Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-2-180 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 07-85/1053-412
Karar Tarihi : 8.11.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER : Fatma GÖZLÜKAYA ANGI, Hüseyin ORMAN
C. ŞİKÂYET EDEN : - Düzgit Vapur Hizmetleri Ticaret A.Ş.
Temsilcisi: Metin DÜZGİT
Karamustafapaşa Sok. No:71, 34425, Karaköy / İstanbul
D. HAKKINDA İLK 20
İNCELEMEYAPILAN: - Hewlett-Packard Teknoloji Çözümleri Ltd. Şti.
Eski Üsküdar Cad. İçerenköy Yolu, No 10,
Kat 1, Kozyatağı 81120, İstanbul
- Teknosa İç ve Dış Tic. A.Ş.
Ankara Asfaltı E-5 Karayolu Üzeri,
Gülsuyu Mevkii 34846, Maltepe / İstanbul
- Penta Bilgisayar Sistemleri Tic. A.Ş.
Yukarı Dudulu Mah. Yeni Organize Sanayi Bölgesi
1. Cad. No:8, 34775, Ümraniye / İstanbul
30
E. DOSYA KONUSU: Bilgisayar işletim sistemleri ve uygulama yazılımları
pazarında rekabetin kısıtlandığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ : Düzgit Vapur Hizmetleri Tic. A.Ş. (Düzgit) tarafından
gönderilen şikâyet dilekçesinde özetle;
- Kendisinin ortağı olduğu Düzgit şirketi adına 5.9.2007 tarihinde Teknosa İç
ve Dış Ticaret A.Ş.’nin (Teknosa) “Şişli Cevahir 2. Mağaza”sından Hewlett-
Packard Teknoloji Çözümleri Ltd. Şti.’nin (HP) “HP DV6579ET” model
bilgisayarını gerek ofis amaçlı gerekse ofis dışı genel kullanım için satın
aldığı, 40
- Söz konusu üründe işletim sistemi olarak “Microsoft Vista Home Premium”
kurulu olduğu, anılan işletim sisteminin henüz yeni olması sebebiyle başka
yazılım programlarının (özellikle muhasebe programı LINK) anılan işletim
sistemi ile uyum sağlayamadığı, bu nedenle söz konusu ürüne mevcut
yazılım programlarıyla uyumlu “Microsoft Windows XP” işletim sistemini
kurmak istediği,
- Bu amaçla bilgisayar üreticisi firmayı aradığı, ancak üretici firmaca
kendisine söz konusu değişikliğin ürünün yapısal özelliği gereği imkânsız
olduğu, ürünle ilgili bazı yapısal özelliklerinin değiştirilmesi şartıyla anılan
07-85/1053-412
2
değişikliğin yapılabileceği, ancak bu durumda da ürünün garanti kapsamı 50
dışına çıkacağının söylendiği,
- İşletim sisteminin, donanımın denetim ve yönetimden, uygulama
programlarından sorumlu sistem yazılımı olup her programa yeterli sistem
kaynağını ayırmakla sorumlu olduğu, günümüzde pek çok bilgisayarın
işletim sisteminin sonradan değiştirilebilir veya üzerine çift işletim sistemi
kurulabilir özellikte üretilmiş olduğu,
- Ancak, satın aldığı ürünün işletim sistemini yukarıda anılan sebeplerle
değiştiremediği ve 15 yıldır kullandıkları muhasebe programı LINK’in söz
konusu işletim sistemiyle uygun çalışacak bir versiyonun henüz mevcut
olmadığı ve bu gerekçelerle anılan ürünün işlevsiz kaldığı, 60
- Söz konusu ürün üzerinde anılan sorunlara ilişkin bilgilendirici bir ibarenin
mevcut olmadığı, olsaydı anılan ürünün satın alınmayacağı,
belirtilerek konunun 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanun
çerçevesinde incelenmesi talep edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 5.10.2007 tarih ve 6634 sayı ile yapılan
başvuru üzerine yapılan inceleme neticesinde hazırlanan, 26.10.2007 tarih ve 2007-
2-180/İİ-07-FGA sayılı İlk İnceleme Raporu 26.10.2007 tarih ve REK.0.06.00.00-
110/313 sayılı Başkanlık önergesi ile 07-85 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır. 70
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; yapılan şikâyete yönelik olarak 4054
sayılı Kanun kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı ifade
edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İnceleme Sürecinde Yapılan Görüşme ve Tespitler
Yukarıda özetine yer verilen dilekçede yer alan şikâyetin esasen tüketicinin satın 80
aldığı bilgisayarın özellikleriyle ilgili olarak yeterince bilgilendirilmemiş olmaması
sebebiyle üründen beklenen faydaları tam olarak elde edememesi ve sorunun satıcı
(Teknosa), dağıtıcı (Penta) ve üretici (HP) firmalarca talebi doğrultusunda
giderilememesinden kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla bu durum ilk bakışta
tüketici haklarına ilişkin bir sorundan ibaret gibi görünmektedir. Bu doğrultuda
şikâyet, üretici HP, dağıtıcı Penta ve satıcı Teknosa’ya yönelik olarak yapılmaktadır.
Bununla beraber, söz konusu şikâyete sebep olan olası durumların 4054 sayılı
Kanun kapsamında ele alınabilecek ve özellikle de Microsoft’un yukarıda sözü edilen
pazar gücünden kaynaklanabilecek bir takım rekabet ihlallerini gündeme
getirebilecek nitelikte olması ihtimali dikkate alınarak konu hakkında iki yönlü bir 90
inceleme yapılmıştır. İnceleme genel olarak şikâyete konu olayların doğruluğu ve
temellerinde yatan teknik ve hukuki gerekçelerin araştırılmasına yönelik olarak
Microsoft ve bilgisayar üreticisi firmalar özelinde yürütülmüştür. Yapılan incelemede
olasılığı üzerinde durulan rekabet hukuku sorunları şunlardır:
(i) Microsoft Windows Vista işletim sistemi yüklü bilgisayarlara başka bir işletim
sisteminin yüklemesi konusunda Microsoft tarafından tek taraflı olarak ya da
bilgisayar üreticileriyle olan işbirliği vasıtasıyla teknik veya hukuki herhangi
bir engellemenin getirilip getirilmediği,
07-85/1053-412
3
(ii) Şikayette konu edilen Link muhasebe yazılımının Windows Vista’ya uyumlu 100
versiyonlarının yazılması konusunda Microsoft tarafından arayüz bilgilerinin
verilmemesi gibi bir davranışın söz konusu olup olmadığı.
Aşağıda bu iki olasılık çerçevesinde yapılan inceleme sonucunda ulaşılan bilgi ve
tespitlere yer verilmektedir.
I.1.1. Bilgisayar Firmaları Müşteri Destek ve Teknik Servisleri İle Kurumsal
Bilişim Hizmeti Sağlayan Firmalarla Yapılan Görüşmeler
Yukarıda ifade edilen olasılıklardan birincisine ilişkin olarak, HP ve Toshiba’nın 110
müşteri destek ve teknik servisleri ile kurumsal nitelikte bilgisayar çözümleri hizmeti
sağlayan Meteksan Net İletişim Hizmetleri A.Ş. ve Linux kurumsal çözümleri sunan
ProBit Bilişim Teknolojileri San. Tic. Ltd. Şti. ile dosya raportörlerince irtibata
geçilmiştir. Yapılan görüşmelerde genel olarak piyasadaki bilgisayarların hangi
işletim sistemi kurulu olarak satışa sunulduğu, Windows Vista kurulu bilgisayara
başka bir işletim sisteminin yüklenmesinin mümkün olup olmadığı ve mümkün değil
ise bunun sebepleri sorulmuştur. Bu görüşmelerde aşağıda yer verilen bilgilere
ulaşılmıştır.
Dosya raportörlerinin Toshiba ve Meteksan’ın teknik birimlerindeki yetkililerle 120
16.10.2007 tarihinde yapılan telefon görüşmelerinde, öncelikle piyasada sadece XP
veya sadece Vista ile uyumlu çalışabilen modeller satıldığı gibi her ikisi ile uyumlu
ürünlerin de bulunduğu belirtilerek, her iki işletim sistemi ile uyumlu modellere hiçbir
sorunla karşılaşılmaksızın Vista’nın yanı sıra XP’nin yüklenebildiği ifade edilmiştir.
Buna karşın, Vista’yla uyumlu bilgisayarlara diğer sistemin yüklenmesinin teknik
olarak mümkün olduğu ancak bu durumda bilgisayarların tam performansla
çalışmama olasılığının bulunduğu belirtilmiştir. Bu durumun, piyasaya sürülen tüm
bilgisayar modelleri için yukarıda sözü edilen harici bileşenlerin XP ile uyumlu
çalışmasını sağlayacak sürücülerinin donanım üreticisi firmalarca henüz piyasaya
sunulmamış olmasından kaynaklandığı ifade edilmiştir. Bununla birlikte, Internet 130
üzerinde bu tür sürücülerin araştırılarak bulunması ve kullanıcılar tarafından
bilgisayarlarına yüklenmesinin mümkün olduğu belirtilmiştir.
15.10.2007 tarihinde HP teknik servisi ve müşteri destek hattıyla dosya
raportörlerince yapılan görüşmede de aynı doğrultuda, halihazırda HP firmasının
“Pavillion” seri ürünlerinde “Microsoft Vista” işletim sisteminin kullanıldığı, bu seri
ürünlerin en çok satılan ürünleri olduğu, “Compact” seri ürünlerinde ise “Microsoft
XP” işletim sisteminin mevcut olduğu ve Microsoft Vista işletim sistemi kurulu
bilgisayara başka bir işletim sisteminin kurulmasının teknik olarak mümkün olduğu
ifade edilmiştir. Bununla birlikte, söz konusu seri ürünlerin sürücülerinin bu tür 140
değişikliğe uyum sağlayıp sağlayamayacağının şüpheli olması sebebiyle
müşterilerine işletim sistemi değişikliğini tavsiye etmedikleri, HP’nin diğer işletim
sistemleriyle uyumlu çalışmayı sağlayacak sürücü listelerini tüm modelleri için henüz
yayımlamadığı ve yayımlanıp yayımlanmayacağının bilinmediği belirtilmiştir. Bu
sebeplerle tüketicilerin XP kurulumunu ve işleyişini sağlamak amacıyla satın aldıkları
bilgisayarların donanımlarında yapısal değişikliklere gitmeleri halinde ürünün garanti
kapsamından çıkacağı, bu duruma sebebiyet verilmemesi için satın alınan
bilgisayarın yapısal özelliğinin bu tür bir değişikliğe uygun olup olmadığının teknik
ekibe sorulması gerektiği ifade edilmiştir.
150
07-85/1053-412
4
Yapılan bu görüşmelerin ardından, piyasada Microsoft işletim sistemlerine ve
uygulama programlarına alternatif oluşturan açık kaynak Linux ürünlerinin kullanımı
açısından herhangi bir engellemenin söz konusu olup olmadığının öğrenilmesi
amacıyla, Linux kurumsal çözümleri sağlayan ProBit Bilişim Teknolojileri San. Tic.
Ltd. Şirketi ile yapılan görüşmede, Windows Vista ile piyasa sunulan bilgisayarlara
Linux sisteminin ve diğer çözümlerinin kurulması ve işletilmesi konusunda herhangi
bir sıkıntı yaşanmadığı ve bu yönde kullanıcılarından gelen herhangi bir şikâyetle
karşılaşılmadığı ifade edilmiştir.
I.1.2. Bilgisayar Uygulama Yazılımları Bakımından Link A.Ş. İle Yapılan 160
Görüşme
Şikâyette Link muhasebe yazılımının Vista ile uyumlu versiyonu olmaması sebebiyle
XP’nin de yüklenemediği bilgisayarlarında yıllardır kullanmakta oldukları muhasebe
sistemini kullanamaz hale geldikleri ifade edilmektedir.
Bu iddia ile ilgili olarak Link Bilgisayar Sistemleri Yazılımı ve Donanımı San. ve Tic.
A.Ş. yetkilisi ile yapılan telefon görüşmesinde, Link’in Microsoft’un çözüm
ortaklarından biri olduğu, dolayısıyla programlarının Microsoft işletim sistemleriyle
uyumlu çalışmasını sağlayacak kodların, arayüz bilgilerinin herhangi bir engellenme 170
olmaksızın Microsoft tarafından temin edildiği ifade edilmiştir. Bununla birlikte şirket
yetkilisi, Link ürünlerinin işletmelere yönelik iş odaklı yazılımlar ve programlar olması
sebebiyle Vista’nın tüm modellerine uyumlu olarak hazırlanmadıkları, örneğin ev tipi
Vista Home, Vista Home Premium modellerine uyumlu programlarının bulunmadığını
belirtmiştir.
I.2. Değerlendirme
Yukarıda, şikayete konu olayın 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmeyi
gerektirecek iki ayrı durumdan kaynaklanabileceği ve bu açılardan konunun 180
incelendiği ifade edilmişti. Bu bölümde her iki olasılık yukarıda yer verilen bilgi ve
tespitler ışığında rekabet hukuku perspektifinden değerlendirilmektedir.
a) Microsoft Windows Vista işletim sistemi yüklü bilgisayarlara başka bir işletim
sisteminin yüklemesi konusunda Microsoft tarafından tek taraflı olarak ya da HP gibi
bilgisayar üreticileri ile olan işbirliği neticesinde teknik veya hukuki herhangi bir
engellemenin getirilip getirilmediği hususu.
Türkiye piyasasına bilgisayarlar, bilgisayar üreticilerinin bilgisayarları çalışır durumda
tüketiciye sunma yükümlülükleri gereği, işletim sistemi yüklenmiş olarak 190
sunulmaktadır. Piyasada bulunan bilgisayarların büyük çoğunluğu Microsoft’un çeşitli
işletim sistemleri yüklü olarak piyasada satılmaktadır. Bu noktada önem arz eden
husus, son kullanıcıların ürünlerde hangi işletim sisteminin yüklü olduğunu satın alma
kararından önce bilmelerinin sağlanması ve gerektiğinde mevcut işletim sistemini bir
başka sistem ile değiştirebilme veya eş zamanlı kullanabilme olanağına sahip
olmalarıdır. Bu durumun ilk yönü tüketicilerin korunmasına yönelik olup rekabet
hukuku ile ilgisi bulunmamaktadır. İkinci yönü ise, birbirinden bağımsız iki ayrı ürün
olan yazılım ve donanımın, donanım üreticilerinin sözü edilen yükümlülüklerinin
sonucu olarak birbirine bağlanmasının önlenmesi ve alternatif işletim sistemlerinin
rekabet etme olanaklarının korunarak işletim sistemleri pazarındaki rekabetin 200
sağlanmasına ilişkindir.
07-85/1053-412
5
Çeşitli bilgisayar üreticisi ve bilişim hizmeti sağlayan firmalardan elde edilen ve
yukarıda yer verilen bilgiler, piyasadaki bilgisayarların genellikle Windows XP ve
Vista işletim sistemine uyumlu ve bu sistemler yüklenmiş olarak satışa sunulduğunu
ve bu bilgisayarlara alternatif işletim sistemlerinin yüklenmesinin teknik olarak
mümkün olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, bilgisayar üreticisi firmaların bazı
bilgisayar modelleri ve bileşenleri için her işletim sistemine uyumu sağlayacak
sürücüleri tüketicinin kullanımına sunmadığı ve mevcut durumda bazı bilgisayar
modellerinde yaşanan uyumsuzluk sorununun bu husustan kaynaklandığı
anlaşılmaktadır. 210
Diğer taraftan, bağımsız sürücü yazılımlarının internet üzerinden temin edilmesinin
mümkün olduğu da inceleme sürecinde anlaşılmıştır. Bunun yanı sıra, Microsoft’un
yeni aldıkları bilgisayarlarındaki Vista’ya uyum sağlamayan harici donanımlarının ve
uygulama programlarının kullanımında sorunla karşılaşan kurumsal kullanıcılara
yönelik olarak Vista Business ve Ultimate versiyonlarını XP Professional versiyonuna
dönüştüren bir downgrade programını tedarik etmeye başladığı bilgisine de
Microsoft’un internet sitesinden ulaşılmıştır.
Daha da önemlisi, Microsoft işletim sistemleri ve diğer uygulama programları için en 220
önemli alternatiflerden birini oluşturan açık kaynak Linux işletim sistemleri ve diğer
ürünler açısından da bu sistemlerin yeni sürüm Vista’lı bilgisayarlara yüklenmeleri
açısından herhangi bir sorun ve şikâyetle karşılaşılmadığı da inceleme sürecinde
elde edilen bilgilerden anlaşılmıştır1.
Bu bilgiler çerçevesinde, Microsoft’un tek taraflı olarak ya da bilgisayar ve bileşenleri
üreticisi firmalar ile işbirliği halinde Vista dışında, buna alternatif teşkil edebilecek
başka bir işletim sisteminin bilgisayarlara yüklenmesine engel olduğu yönünde bir
bulguya ulaşılmadığı bu bakımdan konu hakkında ön araştırma ya da soruşturma
açılmasına gerek bulunmadığı kanaatine ulaşılmıştır. 230
b) Şikâyette konu edilen Link muhasebe yazılımının Windows Vista’ya uyumlu
versiyonlarının yazılması konusunda Microsoft tarafından arayüz bilgilerinin
verilmemesi yönünde bir davranışın söz konusu olup olmadığı hususu.
Konuya ilişkin olarak görüşülen Link yetkilisinden edinilen ve yukarıda yer verilen
bilgilerden Link’in Microsoft’un çözüm ortaklarından biri olduğu, Windows Vista
işletim sistemine uyumlu programların yazılımı için gerekli olan arayüz bilgilerinin
Microsoft tarafından temin edilmesi bakımından hiçbir sorunla karşılaşılmadığı,
aksine Vista’ya uyumlu programlarının şu anda piyasada bulunduğu anlaşıldığından, 240
bu olasılık bakımından da konu hakkında ön araştırma ya da soruşturma açılmasına
gerek bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
1 AB Komisyonu’nun Microsoft hakkında almış olduğu 23.3.2004 tarih, COMP/37.792 sayılı kararında ihlal olarak
kabul ettiği eylemlerden birisini Microsoft’un açık kaynak yazılım üreticilerine gerekli arayüz bilgilerini
(interoperability information) vermeyi reddetmesi ve bu bilgilerin rakip ürünlerin üretiminde kullanılmasının
engellenmesi yoluyla sunucu (server) işletim sistemleri pazarında hakim durumunu kötüye kullanması
oluşturmaktadır. Komisyon’un bu kararı AB İlk Derece Mahkemesi tarafından 17.9.2007 tarihinde onaylanmıştır
(Case T-201/04).
07-85/1053-412
6
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Dosya konusu şikayet ile
ilgili olarak 4054 sayılı Kanun çerçevesinde önaraştırma yapılmasına ya da
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy