Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-3-154
Karar Sayısı : 05-49/698-186
Karar Tarihi : 28.7.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER: Yüksel KAYA, Aydın ÇELEN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN :- Bimpaş Bira ve Meşrubat Pazarlama A.Ş.
Kemalpaşa Cad. No:52 Işıkkent İzmir 20
D. TARAFLAR :- Bimpaş Bira ve Meşrubat Pazarlama A.Ş.
E. DOSYA KONUSU: Bimpaş Bira ve Meşrubat Pazarlama A.Ş.’nin
22.4.2005 tarih, 05-27/317-80 sayılı Kurul kararının (Karar) 4. maddesinin
açıklanması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurul, 22.4.2005 tarih ve 05-27/317-80 sayılı
kararında, Efes Pazarlama ve Dağıtım Ticaret A.Ş. (Efpa) ve Bimpaş Bira ve
Meşrubat Pazarlama A.Ş.’nin (Bimpaş) kendilerinin ya da distribütörlerinin / 30
bayilerinin hem açık satış yapan nihai satış noktaları hem de kapalı satış
yapan nihai satış noktaları ile akdettikleri bira ürününe ilişkin rekabet etmeme
yükümlülüğü içeren tek elden satın alma anlaşmalarına 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ile tanınan muafiyetin 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 13. maddesi uyarınca geri
alınmasına karar vermiştir.
Karar sonrası Kurum kayıtlarına 21.7.2005 tarihinde giren dilekçede, Kurul
kararının sonuç kısmındaki 4. maddeye yönelik bazı açıklamalar yapılması
talep edilmektedir. Bimpaş’ın bu talebini inceleyen 22.7.2005 tarihli bilgi notu, 40
25.7.2005 tarih ve REK.0.07.00.00/197 sayılı Başkanlık önergesi ile birlikte
05-49 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili bilgi notunda;
Karar’ın amacının; bira sektöründe nihai satış noktaları ile sadece Efpa
veya Bimpaş teşebbüslerinin bira ürünlerinin satılmasına yönelik olarak
akdedilen sözleşmelerin yasaklanarak pazarın rakip ürünlerin rekabetine
açılmasını temin etmek olduğu, bu nedenle nihai satış noktalarının sadece
05-49/698-186
2
Efpa veya Bimpaş’ın bira ürünlerini satmalarına neden olabilecek herhangi 50
bir yükümlülük içeren anlaşmalara tanınan grup muafiyetinin geri alındığı,
Karar’da, nihai satış noktalarını sadece Efpa veya Bimpaş’ın bira ürünlerini
satmaya zorlayabilecek nitelikte olan yükümlülüklere örnek olarak, sınırlı
olmayan şekilde, tek elden satın alma yükümlülükleri, asgari satın
alma/satış yükümlükleri, verilen krediler ve indirim vs. diğer katkıların tek
marka satma şartına bağlanması gibi unsurların sayıldığı,
Bu unsurlardan olan asgari satın alma yükümlülüğünün, sadece nihai satış
noktasının, bir önceki yıldaki alımları dikkate alınarak, bira alımlarının
%80’ini Efpa veya Bimpaş’tan alması şartını içeren yükümlülük olarak dar
bir şekilde yorumlanmasının önüne geçmek amacıyla, Karar’da herhangi 60
bir oran öngörülmediği, böylece Kurul’un, re’sen veya şikayet üzerine
yapacağı her incelemede, nihai satış noktalarının bir önceki yıl alımlarını
ve bu alımların ne kadarlık bir kısmının Efpa veya Bimpaş’tan alındığını
tespit etme gibi, kaynaklarını etkin olmayan şekilde kullanma yükünden
kurtulacağı ve Karar’ın uygulamasının ve uygulamanın denetlenmesinin ve
bu konuda nihai satış noktalarından bilgi alınmasının daha kolay olacağı,
Daha da önemlisi ve Karar’da herhangi bir oran öngörülmeyişinin en
belirgin gerekçesinin, Efpa veya Bimpaş’ın nihai satış noktalarını,
ihtiyaçlarının %80’den az bir oranını kendilerinden almak zorunda
bırakarak, bu teşebbüsleri nihai olarak belirli bir süreç içinde sadece bu 70
teşebbüslerden bira satın alır hale getirmelerinin önüne geçmek olduğu, bu
nedenle, Karar’da bilinçli olarak belirli bir oran verilmediği, Kurul tarafından
belirli bir oran verilmesi durumunda, Efpa veya Bimpaş’ın bu oranda alım
yapacak teşebbüsler ile yapacakları örneğin yazılı bir anlaşma ile,
sözleşmesiz olarak aynı oranda alım yapan teşebbüsler karşısında daha
iyi şartlar sağlayarak, nihai satış noktalarını bu tür anlaşmalar yapma
konusunda istekli hale getirerek, zamanla tüm ihtiyaçlarını bu
teşebbüslerden alma konusunda teşvik etme potansiyeli bulunduğu, bu
nedenle, söz konusu Karar’ın, nihai satış noktalarına, alımlarının herhangi
bir oranını Efpa veya Bimpaş’tan alma yükümlülüğü getirilmesini 80
yasakladığı, dolayısıyla, tek marka satma şartı olmaksızın dahi alıcının
alım taahhüdü altına girmesinin, Bimpaş’ın bu taahhütlere yönelik iskonto
veya bedelsiz ürün verme taahhüdü üstlenmesinin Karar’a aykırı olacağı,
aynı şekilde Bimpaş vekili tarafından belirtilen örneğin tek marka satma
şartı olmaksızın alıcının 1000-2000 lt ürün alması halinde %10 bedelsiz
ürün veya ek iskonto verilmesi, 2000-5000 lt satması halinde %15 bedelsiz
ürün verilmesi gibi kademeli katkı verilmesi uygulamasının da, sözleşmesiz
olarak aynı oranda alım yapan teşebbüsler karşısında daha iyi şartlar
sağlayarak, nihai satış noktalarını bu tür anlaşmalar yapma konusunda
istekli hale getirerek, zamanla tüm ihtiyaçlarını bu teşebbüslerden alma 90
konusunda teşvik etme potansiyeli olduğundan Karar’a aykırılık taşıyan bir
uygulama olduğu, söz konusu açıklamaların gerek kapalı gerekse açık
satış noktaları için de geçerli olan hususlar olduğu, yine satış noktalarına
verilen kredilerin de tek marka şartına bağlanması veya alıcının bira
alımlarının belirli bir oranını Bimpaş’a yönlendirmesi konusunda taahhüt
altına girmesi durumunda Karar’a aykırı olacağı, dolayısıyla, bu nitelikteki
yatırımlarla ilgili olarak Bimpaş’ın cezai müeyyide öngörmesi ve bunları
uygulama amacıyla dava açmasının da Kurul kararına aykırı olacağı,
tarafların Kurul kararına aykırı yükümlülükler içeren sözleşmeler
05-49/698-186
3
akdetmelerinin karşılıklı olarak hür iradelerine dayanıp dayanmamasının 100
ise Karar’a aykırılık noktasında herhangi bir öneminin bulunmadığı, ayrıca,
sadece bira ürününe yönelik bir düzenleme yapıldığının Karar’dan açıkça
anlaşıldığı,
Karar’ın, Efpa veya Bimpaş’ın rekabetçi kampanyalar düzenlemesi, satış
noktalarına rakiplerinden daha avantajlı fiyatlarla satış yapmaları, indirim
uygulamaları vs gibi rekabetçi davranışlarını yasaklamadığı, Karar’ın
yasakladığının, bu tür rekabetçi uygulamaların, nihai satış noktalarının
sadece Efpa veya Bimpaş’ın bira ürünlerini satmaları şartına bağlandığı
veya Karar’ın sonuç kısmının 4. maddesinde belirtildiği üzere, bu tür
noktaların ihtiyaçlarının %80’den az da olsa küçük bir kısmını Efpa veya 110
Bimpaş’a yönlendirmelerine neden olacak anlaşma veya uyumlu eylem
vasıtasıyla yapılması olduğu, örneğin satış noktalarına yapılabilecek her
türlü satış artırıcı yatırımların, bu tür yatırımların tek marka satma şartına
bağlanması veya nihai satış noktasının bira alımlarının belirli bir kısmını
Bimpaş’tan alma şartına bağlanmasına yönelik bir anlaşma ile yapılması
veya bu tür yatırımların buna yol açacak bir yapıda olması durumunda
Karar’a aykırı olacağı,
İhaleler ile ilgili olarak ise, Karar’da herhangi bir özel düzenlemeye
gidilmediği, dolayısıyla, tek marka satma yükümlülüğü ihale ile bile
getirilmiş olsa Karar’a aykırı olacağı 120
ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Bimpaş vekilinin Kurum kayıtlarına 21.7.2005 tarihinde giren dilekçesinde şu
hususlar dile getirilmektedir:
Karar’a uymak amacı ile hazırlanacak sözleşme taslaklarındaki satın
alma taahhütlerinin nasıl düzenlenmesi gerektiği Karar’ın 4. 130
maddesinden anlaşılamamaktadır. Bimpaş, Karar’ın bu maddesinden
sözleşmelerle doğrudan veya çeşitli uygulamalarla dolaylı olarak nihai
satış noktalarına sözleşme konusu ürünlerin tamamını münhasıran veya
%80’den az dahi olsa belirli bir yüzdesini Bimpaş’tan satın alması
yönünde herhangi bir yükümlülük getiremeyeceğini, Bimpaş’ın alıcılarına
alım miktarları hakkında tek taraflı olarak herhangi bir zorlama
yapamayacağını, dolayısıyla Bimpaş ile alıcısı konumundaki
kişinin/şirketin herhangi bir zorlama olmaksızın belirli bir miktar ürün
alımı konusunda hür iradeleri ile anlaşmalarının önüne Rekabet
Kurulu’nun herhangi bir engel getirmek istemediğini, örneğin bir satıcının 140
hür iradesi ile alımlarının belirli bir yüzdesini ya da tamamını Bimpaş’tan
alabilme olanağının olduğunu düşünmektedir.
Bimpaş’ın mevcut sözleşmelerinin hiçbirinde satış noktasının ihtiyacına
bağlı bir taahhüt esasen yoktur. Eğer Tebliğ’in 3(d) hükmünde yapıldığı
gibi taahhüt ihtiyaca bağlanmasa dahi satış noktasının bir yıl önceki
alımlarının bir yüzdesi esas alınmışsa Karar’daki “... 2002/2 sayılı
Tebliğ’de öngörülen %80 oranından çok daha düşük olsa dahi ...” ibaresi
lafzi olarak yorumlanacak olursa satış noktasının Bimpaş’tan iki şişe bira
satın almayı taahhüt etmesi dahi karara aykırı olacaktır. Yok eğer satış
05-49/698-186
4
noktasının belirli bir süre içinde belirli miktarda bira satın alması 150
kastediliyorsa, bir ay içinde 1000 şişe bira almayı taahhüt ederiz” hükmü
yine karara aykırı olacaktır. Karar’ın Kurum’un web sitesinde
yayınlanmasının ardından nihai satış noktaları ağından gelen tepkiler
Karar’ın yorumlanması hakkındaki endişelerimizi haklı çıkaracak
niteliktedir. Satış noktaları, Bimpaş ile aralarındaki tüm sözleşmesel
ilişkilerin Kurul kararı ile iptal edildiği gibi bir sonuca varmaktadır, örneğin
Manavgat bölgesinde bulunan bir satış noktası sözleşmeye aykırı olarak
Bimpaş fıçı cihazlarını sökerek sokağa çıkarmıştır. Bu durumda
Bimpaş’ın anlamlı bir satış yapması olanaksız hale gelmektedir. Zira her
teşebbüs gibi Bimpaş da üretimini alıcılarından aldığı taahhütler 160
kapsamında planlamaktadır. Ne kadar satacağını bilemeden üretim
yapılmasının da mümkün olamaması gerçeğinden hareketle Rekabet
Kurulu’nun kararı verirken kastının bu olmadığı düşünülmektedir.
Bu hususları dile getiren teşebbüs vekili daha sonra aşağıdaki sorulara yer
vermektedir:
1. Öncelikle Karar’ın 4. maddesindeki alıcıların ihtiyaçlarının küçük de
olsa bir kısmını Bimpaş ürünlerine “yönlendirilmelerine yol açacak her
türlü düzenlemeden” ne anlaşılması gerektiğinin açıklanması 170
gerekmektedir. Zira aksi takdirde Bimpaş’ın mal satmaya yönelik her
türlü çabası ya da pazarlama faaliyeti örneğin Tuborg markasını içeren
posterlerin satış noktasında asılmasına yönelik talepler bile
yönlendirme olarak kabul edilerek Kanun’un 4. maddesine aykırı olarak
değerlendirilebilecektir.
2. Bimpaş ile alıcı konumundaki teşebbüsler karşılıklı olarak ve hür
iradeleri ile belirli bir süre içinde belirli bir miktarda alım konusunda
anlaşabilecekler midir? Yoksa bira satışlarının belirli bir süre içinde
belirli bir miktarda yapılması yasaklanmakta mıdır?
3. Eğer alıcı konumundaki teşebbüsün mutabık kalması halinde dahi 180
belirli bir süre içinde belirli bir miktarda alım taahhüdü gerçekten
yasaklanıyorsa o zaman Bimpaş ürünlerini nasıl satacaktır? Örneğin
tek marka satma koşulu olmaksızın, bir satış noktasının (1 yıllık bira
satış hacmi 1000 şişe olan) Bimpaş ile 1.12.2005 tarihinde yapacağı bir
sözleşmede, Bimpaş’tan 1.12.2005-1.12.2006 tarihleri arasında 2 şişe
bira almayı taahhüt etmesi rekabeti engeller nitelikte bir uygulama mı
sayılacaktır? Veya bu uygulama rekabeti engeller nitelikte sayılacak
ise, bu alım taahhüdünün sınırı ne olacaktır? Daha da ayrıntıya girilirse,
bu satıcıya tek marka satma şartı olmaksızın, bu taahhütlerine karşılık
Bimpaş tarafından iskonto veya bedelsiz ürün taahhüt edilir ise, bu 190
uygulama da mı rekabeti engeller nitelikte olacaktır?
4. Nihai satış noktalarına, bölge ve yer potansiyeline göre ve tek marka
satma şartına bağlı olmadan kademeli olarak katkı verilmesi de
rekabeti engeller nitelikte midir? Örneğin bir açık satış noktasına, 1000
lt ile 2000 lt arasında Bimpaş ürünü satın alması halinde %10 bedelsiz
ürün veya ek iskonto verilmesi, 2000 lt ile 5000 lt arasında bira satması
halinde %15 bedelsiz ürün verilmesi rekabeti engeller nitelikte bir
uygulama mı sayılacaktır? Buna karşılık bira satışının daha az olduğu
bir noktaya tek marka şartı olmaksızın, 1000 lt ile 2000 lt arasında
05-49/698-186
5
Bimpaş ürünü satın alması halinde %30 bedelsiz ürün verilmesi 200
(iskonto uygulanması) rekabeti engeller nitelikte bir uygulama mı
sayılacaktır? Kısacası, herhangi bir satış noktasının tek marka satma
şartına bağlı olmaksızın herhangi bir miktar Bimpaş ürününü satın alma
taahhüdüne karşın Bimpaş’ın da söz konusu satış noktasına bir miktar
iskonto uygulaması veya bedelsiz ürün vermesi de mi rekabeti engeller
niteliktedir?
5. Açık satış noktalarında fıçı bira satışının nasıl yapılabileceği ise hiç belli
değildir. Belirli sürede belirli miktar bira alım taahhüdü olmadan fıçı bira
satışı yapılması fiilen mümkün değildir. Bu durumda ise Rekabet
Kurulu’nun amacının Bimpaş’ın fıçı bira satışlarının tamamen 210
durdurulması olmadığı düşünülmekle birlikte bu hususun da
açıklanması gerekmektedir?
6. Açık satış noktaları oldukça fazla miktarda yatırım gerektiren
mekanlardır. Söz konusu mekanların dekorasyonu vb birçok gideri, bira
pazarlaması yapan firmaların katkıları ile karşılanmaktadır. Bu durumda
Rekabet Kurulu’nun kararı ile söz konusu açık satış noktalarına verilen
geri dönüşümlü kredi verilmesi de yasaklanmakta mıdır? Şayet
yasaklanmadıysa, geri dönüşümlü kredi alan satış noktası krediyi
aldıktan sonra Bimpaş’tan 1 şişe bile bira almaz veya satış noktasını
açmaz ise bunun yaptırımı ne olacaktır? Geri dönüşümlü kredi verilen 220
mekan sahibi, tek marka satma taahhüdü olmaksızın, yeni açtığı veya
tadilat yaptığı mekan ile ilgili olarak belirli miktarda mal alımını taahhüt
edemeyecek midir?
7. Bütün bu durumlarda bir satış noktası alım taahhütlerini yerine getirmez
ise bu noktaya taahhüdü ihlal nedeni ile dava açılması ve var ise
tazminat ve cezai şartın vb’nin talep edilmesi de rekabeti engelleyici bir
uygulama olarak mı kabul edilecektir?
8. Bazı resmi veya gayrı resmi kuruluşlar ihale yolu ile alımlarını
gerçekleştirmektedirler. Bu durumda bu ihalelere girilmesi ve
karşılığında iskontolar verilmesi ve ihalenin kazanılması sonucu o 230
kuruluşta tek marka olarak bulunulması da mı rekabeti engelleyici
sayılacaktır?
Teşebbüs vekili, bu soruların tavzih yolu ile cevaplandırılmasının önemli
olduğunu, Karar’da bu konularda herhangi bir açıklama bulunmadığını, bu
nedenle ayrıntılı bir tavzih yapılıncaya kadar ticari açıdan anlamlı sözleşme
taslaklarının hazırlanmasının mümkün olmayacağını, Karar’ın sonuç kısmında
biradan söz edilmemekle birlikte, kaldırılan rekabet yasağının biraya münhasır
olduğunun anlaşıldığını, bu hususun da açıklığa kavuşturulmasının yararlı
olacağını ifade etmektedir. 240
Karar’ın gerekçesinde, açıklanması talep edilen hususlarla ilgili olarak ayrıntılı
bilgilere yer verildiğinden, ayrıca açıklamaya ihtiyaç duyulan bir durumun
olmadığı kanaatine varılmıştır.
05-49/698-186
6
I. SONUÇ 250
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına, Karar’ın gerekçesine ve
verilen hükme göre açıklamayı gerektirir bir husus olmadığından talebin
reddine OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
05-49/698-186
7
28.07.2005 tarih ve 05-49/698-186 Sayılı Kurul Kararı’na
Karşı Oy Gerekçesi
Kurul tarafından alınan 22.04.2005 tarihli “muafiyetin kaldırılması”
kararının 4.ve 6. maddelerinin uygulanmasıyla ilgili olarak, Bimpaş Bira ve
Meşrubat Pazarlama A.Ş.’nin tavzih talebinde bulunmasının anlaşılır
sebeplerinin bulunduğu; uzun yıllardır var olan bir muafiyet uygulamasından
sonra, yeni dönemle ilgili tereddütlerin normal karşılanması gerektiği, tavzih
talebine verilecek cevabın Kurul’un yeniden karar alması veya alınan kararı
değiştirmesi anlamına gelmeyeceği, ayrıca, bu tür taleplerin karşılanması
hususunda Kurum bünyesinde herhangi bir organizasyonel düzenlemenin de
yapılmadığı gerekçeleriyle, ilgili Kurul kararına katılmıyorum.
Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy