Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-1-85 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 04-66/948-226
Karar Tarihi : 19.10.2004
10
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Rıfkı ÜNAL, Prof Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖR : Harun ULU
C. BAŞVURUDA 20
BULUNAN : - Bizimgaz Tic. San. A.Ş.
19 Mayıs Cad. No: 4, Nova Baran Plaza
K:20 Şişli / İstanbul
D. TARAFLAR : - Bizimgaz Tic. San. A.Ş. ile bayileri
E. DOSYA KONUSU: Bizimgaz Tic. San. A.Ş.’nin sıvılaştırılmış petrol gazı
(LPG) dağıtım pazarındaki “Bayilik Anlaşmaları” için muafiyet talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 9.8.2004 tarih, 4411 sayı ile giren 30
başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. ve
5. maddeleri ile 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen
12.10.2004 tarih, 2004-1-85/MM-04-HU sayılı Muafiyet Raporu, 14.10.2004
tarih, REK.0.05.00.00/194 sayılı Başkanlık önergesi ile 04-66 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Bizimgaz Tic. San. A.Ş.
(Bizimgaz)’nin Tüpgaz Bayilik Sözleşmesi, LPG İle Çalışan Karayolu Taşıtları
İçin İkmal İstasyonu Bayiliği Sözleşmesi ve Dökme LPG Sözleşmeleri’nin 40
2003/3 sayılı Tebliğ ile Değişik 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlanabileceği ifade
edilmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Bizimgaz, Tüpraş Rafinerisi'nden satın aldığı veya ithal ettiği LPG’yi bayileri
vasıtasıyla çeşitli tüketici gruplarına ulaştırmaktadır. Bu çerçevede şirket, LPG
dağıtımına yönelik olarak üç çeşit sözleşme imzalamaktadır:
04-66/948-226
2
1. Tüpgaz Sözleşmeleri: LPG’nin 2, 12, 24, 45 kg.’lık tüpler içinde ev ve
işyerlerine sunulmasına yönelik olarak imzalanan bayilik sözleşmeleri. 50
2. Otogaz Sözleşmeleri: Otomobillerde yakıt olarak kullanılmak üzere LPG
satışı yapan otogaz istasyonları ile yapılan bayilik sözleşmeleri.
3. Dökmegaz Sözleşmeleri: Büyük miktarda LPG kullanan işletmelerle
imzalanan sözleşmeler.
Bizimgaz’ın başvusunda yer alan bu üç sözleşme türü ile ilgili
değerlendirmelere aşağıda yer verilmiştir.
60
H.1. Tüpgaz Sözleşmesi
Bizimgaz, tüpgaz bayileriyle “Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) Tüplü Bayiliği
Anlaşması ve Genel Şartnamesi” (Tüpgaz Sözleşmesi) başlıklı bir sözleşme
yapmıştır.
29 maddeden oluşan Tüpgaz Sözleşmesi’nin 4054 sayılı Kanun ve 2002/2
sayılı Tebliğ çerçevesindeki değerlendirmesine aşağıda yer verilmiştir.
- Bölge - Müşteri Kısıtlaması 70
Tüpgaz Sözleşmesi’nin 1. maddesinde, anlaşmanın konusu Bizimgaz’ın
marka, işaret ve rengini taşıyan kaplarda satışa sunulan LPG’nin tüketiciye
satılması ve bununla ilgili hizmetlerinin yapılması olarak belirlenmiştir.
Sözleşmenin 4. maddesinde, başka bayi ve bayiliklerin açılmasının
Bizimgaz’ın yetkisinde olduğu, bayinin buna muhalefet edemeyeceği,
Bizimgaz’ın dilediği müşteriyi re'sen abone kaydedebileceği ve bu aboneye
LPG ve emtia satışı yapabileceği, Bizimgaz’ın bayiden bu aboneye LPG
ikmalinde bulunmasını talep ettiğinde, bayinin bu hizmeti vermekle mükellef 80
olduğu hususlarına yer verilmiştir.
Tüpgaz Sözleşmesi’nin geneline bakıldığında, bayinin faaliyet göstereceği
herhangi bir münhasır bölge tanımı yapılmadığı görülmektedir. Sözleşme’nin
4. maddesi uyarınca başka bayilikler verilebileceği de dikkate alındığında
Tüpgaz Sözleşmesi’nin münhasırlık taşımayan bir sözleşme niteliğinde olduğu
görülmektedir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde; “…sağlayıcı tarafından kendisine veya
bir alıcıya tahsis edilmiş münhasır bir bölgeye ya da münhasır müşteri 90
grubuna yapılacak aktif satışların kısıtlanması”na yönelik hükümlerin ilgili
sözleşmeyi Tebliğ kapsamı dışına çıkarmayacağına yer verilmiştir. Bildirilen
Tüpgaz Sözleşmesi’nin münhasırlık taşımadığı dikkate alındığında bayilere
yönelik bölge ve müşteri sınırlaması getirilemeyeceği açıktır.
Tüpgaz Sözleşmesi’nde bayilere yönelik bölge sınırlaması getirilmemekle
birlikte, Sözleşme’nin 4. maddesinde bayinin diğer LPG dağıtım firmalarının
bayilerine hiçbir surette LPG satışı yapamayacağı, ayrıca, Bizimgaz’ın yazılı
04-66/948-226
3
izni olmadan diğer Bizimgaz bayilerine de LPG satışı yapamayacağı
belirtilmektedir. Bu hüküm, münhasır olmayan bir sözleşmede bayiye getirilen 100
bir müşteri kısıtlaması olup, bu bakımdan ilgili sözleşme 2002/2 sayılı Tebliğ’e
aykırılık taşımaktadır.
Ancak, Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’nün (PİGM) çıkardığı “Akaryakıt ve
Sıvılaştırılmış Petrol Gazı Dağıtım ve Pazarlama Şirketlerinin Kurulmasına
İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Kararların Uygulanmasına Dair 2003/1 sayılı
Tebliğ”in;
- 2. maddesinde, LPG dağıtım ve pazarlama şirketlerinin diğer LPG dağıtım
ve pazarlama şirketlerinin bayilerine ve anlaşmalı müşterilerine doğrudan 110
veya dolaylı olarak LPG satışı yapamayacağı,
- 3. maddesinde bayilerin bağlı bulundukları dağıtım ve pazarlama şirketlerinin
bayilerine ve diğer dağıtım ve pazarlama şirketi bayilerine LPG satışı
yapamayacağı
belirtilmiştir.
Bu bakımdan, Tüpgaz Sözleşmesi’ndeki müşteri kısıtlamasının PİGM’in
2003/1 sayılı Tebliği’nin 3. maddesi doğrultusunda yapılmış bir düzenleme 120
olduğu ve ilgili teşebbüslerin bu konuda bağımsız karar alabilme
özgürlüğünün olmadığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle, Tüpgaz Sözleşmesi’nin
4. maddesinde yer verilen kısıtlamanın yürürlükteki mevzuat doğrultusunda
olduğu, bu konunun 4054 sayılı Kanun ve ilgili Tebliğ kapsamı dışında kaldığı
sonucuna varılmıştır.
- Fiyata İlişkin Madde
Tüpgaz Sözleşmesi’nin 1. maddesinde bayinin, Bizimgaz’ın Valiliklere
bildirdiği azami perakende satış fiyatlarının üstünde satış yapmamakla 130
yükümlü olduğu, bu fiyatın altında bir fiyatla satış yapmasının kendi yetki ve
sorumluluğunda olduğu belirtilmiştir.
Petrol Ürünleri Alım, Satım ve Fiyatlandırma Esasları Hakkındaki 98/10745
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nda LPG satışında uygulanacak tavan fiyatların
belirlenmesine yönelik düzenlemelere yer verilmiştir. Söz konusu Karar’ın 10.
maddesinde, tavan fiyata göre tespit edilen petrol ürünlerinin mahalli
perakende azami satış fiyatlarının aynı gün PİGM'ye, Valiliklere ve en az üç
büyük ilin fiyatlarının görsel ve yazılı basına bildirileceği, bayilerin de azami
satış fiyatlarının altında bir fiyatla satış yapabileceği belirtilmiştir. 140
Tüpgaz Sözleşmesi’nin 1. maddesindeki bu hüküm, ilgili mevzuat
doğrultusunda düzenlenmiş olup, tavan fiyatların altında satış yapılmasının
önünde bir engel olmadığı için 4054 sayılı Kanun ve ilgili Tebliğ hükümleri
çerçevesinde olumsuz bir durum yaratmamaktadır.
- Rekabet Etme Yasağına ve Sözleşmenin Süresine İlişkin Hükümler
04-66/948-226
4
Tüpgaz Sözleşmesi’nin 2. maddesinde, bayinin Sözleşme’nin devamı
süresince rekabet yasağına tabi olduğu, bu nedenle Sözleşme’nin devamı 150
süresince başka LPG dağıtım şirketinin bayiliğini, tali bayiliğini veya yetkili
satıcılığını başka adreste olsa dahi yapamayacağı, kurulmuş veya kurulacak
bu nitelikteki şirketlere ortak olamayacağı yönünde düzenleme getirilmiştir.
Aynı maddede, bayi eğer bir şirket ise şirketi temsil hakkı olan veya şirkette
kararlara katılan ortakların da rekabet yasağına tabi olduğu belirtilmektedir.
2003/3 sayılı Tebliğ ile değişik 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde, bayiye
belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğü
getirilemeyeceğine yer verilmiştir. Rekabet yasağının süresini tespit edebilmek
için sözleşmenin geçerlilik süresinin incelenmesi gerekmektedir. 160
9.7.2004 tarihinde imzalanan Tüpgaz Sözleşmesi’nin süre ile ilgili 25.
maddesinde Sözleşme’nin tanzim tarihinden itibaren 5 yıl geçerli olacağı
belirtilmiştir. Bu doğrultuda, bayiye getirilen ve sözleşme süresine bağlanan
rekabet yasağının 5 yılı aşmadığı görülmektedir.
Bu doğrultuda, 4054 sayılı Kanun bakımından önem taşıyan maddelerine
yukarıda yer verilen Bizimgaz’ın Tüpgaz Sözleşmesi’nin 2003/3 sayılı Tebliğ
ile değişik 2002/2 Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanabileceği
kanaatine varılmıştır. 170
H.2. Otogaz Sözleşmesi
Bizimgaz’ın başvurusuna konu olan diğer bir sözleşme örneği de “LPG İle
Çalışan Karayolu Taşıtları İçin İkmal İstasyonu Bayiliği Sözleşmesi” (Otogaz
Sözleşmesi)’dir. Bu sözleşme hükümlerinin değerlendirmesine aşağıda yer
verilmiştir.
- Müşteri kısıtlaması
180
Otogaz Sözleşmesi’nin 1. maddesine göre, sözleşmenin konusu Bizimgaz
tarafından tankerlerle sevk edilen LPG’nin teslimi, stoklanması, muhafaza
edilmesi, TSE standartlarına göre LPG ile çalışabilir hale dönüştürülmüş veya
bu şekilde imal edilmiş motorlu kara taşıtlarına LPG doldurulması işini görecek
otogaz ikmal istasyonu kurulması ve işletilmesi ile ilgili esaslardır.
Sözleşme’nin 4. maddesinde, bayinin tüplere dolum yapmayacağı, Bizimgaz
tarafından teslim edilecek LPG’yi hiç bir şekilde toptan veya başka amaçlar
için satamayacağı ve naklettiremeyeceği, başka firmalardan LPG
alamayacağı hükmü yer almaktadır. Bu hüküm bayiye müşteri kısıtlaması 190
getiriyor ve sözleşmeyi 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamına çıkarıyor olsa da
Petrol Ürünleri Alım, Satım ve Fiyatlandırma Esasları Hakkındaki 98/10745
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile PİGM’in 2002/1 sayılı Tebliği’nin 6. maddesi
doğrultusunda yapılmış olması nedeniyle bu husus 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamı dışında kalmaktadır.
- Satış Fiyatına İlişkin Hüküm
04-66/948-226
5
Otogaz Sözleşmesi’nin 26. maddesinde, bayinin Bizimgaz veya yetkili
makamlarca saptanan azami satış fiyatlarının üzerinde fiyatlarla LPG satışı 200
yapamayacağı belirtilmektedir.
Petrol Ürünleri Alım, Satım ve Fiyatlandırma Esasları Hakkındaki 98/10745
Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca petrol ürünleri ve LPG fiyatlarının
azami satış fiyatları İtalya limanlarında oluşan fiyatlar dikkate alınarak
belirlenmektedir. Bu Kararname ile ilgili ürünlerin rafineri ve ithalatçı satış
fiyatları ile dağıtım şirketleri ve istasyonların dağıtım payları da belirlenmiştir.
Bu bakımdan, mevcut durumda LPG satış fiyatları için bir üst limit
belirlenmiştir.
210
Öte yandan, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4(a) maddesinde; “taraflardan herhangi
birinin baskısı veya teşvik etmesi sonucu sabit veya asgari satış fiyatına
dönüşmemesi koşuluyla, sağlayıcının azami satış fiyatını belirlemesi veya
satış fiyatını tavsiye etmesi”nin mümkün olduğu belirtilmiştir. Bu bakımdan söz
konusu maddede Bizimgaz’ın bayinin azami satış fiyatlarını belirlemesinin
önünde bir engel olmadığı kanaatine varılmıştır.
- Rekabet Etme Yasağı ve Sözleşmenin Süresi
Otogaz Sözleşmesi’nin 2. maddesinde rekabet etme yasağı düzenlenmiştir. 220
Bu maddede; “Bayi aynı istasyonda başka bir şirketin otogaz bayiliğini
alamaz, bununla ilgili faaliyette bulunamaz” şeklinde bir hüküm getirilmiştir.
Sözleşme’nin süreyi belirleyen 31. maddesi uyarınca; Sözleşme, imzalandığı
1.3.2004 tarihi itibarı ile yürürlüğe girecek ve bayinin ilk gaz aldığı tarih
itibarıyla 5 yıl süreyle geçerli olacak, taraflar Sözleşme’nin sona ermesinden 4
ay önce bir araya gelerek Sözleşme’nin yenilenmesi veya sona erdirilmesi
hususunda mutabakata varacaklar, eğer Sözleşme’nin yenilenmesine karar
verilmiş ise sona erecek Sözleşme’nin hitam tarihinden başlamak üzere yeni
bir sözleşme imzalayacaklardır. 230
Otogaz Sözleşmesi’nin 31. maddesinden Sözleşme'nin süresinin 5 yıl ile
sınırlı olduğu ve otomatik olarak bu sürenin uzamasına imkan tanınmadığı
görülmekte olup, bununla bayiye getirilen rekabet yasağı da ortadan
kalkacaktır. Bu bakımdan Sözleşme'de yer verilen rekabet etme yasağının
2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen sınır içerisinde belirlendiği görülmektedir.
Sözleşme’de, yukarıda yer verilen hükümler dışında rekabet kuralları ile
doğrudan ilgili bir hüküm bulunmamaktadır.
240
Bu doğrultuda, Bizimgaz’ın Otogaz Sözleşmesi’nin kapsam, fiyat, rekabet
yasağı ve süreye ilişkin hükümleri bakımından 2003/3 sayılı Tebliğ ile değişik
2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlandığı sonucuna
ulaşılmıştır.
04-66/948-226
6
H.3. Dökme LPG Sözleşmesi
250
Bizimgaz’ın, müşteriye teslim edeceği LPG’nin depolanacağı tesislerin (ikmal
yapılacak tesis) mülkiyeti veya kullanım haklarına göre farklılıklar içeren 4
çeşit dökme LPG sözleşmesi bulunmakta olup, bunlara aşağıda ver verilmiştir:
- Dökme LPG Teslim Sözleşmesi: İkmalin yapılacağı tesisin müşteriye ait
olması halinde imzalanan,
- Dökme LPG İkmal ve Kiralık Tesis Teslim Sözleşmesi: İkmalin yapılacağı
tesisin Bizimgaz’a ait olup, müşteriye kiralanması halinde imzalanan,
260
- Dökme LPG İkmal ve Depozitolu Teslim Sözleşmesi: İkmalin yapılacağı
tesisin Bizimgaz’a ait olup, müşteriye depozito karşılığı verilmesi halinde
imzalanan,
- Dökme LPG İkmal ve Ariyet Tesis Teslim Sözleşmesi: İkmalin yapılacağı
tesisin Bizimgaz’a ait olup müşteriye ariyet olarak verilmesi halinde imzalanan
sözleşmelerdir.
Yukarıda yer verilen sözleşmelerde sadece ikmal yapılacak tesisin mülkiyetine
ilişkin hükümler bakımından farklılık bulunmakta olup, diğer hükümler aynıdır. 270
Bu nedenle Bizimgaz’ın dökme LPG’ye ilişkin tüm sözleşmelerinin “Dökme
LPG Sözleşmesi” ismi altında bir sözleşme olarak değerlendirilmesi yerinde
olacaktır. Bu çerçevede Dökme LPG Sözleşmesi’nin değerlendirilmesine
aşağıda yer verilmiştir.
- Rekabet Etme Yasağı ve Sözleşmenin Süresi
Dökme LPG Sözleşmesi’nin 6.2. maddesinde müşterinin işletmesinin ihtiyacı
olan tüm dökme LPG’yi Bizimgaz’dan tedarik edeceği, 12. maddesinde ise
müşterinin ihtiyacı olan dökme LPG’yi başka bir şahıs veya şirketten 280
alamayacağı belirtilmiştir.
Sözleşme’nin süreyi belirleyen 14. maddesi uyarınca; Sözleşme, imzalandığı
5.4.2004 tarihi itibarı ile yürürlüğe girecek ve müşterinin ilk gaz aldığı tarih
itibarıyla 5 yıl süreyle geçerli olacak, taraflar Sözleşme'nin sona ermesinden 4
ay önce bir araya gelerek Sözleşme’nin yenilenmesi veya sona erdirilmesi
hususunda mutabakata varacaklar, eğer Sözleşme’nin yenilenmesine karar
verilmiş ise sona erecek Sözleşme’nin hitam tarihinden başlamak üzere yeni
bir sözleşme imzalayacaklardır.
290
Dökme LPG Sözleşmesi’nin 14. maddesinden Sözleşme’nin süresinin 5 yıl ile
sınırlı olduğu ve otomatik olarak bu sürenin uzamasına imkan tanınmadığı
görülmekte olup, bununla müşteriye getirilen rekabet yasağı da ortadan
kalkacaktır. Bu bakımdan Sözleşme’de yer verilen rekabet etme yasağının
2002/2 sayılı Tebliğ de öngörülen sınır içerisinde belirlendiği görülmektedir.
Sözleşme’de, yukarıda yer verilen hükümler dışında rekabet kuralları ile
doğrudan ilgili bir hüküm bulunmamaktadır.
04-66/948-226
7
I. SONUÇ 300
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Bizimgaz Tic. San.
A.Ş.’nin "Tüpgaz Bayilik Sözleşmesi" ve "LPG ile Çalışan Karayolu Taşıtları
İçin İkmal İstasyonu Bayiliği Sözleşmesi"nde bayilere getirilen müşteri
kısıtlamalarının 2003/3 sayılı Tebliğ ile değişik 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ne aykırı olduğuna, ancak LPG
sektörüne ait mevzuattan kaynaklanması nedeniyle ilgili hükümlerin 4054
sayılı Kanun kapsamında değerlendirilemeyeceğine, bu doğrultuda Bizimgaz
Tic. San. A.Ş.’nin "Tüpgaz Bayilik Sözleşmesi", "LPG ile Çalışan Karayolu
Taşıtları İçin İkmal İstasyonu Bayiliği Sözleşmesi" ve "Dökme LPG 310
Sözleşmeleri"nin 2003/3 sayılı Tebliğ ile değişik 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına OYÇOKLUĞU ile karar
verilmiştir
04-66/948-226
8
Rekabet Kurulu’nun 19.10.2004 Gün ve 04-66/948-226 Sayılı Karar’ına
KARŞI OY GEREKÇESİ
Bizimgaz adlı teşebbüsün başlıkta anılan Karar’a konu olan
sözleşmelerinden ilgili raportör incelemesinde ve buna bağlı olarak Karar'da
yanlış biçimde "Bayilik Sözleşmesi" olarak anılan “Sıvılaştırılmış Petrol Gazları
(LPG) Tüplü Bayiliği Anlaşması ve Genel Şartnamesi” ile “LPG ile Çalışan
Karayolu Taşıtları için İkmal İstasyonu Bayiliği Sözleşmesi”nde bayilere
getirilen müşteri kısıtlamalarının 2003/3 Sayılı Tebliğ ile değişik 2002/2 Sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ne aykırı olduğuna Kurul'ca
hükmedildikten sonra bu anlaşmalardaki hükümlerin Petrol İşleri Genel
Müdürlüğü’nün 2003/1 sayılı Tebliği doğrultusunda düzenlendiği, dolayısıyla
4054 sayılı kanun ve bu konudaki Rekabet Kurulu Tebliği’nin kapsamı dışında
kaldığına, anılan PİGM Tebliği hakkında (örneğin bu Tebliğ’in yetkisini veren
yasada böyle bir düzenlemeye dayanak bulunup bulunmadığı konusunda)
yeterli bilgi sahibi olunmaksızın acele ile karar verilmesi; öteyandan sözü
edilen Karar’ın konusu olan ve yukarıda sayılan anlaşmaların yasa kapsamı
dışında kaldığı belirlendiği halde bunların, varlığı sabit olan ve ihlal
oluşturan anlaşmaların belli niteliklere sahip olmaları halinde 4054 sayılı
Yasa’nın 5.maddesinde belirlenen şartları (yani rekabeti aşırı derecede
tahrip etmeksizin toplum ve ekonomi açısından yarar sağlar olmak gibi
bir özelliği) taşıdıkları ön kabulü ile bu anlaşmalara Yasa'nın
4.maddesinde belirtilen yasaklardan ve bunların getireceği olası
yaptırımlardan bağışıklıgın otomatik olarak tanınması (bir başka deyişle,
Yasa'ya ve hukuka aykırılığına göz yumulması) demek olan grup
muafiyetinden yararlandıkları yolunda bir ifadeye Karar'da yer verilmesi yanlış
olmuştur kanısındayım.
Bu nedenlerle başlıkta anılan Karar’a karşı oy kullandım..
Murat GENCER
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy