1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D2/1/I.S.-99/5 ( Devralma )
Karar Sayısı : 00-16/160-82
Karar Tarihi : 02.05.2000
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, Sadık KUTLU,
Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A.Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER: Ilgaz SARIOĞLU, Ali DEMİRÖZ, Arif Ogün SARI
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: - Cisco Systems Inc. adına Av. Tolga KARATAŞ
La Martine Cad. No:10, 80090
Taksim/İSTANBUL
- IBM Corporation adına Av. Gülsar Türkeri
Sağlamfikir Sk., Yüksel Çağlar İş Merkezi,
No:15, Esentepe/İSTANBUL,
D- TARAFLAR: - Cisco Systems Inc.
170 West Tasman Drive, San Jose, Ca 95134 A.B.D.
- International Business Machines Corparation
1 New Orchard Road, Armonk, NY 10504 A.B.D.
E- DOSYA KONUSU: IBM’in bazı veri ağı ürünlerine ilişkin fikri mülkiyet haklarının
Cisco Systems Inc tarafından satınalınması işlemine izin verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 17.11.1999 tarih, 3768 sayı ile giren bildirim
üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7 nci maddesi ile
1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca düzenlenen, 02.12.1999 tarih, D2/1/I.S.-
99/5 sayılı Ön İnceleme Raporu, 08.12.1999 tarih, 99-56/600-382 sayılı Kurul kararı
ile 4054 sayılı Rekabetin korunması Hakkında Kanun’un 10/2. maddesi uyarınca
nihai incelemeye alınmıştır.
2 REKABET KURUMU
Söz konusu karar uyarınca, düzenlenen 14.04.2000 tarih, D2/2/I.S.-00/1 sayılı
Nihai İnceleme Raporu, 01.05.2000 tarih, REK.0.06.00.00/18 sayılı Başkanlık
önergesi ile 00-16 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ : IBM’in routing ve switching ürünlerindeki fikri
mülkiyet haklarına ilişkin 144 ABD patenti ve henüz beklemede olan 58 ABD patent
başvurusunu kapsayan hakları Cisco'ya devrini içeren işlemin 4054 sayılı Kanun’un
7 nci maddesinde yasaklandığı üzere ilgili pazarlarda rekabetin önemli ölçüde
azaltılması sonucunu doğurmayacağı ve dolayısıyla söz konusu devralma işlemine
izin verilmesinde sakınca bulunmadığı düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1. İlgili Pazar
Ürün Pazarı: Cisco tarafından fikri mülkiyet hakları devralınacak olan ürünler,
switchler (anahtarlar) ve routerlardır (yönlendiriciler). Veri iletiminde kullanılan bu
ürünler aynı zamanda Cisco tarafından da üretilmektedir. Veri iletimi, veri ağları
aracılığıyla sağlanmakta ve son yıllarda teknolojisi sürekli yenilenmektedir. İşleme
konu ürünler veri ağı ekipmanlarının önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Bir veri ağı,
aktif ve pasif unsurlardan oluşmaktadır. Pasif unsurlar veri ağının fiziksel altyapısını
(kablolama) oluşturmaktadır. Aktif unsurlar ise verileri bu hatlar üzerinde
yönlendirmekte ve en kısa yoldan istenilen adrese ulaşmasını sağlamaktadır. Veri
ağının aktif unsurları şu ürünlerden oluşmaktadır: NIC, hub, switch, router, RAS ve
modem. Aktif unsurlar içerisinde switch ve routerların toplam payı %50'yi
geçmektedir. Aktif ve pasif unsurların birbirlerinin yerine kullanılması mümkün
değildir.
İşlemin değerlendirilmesinde esas alınacak ürün pazarlarının belirlenmesinde,
yeni teknolojik gelişmelerle ürünlerin fonksiyonlarının birbirine yaklaştığı görülse de,
halihazırda bu ürünlerin birbirleriyle ikame edilemediği gözönüne alınarak ürün
bazında bir pazar tanımı yapılmış; "router pazarı" ve "switch pazarı" olarak iki ayrı
ürün pazarı esas alınmıştır.
Coğrafi Pazar: IBM ve Cisco ürünlerinin tüm Türkiye’de satıldığı ve söz
konusu devralma işleminin Türkiye pazarını tümünü etkileyeceği düşünüldüğünden
ilgili coğrafi pazar, Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir
2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Türkiye switch pazarı 1998 yılı itibariyle 17’den fazla teşebbüsün faaliyet
gösterdiği, 4 firma yoğunlaşma oranının (CR4) %66,9 olduğu sıkı oligopolistik bir
yapıya sahiptir. Bu pazarda, taraflardan Cisco % …’lik pazar payı ile lider konumda
iken, IBM ise nispeten oldukça düşük olan %…’luk bir paya sahiptir. Cisco, her ne
kadar ilgili pazarın lideri konumunda ise de, mevcut pazar yapısı dahilinde hakim
durumda olduğu iddia edilememektedir. Söz konusu devralma işlemine izin verilmesi
3 REKABET KURUMU
durumunda, IBM pazardan çekilirken, Cisco’nun pazar payı %26,6 olacak; CR4 ise
% 68,8’e yükselecektir. Dolayısıyla, söz konusu devralma işlemi nedeniyle switch
pazarında hem Cisco’nun pazar payında hem de ilgili pazarın yoğunlaşma oranında
meydana gelecek artışın, pazardaki rekabeti olumsuz yönde etkileyeceği
düşünülmemektedir.
Türkiye router pazarı ise 1998 yılı itibariyle 11’den fazla teşebbüsün faaliyet
gösterdiği, 4 firma yoğunlaşma oranının (CR4) ise %86,6 olduğu sıkı oligopolistik bir
yapıya sahiptir. Bu pazarda, taraflardan Cisco % …’lik pazar payı ile lider konumda
iken, IBM ise nispeten düşük olan %…’lük bir paya sahiptir. Ancak, IBM %…’lük payı
ile pazarın üçüncü büyük teşebbüsü konumundadır. Devralma sonrasında IBM’in
pazardan çekilmesiyle Cisco’nun pazar payının %70,5’e çıkacağı ve CR4’ün ise %
89,7’e yükseleceği görülmektedir. Yapılan analizler ilgili işlemin, hali hazırda yüksek
bir yoğunlaşma oranına sahip olan router pazarının biraz daha yoğunlaşmasına ve
Cisco’nun lider konumunun ise biraz daha güçlenmesine neden olacağını
göstermektedir.
Cisco’nun işlem öncesi ve sonrası router pazarındaki pazar payları hakim
durumda olduğuna işaret etse de, bir teşebbüsün pazar payı, ilgili pazardaki hakim
durumu için önemli bir gösterge olmakla birlikte tek başına yeterli değildir. Bu
nedenle, pazarın gösterdiği özelliklerin tümünün birarada değerlendirilmesi
gerekmektedir.
Bu noktada pazara giriş engelleri ve potansiyel rekabet hakim durumun
tespitinde dikkate alınması gereken önemli bir unsurdur. Paylar ve yoğunlaşma
oranları açısıdan incelendiğinde pazar sıkı oligopolistik bir yapı sergilese de, pazara
giriş ve çıkış engellerinin olmaması faaliyet gösteren teşebbüslerin pazar
davranışlarını etkileyebilmektedir.
Network (ağ) sektörü her yıl ortalama %30-40 oranında büyümektedir ve bu
büyümenin artarak devam edeceği tahmin edilmektedir. Sektörün bu kadar hızlı
büyümesi yeni girişleri teşvik etmektedir. Bu ürünlerin yüksek teknolojiye sahip
olması herhangi bir giriş engeli yaratmamakta, tam aksine sektördeki yeniliklerin
çoğunlukla esnek yapıda belirli alanlarda yoğunlaşmış küçük oyuncular tarafından
yapıldığı gözlenmektedir. Bunun yanı sıra bu ürünlerde müşterilerin davranışları da
pazara yeni girişleri teşvik etmektedir. Pazardaki alıcılar herşeyden önce aldıkları
aktif ürünlerde belirli standart özellikler aramakta ve üreticiler de bu standartlara
göre üretim yapmakta bu da pazara girişte patent ve lisansların önemini
azaltmaktadır. Bir diğer teşvik edici sebep de alıcıların bu ürünleri farklı satıcılardan
temin etme yoluna gitmeleridir.Hızla büyümekte olan sektör yeni teşebbüsleri bu
alana çekmekte ve yeni oyuncular da bu pazarda kendilerine yer bulabilmektedir.
Ayrıca, bilgi teknolojileri alanında son yıllarda önemli gelişmeler
yaşanmaktadır. Bilgi ve hizmetlere erişim ihitiyacının artmasıyla birlikte, birçok
kuruluş, mevcut dağınık ağlarını tek bir çoklu hizmet ağına dönüştürme arayışına
4 REKABET KURUMU
girmişlerdir. Bu nedenle, geleneksel ses ekipmanı üreticisi olan şirketler tüm trafiği
taşıyacak bir ağ ile, bir yandan müşterilerine geniş yelpazede hizmetler sunarken
diğer yandan maliyet tasarruflarını müşterilerine yansıtmayı amaçlamaktadırlar.
Veri, ses ve görüntü iletişiminin bütünleşmesi, müşterilerin maliyetlerden önemli
ölçüde tasarruf etmelerini ve aynı zamanda çoklu hizmet ağı üzerinden Web TV, Ağ
Ticareti, E-posta, Sanal Özel Ağlar, Internet üzerinden ses, uzaktan öğrenim/öğretim
ve desktop toplantılar ve tıbbi görüntüleme gibi yenilikçi uygulamalardan
yararlanmalarını sağlayacaktır.
Bu eğilime uygun olarak telefon ekipmanı sağlayıcıları, bilgisayar ağı
teknolojisine hem dahili araştırma ve geliştirme yoluyla hem de devralma yoluyla
büyük yatırımlar gerçekleştirmektedirler. Bu alanda yakın geçmişte önemli
devralmalar gerçekleşmiştir. Bu nedenle, sektörde global çapta bir rekabet
yaşanmakta ve Nortel, Ericsson, Alcatel, Motorola, Siemens gibi klasik
telekomünikasyon ekipmanı sağlayıcılarının devralmalar yoluyla bu rekabeti daha da
artıracağı ve Cisco'nun bu büyük şirketler karşısında rekabet gücünün azalacağı
beklenmektedir.
Yukarıda açıklanan nedenlerle, IBM’in routing ve switching ürünlerindeki fikri
mülkiyet haklarının Cisco'ya devri işleminin ilgili ürün pazarlarındaki yoğunlaşmayı
ve Cisco’nun router pazarındaki payını artırmasının rekabetin önemli ölçüde
azalması sonucunu doğurmayacağı; dolayısıyla, ilgili pazarlarda devralma işlemi
sonucunda Kanun’un 7 nci maddesine aykırı bir durumun ortaya çıkmayacağı
kanaatine varılmıştır.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen açıklamalar ışığında; Cisco ile IBM arasında akdedilen,
IBM’in routing ve switching ürünlerindeki fikri mülkiyet haklarına ilişkin 144 ABD
patenti ve henüz beklemede olan 58 ABD patent başvurusunu kapsayan devralma
işleminin, 4054 sayılı Kanun’un 7 nci maddesinde yasaklandığı üzere router ve
switch pazarlarında rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğurmayacağı
ve dolayısıyla söz konusu devralma işlemine izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy