Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-3-208 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-56/1326-332
Karar Tarihi : 18.11.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI(Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Kürşat ÜNLÜSOY, Ebru İNCE
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : (…………………)
20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
BİM Yıldızkent/Kapaklı Şubesi
İnönü Mah. Gazi Osman Paşa Cad. Yıldızkent Konutları
Mandalı Apt. Kapaklı Çerkezköy/Tekirdağ
E. DOSYA KONUSU:. BİM Yıldızkent/Kapaklı Şubesi’nin ekmeği düşük fiyattan
satarak haksız rekabete sebebiyet verdiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle; BİM Yıldızkent/Kapaklı Şubesi’nin
ekmeği düşük fiyattan satarak haksız rekabete sebebiyet verdiği iddia edilmektedir. 30
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 28.9.2009 tarih ve 6970 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 14.10.2009 tarih ve 2009-3-208/İİ-09-Eİ sayılı İlk İnceleme Raporu
Rekabet Kurulu’nun 21.10.2009 tarih ve 09-48/1196-M sayılı toplantısında görüşülmüş
ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi
uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme
sonucunda düzenlenen 11.11.2009 tarih ve 2009-3-208/ÖA-09-KÜ sayılı Önaraştırma
Raporu 13.11.2009 tarih ve REK.0.07.00.00-110/362 sayılı Başkanlık önergesi ile 09-56
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 40
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda; şikâyete konu teşebbüs davranışlarının
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında bir ihlal oluşturmadığı, teşebbüs hakkında
4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı,
şikâyetin reddinin gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
09-56/1326-332
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
50
I.1.1. Şikâyete Konu Eylemler
(……………)’a ait başvuruda;
- şikâyetçi (……………)’ın Tekirdağ ili Çerkezköy ilçesine bağlı Kapaklı beldesinde
market işletmesi sahibi olduğu,
- (……………)’a ait markete 50 metre uzaklıkta BİM zincir marketlerin
Yıldızkent/Kapaklı şubesinin faaliyette bulunduğu,
- anılan zincir market şubesinin normal fiyatı 70 kuruş olan ekmeği 25-40 kuruş
arasında değişen fiyatlarla satarak haksız rekabete sebebiyet verdiği
iddia edilerek, gereğinin yapılması talep edilmiştir. 60
I.1.2. Hukuki Değerlendirme
I.1.2.1.“Normal Fiyat”ın Altında Satış İddiası
Market işletmeciliği faaliyeti ile iştigal eden şikâyetçinin BİM Yıldızkent/Kapaklı
Şubesi’nin ekmek satışlarında haksız rekabete sebebiyet verdiği iddiasının temel
gerekçesini ilgili teşebbüsün ekmeği normal fiyatın altında satması oluşturmaktadır. Bu
konuda öncelikle üzerinde durulması gereken husus, şikâyetçi tarafından normal fiyat
olarak adlandırılan, dolayısıyla ekmeğin fiyatında referans alınması gerektiği ve altında 70
fiyat uygulandığı takdirde haksız rekabete sebebiyet vermek suretiyle yasa ihlali
oluşturacağı iddia edilen fiyatın Tekirdağ Fırıncılar Odası’nın yayımlama yetkisini haiz
olduğu fiyat tarifesinde yer alan fiyat olduğudur.
5362 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar Meslek Kuruluşları Kanunu’nun “Fiyat Tarifelerinin
Tespit Şekli” başlıklı 62. maddesinde “Bu Kanuna tabi esnaf ve sanatkârlarca üretilen
mal ve hizmetlerin fiyat tarifeleri, bağlı bulundukları odalarca hazırlanır….Fiyat tarifeleri,
uygulanacak azami hadleri gösterir.“ hükmüne yer verilmektedir. Bu madde hükmü; oda
veya dernek şeklinde örgütlenen meslek kuruluşlarına, üretimini üstlendikleri mal ve
hizmetler için üyelerinin uygulayacağı fiyatları belirleme yetkisini vermekle beraber, 80
verilen bu yetkiyi belirlenen fiyatın azami hadleri gösterdiğini ifade etmesi ile de
sınırlandırmaktadır. Ancak, günümüzde Türkiye genelinde pek çok meslek kuruluşunca
bu madde hükmü kendilerine herhangi bir sınırlamaya tabi olmaksızın bir fiyat belirleme
yetkisi verildiği şeklinde yorumlanarak veya böyle yorumlanmasa bile meslek kuruluşu
yönetimince üyelere, belirlenen fiyatların azami hadleri gösterdiğine dair gerekli
açıklama yapılmayarak belirlenen fiyatların uygulamada sabit veya asgari fiyata
dönüşmesine sebebiyet verildiği görülmektedir. Azami fiyatın uygulamada sabit veya
asgari fiyata dönüşmesi, meslek kuruluşu üyelerinin üzerindeki rekabet baskısını
kaldırmak suretiyle piyasa ekonomisini işlevsiz kılarak, fiyatların tüketici aleyhine suni
olarak yükselmesine sebebiyet vermektedir. Kaldı ki, rekabeti kısıtlamak amaç veya 90
suretiyle tüketici zararına sebebiyet veren anılan türde uygulamalar 4054 sayılı
Kanun’un teşebbüsler arası rekabeti kısıtlayıcı anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs
birliklerinin bu tür karar ve eylemlerini konu alan 4. madde uyarınca da
09-56/1326-332
3
yasaklanmaktadır. Meslek kuruluşlarının 5362 sayılı Kanun’la kendilerine verilen fiyat
belirleme yetkisini yanlış yorumlayarak sebebiyet verdikleri sabit veya asgari fiyat
uygulamaları Kurul’un daha önceki, farklı sektörleri içeren çok sayıda kararına konu
olmuş, bu kararlardan bir kısmında1 ilgili meslek kuruluşları ve üyelerine idari para
cezası uygulanmış, diğer bir kısım kararda2 ise ilgililere 4054 sayılı Kanun’u ihlal
edebilecek nitelikteki bu tür eylem ve uygulamalardan kaçınmaları ve üyelerini de bu
konuda bilgilendirmeleri hususlarında görüş gönderilmiştir. 100
Dolayısıyla şikâyete dayanak oluşturan normal fiyatın altında fiyat belirlenmemesi
gerektiği yönündeki şikâyetçi çıkarımının, yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde,
5362 sayılı Kanun’un ilgili hükmünün yanlış yorumlanması sonucunda oluştuğu
kanaatine varılmıştır. Nitekim rekabet mevzuatı açısından da teşebbüslerin bağımsız
kararlarıyla azami fiyatın altında fiyat uygulamalarının değil teşebbüslerin ve/veya
teşebbüs birliklerinin azami fiyatın sabit veya asgari fiyata dönüşmesine sebebiyet
verecek nitelikteki eylem ve kararlarının ihlal teşkil ettiği görülmektedir.
I.1.2.2. BİM Yıldızkent/Kapaklı Şubesi Davranışının Değerlendirilmesi 110
Temel gıda maddeleri arasında yer alan ekmek, bu özelliği itibarıyla hızlı tüketim malı
niteliğini haizdir. Hızlı tüketim ürünlerinin ticaretini konu alan hızlı tüketim malları
perakendeciliği sektörü, pazarda yer alan firmaların faaliyetlerinin yapısı göz önünde
bulundurularak, bakkal, manav, kasap gibi işletmelerin dâhil olduğu geleneksel kanal ve
hipermarket, süpermarket gibi zincir marketlerin dâhil olduğu organize perakende
kanalından oluşmaktadır. Ülkemizde hızlı tüketim malları sektöründe, küreselleşmenin
de etkisiyle diğer ülkelerdeki eğilim doğrultusunda, son 15 yılda yoğun bir dönüşüm
yaşanmakta, söz konusu değişim sonucu organize perakende kanalı geleneksel kanal
aleyhine büyümektedir. Bu noktada, söz konusu değişimin sektördeki işletmeler 120
açısından rekabet şartlarını daha da yoğunlaştırdığı belirtilmelidir.
Organize perakende kanalının geleneksel kanal aleyhine büyümesini, talep açısından
tüketici tercihlerindeki değişimle, arz açısından ise organize perakende kanalında
yakalanan ölçek ekonomisinin etkisiyle sağlanan maliyet düşüşü ve etkinlik ile açıklamak
mümkündür. Talep ve arz yönlü bu etkiler dolayısıyla organize perakende kanalı;
sunulan alışverişin türü, kanala mensup işletmelerin yönetimi, organizasyon ağı ve
mağaza büyüklükleri ile geleneksel perakende kanalından ayrılmaktadır. Bu itibarla,
organize perakende kanalı tarafından sağlanan tek duraklı alışveriş türünde; geleneksel
1 19.9.2009 tarihinde alınan Afyonkarahisar Sarraflar ve Kuyumcular Yardımlaşma Derneği hakkındaki 07-73/893-337
sayılı Karar ile, İstanbul Kuyumcular Odası hakkındaki 07-75/898-340 sayılı Karar; 19.9.2007 tarihinde alınan Denizli
Sarraflar ve Kuyumcular Odası hakkındaki 07-73/892-336 sayılı Karar, Balıkesir Mücevheratçılar Kuyumcular
Sarraflar Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği hakkındaki 07-73/894-338 sayılı Karar, Isparta Kuyumcular Sosyal
Yardımlaşma Derneği hakkındaki 07-73/895-339 sayılı Karar; 28.3.2007 tarihinde alınan Manisa Kuyumcular ve
Sarraflar Derneği hakkındaki 07-28/255-88 sayılı Karar ile, Şanlıurfa Kuyumcular Odası hakkındaki 07-28/256-89
sayılı Karar.
2 1.7.2009 tarih, 09-31/672-157 sayılı Samsun Fırıncılar Esnaf ve Sanatkarlar Odası hakkındaki Karar ile, 30.12.2008
tarih, 08-76/1227-465 sayılı Bergama’da faaliyet gösteren fırıncılar hakkındaki Karar; 18.9.2008 tarih, 08-54/859-345
sayılı Eskişehir Profesyonel Fotoğrafçılar Derneği hakkındaki Karar; 10.1.2008 tarih, 08-04/39-15 sayılı Kırşehir
Kahveciler Otelciler Fırıncılar Odası hakkındaki Karar; 22.5.2006 tarih, 06-35/439-111 sayılı İstanbul Fotoğrafçılar
Odası hakkındaki Karar; 15.8.2005 tarih, 05-51/753-204 sayılı Konya Tüpçüler Odası hakkındaki Karar.
09-56/1326-332
4
kanalın sunduğu tamamlayıcı alışveriş türünden farklı olarak ürünler yüksek çeşitlilikte 130
çoğu zaman düşük fiyatla ve ekstra hizmetler eşliğinde sunulmaktadır. Organizasyon ve
yapılanma açısından ise organize perakende kanalı merkezi yönetilen yerel veya ulusal
çapta faaliyette bulunan zincir marketlerden oluşurken geleneksel kanalda bakkal ve
orta market olarak nitelendirilebilecek sınırlı büyüklükteki işletmeler yer almaktadır.
Zincir market formatında faaliyette bulunan ve Türkiye genelinde büyük ölçüde yaygın
bir ağa sahip organize perakende kanalında indirim mağazaları ve süpermarketler olmak
üzere temelde ikili bir ayrıma gitmek mümkündür. Perakende sektöründeki işletmeler
bahsi geçen bu kriterlere göre Tablo 1’da yer verildiği şekilde gruplandırılmaktadır.
140
Tablo 1. Perakende Kanalı Formatları
İşletme Formatı Kriter Perakendeci
İndirim Mağazası* Ürün çeşitliliği - Fiyat politikası
Yüksek İndirim Çok az-Çok düşük BİM, A101
Düşük İndirim Az-Düşük ŞOK (Migros Grubu),DiaSa (CarrefourSa
Süpermarket Mağaza Alanı
Hipermarket >2500 m2 Migros, CarrefourSa, Metro, Tesco Kipa,
Büyük Süpermarket 1000-2500 m2 Tansaş (Migros Grubu), Carrefour, Kiler
Süpermarket 400-1000 m2 Migros, Tansaş, CarrefourSa, Tesco Kipa,
Küçük Süpermarket Orta market 50-100 m2
Bakkal * İndirim mağazaları mağaza alanı bakımından küçük süpermarket kategorisine dâhil edilmektedir.
Yukarıda yer verildiği üzere şikâyetin muhatabı BİM, A101 marketleri ile birlikte yüksek
indirim mağazası kategorisinde yer almaktadır. Yüksek indirim marketleri sundukları
düşük fiyatlı ve sınırlı sayıda ürün çeşidi ile alım gücü düşük ve fiyat duyarlılığı yüksek
müşteri grubunu hedeflemektedir.
Şikâyette BİM Yıldızkent/Kapaklı Şubesi’nin ekmeği 25-40 kuruş arasında değişen
fiyatlardan sattığı iddiası yer almaktadır. Bu noktada, yukarıda yer verilen açıklamalar 150
doğrultusunda, BİM’in piyasa fiyatının altında bir fiyatla ekmek satışı yapmasının,
firmanın yüksek indirim mağazası olma niteliğine uygun bir davranış olduğunun
belirtilmesi gerekmektedir. Zira, ekmek temel gıda maddesi olarak alım gücü düşük ve
fiyat duyarlılığı yüksek müşterilerce daha çok tüketilen ve talep edilen bir üründür.
BİM’in, yüksek indirim mağazaları tarafından uygulanan pazarlama stratejisine uygun
olarak ve hitap ettiği müşteri grubunun da özelliklerini dikkate alarak, ekmeği daha
düşük fiyattan satışa sunmak yoluyla sahip olduğu müşteri kitlesini genişletme amacı
taşıdığı, bu amacın piyasa ekonomisinde iktisadi hedeflerine ulaşmak için rekabetçi
davranması gereken rasyonel firma davranışı ile örtüştüğü anlaşılmıştır.
160
Rekabet mevzuatı açısından tüketici faydasını artırıcı nitelikte olan söz konusu
davranışın, uzun dönemde pazardaki rekabeti ortadan kaldırarak tüketici zararına
sebebiyet vermesinin engellenmesini teminen, piyasadaki firmaları pazar dışına itme
kapasitesine sahip olmaması gerekmektedir. Söz konusu durum konunun 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesi kapsamında değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır.
09-56/1326-332
5
I.1.2.3. Ekmek Piyasasında Genel Rekabet Koşulları
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi “ …bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin 170
bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek
başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye
kullanması”nı yasaklamaktadır. Bu hüküm çerçevesinde herhangi bir teşebbüsün
ürünlerine düşük fiyat uygulamasının hâkim durumun kötüye kullanımı olarak
değerlendirilebilmesi için öncelikle söz konusu teşebbüsün ilgili pazarda hâkim durumda
olması gerekmektedir. Bu bağlamda herhangi bir pazarda hâkim durumda bulunmayan
bir teşebbüsün ürünlerini rakiplerine göre düşük bir fiyatla satışa sunması, 4054 sayılı
Kanun kapsamında rekabeti engelleyen, bozan veya kısıtlayan bir eylem olarak
değerlendirilmemektedir.
180
Hâkim durum, 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde “Belirli bir piyasadaki bir veya birden
fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyatı arz, üretim
ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü” olarak
tanımlanmaktadır. Hâkim durumun belirlenmesinde ilgili teşebbüsün pazar payı, pazarda
faaliyet gösteren diğer firmaların sayısı ve pazar payları gibi nicel ölçütlerin yanında,
piyasaya giriş engelleri, fikri ve sınaî mülkiyetin varlığı, teknolojik üstünlük gibi nitel
ölçütler de kullanılmaktadır. Pazar payı hâkim durumun belirlenmesinde tek başına
yeterli bir ölçüt olmasa da teşebbüsün pazar payının düşük olması, piyasanın çok
sayıda oyuncunun yer aldığı rekabetçi bir piyasa olması ve giriş engellerinin
bulunmaması gibi durumlarda hâkim durumdan bahsetmek zorlaşmaktadır. 190
Temel gıda maddelerinden olan ekmek, tüketici talebinin yüksek olması, özel bir
saklama ve pazarlama koşulu gerektirmemesi itibarıyla farklı türde birçok işletme
tarafından tüketicilere satışı yapılabilen bir üründür. Ülkemizin birçok bölgesinde bakkal,
market, süpermarket gibi hızlı tüketim malları perakendeciliği sektöründe faaliyet
gösteren işletmelerin yanı sıra ekmek üretimi yapan fırınların ve belediye iktisadi
teşebbüsü olarak faaliyet gösteren halk ekmek işletmelerinin büfeleri aracılığıyla da
ekmek satışını gerçekleştirdikleri görülmektedir. Dolayısıyla ekmek satışının ülke
genelinde çok sayıda oyuncunun bulunduğu pazarlarda gerçekleştiği söylenebilir.
200
Şikâyete konu davranışın geçtiği bölge, Tekirdağ ilinin Çerkezköy ilçesine bağlı Kapaklı
kasabası olup, söz konusu yerleşim bölgesinde BİM dışında ŞOK, Tansaş ve Kiler’in de
birer şubeleri bulunmaktadır. Bu durum, bakkal ve orta market formatındaki küçük
işletmelerin de anılan kasabada faaliyette bulunduğuyla birlikte ele alındığında, halk
ekmek büfeleri değerlendirmeye alınmadan dahi yerleşim bölgesinde ekmek satışı
yapan çok sayıda işletmenin bulunduğuna işaret etmektedir. Kapaklı kasabasında
faaliyette bulunan söz konusu zincir marketlerin her biri perakende sektöründe önemli
pazar payına sahip konumdaki işletmeler olmasına rağmen, günümüz rekabet
ortamında hiçbirinin bir diğerine göre çok üstün durumda bulunduğu ve pazardaki
parametreleri tek başına belirleyebilme gücüne sahip olduğu söylenemez. Bunun yanı 210
sıra, Kapaklı kasabasına 5 km mesafede bulunan Çerkezköy ilçesinde de birçok zincir
marketin şubesinin bulunduğunu, dolayısıyla söz konusu mesafe itibarıyla, özellikle de
dağıtımı kolay olan ekmek gibi gıda maddeleri için, Kapaklı kasabasındaki rekabet
koşullarının daha da yoğunlaştığını ifade etmek mümkündür.
09-56/1326-332
6
Kapaklı kasabasında ekmek satışının çok sayıda işletme tarafından yapılabildiği,
pazarın ürünün özellikleri itibarıyla da rekabetçi bir yapı sergilediği, bu itibarla şikâyet
muhatabı BİM Yıldızkent/Kapaklı Şubesi’nin bölgede ekmek satışları bakımından,
rekabetçi parametreleri değiştirme gücünü haiz, hâkim teşebbüs konumunda olmadığı,
dolayısıyla şikâyet konusu davranış bakımından 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi 220
anlamında bir ihlalin oluşmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Dosya konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy