilmesinin uygun
olacağı, 60
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Ekmek Fiyatının Belirlenmesine İlişkin Mevzuat
Öncelikle “ekmek fiyatı”nı düzenlemeye yönelik yürürlükte bulunan mevzuat
hükümlerine kısaca değinilmesi uygun olacaktır.
70
Ekmek üretimi gerçekleştiren fırınlar, teşebbüslerinin niteliklerine göre “esnaf” veya
“tacir” olarak iki kategoride değerlendirilmektedir. Her iki nitelikteki fırıncılar için
ekmeğin azami fiyatını düzenleyen iki ayrı mevzuat bulunmaktadır.
I.1.1.Esnaf Odalarına Kayıtlı Esnaf Niteliğindeki Fırıncılar İçin Geçerli Mevzuat
Esnaf ve Sanatkârlar Odaları’na bağlı esnaf niteliğindeki işletmeler 5362 sayılı Esnaf
ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu’nun 62. maddesine göre belirlenen azami
fiyatlara uymak durumundadırlar. Ekmeğin azami satış fiyatının tespitini düzenleyen
ilgili madde şu şekildedir: 80
“MADDE 62. — Bu Kanuna tabi esnaf ve sanatkârlarca üretilen mal ve hizmetlerin
fiyat tarifeleri, bağlı bulundukları odalarca hazırlanır ve odanın mensubu olduğu birlik
yönetim kurulu tarafından fiyat tarifesinin sunulmasından sonra otuz gün içinde
onaylanır veya reddedilir. Onaylanan fiyat tarifesi belediye, mülki amirlik ve ilgili
odaya yedi gün içerisinde bildirilir ve bu andan itibaren yürürlüğe girer. Fiyat tarifeleri,
uygulanacak azami hadleri gösterir.
Belediyeler veya o yerin en büyük mülki amiri tespit edilen bu tarifeleri uygun
bulmadıkları takdirde esnaf teşekkülü ile anlaşmaya varamazlarsa onbeş gün içinde 90
o yerin mülki amirinin ya da görevlendireceği yardımcısının başkanlığında, ticaret ve
sanayi veya ticaret odasından bir temsilci ile esnaf ve sanatkârlar odaları birliği
temsilcisinden teşekkül edecek bir komisyonda görüşülüp karar verilmesini
isteyebilirler.
Komisyon kararları salt çoğunlukla alınır. Komisyon, tarifeleri uygun bulmadığı
takdirde tarife yürürlükten kalkar.
08-76/1227-465
3
Komisyon kararına karşı, ilgililer yazılı bildirim tarihinden itibaren on gün içinde ticari
davaları görmeye yetkili mahkeme nezdinde itirazda bulunabilirler. Bu mahkemenin 100
kararı kesindir.”
I.1.2. Ticaret Odalarına Kayıtlı Tacir Niteliğindeki Fırıncılar İçin Geçerli Mevzuat
Ticaret ve sanayi odalarına kayıtlı tacir ve sanayici niteliğindeki isletmeler ise, 5174
sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’nun 12.
maddesi ve bu maddeye dayalı olarak çıkarılan “Tacir ve Sanayiciler Tarafından
Üretilen Mal ve Hizmetlerin Azami Fiyat Tarifelerinin Düzenlenmesi Hakkında
Yönetmelik” hükümleri çerçevesinde belirlenen azami satış fiyat tarifesine uymak
durumundadırlar. Tarifenin belirlenmesi, tarifeye nasıl itiraz edileceği gibi diğer 110
hususlar, Esnaf Odalarına kayıtlı fırıncı esnafı için geçerli olan mevzuata paralel bir
şekilde düzenlenmiştir. 5174 sayılı Kanun’un “Odaların Görevleri” başlıklı 12.
maddesinin (ı) bendinde aşağıda sunulan ifade yer almaktadır:
“Odaların görevleri şunlardır:
…….
(ı) Gerektiğinde 507 sayılı Esnaf ve Küçük Sanatkarlar Kanunu’nun 125 inci
maddesinde sayılan mal ve hizmetlerin azamî fiyat tarifelerini, kendi üyeleri için,
Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliğe uygun olarak tespit etmek ve onaylamak.”
Bu Kanun’a dayanılarak Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından çıkarılan “Tacir ve 120
Sanayiciler Tarafından Üretilen Mal ve Hizmetlerin Azami Fiyat Tarifelerinin
Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelik”in “Amaç ve Kapsam” başlıklı 1. maddesi de şu
şekildedir:
“5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanununa tâbi
odalarca, üyeleri tarafından üretilen ve 507 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Kanununa
tâbi esnaf ve sanatkârlar odaları tarafından belirlenmiş tarifelere konu mal ve
hizmetlerin azami fiyat tarifelerinin kendi üyeleri için düzenlenmesi, uygulamaya
konulması ve denetimi ile diğer usul ve esaslar bu Yönetmelikle düzenlenmiştir.”“
130
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.2.1. Şikayetçi Tarafından Gönderilen Belge
Dosya konusu şikayetin ekinde (elektronik ortamda) şikayetçi tarafından ilçedeki
ekmek büfelerine asıldığı öne sürülen belgenin taranmış bir örneği sunulmuştur.
Belgede “Toptan Alış: 0,60 Y.Krş” ve “Perakende Satış 0,75 Y. Krş” ifadeleri yer
almakta, bu ifadelerin altında ise “Bergama Fırıncıları” başlığı ile 12 fırının ismi ve
imzası bulunmaktadır. Belgede imzası bulunan fırınların, ekmeğin perakende
noktasına satış fiyatını ve perakende noktasının tüketiciye yeniden satış fiyatını tespit 140
etmeye çalıştıkları anlaşılmaktadır.
I.2.2. Hukuki Değerlendirme
4054 sayılı Kanun'un "Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar"
başlıklı 4. maddesinde “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı
olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacı taşıyan veya bu etkiyi
doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu
08-76/1227-465
4
eylem ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır”
ifadesi yer almaktadır. 150
Maddenin lafzından da anlaşılacağı üzere, teşebbüsler arasında gerçekleştirilen ve
rekabetin kısıtlanması amacını taşıyan bir anlaşmanın, 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi kapsamında değerlendirilebilmesi için anlaşmanın piyasada bir etki
doğurmuş olması gerekli değildir; hiç uygulamaya konulmamış fakat rekabeti
kısıtlama amacı taşıyan anlaşmalar da aynı madde kapsamında yasaklanmaktadır.
Aynı piyasada faaliyet gösteren teşebbüsler arasında akdedilen, satılan ürünün
fiyatını belirlemeyi hedefleyen veya faaliyet gösterilen pazarın teşebbüsler arasında
paylaşımını düzenleyen anlaşmaların rekabetin kısıtlanması amacını taşımaları 160
yönüyle yukarıda yer verilen madde kapsamına gireceği konusunda şüphe
bulunmamaktadır. Bergama fırıncılarının aralarında anlaşarak, satışını yaptıkları
ekmeğin fiyatını ortak olarak belirlemeleri eylemi de bu türden bir anlaşmadır.
Rekabetin kısıtlanması amacını taşıyan bir anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi kapsamında değerlendirilmesi için her ne kadar anlaşmanın etkilerini
doğurup doğurmadığı bir önem taşımasa da, bu noktada belirtmek gerekir ki,
başvuruya konu anlaşmanın 1.12.2008 tarihinde uygulamaya konulduğu ileri
sürülmektedir. Anlaşmanın uygulamaya başlandığı tarih ve ilgili coğrafi pazarın
büyüklüğü dikkate alındığında uygulama etki doğurmuş olsa bile bu etkinin çok sınırlı 170
düzeyde gerçekleştiği kanaati oluşmuştur. Buna ek olarak, , 1.4.2004 tarihli 04-
23/251-55 sayılı, 24.6.2004 tarihli 04-43/533-130 sayılı ve 23.10.2008 tarihli 08-
60/963-381 sayılı Kurul kararlarında, dosya konusu anlaşmaya benzer nitelikteki
anlaşmalar ele alınmış; anlaşmaya taraf teşebbüslerin ekonomik anlamda küçük
olması, anlaşmanın henüz uygulanmamış olması, anlaşmanın pazarda herhangi bir
etki doğurmamış olması gibi nedenlerle rekabetin kısıtlanması amacını taşıyan
anlaşmalar akdeden teşebbüsler hakkında soruşturma açılması yoluna gidilmemiştir.
Dolayısıyla mevcut dosya bakımından da 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin
üçüncü fıkrası uyarınca taraflara görüş gönderilmesinin uygun ve yeterli olacağı
kanaatine varılmıştır. 180
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- Dosya konusu iddialara ilişkin olarak bu aşamada önaraştırma yapılmasına ya da
soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına,
2- Bununla birlikte, Bergama’da faaliyet gösteren fırıncıların 4054 sayılı Kanun’un 9.
maddesinin 3. fıkrası uyarınca; aynı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti 190
kısıtlayıcı anlaşma niteliğindeki ekmeğin toptan ve perakende satış fiyatını tespit
etmeye yönelik her türlü eylemlerine son vermeleri, aksi takdirde haklarında 4054
sayılı Kanun çerçevesinde işlem başlatılacağının bildirilmesi yönünde başta şikayet
dilekçesinde adı geçenlere olmak üzere Bergama’da fırın işleten tüm üyelerine
duyurulması için Bergama Ticaret Odası ve İzmir Fırıncılar Odası’na görüş yazısı
gönderilmesi hususunda Başkanlığa yetki verilmesine ve ayrıca bahse konu yazının
Bergama Kaymakamlığı’na da gönderilmesine
08-76/1227-465
5
OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
08-76/1227-465
6
Rekabet Kurulu’nun 30.12.2008 tarih ve 08-76/1227-465 sayılı Kararı’na
KARŞI OY GEREKÇESİ
Bergama’da faaliyet gösteren fırıncıların aralarında anlaşarak ekmeğin
bakkallara ve tüketiciye satış fiyatını belirledikleri iddiası üzerine yapılan ilk
inceleme sonucunda alınan karara katılmamaktayım. Şöyle ki:
İnceleme raporunda Bergama’daki bazı fırıncıların aralarında fiyat tespiti
yönünde anlaşma yaptığı, bu anlaşmanın ekmek büfelerine asılan “toptan alış”
ve “perakende satış” fiyatını gösterir belgeyle ilan edildiği belirtilmektedir.
Belgede “Toptan Alış: 0,60 YKrş.” ve “Perakende Satış 0,75 Ykrş.” ifadeleri yer
almakta, bu ifadelerin altında ise “Bergama Fırıncıları” başlığı altında 12 fırının
ismi ve imzası bulunmaktadır. Belgede imzası bulunan fırınların, ekmeğin
perakende noktasına satış fiyatını ve perakende noktasının tüketiciye yeniden
satış fiyatını tespit etmeye çalıştıkları anlaşılmaktadır.
Fırıncılar tarafından ekmek büfelerine asılan ve ekmeğin toptan ve
perakende satış fiyatını tespit etme amacını taşıyan belge 4054 sayılı Kanun’un
4. maddesi kapsamında rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşma olduğundan ön araştırma
yapılması gerekmektedir. Bu nedenle ön araştırma açılmasına gerek olmadığı
yönünde alınan karara karşıyım.
M. Sıraç ASLAN
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy