1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2002-3-43 (Devralma)
Karar Sayısı : 02-32/367-153
Karar Tarihi : 28.5.2002
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU.
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM,
A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR,
Murat GENCER, Mustafa PARLAK, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL
B- RAPORTÖRLER: Pelin UYANIK, Bülent GÖKDEMİR,
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: Arçelik A.Ş.
D- TARAFLAR: - Arçelik A.Ş.
Tuzla 81719 İstanbul
- Blomberg Werke GmbH
Voltastr. 50 59229 Ahlen / ALMANYA
- Brant Group Hausgerate GmbH
Voltastr. 50 59229 Ahlen / ALMANYA
E- DOSYA KONUSU: Blomberg Werke GmbH ve Brandt Group Hausgerate
GmbH şirketlerinin, Arçelik A.Ş. tarafından devralınması işlemine izin verilmesi
talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 17.4.2002 tarih ve 1791 sayı, 2.5.2002
tarih ve 2037 sayı, 8.5.2002 tarih ve 2120 sayı ile giren bildirimler üzerine, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı
Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında
Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen
23.5.2002 tarih ve 2002-3-43/Ö.İ.-02-P.U. sayılı Birleşme/Devralma Ön İnceleme
Raporu, 24.5.2002 tarih ve REK.0.07.00.00/26 sayılı Başkanlık önergesi ile 02-32
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; başvuru konusu Brandt Group
Hausgerate GmbH’nin devralınması işleminin, Türkiye pazarı üzerinde etki
yaratmaması nedeniyle, 4054 sayılı Kanun kapsamı dışında olduğu, Blomberg
Werke GmbH’nin devralınması işleminin, ilgili coğrafi pazar olarak tanımlanan AB ve
Türkiye’den oluşan pazar sınırları içinde, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesinde
belirtilen, hakim durum yaratılması veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesi ve
böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğurmadığı, dolayısıyla
devir işlemlerine izin verilmesinin uygun olacağı
ifade edilmektedir.
2 REKABET KURUMU
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1.Taraflar
H.1.1. Arçelik A.Ş.
Arçelik A.Ş., Koç Grubu’na bağlı olarak dayanıklı tüketim malları alanında
faaliyet gösteren bir şirkettir. Şirket; merkez işletme olan Çayırova fabrikasında
çamaşır makinesi ve klima, Eskişehir işletmesinde buzdolabı, Ankara işletmesinde
bulaşık makinesi, Çerkezköy işletmesinde elektrikli süpürge ve motor üretimi
yapmaktadır. Ayrıca; Arçelik A.Ş., üretim gamında bulunmayan ürünlere ilişkin iç
piyasadan ve ithalat ile fason tedariki gerçekleştirmektedir.
Arçelik A.Ş.’nin, kendi ürettiği ve fason üretim anlaşmaları yoluyla ürettirdiği
Beko markalı ürünleri, iç piyasada, aynı ekonomik bütünlük içinde bulunan Beko
Ticaret A.Ş. aracılığıyla, Arçelik marka ürünleri ise kendisi pazarlamaktadır.
H.1.2. Blomberg Werke GmbH
Brandt SA kontrolünde bulunan Blomberg Werke GmbH (Blomberg Werke)
üretimini Almanya’nın Ahlen şehrinde bulunan fabrikasında gerçekleştirmektedir.
Fabrika, yıllık 264.000 adet çamaşır makinesi, 84.000 adet kurutucu ve 50.000 adet
su ısıtıcısı üretim kapasitesine sahiptir. Blomberg'in üretmiş olduğu ürünler Blomberg
ve Brandt markaları ile Brandt Hausgerate GmbH tarafından özellikle Almanya,
Danimarka, Hollanda, Belçika ve İsviçre pazarına sunulmaktadır.
H.1.3. Brandt Group Hausgerate GmbH
Brandt Group Hausgerate GmbH (Brandt Hausgerate), Fransız Brandt SA’nın
Almanya’daki dağıtım ve pazarlama faaliyetlerini yürüten şirketidir. Brandt
Hausgerate, aynı zamanda “Blomberg” markasının da sahibidir.
H.1.4. Brandt Group (Brandt S.A.)
Blomberg Werke ve Brandt Hausgerate’nin bağlı olduğu Brandt Group,
İtalyan El Fi SpA tarafından 1992’de Thompson Elektromenager şirketinin satın
alınmasından sonra 1993 yılında kurulmuştur. Grup, 1994-1999 yılları arasında
birçok firma satın almıştır. Devralma işlemine konu Blomberg Werke 1994 yılında
devralınmıştır. 2000 yılında Moulinex SA ile gerçekleştirilen ortak girişim sonucunda
%68’i El Fi SpA, %32’si Moulinex firmasına ait olmak üzere “Moulinex-Brandt Group”
kurulmuştur. 2001 yılında Moulinex-Brandt Group’un iflas etmesi üzerine, Moulinex
bölümünü SEB Group satın almış, Brandt şirketleri ise satılmak üzere konkordato
mahkemesine intikal etmiştir.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1.Ürün Pazarı
İlgili ürün pazarı ürün özellikleri, fiyatları ve öngörülen kullanım biçimleri
bakımından birbirleri ile değiştirilebilir ve ikame edilebilir bütün malları veya
hizmetleri içerir. Devralma işleminde devralınan taraf olan Blomberg Werke’nin ürün
gamı, çamaşır makinesi, kurutucu ve elektrikli su ısıtıcısından oluşmaktadır. Söz
konusu ürünler, kullanım amaçları ve ürün özellikleri bakımından birbirinden farklı
niteliktedir. Bu nedenle başvuru konusu devralma işleminde, üretim yönüyle,
3 REKABET KURUMU
birbirinden farklı üç pazar tanımlanabilir. Bu bağlamda başvuru değerlendirilirken
esas alınması gereken pazarlar; çamaşır kurutma makineleri, elektrikli su ısıtıcıları
(termosifonlar) ve otomatik çamaşır makineleri pazarlarıdır.
Ancak bunlardan çamaşır kurutucuları pazarı diğer pazarlardan farklı bir
özellik göstermektedir. Söz konusu ürün Türkiye'de üretilmemekte, tamamı çeşitli
ülkelerden ithal edilmektedir. Bunun başlıca nedeni, Türkiye’nin iklim şartlarının
uygun olması, evlerde ayrı bir çamaşırhane bulunmaması ve banyoların ikinci bir
cihaz için yeterli alana sahip olmaması, çıkan rutubetin banyo dışına atılmasında
sorunlar olması, ilave elektrik tüketiminin maliyeti ve modern çamaşır makinelerinin
sıkma performanslarının yüksek olması gibi etmenlerin sonucu olarak ilgili ürüne
yeterli talebin bulunmamasıdır.
Arçelik yetkililerinin tahminlerine göre, 2001 yılı için, ilgili ürünün toplam talebi
3-4 bin adeti geçmemektedir. Yaklaşık yetmiş milyon nüfusu olan Türkiye’de
ortalama rakamlar ile, yıllık çamaşır makinesi talebinin bir milyon, buzdolabının iki
milyon ve otomatik bulaşık makinesinin üç yüz bin adetin üzerinde seyrettiği
gözönüne alındığında, yıllık 3-4 bin adet kurutucu talebinin ihmal edilebilir bir rakam
olduğu sonucuna varmak hatalı bir yaklaşım olmayacaktır. Nitekim 2000 yılı içinde
yapılmış bir araştırmaya göre, Türkiye’de tüketicilerin ancak %2.1’i önümüzdeki
yıllarda çamaşır kurutma makinesi alma planı yapmaktadır.1
Öte yandan sözkonusu ürünün ithalat miktarı, ithalatçı firmalar ve bunların
pazar paylarına ilişkin sağlıklı veriler mevcut değildir. Nitekim Arçelik firması
yetkilileri 2001 yılı için ithal ettikleri kurutucu sayısını 1296 adet olarak açıklamışlar
ve pazarın toplam büyüklüğüne ilişkin olarak, ancak tahmini rakamlara sahip
olduklarını ifade etmişlerdir. Sayılan nedenlerden ötürü başvuru konusu devralma
işlemi değerlendirilirken çamaşır kurutma makinesi pazarı dikkate alınmamış,
Türkiye pazarına etkileri yönünden daha önemli olan çamaşır makineleri ve elektrikli
termosifonlar pazarlarına odaklanılmıştır.
Devralma işleminin taraflarından biri de, Blomberg Werke tarafından üretilen
ürünlerin pazarlanmasından sorumlu olan Brandt Hausgerate’dir. Arçelik A.Ş.,
devralma işlemi ile bu şirketi de bünyesine dahil edecektir. Bu bakımdan başvuru
değerlendirilirken dikkate alınması gereken pazarlardan biri de, beyaz eşya dağıtım
hizmetleri pazarıdır.
Ancak, Brandt Hausgerate, Brandt SA’nın Almanya’daki dağıtım ve pazarlama
faaliyetlerini yürütmektedir ve Türkiye’de dağıtım ve pazarlama faaliyetleri
bulunmamaktadır. Devralan taraf olan Arçelik A.Ş. ise, Arçelik marka ürünlerin
Türkiye’deki dağıtım ve pazarlama faaliyetlerini yürütmektedir.
4054 sayılı Kanun’un “Kapsam” başlıklı ikinci maddesi; “Türkiye Cumhuriyeti
sınırları içinde mal ve hizmet piyasalarında faaliyet gösteren ya da bu piyasaları
etkileyen her türlü teşebbüsün aralarında yaptığı rekabeti engelleyici, bozucu ve
kısıtlayıcı anlaşma, uygulama ve kararlar ile piyasaya hakim olan teşebbüslerin bu
1 Söz konusu rakamlar efektif talebi göstermemektedir. Zira efektif talep satınalma gücü ile desteklenmiş
satınalma isteğini ifade eder. Sözkonusu araştırmaya göre çamaşır kurutma makinesi almayı planlayan hane
halklarının %41’i düşük gelir grubu, %12’si orta alt gelir grubu içinde yer almaktadır. Bu nedenle talep
planlaması yapan %2.1’lik kesimin önemli bir bölümünün planlanan talebi satınalma gücüyle
desteklenmemekte, dolayısıyla sözkonusu rakam efektif talep miktarı olarak değerlendirilememektedir.
4 REKABET KURUMU
hakimiyetlerini kötüye kullanmaları ve rekabeti önemli ölçüde azaltacak birleşme ve
devralma niteliğindeki her türlü hukuki işlem ve davranışlar, rekabetin korunmasına
yönelik tedbir, tespit, düzenleme ve denetlemeye ilişkin işlemler bu Kanun
kapsamına girer” şeklindedir.
Birleşme ve devralmaların, 4054 sayılı Kanun kapsamında
değerlendirilebilmesi, dolayısıyla Rekabet Kurulu’nun iznine tabi olması için
tarafların Türkiye Cumhuriyeti sınırları içindeki mal ve hizmet piyasalarında faaliyet
göstermesi veya bu sınırlar içinde faaliyet göstermeseler dahi iktisadi
davranışlarının bu piyasaları etkilemesi şarttır.
Beyaz eşya dağıtım hizmetleri pazarında gerçekleşen başvuru konusu
devralma işlemi, Türkiye sınırları içindeki piyasaları etkilememektedir. Bu noktadan
hareketle beyaz eşya dağıtım hizmetleri pazarı, 4054 sayılı Kanun’un kapsamında
olmaması nedeniyle, değerlendirmeye alınmayacaktır.
Verilen bilgilerin ışığında ilgili ürün pazarı, "çamaşır makinesi üretimi" ve
"elektrikli termosifon üretimi" pazarları olarak belirlenmiştir.
H.2.2. Coğrafi Pazar
Coğrafi pazar, teşebbüslerin sundukları mal ve hizmetler alanında faaliyet
gösterdikleri, rekabet koşullarının yeterli ölçüde bağdaşık ve özellikle rekabet
koşullarının komşu bölgelerden farklı olması yönüyle bu bölgelerden kolayca
ayırdedilebilen bölgelerdir. Coğrafi pazar değerlendirmesi yapılırken, ilgili mal ve
hizmetlerin özellikleri ile tüketici tercihleri bakımından giriş engellerinin varlığı ve
ilgili bölgeler ile komşu bölgeler arasında, teşebbüslerin pazar payları, mal ve
hizmetlerin fiyatları bakımından hissedilir bir farklılığın bulunup bulunmadığı gibi
unsurlar öncelikle dikkate alınır.
Coğrafi pazarın tanımlanmasında en bilinen metod, söz konusu bölgeler
arasındaki ticaret akışının analizidir. Belli bir coğrafi pazara dışarıdan girişler ve o
bölgeden dışarıya çıkışlar az oluyorsa, o bölgede ilgili ürünün fiyatı diğer
bölgelerden bağımsız olarak tesbit edilebilecektir. Bu ise, bu bölgenin coğrafi pazar
olabileceğini göstermektedir.
Devralma işleminin taraflarından Arçelik A.Ş.’nin Türkiye’de, Brandt
Hausgerate ve Blomberg Werke’nin Almanya’da mukim olması ve Türkiye ile AB
arasında ciddi miktarda ticaret akışının varlığı, yukarıda yapılan tanım ölçüsünde,
coğrafi pazarın Türkiye Cumhuriyeti sınırlarının ötesinde, AB sınırları olarak
tanımlanması olasılığının dikkate alınmasını gerektirmektedir. Bu nedenle her bir
ürün pazarı için, ticaret akışını da dikkate alarak, ayrı ayrı coğrafi pazar analizi
yapılması gerekmektedir.
H.2.2.1. Elzinga-Hogarty Testi
Ticaret akışlarının incelenmesinde en çok kullanılan test Elzinga-Hogarty
testidir. Elzinga ve Hogarty, analizlerinde basit bir varsayımdan yola çıkmışlardır: Iki
bölge arasında ticaret akışı yoksa, her iki bölge de kendi fiyatını bağımsız
belirleyebilmektedir. Bu durum, her bölgenin ayrı bir pazar olarak ele alınmasını
gerektirmektedir. Ticaret akışının yüksek olması ise fiyatların bağımsız
5 REKABET KURUMU
belirlenebilmesini ortadan kaldırmaktadır. Bu nedenle iki bölgenin tek bir pazar
olarak kabul edilmesi gerekmektedir.
Bu çerçevede test iki kriteri temel almaktadır: 1) LIFO (Little In From Outside),
2) LOFI (Little Out From Inside).
LIFO, ‘dışardan’ o bölgeye olan girişlerin bölgedeki toplam satışlara göre nisbi
değerini içermektedir. Bunu belirleyebilmek için, bir bölgede üretilen malın aynı
bölgede tüketilme oranı hesaplanmaktadır. LIFO değerinin yüksek çıkması bölgeye
girişlerin fazla olmadığını, dolayısıyla incelenen coğrafi pazarın ayrı bir coğrafi pazar
olarak değerlendirilbileceğini göstermektedir.
LOFI ise, bölgeden dışarıya çıkışların bölgedeki toplam üretime göre nisbi
değerini belirlemektedir. LOFI değerinin yüksek çıkması, firmaların kendi üretim
bölgeleri dışına yaptıkları ihracatın sınırlı olduğunu yani söz konusu bölgenin ayrı bir
coğrafi pazar olarak değerlendirilbileceğini göstermektedir. Ayrıca her iki değerin de
yüksek çıkması, gerek incelenen bölgeler arası nakliye maliyetlerinin fazla
olmadığını, gerekse de giriş engellerinin bulunmadığını ortaya çıkarmaktadır.
Elzinga ve Hogarty, bir bölgenin coğrafi pazar olarak kabul edilmesi için gerek
LIFO, gerekse LOFI değerlerinin %90’dan yüksek olması gerektiğini öngörmüşlerdir.
Coğrafi sınırlar, her iki kriter için de eşikler aşılıncaya kadar genişletilmektedir.
LIFO, şu şekilde formüle edilmektedir:
LIFO= (Üretim(P)-İthalat(M))/Tüketim(C) (1)
Tüketim ise, üretimden ihracatın çıkarılması, ithalatın (M) eklenmesi ve mal
stokundaki (I) değişimin çıkarılmasıyla elde edilmektedir. Diğer bir ifadeyle,
C= P-X+M-ΔI (2)
Mal stokları sabit olduğu durumlarda, (2). denklemin (1). denklemde "C" yerine
konulmasıyla aşağıdaki eşitlik elde edilmektedir:
LIFO= 1-(M/C) (3)
LOFI’nin formüle edilmiş hali şu şekildedir:
LOFI= (P-X)/P
(2) nolu eşitlik kullanıldığında LOFI,
LOFI=1-(X/P) (4)
şeklinde elde edilmektedir.
H.2.2.2. Çamaşır Makinesi İçin Coğrafi Pazar Analizi
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden hesaplanan Türkiye için 1999, 2000,
2001 ve AB için 1999 ve 2000 yıllarına ilişkin çamaşır makinesi verileri miktar
bazında aşağıdaki tablolarda yer almaktadır .
Tablo 1. Türkiye çamaşır makinesi üretim, tüketim, ihracat, ithalat miktarları
1999 2000 2001
Üretim 1.219.338 1.342.710 1.029.743
Tüketim 1.222.192 1.416.528 795.324
İhracat 179.886 272.770 444.604
İthalat 232.000 358.000 175.000
6 REKABET KURUMU
Tablo 2. AB çamaşır makinesi üretim, tüketim, ihracat, ithalat miktarları
1999 2000
Üretim 15.500.000 15.875.000
Tüketim 10.500.000 10.762.500
İhracat 5.000.000 5.000.000
İthalat 1.000.000 1.040.000
İlgili coğrafi pazar Türkiye sınırları olarak alındığında ve stok miktarlarının
değişmediği varsayımıyla (stokların değişmediğini varsaymak gerçekçi bir yaklaşım
olacaktır zira sektörde, genellikle zamanında stoksuz tedarik prensibi (just in time) ile
çalışılmaktadır), sözkonusu rakamlara göre LIFO ve LOFI değerleri:
LIFO(99)= 1- 232.000/1.222.192 LOFI(99)=1-179.886/1.219.338
LIFO(99)=0.82 LOFI(99)=0.86
LIFO(00) = 1-358.000/1.416.528 LOFI(00)=1-272.770/1.342.710
LIFO(00)=0.75 LOFI(00)=0.80
LIFO(01)= 1-175.000/795.324 LOFI(01)= 1-44.604/1.029.743
LIFO=0.78 LOFI(01)=0.57
Gerek LIFO gerekse LOFI değerleri testin öngördüğü eşiklerin altında tespit
edilmiştir. Yıllar itibarıyla söz konusu değerlerin azalması da pazara bölge dışından
giriş ve çıkışların giderek arttığını göstermektedir. Dolayısıyla bu değerler,
Türkiye’nin tek başına bir coğrafi pazar oluşturmadığını, pazarın daha geniş
tanımlanması gereğini ortaya koymaktadır. İlgili pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırlarını
içerecek şekilde AB pazarı olarak varsayıldığında, 1999 ve 2000 yılına ilişkin test
sonuçları aşağıdaki gibi çıkmıştır:
LIFO(99)= 1-904.000/11.720.000 LOFI(99)=14.852.000/16.720.000
LIFO(99)= 0.93 LOFI(99)=0.71
LIFO(00)= 1-1-948.000/12.172.000 LOFI(00)= 1-5.022.500/17.150.000
LIFO(00)=0.93 LOFI(00)=0.71
Burada ilgili coğrafi pazar Türkiye artı AB ele alındığından, LIFO ve LOFI
değerleri Türkiye ve AB verileri toplanıp, bu rakamdan aralarında gerçekleştirdikleri
ticaret rakamı çıkarılarak elde edilmiştir.
Yukarıda yer verilen değerlerden anlaşılacağı üzere, LIFO bir hayli yüksek
LOFI ise düşük çıkmıştır. Bu değerler; Türkiye dahil olmak üzere AB sınırları içindeki
çamaşır makinesi talebinin büyük ölçüde bu sınırlar içindeki üretim ile karşılandığı,
öte yandan üretimin önemli bir bölümünün bölge dışında satıldığı anlamına
gelmektedir.
LOFI değerlerinin testin öngördüğü eşiklerin üzerine çıkmaması nedeniyle
ilgili coğrafi pazarın sınırlarını genişletmek mümkündür. Ancak AB tarafından
gerçekleştirilen ihracata ilişkin verilerin yetersiz olması nedeniyle ilgili coğrafi
pazarın sınırlarını tam olarak tanımlamak mümkün olmamıştır. Öte yandan gerek
coğrafi pazar AB olarak ele alındığında LIFO değerlerinin yüksek çıkması, gerek
testin ilk aşamasında Türkiye sınırlarının coğrafi pazar olarak
7 REKABET KURUMU
değerlendirilemeyeceğinin açıkça ortaya konması ve gerekse devralma talebini
değerlendirirken, referans noktasının, Türkiye sınırları içinde rekabetin söz konusu
işlemden etkilenme ölçüsünü belirlemek olması bakımından çamaşır makineleri için
ilgili coğrafi pazarı Türkiye dahil olmak üzere AB sınırları olarak tanımlamanın uygun
olacağı kanaatine varılmıştır.
H.2.2.3. Elektrikli Termosifonlar İçin Coğrafi Pazar Analizi
Elektrikli ısıtıcılar kavramı, su kazanlı ve geniş hacimli ısıtıcılar ile kettle(su
ısıtıcısı), çay makinesi, su ısıtma rezistansları gibi çok sayıda ürün için
kullanılmaktadır. Ancak gerek Arçelik A.Ş. tarafından Demirdöküm firmasına fason
üretim anlaşması çerçevesinde ürettirilen, gerekse devralınan Blomberg Werke
tarafından üretilen elektrikli ısıtıcılar daha büyük boyutlarda elektrik rezistanslı ve su
kazanlı cihazlardır. Söz konusu ürünün esas olarak iki ebatı bulunmaktadır. Bunlar;
35 kg ağırlık ve 55-55-90 cm boyunda 65 lt.’lik termosifonlar ile 40 kg ağırlık ve 55-
55-120 cm boyunda 80 lt’lik termosifonlardır.
Arçelik A.Ş. yetkilileri tarafından verilen bilgilere göre, 2001 yılı itibarıyla
Türkiye’de üretilen toplam rezistanslı termosifon sayısı 180-200 bin arasındadır. Öte
yandan Dış Ticaret Müsteşarlığı ve Devlet İstatistik Enstitüsü kayıtlarında, G-Tip
numarası 851610 olan elektrikli ısıtıcıların 2001 yılı itibarıyla ithalat rakamı 629.949
adet, ihracat rakamı ise 204.484 adet olarak görünmektedir. İhracat ve ithalat
değerleri üzerinden birim fiyatları hesaplandığında söz konusu ürünlerin 10 ABD
Doları'nın altında bulunan ürünler olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla dış ticaret
istatistiklerinde yer alan söz konusu ürünler, yurtiçi satış fiyatları ortalama 100 ABD
Doları seviyesinde olan elektrikli termosifonların dışındaki ürünleri de
kapsamaktadır. Bu nedenle, elektrikli temosifonlara ilişkin gerçek üretim ve ticaret
rakamları bulunmadığından, söz konusu ürün için ticaret akışı testleri
uygulanamamıştır. Öte yandan, basit bir üretim teknolojisine dayanan söz konusu
ürünlerin Türkiye’de çok miktarda üretilmesi ve uygun fiyatlarla (100-200 milyon TL)
pazarlanmasına karşın, navlun masrafının 25-30 ABD Doları olması nedeniyle, dış
alım ve satımının düşük seviyede olduğu, ayrıca doğalgazlı kombilerin
yaygınlaşmasıyla birlikte pazar hacminin giderek küçüldüğü, bu noktadan hareketle,
söz konusu ürünün dış ticaret akışının sınırlı olduğu, eş deyişle Türkiye Cumhuriyeti
sınırları dışındaki üreticilerin rekabetinin, iç pazarlarda yeterince hissedilmediği
anlaşılmıştır. Bu nedenle elektrikli termosifonlar için ilgili coğrafi pazarın Türkiye
Cumhuriyeti sınırları olarak tanımlanması uygun olacaktır.
Elektrikli termosifonlar pazarının Türkiye Cumhuriyeti ile sınırlanması, söz
konusu sınırların dışında faaliyet gösteren firmaların Türkiye Cumhuriyeti sınırı
içinde kalan yerli üreticiler ile rekabet halinde olmaması anlamına gelmektedir. Bir
diğer ifadeyle, Almanya’da mukim Blomberg Werke firmasının Türkiye’de faaliyet
gösteren herhangi bir elektrikli termosifon üreticisi tarafından devralınması pazar
üzerinde herhangi bir etki yaratmayacaktır. Bu nedenle devralma işlemine ilişkin izin
talebi değerlendirilirken, Türkiye pazarı üzerinde etki doğuracağı düşünülen çamaşır
makinesi pazarı dikkate alınacaktır.
8 REKABET KURUMU
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Arçelik A.Ş., 7.9.2001 tarihinde konkordato ilan eden ve Nanterre Ticaret
Mahkemesi’nce satışa sunulan Fransız Brandt Grubu’na ait bazı şirketleri bünyesine
alma girişiminde bulunmuştur. Öncelikle, bu firmanın belli bir bölümü için teklif
verilmiş, ancak mahkemenin, İsrailli başka bir firmanın teklifini kabul etmesi sonucu
devralma işlemi gerçekleşememiştir.
Bu ilk girişimin ardından yine Brandt Grubu’na ait Almanya’daki Blomberg
Werke ve Brandt Hausgerate şirketleri için verilen teklif, 12.4.2002 tarihinde ilgili
mahkeme tarafından uygun bulunmuştur. Bu çerçevede devralma işlemine yönelik
olarak Brandt Group ile herhangi bir sözleşme akdedilmeyecek ancak konkordato
mahkemesi ile bir satış sözleşmesi imzalanacaktır.
Arçelik A.Ş.’nin, Blomberg Werke'yi devralması talebiyle yapılan başvuru
değerlendirildiğinde, söz konusu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesinde yer
alan “Bir ya da birden fazla teşebbüsün … veya herhangi bir teşebbüsün ya da
kişinin diğer bir teşebbüsün mal varlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir
kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları, miras
yoluyla iktisap durumu hariç olmak üzere, devralması …” hükmü çerçevesinde bir
devralma olduğu anlaşılmıştır.
Devralma işleminin taraflarının 2001 yılına ait ciroları incelendiğinde; Arçelik
A.Ş.’nin …….. milyon Euro, Blomberg Werke’nin …….. milyon Euro ve iki şirketin
toplam cirosunun …………. milyon Euro (Merkez Bankası kuruyla
………………………….. TL) olduğu görülmektedir. Tarafların, ilgili pazar dikkate
alındığında, çamaşır makinesi pazar payları aşağıdaki gibidir:
Tablo 3. Tarafların pazar payları
1999 (%) 2000 (%) 2001 (%)
Arçelik 1.0 1.3 ….
Brandt (Blomberg) 0.6 0.7 ….
Toplam 1.6 2.0 ….
Yukarıdaki veriler gözönüne alınarak; 1997/1 sayılı Tebliğ’in 1998/2 sayılı
Tebliğ ile değişik 4. maddesinde yer alan “Ülkenin tamamında veya bir bölümünde
ilgili ürün piyasasında, toplam pazar paylarının, piyasanın % 25’ini aşması halinde
veya bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının yirmibeş trilyon Türk Lirası’nı aşması
halinde Rekabet Kurulu’ndan izin almaları zorunludur ” hükmü ile getirilen pazar payı
ve ciro eşikleri açısından değerlendirildiğinde, bildirim konusu devralma işlemi,
taraflarının ilgili ürün pazarında sahip oldukları toplam pazar payının belirtilen eşiği
aşmadığı ancak toplam cirolarının belirtilen 25 trilyon TL sınırını aşması nedeniyle,
Tebliğ kapsamında izne tabidir.
Arçelik yetkilileri tarafından, Arçelik A.Ş.’nin yıllar içinde kazandığı vizyon
doğrultusunda, sahip olduğu birikimi uluslararası pazarlara da taşımak istediğini ve
uluslararası pazarlarda büyümeyi sağlayabilmek için gereken girişimleri
hızlandırdığını, bu girişimlerden birinin de AB sınırları içinde bir üretim üssü ve bir
Avrupa markasını ele geçirmek olduğunun ifade edildiği, ayrıca bu yolla yalnız
9 REKABET KURUMU
Türkiye pazarına yönelik çalışma ile elde edilemeyecek olan üretim ölçeğini
yakalama amacının da gerçekleştirilmiş olacağını vurguladıkları dosya mevcudu bilgi
ve belgeden anlaşılmaktadır.
Bu açıklamalardan hareketle, Arçelik A.Ş.’nin, Blomberg Werke ve Brandt
Hausgerate’yi satın alarak başta AB menşeli firmalar olmak üzere küresel rakipleri
karşısında rekabet gücünü arttırmayı tasarladığı anlaşılmaktadır. Beyaz eşya
sektöründe uluslararası piyasalarda rekabet edebilmek için uluslararası firmaların
üretim ölçeğine yaklaşmak gerekmektedir. Nitekim bugün dünya ölçeğinde üretim
gerçekleştiren birçok uluslararası firma, birleşme ya da devralma yoluyla
büyümüşlerdir.
Arçelik A.Ş.’nin toplam üretim kapasitesi birçok küresel rakibinin bir hayli
altında kalmaktadır. Örneğin, 1997 yılı itibarıyla çamaşır makinesi için Electrolux’ün
üretim kapasitesi 2.450.000, BSH’nin 2.500.000, Whirlpool’un 2.100.000 ve
Candy’nin 1.600.000 seviyesindedir. Buna karşın Arçelik A.Ş.’nin Çayırova’da
bulunan çamaşır makinesi fabrikasının üretim kapasitesi 1.500.000 seviyesindedir.
Talep artış hızı dikkate alındığında, Çayırova fabrikasının, tam kapasite ile çalışsa
dahi, 2004 yılından sonra toplam talebi karşılayamayacağı öngörülebilir. Bu
bağlamda Arçelik A.Ş.’nin 250 bin kapasiteli Blomberg Werke'yi satın almak istemesi
makul görünmektedir.
Arçelik A.Ş.’nin Blomberg Werke ve Brandt Hausgerate’yi satın alması ölçek
ekonomilerinden kaynaklanan maliyet avantajı ile birlikte birtakım ek avantajlar da
sağlayabilecektir. Bunların başında, Brandt Hausgerate’nin sahip olduğu know-how
ve Ar-Ge kapasitesinin kullanılması gelmektedir. Böylece Arçelik A.Ş. iç pazara
yönelik ürünlerin kalitesini artırabilecek, bu gelişmeden tüketiciler de
faydalanacaktır. Ayrıca Arçelik A.Ş. ile stratejik işbirliği içinde bulunan yan sanayiinin
de sözkonusu devralma işleminden olumlu yönde etkilenmesi beklenebilir. Zira
Arçelik A.Ş., kalite standardı yakalandığı sürece, Almanya’da üreteceği ürünlerin
parçalarını da Türkiye’deki yan sanayiinden temin edebilecektir. Böylece Türk beyaz
eşya yan sanayii için ek talep yaratılmış olacaktır.
Diğer taraftan, Arçelik A.Ş. Türkiye’nin toplam çamaşır makinesi üretiminin
yaklaşık %……’sini karşılamaktadır. Buna karşın Arçelik A.Ş.’nin rakiplerinin üretim
payları da önemli seviyelerdedir. BSH (Bosch Siemens Hausgerate), yurtiçi üretimin
%…..’ini, Merloni %…..’sini Vestel ise %….’ini karşılamaktadır. Ayrıca, pazar
analizinde ifade edildiği gibi, yoğun ticaret akışı nedeniyle ilgili pazarın sınırları
Türkiye sınırlarının dışına taşmaktadır. Coğrafi pazar AB sınırları olarak
tanımlandığında Arçelik’in Blomberg ile birlikte toplam pazar payı, 2001 yılı için
yaklaşık %….. seviyesinde gerçekleşmektedir. Buna karşılık, AB beyaz eşya
pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin 2001 yılı için çamaşır makinesi pazar
payları (Türkiye dahil olmamak üzere) aşağıdaki tabloda görülmektedir:
Firma Adı Pazar Payı (%) Firma Adı Pazar Payı (%)
ELEKTROLUX …… ARDO MERLONI …..
BSH ….. CANDY …..
WHIRLPOOL ….. FAGOR …..
MERLONİ ….. MIELE …..
BRANDT ….. ARÇELİK …..
GDA ….. Diğer …..
10 REKABET KURUMU
Bununla birlikte, Türkiye nüfusunu 70 milyon ve AB nüfusunu 370 milyon
olarak kabul ettiğimizde ve Arçelik’in Türkiye pazar payının %….. ve BSH’nin %…..
olduğu dikkate alınarak yapılan hesaplamalar sonucunda, ilgili coğrafi pazarda (AB
ile birlikte Türkiye) Arçelik’in pazar payı yaklaşık %…., BSH’ninki ise, %…..
olmaktadır.2 Buna göre ilgili pazarda, devralma işleminin tarafları olan Arçelik ve
Brandt (Blomberg)’in pazar payları toplamı yaklaşık %…. seviyesindedir. Bu nedenle
başvuru konusu devralma işleminin, çok sayıda güçlü rakiplerin varlığı dikkate
alındığında, ilgili pazarda bir hakim durum yaratmayacağı kanaatine varılmıştır.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında;
1. Almanya’da yerleşik, beyaz eşya dağıtım pazarında faaliyet gösteren Brandt
Group Hausgerate GmbH’nin Arçelik A.Ş. tarafından devralınması işleminin, Türkiye
pazarı üzerinde etki yaratmaması nedeniyle, 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun kapsamı dışında olduğuna,
2. Almanya’da yerleşik Blomberg Werke GmbH’nin Arçelik A.Ş. tarafından
devralınması işleminin; tarafların toplam ciroları bakımından 4054 sayılı Kanun’un 7.
maddesine dayanılarak çıkarılan, 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı
Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında
Tebliğ kapsamında izne tabi bir devir işlemi olduğuna, bu işlem sonucunda, ilgili
coğrafi pazarda, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesinde belirtilen, hakim durumun
yaratılması veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesi ve böylece rekabetin önemli
ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına, bu nedenle bildirim konusu hisse devri
işlemine izin verilmesine
OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
2 Hesaplamalara BSH’nin dahil edilmesinin nedeni, bu teşebbüsün Türkiye pazarında yüksek pazar payına sahip
olması dolayısıyla ilgili coğrafi pazardaki (AB artı Türkiye) payının, AB’deki pazar payından ciddi ölçüde
farklılaşmasıdır. Diğer markalar için bu ölçüde bir değişim sözkonusu değildir.
Full & Egal Universal Law Academy