Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-4-23 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 09-51/1245-314
Karar Tarihi : 3.11.2009
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail
Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B- RAPORTÖRLER : Orçun SENYÜCEL, Canan KARAMANOĞLU
C- BAŞVURUDA
BULUNAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır. 20
D. HAKKINDA SORUŞTURMA
YAPILAN TARAFLAR: - Bodrum Express Denizcilik ve Turizm A.Ş.
Kale Cd. Gümrük Alanı No:18 48400
Bodrum/MUĞLA
- Bodrum Feribot İşletmeciliği Ticaret A.Ş.
Çarşı Mh. İskele Meydanı Kale Cd. Gümrük Alanı
No:22 48400 Bodrum/MUĞLA
30
E- DOSYA KONUSU: Bodrum Feribot İşletmeciliği Ticaret A.Ş. (Bodrum
Feribot) ve Bodrum Express Denizcilik ve Turizm A.Ş. (Bodrum
Express)’nin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri iddiası.
F- İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde, Bodrum’da feribot hizmetleri
alanında faaliyet gösteren Bodrum Feribot ve Bodrum Express firmalarının
fiyatları ortak belirledikleri ve iki yıl önce piyasaya yeni giren bir firmayı birlikte
hareket ederek fiyatlarda %60 oranında indirim yapmak suretiyle piyasa dışına
çıkardıkları iddia edilmiştir.
40
G- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 16.9.2008 tarih ve 6172 sayı ile giren
şikâyet dilekçesi üzerine hazırlanan 16.10.2008 tarih ve 2008-4-223/İİ-08-O.S.
sayılı İlk İnceleme Raporu doğrultusunda alınan 23.10.2008 tarih ve 08-60/962-
M sayılı Rekabet Kurulu Kararı üzerine önaraştırma başlatılmıştır.
Yapılan önaraştırmanın ardından hazırlanan 18.12.2008 tarih ve 2008-4-
223/ÖA-08-OS sayılı Önaraştırma Raporu 25.12.2008 tarihli Rekabet Kurulu
09-51/1245-314
2
toplantısında görüşülmüş ve 08-75/1191-M sayılı Kurul kararı uyarınca, Bodrum
Feribot ve Bodrum Express hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun hükümlerinin ihlal edilip edilmediğinin belirlenmesi amacıyla
soruşturma başlatılmıştır. 50
5.1.2009 tarihli Rekabet Kurumu yazısı ile haklarında soruşturma başlatıldığı ve
30 gün içinde ilk yazılı savunmalarını sunmaları gerektiği hususu Bodrum
Feribot ve Bodrum Express’e bildirilmiş, bu bildirimin ardından Bodrum
Feribot’un yasal süre içinde hazırladığı İlk Yazılı Savunma 3.2.2009 tarih ve 873
sayı, Bodrum Express’in yasal süre içinde hazırladığı İlk Yazılı Savunma
6.2.2009 tarih ve 965 sayı ile Rekabet Kurumu’na intikal etmiştir.
Soruşturma safhası devam ederken isminin gizli tutulmasını isteyen bir başka
şikâyetçi tarafından gönderilen ve Bodrum Feribot ile Bodrum Express
firmalarının kendi aralarında fiyat birlikteliği yaptıkları iddialarını içeren yeni bir
şikâyet dilekçesi; 14.5.2009 tarih ve 3458 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal 60
etmiştir. Şikâyet üzerine hazırlanan 26.5.2009 tarih ve 2009-4-107/İİ-09-OS
sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 3.6.2009 tarihli toplantısında
görüşülerek, Bodrum Feribot ve Bodrum Express firmalarının şikâyete konu
eylemlerine ilişkin 25.12.2008 tarih ve 08-75/1191-M sayılı Kurul kararı ile
yürütülmekte olan soruşturma kapsamında incelenmesine karar verilmiştir.
Soruşturma Heyeti’nce, hakkında soruşturma açılan taraflar olan Bodrum
Feribot ve Bodrum Express hakkında 4054 sayılı Kanun’un ihlal edilip
edilmediğine ilişkin olarak hazırlanan 24.6.2009 tarih, SR-09/03 sayılı
Soruşturma Raporu, Kanun’un 45. maddesi uyarınca Rekabet Kurulu’nun tüm
üyeleri ile ilgili taraflara 25.6.2009 tarihinde tebliğ edilmiş; soruşturma 70
taraflarından 30 gün içerisinde ikinci yazılı savunmalarını göndermeleri talep
edilmiştir.
Bodrum Express ve Bodrum Feribotun sırasıyla 22.7.2009 ve 21.7.2009
tarihlerinde ve süresi içinde gönderilerek Kurum kayıtlarına 5205 ve 5170 sayı
ile giren ikinci savunmalara ilişkin Soruşturma Heyetinin değerlendirmelerini
içeren Ek Görüş Raporu 4.8.2009 tarihinde hazırlanmış, Kanun’un 45. maddesi
uyarınca Rekabet Kurulu’nun tüm üyeleri ile Bodrum Express ve Bodrum
Feribot’a 5.8.2009 tarihinde tebliğ edilmiştir. Bodrum Express tarafından
sunulan Ek Görüşe Cevap Rekabet Kurumu kayıtlarına 28.8.2009 tarih ve 6111
sayı ile intikal etmiş ve Bodrum Feribot’un yasal süreler içinde gönderilmeyen 80
üçüncü yazılı savunması 8.9.2009 tarih ve 6517 sayı ile Kurum’a ulaşmıştır.
3.11.2009 tarihinde taraf temsilcilerinin katılımıyla Sözlü Savunma Toplantısı
yapılmış, toplantıya katılanlar iddia ve savunmalarını bir defa da sözlü olarak
dile getirmiştir.
Kurul 3.11.2009 tarihinde yapılan ilk toplantısında nihai kararını vermiştir.
H- RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: Soruşturma Heyetinde yeralan raportörler
tarafından;
09-51/1245-314
3
a) Bodrum Feribot ve Bodrum Express’in 2004 yılından itibaren rekabeti
kısıtlayıcı eylemlerle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri, 90
b) Söz konusu eylemlerin 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde
bireysel muafiyet verilebilecek nitelikte olmadığı, dolayısıyla Bodrum Feribot ve
Bodrum Express hakkında aynı Kanun’un 16. maddesi gereğince idari para
cezası uygulanması gerektiği,
c) Ayrıca ihlalde belirleyici etkisi olan Bodrum Express şirket müdürü Bülent
GÜVEN ve Bodrum Feribot operasyon müdürü Metin ÖNDER hakkında da
4054 sayılı Kanun’un 16. maddesi bağlamında idari para cezası verilmesi
gerektiği
kanaat ve sonuçlarına ulaşılmıştır.
100
I- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Soruşturma Yapılan Taraflar
I.1.1. Bodrum Feribot İşletmeciliği Tic. A.Ş.
Bodrum Feribot, 1990 yılında kurulmuştur. 2003 yılına kadar Didim’e de
seferleri bulunan teşebbüs, hâlihazırda Bodrum’dan Kos Adası ve Datça’ya
feribot hizmetleri düzenlemektedir. Bodrum Feribot firmasının hissedarlık ve
yönetim kurulu yapısı aşağıdaki tablolarda gösterilmiştir. 110
Tablo 1: Bodrum Feribot’un Hissedarlık Yapısı
HİSSEDAR ADI HİSSE ORANI (%)
Tuyika Gemi İnşa San. ve Tic. A.Ş.
26,5
Sani YÜZÜCÜ
9
Uğur ÖZSARSILMAZ
13,5
Giz Turizm Tic. A.Ş.
10
Ege Turizm Deniz Ticaret ve Feribot İşletme Ltd. Şti.
13,5
Pazar Halikarnas Turizm ve Ticaret Ltd. Şti.
27,49
Metin Önder
0,01
Tablo 2: Bodrum Feribot’un Yönetim Kurulu
ÜYE ADI GÖREVİ
Fahri ŞAKAR Başkan
Uğur ÖZSARSILMAZ Başkan Yardımcısı
İkbal ŞAKAR Üye
Bodrum Feribot firmasının 2007 mali yılı cirosu ……….TL’dir.
09-51/1245-314
4
I.1.2. Bodrum Express Denizcilik ve Turizm A.Ş.
Bodrum Express 1998 yılında kurulmuştur. Bodrum merkezli Kos Adası, Rodos
Adası ve Marmaris’e (Gökova) sefer düzenlemektedir. Firma 2003 yılına kadar 120
Datça’ya da sefer düzenlemiş ancak kârlılık oranının düşük olması sebebiyle
Datça’ya seferler durdurulmuştur. Bodrum Express firmasının feribotlara göre
daha hızlı ulaşım sağlayan ‘hydrofoil’ denilen tekneleri de bulunmaktadır. Bu
tekneler uzak mesafede olan Rodos adası ve Kleopatra hattına da sefer
yapılmasını kolaylaştırmaktadır. Bodrum Express firmasının 5 adet hydrofoil
aracı ve 2 adet feribotu bulunmaktadır.
Bodrum Express firmasının hissedarlık ve yönetim kurulu yapısı aşağıdaki
tablolarda gösterilmiştir.
Tablo 3: Bodrum Express’in Hissedarlık Yapısı
HİSSEDAR ADI HİSSE ORANI (%)
Hamit GÜNAL
48
Sabri DEMİREL
49
Kıymet Feray GÜNAL
1
Asiye GÜNAY
1
Motif Turizm Yat İşletmeciliği A.Ş.
1
130
Tablo 4: Bodrum Express’in Yönetim Kurulu
ÜYE ADI GÖREVİ
Hamit GÜNAL Başkan
Sabri DEMİREL Başkan Yardımcısı
Asiye GÜNAY Üye
Bodrum Express firmasının 2007 mali yılı cirosu …….. TL’dir.
I.2. Yapılan İnceleme ve Tespitler
I.2.1. Sektör Hakkında Bilgi
Dosyanın konusunu oluşturan feribot hizmetleri; denizyolu ile daha çok kısa
mesafeli yolcu ve araç taşımacılığından oluşmaktadır. Feribot hizmetleriyle
ulaşım bir hat üzerinde yapılan düzenli ve planlı seferler ile
gerçekleştirilmektedir. Bodrum’da bu alanda Bodrum Express ve Bodrum
Feribot adlı iki firma faaliyet göstermektedir. Feribot firmaları, düzenledikleri 140
seferlerin bilet satışlarını doğrudan kendi ofislerinden ya da Bodrum’da bulunan
anlaşmalı oldukları seyahat acenteleri aracılığıyla yapmaktadırlar.
Bodrum Express firmasının 5 adet hydrofoil cinsi deniz taşıtı ve iki adet feribotu
bulunmakta ve Kos Adası, Rodos adası, Cleopatra hattı ve Marmaris
(Gökova)’e düzenli sefer düzenlemektedir. Bodrum Feribot firması ise 6 adet
09-51/1245-314
5
feribota sahiptir ve Kos Adası ile Datça’ya düzenli sefer yapmaktadır.
Yukarıdaki verilere bakıldığında her iki firmanın ortak sefer yaptığı tek hattın
Bodrum-Kos Adası olduğu görülmektedir. Bu durumun nedeni olarak, Kos
Adası’na talebin devamlılık arz etmesi, diğer noktalara ise yeterli talebin
olmaması nedeniyle iki firmanın sefer yapmasının kârlı olmaması gösterilebilir. 150
Nitekim talep yetersizliğinden dolayı her iki firmanın da Bodrum’a yakın bazı
bölgelere hiç seferi bulunmamaktadır. Öte yandan, talebin az olduğu bazı
dönemlerde firmalar Kos Adası’na düzenlenen seferlerde ortak deniz taşıtı
kullanmaktadırlar Ayrıca, firmaların farklı teknik özelliklere sahip deniz
taşıtlarına sahip olmaları farklı hatlara sefer düzenlemelerinde etkili olmaktadır.
Örneğin, Bodrum Express sahip olduğu hydrofoil denilen araçlar ile daha hızlı
ulaşım sağlayabilmekte ve bu nedenle firma uzak mesafeli bölgelere yapılacak
seferler açısından avantajlı konuma gelmektedir. Bu nedenle, Bodrum Express,
Rodos ve Kleopatra hattının bulunduğu bölgelere çalışırken, Bodrum Feribot ise
Datça ve Kos Adası gibi yakın çevredeki yerleşim merkezlerine sefer 160
düzenlemektedir.
Gerekli teknik donanımlar (deniz taşıtı vs.) ve yasal izinler dışında piyasaya giriş
engeli bulunmadığını söylemek mümkündür. 2006 yılında Yunan menşeli bir
şirketin piyasaya girdiği ancak yeterli hizmet verememesi ve acente
bağlantılarını sağlayamaması nedeniyle piyasadan çıktığı bilinmektedir. Ayrıca,
2006 yılında piyasaya giriş yapan bir yerli firmanın, diğer iki firma tarafından
fiyat indirimleriyle piyasa dışına itildiği iddiası da şikâyet başvurusunda yer
almaktadır.
I.2.2. İlgili Pazar 170
Bodrum Express ve Bodrum Feribot firmaları, Bodrum merkezli feribot
taşımacılığı hizmeti vermektedirler. Çok uzak mesafeler için feribota göre daha
hızlı olan hydrofoil cinsindeki araçlar tercih edilmekte; ancak bu durum piyasaya
ciddi bir giriş engeli oluşturmamakta ve sefer yapılacak güzergâhlar daha çok
piyasadaki yolcu talebine göre belirlenmektedir. Talep olması durumunda diğer
çevre yerleşim birimlerine de sefer yapılmasında bir engel bulunmamaktadır.
Dosya kapsamında incelenen firmaların faaliyet konuları ve faaliyette
bulundukları coğrafi alan göz önüne alındığında, ilgili pazar hydrofoili de
kapsayacak şekilde, “Bodrum merkezli feribot hizmetleri” pazarı olarak tespit
edilmiştir. 180
I.2.3. Görüşme Tutanakları
I.2.3.1. Bodrum Feribot Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Raportörlerin görüştüğü Bodrum Feribot operasyon müdürü, feribot hatlarında
fiyatların belirlenmesinin Bodrum Express ile görüşmeler sonucunda
gerçekleştiğini, piyasaya bir giriş engeli bulunmadığını, 2006 yılında Yunan
bayraklı bir feribotun pazara giriş yapıp muhtemelen piyasa şartları sebebiyle
pazardan çıktığını belirtmiştir. Bunun dışında Yunanistan’dan halihazırda 23-25
Euro’ya her gün öğlen sefer yapan feribot bulunduğunu, günübirlik giden
09-51/1245-314
6
yolcuların kendilerinden bilet alırlarsa gidiş geliş için sadece 28 Euro 190
ödediklerini, ancak ertesi güne kalırlarsa yeniden bilet ödemeleri gerektiğini, bu
bağlamda Kos’ta kalınmayacaksa iki bilet fiyatına mal olacağından Yunan
bayraklı feribota binmenin çok rasyonel olmadığını, ayrıca giden yolcuların
%15-20’sinin kalmalı olarak Kos’a gittiğini ifade etmiştir.
I.2.3.2. Bodrum Express Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Bodrum Express şirket müdürü konuya ilişkin olarak daha önceden sektörde
çok sert rekabet ettiklerini, çalışanlar arasında kavgalar ve karşılıklı şikâyetler
yaşandığını, ancak 4 yıldır daha iyi çalıştıklarını belirtmiştir.
I.3. Savunmalar 200
I.3.1 Bodrum Feribot Tarafından Yapılan Savunmalar
Bodrum Feribot, feribot seferlerinde uygulayacakları fiyatları, piyasa koşulları ve
kendilerine yolcu sağlayan Türkiye Seyahat Acentaları Birliği (TÜRSAB)’a bağlı
seyahat acentelerinin yanı sıra, daha önce bilgi tutanaklarında da belirttikleri
gibi rakip firma Bodrum Express ile yaptıkları karşılıklı görüşmelerle
belirlediklerini ifade etmiştir. Ancak, amaçlarının yüksek fiyat politikası izlemek
olmadığını eklemiş ve tek fiyat uygulamasının gerekçesini;
seyahat acentelerinden gelen şikayetlerin de etkisiyle aynı hizmet için
farklı fiyat oluşmasının önüne geçmek, 210
seyahat acentelerinin her iki firmayla da çalışma talepleri,
özellikle talebin az olduğu bazı dönemlerde her iki firmaca ortak araç
kullanılması nedeniyle aynı araç içindeki müşterilerin farklı fiyatlarla
hizmet almalarına sebebiyet vermemek
olarak açıklamıştır.
Savunmada ayrıca, fiyatlarının şikâyet dilekçesinde değinildiği gibi yüksek
olmadığı dile getirilmiş ve aynı alanda faaliyet gösteren diğer bölgelerdeki bazı
firmaların uyguladıkları fiyatlarla karşılaştırmalı örneklere yer verilmiştir. Yazılı
savunmada diğer bölgelere ait gönderilen fiyatlar aşağıdaki gibidir:
Tablo 5: Diğer Bölgelere ait Fiyatlar 220
Jale Turizm Ayvalık-Midilli 40 Euro
Meander Travel Kuşadası-Samos 35 Euro
Yeşil Marmaris Marmaris-Rodos 50 Euro
Önaraştırma raporundaki ifadelere paralel biçimde; ilgili pazara giriş için yasal
izinler ve gerekli teknik donanım dışında bir giriş engelinin bulunmadığı ve bu
yasal zorunluluklardan birinin Denizcilik Müsteşarlığı tarafından verilen
uluslararası deniz taşımacılığı yapma yeterliliğine sahip olduğunu gösteren
09-51/1245-314
7
gemi işletme belgesi olduğu belirtilmiştir. Buna bağlı olarak, faaliyete başladığı
2006 yılında dışlayıcı uygulamalarla piyasa dışına itildiği iddia edilen ….. isimli
firmanın, gemi işletme belgesine sahip olmadığı; firmanın sadece 2006 yılında
değil, 2004 ve 2005 yıllarında da faaliyette bulunduğu; ayrıca firmanın 2004 ve
2005 yıllarında Yunan bayraklı Santa Elena; 2006 yılında da Yunan bayraklı
başka bir gemi olan Themis isimli gemilere yolcu sağlayan seyahat acentesi 230
olarak ve sadece Yunan firmalarına aracılık işlemleri yaparak faaliyet gösterdiği
dile getirilmiştir.
Diğer taraftan, 2006 yılında ………. firmasını dışlamak için fiyatlarını indirdikleri
iddiasının da doğru olmadığını, o dönemde yaşanan fiyat düşüşünün dönemsel
olarak kapasite kullanım oranlarının ve seferlere olan talebin artırılması gibi
nedenlerle yapıldığı belirtilmiştir. ……….’in ise 2004, 2005 ve 2006 yıllarında
sadece sezonun yüksek olduğu dönemde geçici faaliyette bulunduğu,
seferlerinin düzensizliği ve tek gemiyle sefer düzenlemesi nedeniyle seyahat
acentelerinin ihtiyaçlarına yeterince cevap veremediği ifade edilmiştir.
Seyahat acentelerine aynı tarihlerde eşit tutarda Bodrum Express ve Bodrum 240
Feribot adına fatura kesilmesi yönelik olarak ise; seyahat acentelerinin her iki
firmayla da çalışmaya gayret göstermeleri ve firmalardan birine diğerinden daha
fazla yolcu sağlayarak haksızlık oluşmasına sebebiyet vermek istememeleri
nedeniyle, hangi firmanın kaç yolcu taşıdığına bakılmaksızın eşit tutarda fatura
kesildiği ifade edilmiştir. Doğrudan kendileri tarafından yapılan bilet satışlarında
ve sadece firmalarıyla çalışan anlaşmalı bazı acenteler için farklı tutarda fatura
kesildiği bilgisi verilmiştir.
AT-EŞ Tur. İnş. İth. İhr. ve Tic. Ltd. Şti., Arya Tur Turizm İşl. Bilg. Sis. İth., Truva
İth. İhr. Turizm ve Tic. İth. Ltd. Şti., Bodex Travel& Yachting Services Ltd. ve
Peninsula Torus ile Polente Tur adlı acentelerin görüşlerini içeren çeşitli 250
yazışmalar gönderilmiştir. Tur şirketlerinin beyanlarında genel olarak, fiyat
stabilizasyonunun kendileri tarafından makul karşılandığı ve müşteri
memnuniyetini artırıcı faktörlerden biri olduğu ifade edilmiştir.
Bodrum Feribot tarafından Kurumumuza 8.5.2009 tarih ve 3266 sayılı yazıyla
gönderilen bir diğer yazıda ise; görüşme tutanaklarında geçen ve fiyatların
Bodrum Express ile karşılıklı görüşmeler sonucunda belirlendiği ifadesinden, iki
firmanın toplantı yaparak fiyat tespit ettiği sonucunun çıkarılmaması gerektiği
belirtilmiştir. Görüşmelerden kastedilenin tur operatörleriyle yapılan görüşmeler
neticesinde yayınlanacak sezon fiyatlarında bir değişiklik olup olmayacağından
ibaret olduğu ve şirketlerinin uygulayacağı fiyatları piyasa koşulları ile tur 260
operatörlerinden gelen talepler doğrultusunda belirlediği dile getirilmiştir.
Savunmalarda ayrıca, Rekabet Kurulu’nun 2.11.2006 tarih ve 06-79/1032-298
sayılı kararında, benzer bir şikâyet konusu için yaptığı tespit ve
değerlendirmelerde aynı hat üzerinde faaliyet gösteren rakip teşebbüslerin ortak
hareket etmeleri zorunluluğunun ortaya çıkabileceği sonucuna ulaşıldığı ve bu
bağlamda AB Komisyonu’nun 4056/86 sayılı Tüzük’le düzenli hat
taşımacılığındaki bu gibi durumlara muafiyet tanıdığı ifade edilmiştir. Denizcilik
Müsteşarlığı’nın 21.8.2008 tarihli Kabotaj Hattında Yapılacak Düzenli Seferlere
09-51/1245-314
8
İlişkin Esaslar Duyurusu’nun Kapsam başlıklı 2. maddesinde ülkemiz limanları
arasında yapılan yolcu taşımacılığının da düzenli sefer olarak nitelendirildiğini 270
Bodrum Feribot’un da faaliyet alanının deniz yolu ile uluslararası ve ulusal
düzenli hat taşımacılığı olduğu ve bu nedenle piyasa koşulları gereği farklı fiyat
uygulamalarının mümkün olmadığı belirtilmiştir.
I.3.2. Bodrum Express Tarafından Yapılan Savunmalar
Bodrum Express tarafından yapılan savunmalarda, şirketlerinin 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesini ihlal eden hiçbir fiil ve davranış içinde bulunmadığı
belirtilmiştir. Ardından, tur operatörlerinin Kos seferleri için tek fiyat talebi nedeni
ile diğer firmayla fiyat belirleme konusunda işbirliğine gittikleri; ancak bu
uygulamanın sadece Bodrum-Kos seferlerini kapsadığı iddia edilmiştir. Bölgede 280
faaliyet gösteren acentelerin büyük bir bölümünün her iki teşebbüsle de
çalışmak istemesi nedeniyle taşınan yolcu sayısının Kos hattında ikiye
bölünerek fatura edildiği; ancak bütün acentelerle bu şekilde çalışılmadığı ve
azımsanmayacak ciroları olan bazı acentelerin daha iyi hizmet aldıklarını
düşündüğü tek bir teşebbüs ile çalışmayı yeğledikleri ifade edilmiştir. Ayrıca
uygulanan fiyatın diğer bölgelerdeki benzer hizmetlerle uygulanan fiyatlarla
kıyaslandığında yüksek olmadığı, %30 gibi doluluk oranı ile çalıştıkları dikkate
alındığında kârlı bile sayılamayacağı da savunmada dile getirilen diğer bir
husustur.
Diğer taraftan, ………. adlı firmanın 2006 yılında piyasaya girmediği, 2004, 290
2005 ve 2006 yıllarında talebin yoğun olduğu yaz aylarında Turgutreis
limanından Yunanistan’ın Kos Adası’ndan gelen Yunan bayraklı feribotlara
yolcu temin etme faaliyetlerini sürdürdüğü ve yolcu sağladıkları geminin
acentelik hizmetlerini yürüttükleri bilgisine yer verilmiştir. 2006 yılında
uyguladıkları fiyat indirimlerinin ………. isimli firmayı pazardan dışlamak
amacıyla yapılmadığını, o yıl içerisinde bir önceki seneye göre yaşanan %20
talep düşüşü nedeniyle, diğer firmalardan bağımsız şekilde indirim
uygulamasının gerçekleştiği ifade edilmiştir. 2006 yılına ait Kültür ve Turizm
Bakanlığı kayıtlarına bakıldığında da Bodrum’a gelen yabancı turist sayısının bir
önceki yıla göre %15,25 azaldığı, daha çok hizmet verdikleri Avrupalı turist 300
sayısındaki düşüşün ise %20 civarında gerçekleştiği açıklanmıştır.
Bodrum Express tarafından gönderilen 11.5.2009 tarih ve 3270 sayılı yazıda
ise; Bodrum-Kos hattı için fiyatların oluşturulmasında tur operatörlerinin de
görüşlerinin alındığı tekrar belirtilmiş, Bodrum Feribot müdürü ile yapılan
görüşmeler ile şirket menfaatleri doğrultusunda fiyat farklılıklarının giderildiği
ifade edilmiştir.
Bodrum Express’in savunmasında ayrıca acenteler vasıtasıyla bilet satılan
yolcuların kaldıkları otellerden aynı araçlar ile alınarak limana getirildiği ve kimi
zaman ortak feribot kullanılarak hizmet verildiği, bu süreçte fiyatların aynı
olmaması durumunda aynı hizmet için farklı fiyat veren müşteriler ile acenteler 310
arasında sorun yaşandığı dile getirilmiş ve bu durumun fiyatların birlikte
belirlenmesi zorunluluğunu doğurduğu ifade edilmiştir. Bunun dışında, Bodrum-
Kos hattında faaliyet gösteren 3 adet Yunan feribot firmasının bulunduğunu
09-51/1245-314
9
bunların Kos adasından Bodrum’a yolcu getirdikleri gibi Bodrum’dan Kos
adasına da yolcu taşıma hizmeti verdikleri belirtilmiştir. Bu nedenle Bodrum
Express ve Bodrum Feribot’un tekel oluşturduğu iddialarının geçersiz olduğu
ileri sürülmüştür.
I.4. Değerlendirme
320
I.4.1. İhlal Açısından Değerlendirme
Soruşturma kapsamında iki farklı ihlal ele alınmıştır. Bunlardan ilki, Bodrum
Express ve Bodrum Feribot teşebbüslerinin birlikte hareket ederek Bodrum-Kos
hattında fiyat belirledikleri ve kârlarını paylaştıkları hususlarını kapsamaktadır.
Diğeriyse, ……….in 2006 yılında pazara girmesi üzerine diğer iki teşebbüsün
fiyatlarını aşağı indirerek söz konusu şirketin pazar dışına çıkmasına neden
olduklarına ilişkindir. Söz konusu eylemlerin, 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesinin sırasıyla mal veya hizmetlerin satım fiyatının, kâr gibi her türlü
satım şartının tespit edilmesini yasaklayan (a) bendi ve rakip teşebbüslerin
faaliyetlerinin zorlaştırılmasını, kısıtlanmasını veya rakiplerin piyasa dışına 330
çıkartılmasını yahut piyasaya yeni gireceklerin engellenmesini yasaklayan (d)
bendi kapsamında ele alınması gerekmektedir.
Fiyat tespiti, teşebbüsler tarafından da kabul edilmektedir. Bodrum Feribot
operasyon müdürü ile yapılan görüşmede, “feribot hatlarında fiyatların
belirlenmesi[nin], Bodrum Express ile görüşmeler sonucunda gerçekleşmekte”
olduğunu ifade etmiştir. Buna ilaveten, Bodrum Express şirket müdürü
tarafından Kurumumuza gönderilen yazıda, Bodrum Feribot ile fiyat
stabilizasyonu sağlamak için çalışma yaptıkları beyan edilmiştir. Teşebbüslerce
yapılan ve yukarıda yer verilen ilk yazılı savunmalarda da bu durum kabul
edilmiştir. Söz konusu durumu incelemek için firmalardan örnek biletler alınmış 340
ve bunların dökümüne aşağıda yer verilmiştir.1
Tablo 6: 2006-2007 ve 2008 Yılları Aylık Bodrum-Kos Bilet Fiyat Örnekleri
1 Her iki firmanın da sadece Kos’a ortak seferi olduğundan Kos bilet fiyatları incelenmiştir. Bilet
fiyatları Euro olarak duyurulmakta, biletler TL olarak kesilmektedir.
Bodrum Express Bodrum Feribot Bodrum Express Bodrum Feribot
TARİH TUTAR TARİH TUTAR TARİH TUTAR TARİH TUTAR
18.01.2006 40,00 16.01.2006 40,00 09.06.2007 45,00 06.06.2007 45,00
17.02.2006 40,00 27.02.2006 40,00 02.07.2007 45,00 20.07.2007 40,00
31.03.2006 40,00 07.03.2006 40,00 19.08.2007 45,00 25.08.2007 45,00
- - 10.04.2006 40,00 03.09.2007 45,00 06.09.2007 45,00
21.05.2006 45,00 22.05.2006 45,00 19.10.2007 45,00 20.10.2007 45,00
15.06.2006 50,00 05.06.2006 48,00 07.11.2007 42,00 14.11.2007 42,50
09-51/1245-314
10
Yukarıdaki tabloda gösterilen rakamlar yüzlerce bilet arasından rassal seçilmiş
örnek bilet fiyatlarıdır. Söz konusu rakamlar incelendiğinde, 2006 yılının üç ayı
haricinde, firmaların bilet fiyatlarının birbiriyle aynı ya da çok yakın seyrettiği
gözlenmektedir. Fiyatlar arasındaki ufak farkların ise; bazı biletlerin çocuk dâhil
kesilmesinden (0-12 yaş arası çocuklar için bilet 3 Euro’dur.), biletler aynı
tarihlerde kesilmediğinden olabilecek kur farkından ya da bazı özel
indirimlerden kaynaklanabileceği düşünülmektedir. 350
Bu durumu destekleyen başka deliller de mevcuttur. İsminin gizli kalmasını talep
eden bir acente, Bodrum-Kos seferleri için her iki firma adına aynı işlem
tutarında iki ayrı fatura kesildiğini ifade etmiştir. Bunun için acenteden her iki
teşebbüs tarafından kendisine kesilen 2008 yılı için faturalar istenilmiş, Mart,
Nisan, Mayıs ve Temmuz faturaları Kurumumuz’a gönderilmiştir. Söz konusu
faturalara aşağıda yer verilmiştir:
Tablo 7: 2008 Yılı Dört Aylık Fatura Örnekleri
……….Ticari Sır……….
Benzer şekilde, soruşturma sürecinde başka bir acenteden de Bodrum Express
ve Bodrum Feribot firmalarının aynı tarihlerde ve eşit tutarlarda fatura 360
kestiklerini gösteren örnekler gönderilmiştir. Fatura örnekleri Tablo-8’de yer
almaktadır.
Tablo 8: 2007 ve 2008 Yılına Ait Fatura Örnekleri
……….Ticari Sır……….
10.07.2006 50,00 22.07.2006 50,00 14.12.2007 45,00 25.12.2007 42,50
29.08.2006 20,00 26.08.2006 47,50 30.01.2008 42,50 14.01.2008 42,50
11.09.2006 18,00 22.09.2006 38,00 01.02.2008 44,50 26.02.2008 42,50
26.10.2006 45,00 24.10.2006 38,00 11.03.2008 50,00 07.03.2008 50,00
04.11.2006 47,00 08.11.2006 47,50 29.04.2008 55,00 04.04.2008 55,00
20.12.2006 45,00 27.12.2006 47,50 30.05.2008 52,50 26.05.2008 52,50
29.01.2007 47,50 15.01.2007 45,00 17.06.2008 55,00 08.06.2008 52,50
08.02.2007 46,00 01.02.2007 47,50 24.07.2008 52,50 22.07.2008 52,50
02.03.2007 45,00 09.03.2007 47,50 25.08.2008 50,00 09.08.2008 50,00
11.04.2007 45,00 24.04.2007 45,00 29.09.2008 50,00 11.09.2008 55,00
17.05.2007 45,00 18.05.2007 45,00 27.10.2008 55,00 19.10.2008 50,00
09-51/1245-314
11
Her iki tablodan net olarak görülebileceği gibi, Bodrum Feribot ve Bodrum
Express aynı acentelere aynı tarihlerde aynı miktarda faturalar kesmiştir. Söz
konusu iki teşebbüsün acentelere toplam bilet satışları için tek bir fatura kestiği
göz önüne alındığında, aynı acentenin her iki firmanın biletini aynı hâsılada
satması, iki teşebbüs arasında kâr paylaşımının olduğunu ortaya koymaktadır. 370
Nitekim teşebbüsler de yukarıda yer verilen savunmalarında bu durumu
reddetmemektedirler.
Teşebbüsler ortak fiyat tespiti konusunda amaçlarının yüksek fiyat belirlemek
olmadığını, nitekim diğer bölgelerdeki fiyatların yüksek olduğunu belirterek, aynı
hizmet için farklı fiyatı engellemek ve tur operatörlerinin tek fiyat talebi sebebiyle
söz konusu durumun ortaya çıktığını ifade etmektedirler. Söz konusu durumda
Kanun’a aykırılık teşkil eden eylem, fiyatların serbestçe değil, rakipler arasında
ortak hareket ederek belirlenmesi olup; fiyat seviyesinin yüksek ya da düşük
olmasının, eylemin hukuka aykırılığını ortadan kaldırıcı bir etkisi
bulunmamaktadır. Bununla birlikte teşebbüslerin örnek olarak verdikleri diğer 380
bölgelerdeki fiyatlarla Bodrum-Kos fiyatını karşılaştırmak; bu hatlardaki
mesafelere savunmada yer verilmediğinden ve hatlarda rekabetçi bir yapının
olup olmadığı belirlenemediğinden doğru bir yaklaşım değildir. Diğer taraftan
teşebbüsler, eşit tarih ve tutarlardaki faturaların acentelerin her iki teşebbüs ile
çalışma isteğinden kaynaklandığını, ancak ciro olarak büyük acentelerin ise tek
firma ile çalıştıklarını savunmalarında ifade etmektedirler. Ancak şu ana kadar
iletişime geçilen acentelerin bu durumdan şikâyetçi oldukları göz önüne
alındığında (İlk şikâyetçi, acente olduğunu belirtmiştir, ikinci şikâyetçi de bir
acentedir. Ayrıca yerinde incelemede görüşülen iki acente de aynı konuda
şikâyette bulunmuştur.), söz konusu savunmanın oldukça şüpheli olduğu 390
anlaşılmaktadır. Büyük acentelerin tek bir teşebbüs ile çalışabilmesi, acentelerin
tek fiyat konusunda istekli olmadıklarını, iki teşebbüsün büyük olmayan
nitelikteki acentelere tek fiyat uyguladıklarını göstermektedir. Bununla birlikte
söz konusu durum acentelerin talepleri sebebiyle olmuş olsa bile, bu eylemin
4054 sayılı Kanun’a aykırılığını gidermemektedir. Seyahat acentelerinin iki
firmayla da çalışmaları, firmaların aralarında kâr paylaşımı yapmaları
zorunluluğunu doğurmamaktadır.
Teşebbüslerin savunmalarında dile getirdiği ortak araç kullanımı rekabeti
bozucu veya kısıtlayıcı bir nitelik taşımamaktadır ve böyle olduğuna dair
değerlendirme de şu ana kadar yapılmamıştır. Ancak ortak araçlarla taşınan 400
firma müşterilerinin farklı fiyatlardan memnuniyetsizlik duymaları, rakiplerin
kendi aralarındaki rekabeti ortadan kaldırarak fiyat belirlemelerini haklı
göstermemektedir. Böyle bir çıkarsama, serbest piyasa ekonomisinde benzer
nitelikteki birçok ürünün fiyatının aynı olması gerektiği sonucunu doğurur ki, bu
rekabetten beklenen fayda ve sonuçlar açısından çelişki oluşturacaktır.
Savunmalarda, Bodrum-Kos hattında Bodrum Express ve Bodrum Feribot
dışında 3 adet Yunan feribot firmasının da faaliyet gösteriyor olması nedeniyle
bu iki teşebbüsün arasındaki işbirliğinin tekel olmadığına ilişkin yapılan itirazlar
bulunmaktadır. Ancak, soruşturma sürecinde, Bodrum Feribot operasyon
müdürünün görüşme tutanağına aktarılan ifadesinde Bodrum-Kos hattı üzerinde 410
09-51/1245-314
12
hâlihazırda Yunanistan’dan 23-25 Euro’ya her gün öğlen sefer yapan bir feribot
firmasının bulunduğunu; ancak günübirlik giden yolcuların Bodrum Feribot’tan
bilet almaları halinde gidiş geliş için sadece 28 Euro bilet fiyatı ödediklerini, bu
yüzden Kos’ta kalınmayacaksa Yunan bayraklı feribota binmenin iki bilet
fiyatına mal olacağından çok rasyonel olmayacağını; esasen giden yolcuların
%15-20’sinin kalmak üzere olarak Kos’a gittiğini belirtmiştir. Dolayısıyla, Yunan
firmalarının verdikleri hizmetin Bodrum kalkışlı feribot seferi yapan; Bodrum
Express ile Bodrum Feribot’unkiler ile ikame olduğu söylenemez. Günübirlik
turlarda, Yunan firmaları Kos-Bodrum-Kos hattında, Bodrum Express ve
Bodrum Feribot ise Bodrum-Kos-Bodrum hattında faaliyet göstermektedirler. 420
Diğer taraftan, soruşturmada yer alan iddialar her iki firmanın fiyat belirleme ve
ciro paylaşımı gibi eylemlerle tekel bir firma gibi hareket ederek kartel
oluşturduğu yönündedir. Kartelin varlığı için pazardaki tüm firmaların bu
oluşumun içinde yer alması gerekmemektedir. İki rakip firmanın rekabetçi
koşular üzerinde birlikte hareket ederek rekabeti kısıtlamaları yeterlidir. Söz
konusu Yunan feribot firmaları aynı ilgili pazarda kabul edilse bile, soruşturma
konusu eylemlerin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca tespit edilen ihlal
teşkil ettiği gerçeğini değiştirmemektedir.
Son olarak, teşebbüslerin düzenli hat taşımacılığında faaliyet gösterdiği,
dolayısıyla 4056/1986 sayılı AB Tüzüğü ve Kurul’un 2.11.2006 tarih ve 06-430
79/1032-298 sayılı kararı kapsamında ortak fiyat belirlemelerinin Kanun’a
aykırılık taşımadığı iddia edilmektedir.
11.2006 tarih ve 06-79/1032-298 sayılı Kurul kararında; Gelibolu-Çardak
hattında feribotla araç ve yolcu taşımacılığı yapan teşebbüslerin havuz
oluşturmak suretiyle fiyat ve maliyet yapılarını birlikte belirledikleri iddiası ele
alınmıştır. Bu iddialara yönelik olarak Kurul; uluslararası deniz taşımacılığında
çeşitli konferansların oluşturulması suretiyle rakiplerin tarife, fiyat, gelir
paylaşımı gibi konularda ortak hareket etmeleri gibi rekabet hukuku kapsamında
per se yasak olan bu uygulamalara, rekabet hukuku sistemlerinde istisna
ve/veya muafiyet tanınmakta olduğunu, rekabet hukuku bakımından iç sularda 440
yapılan düzenli hat taşımacılığının uluslararası düzenli hat taşımacılığından
farklı olamayacağını değerlendirdikten sonra, şikâyete konu teşebbüslerin de
düzenli hat taşımacılığı kapsamında faaliyet gösterdiklerine ve söz konusu
teşebbüslerin eylemlerinin vaki olduğu sabit olsa dahi, bu davranışların rekabet
hukuku kapsamında muafiyet alabilecek nitelikte olduğuna, dolayısıyla 4054
sayılı Kanun çerçevesinde önaraştırma yapılmasına ya da soruşturma
açılmasına gerek olmadığına karar vermiştir.
Ancak, deniz taşımacılığının bir kolunu oluşturan düzenli hat taşımacılığı, daha
çok sanayi ürünlerinden oluşan ve genel kargo olarak da nitelendirilen malların
konteyner taşımak için özel olarak imal edilen gemilerle belirli bir hat ve 450
program çerçevesinde düzenli seferlerle ulaştırılmasını kapsamaktadır.
4056/1986 sayılı Tüzük’te muafiyet tanınan düzenli hat konferanslarından
kastedilen, deniz taşımacılığında uluslararası düzenli hat taşımacılığı
sektöründe faaliyet gösteren belirli coğrafi sınırlar içerisindeki belirli hatlarda yük
taşıma hizmeti veren iki veya daha fazla taşıyıcıdan oluşan ve üyeleri
09-51/1245-314
13
arasındaki anlaşma gereği ortak veya sabit fiyat tarifesi ve diğer başka kurallar
çerçevesinde faaliyet gösteren birliklerdir. Dolayısıyla, yolcu taşımacılığı işini
düzenli hat taşımacılığı olarak değerlendirmek mümkün değildir. Kaldı ki AB
Komisyonu, sektör için yaptığı gözden geçirme çalışmalarından sonra
hazırladığı 1419/2006 sayılı Tüzük’te, düzenli hat konferanslarının 81(3). 460
maddedeki dört koşulu sağlamadığı sonucuna ulaşmış ve konferanslara grup
muafiyeti tanıyan 4056/1986 sayılı Tüzüğü yürürlükten kaldırmıştır.
Komisyon’un 4056/1986 sayılı Tüzük’le düzenlediği grup muafiyetinin altındaki
nedenler; konferansların mal ve hizmet sunumunda sürekliliği sağlaması,
ihracatçılar için güvenilir hizmet sunmaları, fiyatların ve sefer sayıları ile
sıklığının belirgin olması ve bu amaçların rekabeti daha az kısıtlayıcı yollardan
elde edilememesidir. Ancak Komisyon daha sonra yaptığı çalışmalarda, düzenli
hat taşımacılığındaki maliyet yapısının diğer sektörlerden farklı olmadığı ve
rekabetten korunması için hiçbir gerekçenin bulunmadığı sonucuna ulaşmış ve
yeni çıkarmış olduğu 1419/2006 sayılı Tüzük’le de 18.10.2008 tarihi itibarıyla 470
4056/1986 sayılı Tüzüğü uygulamadan kaldırmıştır. Türkiye’de ise düzenli hat
taşımacılığına ilişkin rekabet hukuku bağlamında özel bir düzenleme
bulunmamaktadır. Düzenli hat konferanslarının rekabeti bozucu faaliyetleri diğer
sektörlerdeki gibi 4054 sayılı Kanun kapsamında olup, Kanun’un 4.
maddesindeki yasaklamaya tabidir.
Öte yandan, fiyat ve maliyetlerin birlikte belirlenmesi Kanun’un 4. maddesinin
(a) bendinde yer alan “Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı
oluşturan maliyet, kâr gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının
tespit edilmesi“ hallerinden birini oluşturmakta ve Kanun kapsamında hukuka
aykırı ve yasaklanan faaliyetler arasında sayılmaktadır. Şikâyete konu eylem ve 480
davranışların 4054 sayılı Kanun kapsamında muafiyet alabilecek nitelikte
olduğu sonucuna ise, ancak işlemin Kanun’un 4. madde hükümlerinin
uygulanmasından muaf tutulmasını düzenleyen 5. maddesi çerçevesinde
incelenmesinin ardından varılabileceği de açıktır. Kurul kararında sadece AB
Komisyonu’nun yürürlükten kalkan uygulamasına atıfta bulunulmuş ve herhangi
bir muafiyet incelemesi yapılmamıştır. Dolayısıyla verilmiş bir muafiyet kararı
mevcut değildir, sadece şikâyetin reddi söz konusudur.
Soruşturmanın diğer parçasını oluşturan eylemle ilgili olarak; raportörlerin …..’in
sahibi …..’le telefonda yapılan görüşmede, söz konusu şahıstan, yaklaşık 2 yıl
önce feribot kiralayarak pazara girdiği, ilk ayların kârlı geçmesine karşın diğer iki 490
teşebbüsün fiyatlarını çok düşürmesi sonucu pazardan çekilmek zorunda
kaldığı bilgisi alınmıştır.
Ancak bu iddiayı destekler biçimde başka bir acente, şikayete konu
teşebbüslerin ………. piyasaya girmek istediğinde 25-30 Euro olan fiyatları 10
Euro’ya düşürdüğünü iddia etmiştir. Söz konusu durum, 2006 yılının sekiz ve
dokuzuncu aylarındaki Bodrum Express’in 18 TL ve 20 TL’lik örnek bilet
fiyatlarıyla uyumlu görünmektedir. Şirket 50 TL olan fiyatını önce 20 TL’ye sonra
18 TL’ye indirmiş, sonraki aylarda yeniden ortalama 45 TL’ye çıkarmıştır. Bu
dönemdeki fiyat indirimlerine ilişkin olarak Bodrum Express şirket müdüründen
bilgi ve eğer varsa bu döneme ait farklı tutarlarda kesilen bilet örnekleri talep 500
09-51/1245-314
14
edilmiştir. Teşebbüs tarafından gönderilen yeni bilet örneklerinde de bilet
fiyatları 18-20 TL arasındadır. Savunmalarda bu durum, şirket olarak beklenen
sayının altında gerçekleşen talep nedeniyle geçici bir süre fiyatlarda indirim
yapmak zorunda kaldıkları ve bunun yapılan işin doğası gereği olduğu şeklinde
açıklanmıştır. Tablo 6’da Bodrum Feribot’un aynı dönemde uyguladığı fiyatların
Bodrum Express’den farklı olduğu gibi bir izlenim oluşsa da, Bodrum Feribot’un
soruşturma kararının tebliğinden sonra 26.1.2009 tarih ve 661 sayı ile
Kurumumuza gönderdiği yazının ekinde yer alan bilet örnekleri çizelgesinden
Bodrum Feribot’un da aynı dönemde 19 TL civarında fiyat uyguladığı
görülmektedir. Bu farklılığın ise Tablo 6’da incelenen biletlerdeki kişi sayısının 510
anlaşılmamasından kaynaklanmış olabileceği firma tarafından da dile
getirilmiştir. Benzer şekilde, Bodrum Feribot firması da Kasım ayından itibaren
fiyatlarını yeniden 45-47,5TL seviyelerine yükseltmiştir. Bu bağlamda bilet
fiyatlarının aynı olması fiyat birlikteliği eyleminin yapıldığını gösterir niteliktedir.
Ayrıca Ağustos-Eylül aylarının yüksek sayıda turistin geldiği dönem olduğu göz
önüne alındığında, bu iki ayda beklenen sayıda talebin olmadığı iddiası çelişkili
bir ifade olarak görülmektedir. Bunlara ilaveten talebin en az olabileceği Kasım,
Aralık, Ocak, Şubat ve Mart aylarında her iki teşebbüsün de 45 TL veya üzeri
fiyatlardan bilet satmasına karşın, Ağustos ve Eylül aylarında talep
yetersizliğinden dolayı 18 - 20 TL’den bilet satılması tutarlı bir açıklama olarak 520
görülmemektedir.
Bununla birlikte fiyat indirimlerinin olduğu dönemin kısa olması (yaklaşık 2 ay)
ve sektörel yapı göz önüne alındığında, söz konusu eylemin 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesinin (d) bendi kapsamında rakip teşebbüslerin piyasa
dışına çıkarılması olarak ele alınmaması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Taraflardan gelen yazılı savunmalarda, firmaların fiyat birlikteliği eylemini bir
ihlal olarak görmedikleri anlaşılmaktadır. Bodrum Express ve Bodrum Feribot
firmalarından 2009 yılı Ocak-Şubat-Mart aylarına ait alınan bilet örneklerinden
de (Tablo: 9) her iki firmanın soruşturma kararının tebliğinden sonra da aynı
fiyatı uygulamaya devam ettiği görülmektedir. 530
Yukarıda yer verilen ihlallere yönelik olarak, yatay fiyat tespiti per se ihlal
niteliğinde kabul edildiğinden, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamında
bireysel muafiyet verilmesi açısından değerlendirme yapılmasına gerek
duyulmamıştır.
Tablo 9: 2009 yılı Ocak-Şubat-Mart Aylarına Ait Bodrum-Kos Bilet Fiyat Örnekleri
Bodrum Express Bodrum Feribot
TARİH TUTAR TARİH TUTAR
07.01.2009 62,50 13.01.2006 60,00
09.01.2009 60,00 - 60,00
06.02.2009 60,00 02.02.2009 60,00
05.02.2009 60,00 18.02.2009 60,00
20 3 8 3
09-51/1245-314
15
I.4.2. Ceza Açısından Değerlendirme
15.2.2009 tarih ve 27142 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Rekabeti
Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye
Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik” 540
(Yönetmelik)’in geçici 1. maddesi gereğince, söz konusu Yönetmelik’in
hükümleri, yürürlüğe girmesinden önce başlatılan ancak soruşturma raporu
tebliğ edilmemiş olan soruşturmalar hakkında da uygulanmaktadır. Bodrum
Express ve Bodrum Feribot teşebbüslerine 25.12.2008 tarihli Kurul kararı ile
soruşturma açılmış, ancak hâlihazırda soruşturma raporu tebliğ edilmemiş
olduğundan, ceza açısından Yönetmelik’in esas alınması gerekmektedir.
Teşebbüslerin fiyat tespitini gerek yerinde incelemede tutanaklara yansıtmaları,
gerekse savunmalarında reddetmemeleri sebebiyle, temel para cezası
Yönetmelik’in 5. maddesinin birinci fıkrası kapsamında en düşük oran olan
%2’den başlayarak hesaplanmış; bununla birlikte, Bodrum Express’in 550
gönderdiği yazıda yer alan ifadesi çerçevesinde, her iki teşebbüsün 2004
senesinden itibaren 4 yıldır koordinasyon içerisinde fiyat politikasını beraber
belirledikleri göz önüne alındığında, kartelin 5 yıldan az süredir devam ettiği
anlaşıldığından, Yönetmelik’in 5. maddesinin üçüncü fıkrası çerçevesinde temel
para cezası %3 olarak belirlenmiştir. Ayrıca Yönetmelik’in 6. ve 7. maddelerinde
düzenlenen ağırlaştırıcı ve hafifletici unsurlar ceza açısından hesaplamaya
dâhil edildiğinde, tarafların söz konusu karteli ihlal niteliğinde görmemeleri,
dolayısıyla soruşturma kararının tebliğinden sonra kartele devam etmeleri
nedeniyle temel para cezasının Yönetmelik’in 6. maddesinin birinci fıkrasının (b)
bendi uyarınca yarısı kadar artırılıp ve yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesi 560
haricinde incelemeye yardımcı olunması (fiyat tespitinin taraflarca açık olarak
belirtilmesi) nedeniyle de Yönetmelik’in 7. maddesinin birinci fıkrası gereğince
beşte üçü kadar indirilmesi, yani nihai olarak %1,8 olarak belirlenmesi gerektiği
kanaatine varılmıştır. Öte yandan, dosya mevcudu bilgi ve belgelerin
incelenmesinden, teşebbüs yöneticilerinin piyasa koşulları ve pazardaki diğer
aktörlerin yönlendirmesiyle eyleme iştirak ettiklerine kanaat getirildiğinden
kartelde belirleyici etkisi olmadığına ve Bodrum Express şirket müdürü ve
Bodrum Feribot operasyon müdürüne ceza verilmemesi gerektiği sonucuna
ulaşılmıştır.
J. SONUÇ 570
25.12.2008 tarih, 08-75/1191-M sayılı Kurul kararı uyarınca yürütülen
soruşturma ile ilgili olarak düzenlenen Rapor’a ve Ek Görüş’e, toplanan delillere,
yazılı savunmalara, sözlü savunma toplantısındaki açıklamalara ve incelenen
dosya kapsamına göre,
1. Bodrum Feribot İşletmeciliği Tic. A.Ş. ve Bodrum Express Denizcilik Turizm
A.Ş.’nin 2004 yılından itibaren rekabeti kısıtlayıcı eylemlerle 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiklerine
OYBİRLİĞİ ile
18.03.2009 60,00 20.03.2009 60,00
09-51/1245-314
16
2. Söz konusu eylemlerin 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde
bireysel muafiyet verilebilecek nitelikte olmadığı, dolayısıyla Bodrum Feribot 580
İşletmeciliği Tic. A.Ş. ve Bodrum Express Denizcilik Turizm A.Ş.’ye aynı
Kanun’un 16. maddesi ve Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve
Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para
Cezalarına İlişkin Yönetmelik’in 5., 6. ve 7. maddeleri uyarınca; 2008 yılı
sonunda oluşan gayri safi gelirlerinin takdiren % 1,8’i oranında olmak üzere;
Bodrum Feribot İşletmeciliği Tic. A.Ş.’ye 53.173,85 TL ve Bodrum Express
Denizcilik ve Turizm A.Ş.’ye 36.324,67 TL idari para cezası verilmesine
OYÇOKLUĞU ile
Danıştay yolu açık olmak üzere karar verilmiştir.
09-51/1245-314
17
AZLIK OYU
Kurulumuz 2008-4-23 Dosya sayılı ve 09-51/1245-314 sayılı kararının
2.fıkrası ile Hakkında soruşturma yapılan Bodrum Feribot işletmeciliği Tic. A.Ş
ve Bodrum Expres Denizcilik Turizm A.Ş hakkında 4054 sayılı Kanun’un
4.maddesini ihlal ettikleri gerekçesiyle , aynı yasanın 16. ve Bu yasaya göre
çıkarılan ‘’ Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma , Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim
Durumun Kötüye Kullanılması Halinde verilecek Para Cezalarına İlişkin
Yönetmelik’in 5., 6. ve 7.maddeleri uyarınca 2008 yılı sonunda oluşan gayri safi
gelirlerinin takdiren % 1.8’ i oranında olmak üzere ; her iki Şirkete ayrı , ayrı idari
para cezası vermiş bulunmaktadır.
Kararımızda , para cezası hesaplanırken yukarıda anılan Yönetmeliğin
ilgili hükümlerine göre verilen ceza miktarının hesaplanması ile ilgili bölümünü
içeren sonuç cezaya aşağıda belirteceğimiz gerekçelerle katılmıyoruz.
4054 Sayılı ‘’Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 16.maddesinin
4.fıkrasında ; ‘Bu Kanunun 4, 6 ve 7 nci maddelerinde yasaklanmış davranışlarda
bulunanlara, ceza verilecek teşebbüs ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin
üyelerinin nihai karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya bunun
hesaplanması mümkün olmazsa nihai karar tarihine en yakın mali yıl sonunda
oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin yüzde
onuna kadar idarî para cezası verilir.
Hükmü bulunmaktadır.
‘’ Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma , Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim
Durumun Kötüye Kullanılması Halinde verilecek Para Cezalarına İlişkin
Yönetmelik’in ; ‘’Temel Para cezası’’ başlığı altındaki 5.maddesinde ; ‘’
Temel para cezası hesaplanırken, Kanunun 4 üncü ve 6 ncı
maddelerinde yasaklanmış davranışlarda bulunan teşebbüs ile teşebbüs birlikleri
veya bu birliklerin üyelerinin, nihai karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan
veya bunun hesaplanması mümkün olmazsa nihai karar tarihine en yakın mali yıl
sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin;
a) Karteller için, yüzde ikisi ile yüzde dördü,
b) Diğer ihlaller için, binde beşi ile yüzde üçü,
arasında bir oran esas alınır.
(2) Birinci fıkrada yazılı oranların belirlenmesinde, ilgili teşebbüs veya teşebbüs
birliklerinin piyasadaki gücü, ihlal neticesinde gerçekleşen veya gerçekleşmesi
muhtemel zararın ağırlığı gibi hususlar dikkate alınır.
(3) Birinci fıkraya göre belirlenen para cezası miktarı;
a) Bir yıldan uzun, beş yıldan kısa süren ihlallerde yarısı oranında,
b) Beş yıldan uzun süren ihlallerde bir katı oranında,
arttırılır.Denilmiş , yine 6.maddesinde Ağırlaştırıcı Unsurlar ve 7.maddesinde de
Hafifletici Unsurlar ayrı, ayrı sayılmıştır.
09-51/1245-314
18
Yukarıda açıkça görüleceği üzere Yasa Koyucu 16.maddeye göre
verilecek cezalarda; alt sınır koymayıp, sadece üst sınırı belirleyerek cezaların
yüzde ona kadar verileceğini hükme bağlamasına rağmen , Yönetmelikte ,
Kanunda olmayan bir kural getirilerek alt sınır ve yasada öngörülmeyen üst sınır
belirlenmiş ve Karteller için yüzde iki ile dört arası , diğer ihlaller içinse binde beş
ile yüzde üçü şeklinde ceza verilmesi öngörülmüştür.
Yönetmelikler Kamu Kuruluşlarının kendi görev alanlarına giren
konularda yasa ve tüzük uygulanmasına yönelik yönetsel anlamdaki hukuk
kurallarıdır. Anayasanın 124.maddesine göre Başbakanlık,Bakanlıklar ve Kamu
Kuruluşları görev alanları ile ilgili yasa ve tüzüklerin uygulanmasını belirleyen
yönetmelik çıkarabilir.Anayasa’mızın 11.maddesinin 2.fıkrasına göre Kanunlar
Anayasa’ya aykırı olamayacağı gibi , bu kuraldan hareketle hukukun genel
ilkelerine göre; Yönetmelikler yasa ve tüzüklere aykırı olamayacağı gibi üst
hukuk kurallarına da aykırı olamaz.Yönetmelikler yasanın açıkça yetki vermediği
bir konuda yeni bir düzenleme yapamayacağı gibi , Yasa ile öngörülen kuralı
sınırlayamaz.Yeni bir hüküm koyamaz.
Olayımızda 4054 sayılı yasanın 16.maddesi ile konulan kural , anılan
yönetmelikle değiştirilmektedir.Yasa ile getirilmeyen ve Yönetmelik Koyucuya bu
sınırları saptama konusunda verilmiş bir yetki olmamasına rağmen para cezasına
alt sınır konulması ve yeni, bir üst sınır verilmesi 4054 sayılı yasanın
16.maddesine aykırıdır. Öte yandan 4054 sayılı Kanun’da “kartel” şeklinde bir
tanım bulunmadığı halde Yönetmeliğin 5/1-a bendinde “Karteller için, yüzde ikisi
ile yüzde dördü,” oranında bir ceza öngörülmesi, Yasanın 16/son maddesinde
Kurulca çıkarılması için verilen yönetmelik yetkisini aşmaktadır. Zira yönetmelik
ile suç tayini mümkün değildir. Bu nedenle yasaya aykırı bulunan Yönetmelik
hükümlerine göre ceza belirlenmesinin olanaklı olmadığı, hukuken sakat olduğu
açıktır.
Bu görüşe karşı bir sav getirilebilir.’’Yönetmelik Danıştay’ca iptal
edilmediğine göre hukuken geçerlidir ve zaten verilen cezada yönetmeliğin 6. ve
7. maddeleri uygulanarak sonuç olarak cezanın, yasanın öngördüğü alt ve üst
sınırlara ulaşmaktadır.’’ Hukukun genel ilkeleri ve hafifletici ve ağırlaştırıcı
unsurların bulunmadığı olayda Rekabet Kurulu’nun anılan yönetmeliğe göre alt
ve üst sınır belirleme yönünden bağlı olması karşısında bu savın bir geçerliliği
olamaz.
Yukarıda açıklanan nedenlerle, Kurulun yasaya aykırı yönetmeliği
uygulamaksızın, 16.maddeye göre olaydaki ağırlaştırıcı ve hafifletici unsurları da
göz önüne alıp , takdir yetkisini kullanarak ceza miktarını tayin etmesi gerekirken
aksi yönde verilen mezkur kararın 2.maddesine karşıyız.
Doç.Dr. Cevdet İlhan Günay Reşit Gürpınar
Full & Egal Universal Law Academy