Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D2/1/H.S.Ö-01/02 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 01-19/175-45
Karar Tarihi : 17.4.2001
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler :Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, Nejdet
KARACEHENNEM, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit
SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER : Hakan Suat ÖLMEZ, Ekrem KALKAN
C- BİLDİRİMDE
BULUNAN : BİMAŞ Birleşik Medya Pazarlama A.Ş.
Vekili: Av. Gülüzar IRMAK
Klodfarer Cad., No:27, Kültür Apt., Kat:3, D.11
Sultanahmet/İstanbul
D- TARAFLAR : BİMAŞ Birleşik Medya Pazarlama A.Ş.
Büyükdere Cad. Yapı Kredi Plaza C. Blok Kat:2 No:28
80620 Levent/İstanbul
Reklamveren Teşebbüsler
E-DOSYA KONUSU: Bimaş Birleşik Medya Pazarlama A.Ş. tarafından
yapılan “Prodüksiyon Desteği Çalışma Koşulları Anlaşması”na Menfi
Tespit Belgesi verilmesi veya Muafiyet tanınması talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 22.3.1999 tarih ve 977 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 5 ve 8.
maddeleri uyarınca düzenlenen 6.4.2001 tarih, D2/2/H.S.Ö.-01/2 sayılı
Muafiyet Ön İnceleme Raporu 13.4.2001 tarih, REK.0.06.00.00/29 sayılı
Başkanlık önergesi ile 01-19 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ
Başvuruya konu anlaşmaya ilişkin olarak;
- prodüksiyon desteği uygulaması dahilinde, destekten yararlanan yeni
prodüksiyonların 12 ay diğer kanallarda yayınlanmaması şeklindeki
kısıtlamanın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (d) bendinde sayılan
hususlara uygunluk göstermesi sebebiyle, söz konusu anlaşmaya menfi tespit
belgesi verilemeyeceği,
- reklamverenlere getirilen 12 ay süresince başka kanallarda aynı filmi
kullanmama kısıtının kaldırılması,
01-19/175-45
2
- belirlenen harcama miktarının tamamlanmasını müteakip reklamveren
şirketinin bu filmi istediği kanalda yayınlamasına olanak sağlanması,
durumunda prodüksiyon desteği anlaşmasına 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesi çerçevesinde muafiyet tanınabileceği,
ifade edilmiştir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. Ürün Pazarı: BİMAŞ Birleşik Medya Pazarlama A.Ş, televizyon reklam
yerlerinin pazarlanması alanında faaliyet göstermektedir. Televizyon
yayıncılığı alanında, Türkiye’de ulusal ve şifresiz olarak yayın yapan, teknik ve
yasal kısıtlardan ötürü toplam 16 TV kuruluşu bulunmaktadır. Ayrıca, Cine 5
ve Teleon gibi şifreli yayın yapan ve gelirlerini abonelik ücretlerinden ve
reklamlardan sağlayan kuruluşlar da faaliyet göstermektedir. Bunların dışında
bölgesel yayınları, paralı televizyon niteliğindeki Türk Telekomünikasyon
A.Ş.’nin sunduğu kablolu yayın sepeti içindeki yayınları ya da paralı TV ve
izledikçe öde türünde Digitürk, Star Digital, Cine + gibi özel dijital platformların
yayın sepetleri içinde yer alan yayınları saymak mümkündür. Bu yayın
sepetleri içinde yerli-yabancı, şifreli-şifresiz, ulusal-yerel birçok TV kanalı
bulunmaktadır. Örneğin, açık yayın yapan bir kanal, aynı zamanda bir dijital
platform sepeti içinde de izlenebilmekte ya da Cine 5 gibi şifreli yayın yapan
bir kanal kablolu yayında yine şifreli olarak yer alabilmektedir.
Reklam yeri piyasasında talep, reklamverenler tarafından oluşturulmaktadır.
Bu nedenle ilgili ürün pazarı, reklamverenlerin tercihleri doğrultusunda
tanımlanacaktır. Reklamverenlerin reklam yeri talebi, hedef kitleye ulaşma
açısından yayınların; ulusal, bölgesel, yerel ve ayrıca şifreli ve şifresiz
olmasına göre farklılık göstermektedir. Bu açıklamalar çerçevesinde ilgili ürün
pazarı “ulusal yayın yapan şifresiz televizyon kanallarında reklam yeri pazarı”
olarak belirlenmiştir.
H.1.2. Coğrafi Pazar: İlgili ürün pazarı tanımı içinde yer alan kanalların ulusal
boyutta yayın yapmaları, reklam vasıtasıyla ürünlerin yine ulusal pazara
hitaben tanıtılmaları ve böylece Bimaş'ın faaliyet alanının yurt çapında olması
dikkate alınarak ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak kabul
edilmiştir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.2.1. Anlaşmanın Tarafları
H.2.1.1 BİMAŞ Birleşik Medya Pazarlama A.Ş (BİMAŞ)
Bimaş'ın kuruluş amacı ve çalışma konusu şirket ana sözleşmesinin 4.
maddesinde,
“Madde 4:
Şirketin kuruluş amacı ve çalışma konusu şunlardır;
a) Her türlü ilan ve reklamların basın televizyon ve sair her türlü vasıtalarla
yayınlatılması pazarlanması üretilmesi alınıp satılması ithal ve ihraç
01-19/175-45
3
edilmesi bu amaçla yurt içinde ve yurt dışında sınai ve ticaret tesisleri
kurulması bu tesislerin alınıp satılması kiralanması kiraya verilmesi
kurulmuş olanlara ortak olunması
b) Her türlü film televizyon programı yapılması spor müsabakalarını
televizyondan yayınlanması için spor kulüpleri ve dernekler ile sözleşmeler
akdedilmesi
c) Şirketin konusu ile ilgili yurt içinde ve yurt dışında mümessillikler genel
dağıtıcılar müşavirlik komisyonculuklar acenta ve bayilikler verilmesi
devralınması devredilmesi kiralanması ve tesis edilmesi
d) Şirketin konusu ile ilgili her türlü makine ve techizat araç ve gereçler ve
bunların yedek parçalarının üretimi imalatı alınıp satılması ithal ve ihraç
edilmesi ticari ve sınai tesislerin ve tesisatın kurulması inşaası kiraya
verilmesi kiralanması alım ve satımı kurulmuş olan yerli ve yabancı
sermaye şirketlerine ortak olunması aracılık etmemek koşulu ile hisselerin
iktisap edilmesi
…
I) Her türlü hukuki muamelelerin akdedilmesi”
olarak açıklanmaktadır.
Dosya mevcudunda yer alan bilgilerden, şirketin 30.3.2001 tarih itibarıyla
ortaklık yapısının aşağıdaki şekilde oluştuğu görülmektedir:
Tablo 1: BİMAŞ Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Grubu Hisse Oranı (%)
Dinç BİLGİN A 12.49
Güler BİLGİN A 12.49
Ö. Şevket BİLGİN A 12.50
Esra BİLGİN POLLEY A 12.50
Ahmet Fatih EDİPOĞLU A 0.0001
Mustafa Dinçer A 0.00006
A. Zühtü SEZER A 0.00004
Aydın DOĞAN B 8.33
Işıl DOĞAN B 8.33
Vuslat DOĞAN B 8.33
V.Hanzade DOĞAN B 8.33
Y. Begümhan DOĞAN B 8.33
Arzuhan YALÇINDAĞ B 4.16
M. Ali YALÇINDAĞ B 4.16
Faruk BAYHAN B 0.00004
Soner GEDİK B 0.00004
Yalçın ERCEBER B 0.00002
Toplam A Grubu 50
Toplam B Grubu 50
TOPLAM 100
Şirket ana kuruluş sözleşmesinin 9. maddesine göre, şirketin işleri ve idaresi
genel kurul tarafından Türk Ticaret Kanunu hükümleri dairesinde hissedarlar
arasından seçilecek 4 (dört) veya daha fazla üyeden oluşan bir yönetim kurulu
01-19/175-45
4
tarafından yürütülmektedir. Söz konusu yönetim kurulu aşağıdaki şekilde
oluşturulmuştur.
Tablo2: BİMAŞ Yönetim Kurulu
Adı- Soyadı Grubu
Ö. Şevket BİLGİN A
M.Ali YALÇINDAĞ B
Mustafa DİNÇER A
Selim ERBAY A
Fatih EDİPOĞLU A
Ömer Faruk BAYHAN B
Yalçın ERCEBER B
Soner GEDİK B
Şirketin ana sözleşmesi ve ortaklık yapısı incelendiğinde, şirketin yönetim ve
kontrolünün A ve B grubu hissedarların ortak karar almaları esasına dayandığı
anlaşılmaktadır.
H.2.1.1.1. BİMAŞ’ın DTV Haber ve Görsel Yayıncılık A.Ş. (DTV) ve SATEL
Sabah Televizyon Prodüksiyon A.Ş. (SATEL) ile olan ilişkisi
SATEL ve DTV şirketleri sırasıyla ATV ve KANAL D logolarıyla faaliyet
göstermektedir.
BİMAŞ’ın hissedarlarından birisi olan Mustafa Dinçer, BİMAŞ genel kurul
toplantısında tüm A grubu hissedarlarını temsil etmiştir. Mustafa Dinçer aynı
zamanda SATEL’in hissedarı ve yönetim kurulu üyesidir. BİMAŞ ve SATEL’de
hisse sahibi olan Zühtü SEZER, BİMAŞ genel müdürlüğü görevini
yürütmektedir.
Benzer şekilde, BİMAŞ’ın ve DTV’nin hissedarlarından biri olan Yalçın
Erceber, BİMAŞ genel kurul toplantısında B Grubu hissedarlarından bazılarını
temsil etmiştir. DTV’nin hissedarı olan ama BİMAŞ’ta hissesi bulunmayan
Erem Turgut Yücel de bazı BİMAŞ hissedarlarını temsil etmiştir. Ayrıca DTV
ve BİMAŞ hissedarı olan Ömer Faruk Bayhan, BİMAŞ vekili Av. Gülüzar
IRMAK tarafından temsil edilmiştir. Bununla birlikte Yalçın Erceber DTV ve
BİMAŞ’ın ortakları arasında yer almaktadır.
Bu bilgiler ışığında BİMAŞ’ın, SATEL ve DTV tarafından dolaylı olarak
ortaklaşa kontrol edildiği anlaşılmıştır.
H.2.1.1.2. BİMAŞ’ın hizmet verdiği TV kanalları
BİMAŞ, 16.11.1998 tarihine kadar ATV ve KANAL D’nin reklam yerlerini
pazarlamış, bu tarihten sonra yine bu kanallara ilaveten, Show TV ve Star TV
de ortaklık yapısına dahil olmaksızın tüm reklam yerlerini pazarlama
konusunda BİMAŞ’a yetki vermişlerdir. Böylece BİMAŞ dört ulusal televizyon
kanalının reklam yerlerini pazarlamaya başlamıştır. Star TV yaklaşık altı ay
sonra 18.05.1999 tarihinde bu oluşumdan ayrılmıştır. Böylece BİMAŞ’ın
hizmet verdiği TV kanalları üçe düşmüştür. Show TV ise iki yılı aşkın bir süre
bu üçlü oluşum içinde yer almış ve 07.01.2001 tarihinde oluşumdan ayrılma
kararı almıştır. Bunu müteakip BİMAŞ’ın reklam yeri pazarlama faaliyetlerine,
yine ortaklık yapısını değiştirmeksizin 01.02.2001 tarihinde Kanal 6 katılmıştır.
01-19/175-45
5
BİMAŞ Şubat 2001 reklam tarifesi kataloglarında Kanal 6’nın reklam yerleri de
pazarlanmaya başlanmıştır.
H.2.1.2. Reklamveren Teşebbüsler
Reklamveren kuruluşlar, yayınlayacakları reklamların kreatif ve imaj
çalışmalarını genellikle anlaşmalı oldukları reklam ajanslarına
yaptırmaktadırlar. Bu kuruluşlar sayesinde görüntü haline ulaşan reklamların,
tespit edilen hedef kitlelere hitaben hangi kanalda, ne zaman ve nasıl bir
bütçe ile yayınlanacağının planlanması ise medya satın alma ve planlama
şirketleri tarafından yapılmaktadır. Ajanslar, kendi bünyesinde medya satın
alma bölümü bulundurabilmekle birlikte genel eğilim ortaklık yapıları aynı olsa
da ajanslardan ayrı olarak faaliyet gösteren satın alma şirketleri oluşturulması
şeklindedir. Bununla birlikte, herhangi bir ajansa ortaklık yapısı veya sair
şekillerde bağlı olmadan da çalışan satın alma şirketleri de bulunmaktadır.
Reklamları aracılığı ile hedef kitlelerine maksimum düzeyde ulaşabilmek için
reklamverenler, hedef kitleye en uygun kanallar/programlar içerisinden
izlenme payını/oranını da dikkate alarak yaptıkları maliyet analizi
çerçevesinde kanal/program tercihlerini oluşturmaktadırlar.
Reklamverenlerin tercihlerine etki eden televizyon izleme araştırmaları AGB
Anadolu A.Ş. tarafından yapılmakta ve istenen detay seviyesinde
hazırlanmaktadır. Ancak AGB, tüm ulusal kanalları ölçümlemesine rağmen
sadece 10 kanala ait verileri raporlamaktadır (Star, Show, Kanal D, ATV,
TGRT, TRT1,TRT2, Kanal7, STV, BRT). Bunların dışında kalan ulusal
kanallar ile bölgesel ve yerel kanallar bu raporlarda yer almamaktadır.
H.2.2. Anlaşmanın İçeriği
Başvuruya konu anlaşmanın incelenmesinden, prodüksiyon desteği
uygulaması çerçevesinde, Bimaş ile prodüksiyon desteği anlaşması yapan
reklamverenlerin, yeni reklam filmlerinin maliyetlerinin belirli bir katı kadar
reklam harcamasında bulunduklarında, bu reklam filminin 12 ay süresince
sadece Bimaş kanallarında yayınlanması koşuluyla reklam filminin maliyeti
kadar Bimaş’tan ücretsiz reklam yeri alabildikleri anlaşılmaktadır. Buna göre
prodüksiyon desteği uygulaması aşağıdaki gibidir:
Yapım Maliyeti (ABD$) Asgari Harcama Tutarı (ABD$) Ücretsiz Yayın Hakkı (ABD$)
0-50.000 4 katı kadar harcama 0-50.000
50.001-100.000 5 katı kadar harcama 50.001-100.000
100.001-ve üstü 6 katı kadar harcama 100.001-ve üstü
Bildirim formunda, prodüksiyon desteğinin amacı olarak, Bimaş’ın reklam
filmlerinin maliyetlerinin bir bölümünü karşılaması suretiyle, yeni markaların
reklam yapabilme imkanına kavuşturulması belirtilmiştir. Bu uygulama
sayesinde reklam pazarının büyütülmesi, ürünler arasında etkin rekabetin
oluşturulması ve reklam filmi maliyetlerine katlanamayan teşebbüslerin de
yeni ürünlerini tüketicilerin bilgi ve beğenilerine sunmasına imkan tanınması
amacı taşındığı bildirilmektedir.
01-19/175-45
6
H.2.3. Hakim Durum Analizi
Reklam yeri piyasasında pazar paylarının tespit edilmesinde aşağıda yer
verilen izlenme payları kullanılmıştır.
ATV, Kanal D, Show TV, Star TV, Kanal 6 televizyon kuruluşları farklı
dönemler itibariyle reklam yerlerini Bimaş aracılığıyla pazarlamışlardır. Bu
nedenle hakim durum analizi ilgili dönemler dikkate alınarak yapılmıştır.
1- Kasım 1998 - 18 Mayıs 1999 tarihleri arasında dörtlü oluşum
Tüm Kişiler Hedef Kitlesi İzlenme Payları
Aylar ATV Kanal D Show TV Star Toplam
Kasım 98 20.40 17.24 16.05 17.90 71.59
Aralık 98 18.76 18.48 17.66 16.93 71.83
Ocak 99 15.43 19.95 16.58 12.30 64.26
Şubat 99 15.52 19.37 17.22 13.22 65.33
Mart 99 13.55 16.25 17.47 15.26 62.53
Nisan 99 14.83 15.92 16.51 13.89 61.15
Mayıs 99 15.18 16.05 15.42 13.94 60.59
Ortalama 16.23 17.60 16.70 14.77 65.32
Tablo incelendiğinde dört kanalın birlikte pazarlandığı Kasım 1998-Mayıs
1999 tarihleri arasındaki dönemde toplam izlenme payı en düşük %60.59, en
yüksek ise %71.89’a ulaşmaktadır. Ortalama olarak bu payın % 65.32 olduğu
görülmektedir. Belirlenen bu toplam pazar payları, oldukça yüksek olmakla
beraber söz konusu dönemin hakim durumun tespiti için yeterince uzun bir
süre olmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
2- Mayıs 1999 – Ocak 2001 tarihleri arası üçlü oluşum
Üçlü Oluşuma İlişkin Tüm Kişiler Hedef Kitlesi İzlenme Payları
Aylar ATV Kanal D Show TV Toplam
Haziran 99 13.79 15.96 16.34 46.09
Temmuz 99 12.63 16.77 15.37 44.77
Ağustos 99 11.39 17.22 16.01 44.62
Eylül 99 12.90 16.87 16.27 46.04
Ekim 99 13.63 15.96 16.89 46.48
Kasım 99 15.65 14.62 16.75 47.02
Aralık 99 15.22 16.80 16.56 48.58
Ocak 00 14.79 18.18 17.53 50.5
Şubat 00 15.09 17.25 17.69 50.03
Mart 00 15.84 15.28 18.69 49.81
Nisan 00 15.68 16.34 18.66 50.68
Mayıs 00 16.38 14.46 18.15 48.99
Haziran 00 14.66 14.53 16.71 45.9
Temmuz 00 13.96 14.35 16.62 44.93
Ağustos 00 13.40 13.80 17.40 44.6
Eylül 00 13.20 14.10 16.10 43.4
Ekim 00 14.90 15.40 16.30 46.6
Kasım 00 15.30 14.60 16.60 46.5
Aralık 00 15.80 15.90 15.50 47.2
Ocak 01 15.60 14.70 16.30 46.6
Ortalama 14.49 15.65 16.82 46.96
01-19/175-45
7
Tablo incelendiğinde Star TV, Bimaş’tan ayrıldıktan sonra Mayıs 1999 ile
Ocak 2001 tarihleri arasında, üç kanalın (Kanal D, ATV, Show TV) pazar
paylarının toplamda en düşük %43.4, en yüksek ise % 50.68 olduğu
görülmektedir. Ortalama olarak bu pay % 46.96 olarak gerçekleşmektedir.
Anılan toplam pazar paylarının, üç kanalın ilgili ürün pazarında söz konusu
dönem için birlikte hakim durumda olduklarını tespit etmeye yeterli olmadığı
kanatine ulaşılmıştır.
Ocak 2001 itibarıyla Show TV üçlü oluşumdan ayrılmış, buna karşın Şubat
2001’de Kanal 6 bu oluşuma dahil olmuştur. Ocak 2001 itibarıyla Kanal 6’nın
izlenme payı %3.60 olarak hesaplanmıştır. Bildirim formunda da, 3 yıllık
ortalama olarak bu oran %3.90 olarak bildirilmiştir. Bu gelişmeler nedeniyle
reklam yerlerinin Bimaş aracılığıyla pazarlayan kanalların birleşik izlenme
oranlarının Ocak 2001 için %33.64 olduğu görülmektedir.
Yapılan değerlendirmeler neticesinde, adı geçen teşebbüslerin ilgili pazarda
birlikte hakim durumda olmadıkları sonucuna ulaşılmıştır.
H.2.4. Menfi Tespit ve Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
Başvuru konusu anlaşmanın incelenmesi sonucunda, prodüksiyon desteği
uygulamasının Bimaş tarafından uygulanan çeşitli indirim sistemlerine benzer
dolaylı bir indirim şekli olduğu görülmektedir. Ancak Prodüksiyon desteği, bu
indirim sistemleri içerisinde amacı ve sonuçları farklı bir uygulamadır. Diğer
indirim sistemleri ile prodüksiyon desteği uygulamasının birlikte kullanılması
zorunluluğu bulunmamaktadır. Dosya mevcudunda yer alan ve Bimaş'tan
edinilen bilgiler doğrultusunda, 1999 ve 2000 yılında reklamveren firmaların
prodüksiyon destekli net harcama miktarının, Bimaş kanallarının toplam
reklam gelirlerinin %11’ini oluşturduğu görülmektedir.
Prodüksiyon desteği indiriminin, Bimaş’ın uyguladığı diğer indirim şekillerinden
farkı ise, prodüksiyon desteği anlaşmasından yararlanan bir reklam filmi
hakkında belli bir asgari reklam harcaması gerçekleştirilmesinin taahhüt
edilmesi ve bu filmin 12 ay süreyle Bimaş bünyesinde bulunmayan televizyon
kanallarında yayınlanamama şartını taşımasıdır.
Rekabet hukuku açısından, böyle bir uygulamanın piyasadaki rekabeti bozucu
etkisi söz konusu teşebbüsün piyasada gücüne bağlı olarak değişmektedir.
Bimaş’ın hizmet verdiği kanalların sayısının artmasıyla ve böylece piyasanın
büyük bölümüne sahip kanalları bünyesinde bulunduran bir şirket durumuna
gelmesiyle, böyle bir uygulamayı müşterilerine kabul ettirme gücü artacaktır.
Bu durum ise yeni reklam filmlerininin rakip TV kanallarında
yayınlanamamaları ve neredeyse tüm yeni reklam filmlerinin sadece Bimaş ile
çalışan kanallar tarafından yayınlanması sonucunu doğurabilecektir. Ayrıca,
Bimaş’ın pazar payının yüksek olduğu durumlarda prodüksiyon desteği
uygulamasının işlerliği ve diğer indirim sistemleri içindeki oranı artabilecektir.
Bununla birlikte söz konusu uygulamaya 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
çerçevesinde yaklaşıldığında, öncelikle prodüksiyon desteği anlaşmasının
taraflarından birisinin Bimaş A.Ş. olması hususu ayrı bir değerlendirmeyi
gerekli kılmaktadır. Rekabet Kurulu’nun 1.2.2000 tarih ve 00-4/41-19 sayılı
01-19/175-45
8
kararında, Bimaş A.Ş. kuruluş sözleşmesi için talep edilen menfi tespit belgesi
hakkında,
“… Televizyon yayıncılığı alanında birbirlerine rakip olan SATEL Sabah
Televizyon Prodüksiyon A.Ş (ATV) ile DTV Haber ve Görsel Yayıncılık A.Ş nin
(KANAL D) başlıca gelir kaynaklarını oluşturan TV reklam yerlerinin satışını
birlikte gerçekleştirmek amacıyla oluşturdukları BİMAŞ Birleşik Medya
Pazarlama A.Ş.nin kuruluş sözleşmesinin mevcut haliyle TV yayıncılığı
alanında rakip teşebbüslerin koordinasyonuna yolaçması nedeniyle 4054
Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un teşebbüsler arasındaki
rekabeti bozucu anlaşmaları yasaklayan 4. maddesine aykırı olduğuna; anılan
sözleşmeye bu nedenle bildirim yoluyla talep edilen Menfi Tespit Belgesi’nin
verilemeyeceğine …”
karar verilmiştir. Anılan Karar’ın H.4.3.2 sayılı bölümünde aşağıdaki
değerlendirmelere yer verilmiştir:
“… bahse konu kuruluş sözleşmesi; yoğunlaşma doğurucu olmaması ve
rekabeti kısıtlayıcı nitelikte olması nedeniyle Kanun'un 4. maddesi
kapsamında bir sözleşmedir. Bununla birlikte Kurul; sözleşmenin (rekabet
yasağı başlıklı) 34. maddesinin ortadan kaldırılması ve uygulanmaması
şartıyla SATEL ve DTV'nin ortak bir pazarlama şirketi kurmalarının ve adı
geçen teşebbüslerin yayıncılık faaliyetlerinde birbirleriyle koordinasyona
girmemeleri, piyasayı paylaşmamaları, reklam yerlerinin satış fiyatlarını ve
diğer koşulları birbirlerinden ayrı ve bağımsız olarak belirlemeleri, reklam
yerlerini talep eden müşterilerin reklamlarının hangi kanalda yayınlanacağına
ilişkin iradelerini etkilememeleri ve böylece aralarındaki rekabetin
bozulmamasının garanti edilmesi ile birbirlerine rakip olarak kalmalarının ve
rekabeti sürdürmelerinin mümkün olabileceği sonucuna varmıştır. Bu itibarla,
Kurul, bu anlaşmaya menfi tespit vermemiş, muafiyet verilmesini ise bu
maddenin (34. madde) tümüyle sözleşmeden çıkartılması ve fiilen de
uygulanmaması şartına bağlamıştır.”
Rekabet Kurulu’nun yukarıda anılan Kararı çerçevesinde Prodüksiyon desteği
anlaşması, reklam yerleri fiyatlarında dolaylı bir indirim sağlaması sebebiyle
reklam yeri fiyatlarının oluşumu ile doğrudan ilgili bir çerçeve çizmektedir.
Bimaş A.Ş.’nin de DTV A.Ş ile SATEL A.Ş. arasında koordinasyon doğurucu
bir oluşum olduğu bu Karar ile tespit edilmiştir. Dolaylı olarak reklamyeri
fiyatlarını ve indirimleri konu eden Prodüksiyon desteği anlaşması, kuruluş
sözleşmesine menfi tespit verilmeyen Bimaş’ı oluşturan DTV ile SATEL
arasında gerçekleşen koordinasyonun unsurlarından bir tanesini
oluşturmaktadır. Anlaşmanın uygulaması açısından, taraflardan birinin
reklamverenler, diğerinin ise Bimaş olmasına rağmen, reklamverenlere
sunulan fiyat ve dolaylı indirimlere ilişkin teklifler öncelikle Bimaş’ı oluşturan
DTV ile SATEL arasında karar verilen konular olarak kabul edilmektedir. Bir
başka deyişle prodüksiyon desteği uygulaması, reklamverenlerle
müzakerelere başlanılması öncesinde, rakip yayıncı kuruluşlar arasında
fiyatların Bimaş çatısı altında birlikte belirlenmesi açısından Kanun’un 4.
maddesi (a) bendinde belirtildiği şekliyle rekabeti sınırlayıcı olarak
değerlendirilmektedir.
01-19/175-45
9
Ayrıca prodüksiyon desteği anlaşması, destekten yararlanan reklamverenlerin
belli bir asgari reklam harcaması tutarını gerçekleştirmeleri veya taahhüt
etmeleri ile anlaşmaya konu reklam filmlerinin 12 ay süreyle Bimaş kanalları
dışındaki yayın kuruluşlarında yayınlanamaması gibi koşullar içermektedir.
Bimaş tarafından tespit edilen asgari reklam harcaması tutarı ücretsiz olarak
verilecek reklam süresi için ön koşul olarak anlaşmada yer almaktadır.
Anlaşmanın belli bir asgari harcama tutarı koşuluna bağlanmasının bu tutarı
gerçekleştiremeyecek reklamverenler açısından rekabet etmeyi zorlaştırıcı
etkiler taşıyacağı gerekçesiyle bu koşulun hukuka aykırı olduğu sonucuna
ulaşılmıştır. Bunun yanında, destekten yararlanan reklam filmlerinin 12 ay
boyunca rakip kanallarda yayınlanamaması koşulunun da, Kanun’un 4.
maddesi (d) bendinde sayılan birden fazla rakip teşebbüsün aralarında
anlaşarak diğer rakiplerin faaliyetlerini zorlaştırmak gibi bir amaç ve etki
taşıdığı, böylece anlaşmanın bir rekabet ihlali oluşturduğu kanaatine
varılmıştır.
Yukarıda açıklanan nedenlerle, 4054 sayılı Kanun'un 4. Maddesi kapsamında
olan prodüksiyon desteği anlaşmasına talep edilen menfi tespit belgesinin
verilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır.
Söz konusu anlaşmanın bireysel muafiyet değerlendirmesi açısından ise
aşağıdaki değerlendirmeler yapılmaktadır. 4054 sayılı Kanun'un 5.
maddesinde, sayılan şartların tamamının varlığı halinde ve ilgililerin talebi
üzerine teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birlikleri
kararlarının 4. madde hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulabileceği
hükmü yer almaktadır. Bu şartlar:
a) malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni
gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
b) tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c) ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d) rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için
zorunlu olandan fazla sınırlanmaması,
şeklindedir. Bu koşulların tümünü içeren başvurulara en çok 5 yıl süre ile
muafiyet verilebilmektedir.
Söz konusu anlaşmanın, yeni markaların reklam yapabilme imkanına
kavuşturulması, reklam pazarının büyütülmesi, ürünler arasında etkin
rekabetin oluşturulması, reklam filmi maliyetlerine katlanamayan teşebbüslerin
de yeni ürünlerini tüketicilerin bilgi ve beğenilerine sunmasına imkan
tanınması yönündeki olumlu etkilerinin Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde
bireysel muafiyet tanınabilmesi için gerekli koşulları sağlayabileceği
görülmektedir.
Ancak 5. maddenin (c) bendindeki “İlgili piyasanın önemli bir bölümünde
rekabetin ortadan kalkmaması” ve (d) bendindeki “Rekabetin (a) ve (b)
bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla
sınırlanmaması” koşullarının yerine getirilebilmesi amacıyla reklamverenlere
getirilen aynı filmin 12 ay süresince başka kanallarda kullanılamaması
şeklindeki kısıtın kaldırılması ve sadece bu uygulamadan faydalanabilmek için
01-19/175-45
10
belirlenen harcama tutarının tamamlanmasını müteakip, reklamverenin filmini
istediği kanalda yayınlama serbestisine sahip olabilmesine yönelik bir
düzenlemenin yapılması koşuluyla söz konusu anlaşmaya muafiyet
tanınabileceği kanaatine varılmıştır.
I- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespitler ve değerlendirmeler doğrultusunda;
1. a)Bimaş Birleşik Medya Pazarlama A.Ş.'nin “Prodüksiyon Desteği
Çalışma Koşulları Anlaşması"'ndaki prodüksiyon desteği uygulamasının
dolaylı olarak reklamyeri fiyat ve indirim koşullarını konu etmesi ve bu konuda
sözleşme taraflarından Bimaş'ın TV yayıncılığı alanında rakip teşebbüslerin
Kanun’un 4. maddesi (a) bendi anlamında fiyat koordinasyonuna yol açması,
b) yeni prodüksiyonların anlaşmada konu edilen destekten
yararlanabilmesi için yapım maliyeti üzerinden belirlenen asgari reklam
harcaması tutarınının gerçekleştirilmesi veya taahhüt edilmesi koşulunun
reklamverenler arasında rekabeti zorlaştırıcı etkiler taşıması,
c) ve bu destekten yararlanan prodüksiyonların yayına girdikleri
tarihten itibaren 12 ay boyunca Bimaş Birleşik Medya Pazarlama A.Ş.’nin
reklam yerlerini pazarladığı kanallar dışındaki diğer kanallarda
yayınlanmaması şeklindeki kısıtlamanın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin
(d) bendi anlamında hukuka aykırı ve yasak nitelikte olması
gerekçeleriyle söz konusu anlaşmaya menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,
2. a) Muafiyet İncelemesi açısından ise;
- reklamverenlere getirilen 12 ay süresince başka kanallarda aynı filmi
kullanmama kısıtının kaldırılması,
- belirlenen harcama miktarının tamamlanmasını müteakip reklamveren
şirketinin bu filmi istediği kanalda yayınlamasına olanak sağlanması,
koşulu ile ve bu koşulun yerine getirildiğini gösteren değişikliğin Kurul’a
ibrazından itibaren hüküm ifade etmek ve bu değişiklik gerçekleşinceye kadar
fiilen uygulanmamak koşuluyla bildirime konu prodüksiyon desteği
anlaşmasına Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet
tanınmasına,
b) Muafiyetin, başvurunun yapıldığı 22.3.1999 tarihinden geçerli olarak
5 yıl süreyle uygulanmasına,
3. a) Bu koşulların yerine getirilmesi için kararın tebliğinden itibaren ilgili
taraflara 45 gün süre verilmesine ve bu süre içerisinde, öngörülen
düzeltmelerin yapıldığına dair belgelerin Kurum’a sunulmasına,
b) Aksi takdirde 4054 sayılı Kanun’un 56. maddesi uyarınca
sözleşmenin geçersiz olacağının, Kurulumuzca öngörülen düzeltmeler
01-19/175-45
11
yapılmadan uygulamaya devam edilmesi halinde haklarında soruşturma
açılacağının ve aynı Kanun’un 16. ve 17. maddeleri uyarınca işlem
yapılacağının ilgili taraflara bildirilmesine;
OY ÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
01-19/175-45
12
(Rekabet Kurulu’nun 17.04.2001 tarih ve 01-19/175-45 sayılı Kararına)
KARŞI OY GEREKÇESİ
BİMAŞ, SATEL ve DTV ( dolayısıyla ATV ve Kanal D ) tarafından
kontrol edilen bir ortak girişim şirketidir. Birbirine rakip iki televizyon kanalının
reklam yerlerini pazarlamak üzere kurulmuştur. Bu tür ortak girişimlerin
rekabet koordinasyonuna yol açması olağandır. Bu nedenle Rekabet Kurulu
01.02.2000 tarih 41-19 sayılı Kararı ile rakip TV kuruluşlarının BİMAŞ aracılığı
ile reklam yerlerinin pazarlanmasında kendi fiyat ve diğer satış koşullarını
birbirlerinden bağımsız olarak belirlemeleri kaydiyle BİMAŞ ana sözleşmesine
muafiyet tanımıştır.
Dosya konusu “Prodüksiyon Desteği Çalışma Koşulları Anlaşması” ise
kanaatimce Rekabet Kurulu’nun yukarıda değindiğim kararına aykırı olarak
yürürlüğe konulan rekabeti sınırlayan bir uygulamadır.
Prodüksiyon desteği uygulamasına göre, yeni bir reklam filminin 12 ay
süresince (Rekabet Kurulu kararına göre ise belirlenen harcama miktarı
tamamlanıncaya kadar) Bimaş’a dahil kanallarda (yani bir süre ATV ve kanal
D, bazen de bu kanallara ilave olarak Show TV , Star ve Kanal 6’da)
yayınlanması, BİMAŞ dışındaki kanallarda yayınlanmaması koşuluyla, film
yapım bedellerine göre bu bedellerin 4, 5 ve 6 katına kadar reklam harcaması
yapılması halinde, film maliyeti kadar ücretsiz yayın hakkı tanınmaktadır.
Bir kanalın prodüksiyon desteği verebileceği tabiidir. Ancak yukarıda
belirtilen kanalların birlikte prodüksiyon desteği vermelerini aynı kararda
Rekabet Kurulu;
- “…prodüksiyon desteği uygulaması, reklam verenlerle müzakerelere
başlanılması öncesinde, rakip yayıncı kuruluşlar arasında fiyatların birlikte
belirlenmesi açısından Kanun’un 4. maddesi (a) bendinde belirtildiği şekliyle
rekabeti sınırlayıcı olarak değerlendirilmektedir.”
- “Bunun yanında destekten yararlanan reklam filminin belli bir süre
rakip kanallarda yayınlanmama koşulunun da Kanun’un 4. maddesi (d)
bendinde sayılan birden fazla rakip teşebbüsün aralarında anlaşarak diğer
rakiplerin faaliyetlerini zorlaştırmak gibi bir amaç ve etki taşıdığı, böylece
anlaşmanın bir rekabet ihlali oluşturduğu kanaatine varılmıştır.”
tesbit ve değerlendirmesiyle ihlal olarak belirlemiş ve menfi tespit vermemiştir.
Görüldüğü üzere Rekabet Kurulu’nca da söz konusu prodüksiyon
uygulamasının bir fiyat anlaşmasına yol açtığı ve rakiplerin faaliyetini
zorlaştırdığı kabul edilmektedir.
Rekabet hukukunda ağır ihlaller olarak nitelenen fiyat anlaşmasına ve
diğer rakiplerin faaliyetlerini zorlaştırmaya neden olan bir anlaşmaya esas
itibariyle muafiyet verilemez. Diğer yandan bu anlaşma Kanun’un 5.
maddesinde belirtilen muafiyet alma koşullarını da taşımamaktadır. Bu
nedenle anlaşmaya muafiyet tanınması yönündeki çoğunluk görüşüne
katılmam mümkün olmamıştır.
Nejdet KARACEHENNEM
Kurul Üyesi
01-19/175-45
13
Rekabet Kurulu’nun 17.4.2001 Gün ve 01-19/175-45 Sayılı Karar’ına
KARŞI OY GEREKÇESİ
Ticari anlaşmalarda karşılıklı bir alışveriş sözkonusudur.
Karar’a konu olan olayda BİMAŞ Birleşik Medya Pazarlama A.Ş.’nin
reklamverenlere prodüksiyon desteği vermek karşılığında böylelikle
desteklenen reklamların yalnızca reklam zamanları BİMAŞ tarafından
pazarlanan kanallarda yayınlanmasını şart koşması da ticari bakımdan
anlamlı ve tutarlı bir tavırdır. Sözkonusu anlaşma çerçevesinde getirilen
yasak, reklamverenin başka kanallara hiç reklam vermemesini değil, yapımını
BİMAŞ’ın desteklediği (belirli bir reklam filminin) fikirlerinin yalnızca BİMAŞ
kanallarında yayınlanmasını amirdir. Başka deyişle, sözkonusu reklamveren
BİMAŞ dışındaki kanallarla da başka promosyon anlaşması yapma
olanağından yoksun bırakılmamaktadır. Reklamveren yaptıracağı bir reklam
filmini bütün kanallarda yayınlatmak istiyorsa, bunun yapımı için BİMAŞ’tan
prodüksiyon desteği istememek durumundadır. Dolayısıyla anlaşmanın
rekabeti sınırlayan bir niteliği olduğu söylenemez ve bu özelliği ile de menfi
tespit alabilir.
Yukarıda açıklamaya çalıştığım düşünceler ile Rekabet Kurulu’nun
başlıkta anılan Karar’ına katılmadım.
Murat GENCER
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy