(2709 S. K. m. 13, 20, 41) (657 S. K. m. 72) (652 S. KHK m. 37) (Milli Eğitim Bakanlığı Öğretmen Atama Ve Yer Değiştirme Yönetmeliği m. 49) (Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına Dair Yönetmelik m. 9)
İSTEMİN ÖZETİ: Isparta ili, Senirkent ilçesi Dr. İ. H. Ö. Anadolu Lisesi'nde coğrafya öğretmeni olarak görev yapan davacı tarafından, eşinin il merkezindeki bir okulda müdür yardımcısı olarak görev yaptığından bahisle 2016 Ocak dönemi özür grubu atamaları kapsamında Isparta il merkezine atanma talebiyle yaptığı başvurusunun elektronik ortamda reddine ilişkin 18.01.2016 tarihli işlemin iptaline karar verilmesi istemiyle açılan davada; ilgili mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden toplumun temeli olan ailenin korunması, huzur ve refahı için gerekli tedbirlerin alınmasının tüm kurumlar için Anayasal bir yükümlülük olduğu ve bu yükümlülüğü yerine getirmede tanınmış herhangi bir istisnanın da Anayasa’da yer almadığı, 657 sayılı Kanun’un 72. maddesine göre kurumların yeniden veya yer değiştirme suretiyle yapacakları atamalarda aile birimini muhafaza etmek bakımından gerekli tedbirleri alacağının yer aldığı, bu bağlamda yapılan değerlendirmede eşi Isparta-Merkez, Süleyman Demirel Fen Lisesi'nde müdür yardımcısı olarak çalışan ve bu haliyle eş durumu özrü bulunan davacının, eş durumunun ve aile birliğinin mevzuatın ilgili hükümlerine göre gözönüne alınması gerektiği sonucuna ulaşıldığı, davacının eş durumu mazereti nedeniyle Isparta İli'ne yaptığı atanma başvurusunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmediği, öte yandan, davalı idarece davacının eşinin görev mahalline ya da aile bütünlüğünün bozulmayacağı şekilde Isparta İl Merkezi'ne günübirlik vasıtalarla kolaylıkla ulaşımı mümkün olan yakın ilçelere atama yapılarak aile bütünlüğünün sağlanabileceğinin açık olduğu gerekçesiyle Isparta İdare Mahkemesi'nce verilen dava konusu işlemin iptaline ilişkin 14/07/2016 tarihli ve E:2016/217, K:2016/658 sayılı kararın, davalı Milli Eğitim Bakanlığı vekili tarafından; Isparta İl Merkezi'nde ''Coğrafya Öğretmeni'' ihtiyacı olmadığı halde atanan bir öğretmenin buradaki bir okulda okutacak bir sınıfının da bulunmayacağı, davacının eşi M. Y.'un 01/09/2014 tarihinde babasının sağlık özründen Isparta il merkezine atandığı, davacının eşinin söz konusu atama döneminde davacının çalışmakta olduğu Senirkent ilçesine muhtemel boşalacak 3 matematik öğretmenliği için atanma talebinde bulunmadığı ancak atama yapılmadığı, Isparta Valiliği vekili tarafından ise; puan üstünlüğü esas alınarak tesis edilen işlemin hukuka uygun olduğu iddialarıyla itirazen incelenerek bozulması istenilmektedir.
SAVUNMANIN ÖZETİ: Davalı idare itirazının reddi ile itiraza konu Mahkeme kararının onanmasına karar verilmesi gerektiği savunulmuştur.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Konya Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi'nce işin gereği görüşüldü;
Dava, Isparta ili, Senirkent ilçesi Dr. İ. H. Ö. Anadolu Lisesi'nde coğrafya öğretmeni olarak görev yapan davacı tarafından, eşinin il merkezindeki bir okulda müdür yardımcısı olarak görev yaptığından bahisle 2016 Ocak dönemi özür grubu atamaları kapsamında Isparta il merkezine atanma talebiyle yaptığı başvurusunun elektronik ortamda reddine ilişkin 18.01.2016 tarihli işlemin iptaline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Anayasa'nın “Özel hayatın gizliliği” başlıklı 20. maddesinde; herkesin, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahip olduğu, özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamayacağı ifade edilmiş, 41. maddesinde de; "Aile, Türk toplumunun temelidir. Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması (...) için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar." hükmüne yer verilmiştir.
657 sayılı Kanun'un 72. maddesinin 2. fıkrasında, Anayasa'nın sözü geçen maddesine uygun olarak; "Yeniden veya yer değiştirme suretiyle yapılacak atamalarda, aile birimini muhafaza etmek bakımından kurumlar arasında gerekli koordinasyon sağlanarak memur olan diğer eşin de isteği halinde ataması, atamaya tabi tutulan memurun atandığı yere 74 ve 76 ncı maddelerde belirtilen esaslar çerçevesinde yapılır. Yer değiştirme suretiyle atamaya tabi memurun atandığı yerde eşinin atanacağı teşkilatın bulunmaması ya da teşkilatı olmakla birlikte niteliğine uygun münhal bir görev bulunmaması ve ilgilinin de talebi halinde, bu personele eşinin görev süresi ile sınırlı olmak üzere belirtilen şartlarda izin verilebilir." hükmü yer almaktadır.
652 sayılı Milli Eğitim Bakanlığının Teşkilat Ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin "Atama" başlıklı 37. Maddesinin 4 üncü fıkrasında "Öğretmenlerin yer değiştirme suretiyle atamalarında uyulacak temel ilkeler, özür grupları, hizmet bölgeleri ve alanları, hizmet puanı ve diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir." düzenlemesine yer verilmiştir.
17.04.2015 tarihli ve 29329 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Millî Eğitim Bakanlığı Öğretmen Atama Ve Yer Değiştirme Yönetmeliği'nin "Mazeret ve engellilik durumuna bağlı yer değiştirmeler" başlıklı 49. maddesinde, "(1) Öğretmenlerin; aile birliği, sağlık, can güvenliği mazeretlerine veya engellilik durumuna bağlı yer değiştirmeleri hakkında, Devlet Memurları Kanunu ile Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik hükümleri uygulanır. Ancak; a) Aile birliği mazeretine bağlı yer değiştirme, her iki eşin de öğretmen olması ve bu kapsamda yer değiştirmek istedikleri yerlerde alanları itibarıyla öğretmen ihtiyacı bulunmaması durumunda, istemeleri halinde her ikisinin de alanları itibarıyla öğretmen ihtiyacı bulunan ile/ilçeye atanmaları suretiyle gerçekleştirilebilir.
b) Öğretmenlikte ve devlet memurluğunda adaylığı kaldırılmayanlar, devlet memurluğunda adaylığı kaldırılıp da öğretmenliğe ilk atama kapsamında atananlar ve yeniden atama ve kurumlar arası atama yoluyla öğretmenliğe atananlardan atandığı yerde en az bir yıl çalışmayanlar ile eşi isteğe bağlı sigortalı olan öğretmenler, aile birliği mazeretine bağlı olarak yer değiştirme isteğinde bulunamaz.
c) Eşleri geçici olarak görevlendirilen öğretmenler, eşlerinin geçici olarak görevlendirildiği yere aile birliği mazeretine bağlı yer değiştirme isteğinde bulunamaz.
ç) Aile birliği mazereti ile engellilik durumuna bağlı yer değiştirmeler, yarıyıl ve yaz tatillerinde yapılır." düzenlemelerine yer verilmiştir.
25.06.1983 tarihli ve 18088 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliğin "Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarda Gözönünde Bulundurulacak Hususlar" başlıklı 9. maddesinin birinci fıkrasında; yer değiştirme suretiyle atanmaların, Devlet Memurlarının dengeli bir şekilde dağılımını sağlamak için öğrenimi, uzmanlığı, iş tecrübesi, mesleki bilgisi gibi özellikleri ile boş kadro durumu gözönünde bulundurularak kurumlarınca hazırlanan bir plan dahilinde yapılacağı kuralı öngörülmesi, anılan Yönetmeliğin "Aile Birliği Mazeretine Bağlı Yer Değişikliği" 14. maddesinde de, (Değişik: 30/6/2014-2014/6578 K.), "Aile birliği mazeretine dayanarak yer değişikliği memurun;
a) Kamu personeli olan eşinin, kurum içi yer değiştirme suretiyle atanma imkanının olmaması veya mevzuatı uyarınca eşin zorunlu yer değiştirmeye tabi tutulan bir görevde bulunması durumunda bu kapsamdaki eşin bulunduğu yere,
b) Eşlerin her ikisinin de aynı kurumda çalışıyor olması halinde, kurumun daha fazla hizmet ihtiyacı duyduğu yere,
c) Eşlerin farklı kurumda çalışıyor olması halinde kurumlar arasında gerekli koordinasyon sağlanmak suretiyle her iki kurumun da öncelikli hizmet ihtiyacının bulunduğu yere,
d) Kamu personeli olmayan eşinin, talep edilen yerde başvuru tarihi itibarıyla son iki yıl içinde 360 gün sosyal güvenlik primi ödemek suretiyle kendi adına veya bir hizmet akdi ile işverene bağlı olarak çalışmış ve halen çalışıyor olması halinde bu durumda olan eşin bulunduğu yere,
e) Milletvekili, belediye başkanı, muhtar veya noter olan eşlerinin bulunduğu yere, atanması suretiyle yapılabilir.
Aile birliği mazeretine dayanarak yer değiştirme isteğinde bulunan memur, eşinin kamu kurum ve kuruluşlarında kamu personeli olarak çalıştığına veya atanmayı talep ettiği yerde eşinin başvuru tarihi itibarıyla son iki yıl içinde 360 gün sosyal güvenlik primi ödemek suretiyle kendi adına veya bir hizmet akdi ile işverene bağlı olarak halen çalıştığına ya da birinci fıkranın (e) bendinde sayılan görevlerde bulunduğuna ilişkin belgeyi kurumuna ibraz etmekle yükümlüdür. Ayrıca yer değiştirme başvurusuna, evlilik durumunu kanıtlayan belgenin de eklenmesi gerekir. (...)" hükümleri yer almaktadır.
Dava dosyasının incelenmesinden; Isparta ili, Senirkent ilçesi Dr. İ. H. Ö. Anadolu Lisesi'nde coğrafya öğretmeni olarak görev yapmakta olan davacı tarafından, Isparta Merkez Süleyman Demirel Fen Lisesi'nde matematik öğretmeni/müdür yardımcısı olarak görev yapmakta olan eşi dolayısıyla 2016 yılı Ocak dönemi il içi özür durumuna bağlı yer değiştirmeler kapsamında Isparta İl Merkezi'ne atanma istemiyle yaptığı başvuruya ilişkin 2016 Yılı İl İçi Yer Değiştirme İşlemleri Elektronik Başvuru Formu'nda, Isparta İl Merkezi'nde Coğrafya öğretmenliği alanında boş norm kadro bulunmadığı için tercih hakkı verilmemesi suretiyle elektronik ortamda reddine ilişkin 18/01/2016 tarihli işlemin tesisi üzerine bakılan davanın açıldığı görülmektedir.
Kişinin kamu görevlisi olması, kendisine sağladığı bir takım ayrıcalıklar ve avantajların yanında, bir takım külfet ve sorumluluklara katlanmayı ve diğer kişilerin tabi olmadığı bir takım sınırlamalara tabi olmayı gerektirmektedir. Kişi, kamu görevine kendi isteği ile girmekle, bu statünün gerektirdiği ayrıcalıklardan yararlanmayı ve külfetlere katlanmayı kabul etmiş sayılmakta olup, kamu hizmetinin kendine has özellikleri, bu avantaj ve sınırlamaları zorunlu kılmaktadır.
Bazı kamu görevlilerinin, hizmetin niteliği gereği belirli aralıklarla başka yerlere atanmaları; bazılarının ise başka yer veya kurumlara atanmamaları zorunlu olabilir. Bu konuda idareye, belirli bir takdir alanı tanınması makul karşılanmalıdır. Kişilerin bir takım mazeretler çerçevesinde başka yere atanma konusunda talep hakları var ise de atamaya ilişkin mazeretlerini değerlendirip karara bağlayacak olan idarenin, kendi mevzuatı çerçevesinde, ifa edilen kamu hizmetinin gerekleri, insan kaynaklarının verimli kullanılması, teşkilat yapısının elverişliliği ve benzeri faktörleri dikkate alması kaçınılmazdır. Zira kamu hizmetinin sağlıklı ve kesintisiz bir şekilde yerine getirilmesi için gerekli tedbirleri almak, ilgili idarenin öncelikli görevi ve sorumluluğudur.
Aile birliğinin korunması gerekçesiyle idareden, atamaya ilişkin bütün işlemlerde personelin bu kapsamdaki mazeretlerini kayıtsız şartsız karşılamasının beklenmesi, idarenin üstlendiği kamu hizmetinin yürütülmesini belli mahallerde imkansız hale getirecektir. Bunun yanında personelin atanmak üzere yoğun talepte bulunduğu mahallerde ise norm fazlası personel istihdamıyla birlikte kamu kaynaklarının israfı gündeme gelecektir.
Yukarıda yer verilen mevzuatın bir bütün olarak değerlendirilmesinden, eş mazeretine dayalı atama taleplerinin kural olarak kadro durumu dikkate alınarak karşılanması gerekmektedir. Sadece sınırlı sayıda belirlenen kamu görevlilerinin (İlgili mevzuatı uyarınca zorunlu yer değiştirmeye tabi tutulan eğitim ve öğretim hizmetleri sınıfı, mülki idare amirliği hizmetleri sınıfı ve emniyet hizmetleri sınıfına giren memurlar, Türk Silahlı Kuvvetlerine mensup subay ve astsubay, uzman jandarma ve uzman erbaşlar ile hakim ve savcıların) eşleri açısından norm kadro sayılarına ilişkin hükümlerin uygulanmayacağı düzenleme altına alınarak söz konusu kuralın istisnası belirlenmiştir.
Anayasa'nın 20. maddesinin ikinci fıkrası ve "Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması" kenar başlıklı 13. maddesinde yer alan "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz." şeklindeki hüküm dikkate alındığında, aile hayatına saygı hakkının mutlak ve sınırsız bir hak olmadığı görülmektedir. Diğer taraftan, Anayasa'nın 20. ve 41. maddelerindeki düzenleniş şekli itibarıyla aile hayatına saygı hakkının kapsamının, kamu görevlisinin münhal kadro bulunmamasına rağmen eşinin bulunduğu yere atanma taleplerinde mazeret olarak dikkate alınması gibi bir pozitif yükümlülük içerecek kadar geniş olduğu sonucuna ulaşılması mümkün değildir.
Buna göre, kamu hizmetinin sağlıklı ve kesintisiz bir şekilde yerine getirilmesi için gerekli tedbirleri almakla yükümlü olan davalı idarelerce, davacının eş mazeretine dayalı atanma talebinin; Isparta İl Merkezi'nde Coğrafya öğretmenliği alanında boş norm kadro olmaması nedeniyle tercih yapmasına izin verilmemek suretiyle reddedilmesine dair dava konusu işlemin hem kanunilik ilkesi hem de ölçülülük ilkesi açısından hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu, dava konusu işlemin iptaline ilişkin yerel mahkeme kararında ise hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Açıklanan nedenlerle; itiraz isteminin KABULÜNE, itiraza konu Isparta İdare Mahkemesi'nin 14/07/2016 gün ve E:2016/217, K:2016/658 sayılı kararının BOZULMASINA, davanın REDDİNE, aşağıda dökümü gösterilen dava ve itiraz aşamasına ilişkin 248,40.-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, itiraz aşamasında davalı Isparta Valiliği tarafından karşılanan 24,30.-TL yargılama giderinin davalı Isparta Valiliği'ne, davalı Milli Eğitim Bakanlığı tarafından karşılanan 11,00.-TL yargılama giderinin davalı Milli Eğitim Bakanlığı'na davacı tarafından ödenmesine, 659 sayılı KHK ve atıfta bulunduğu yürürlükteki Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'ne göre belirlenen 1.000,00.-TL avukatlık ücretinin davacı tarafından davalı idarelere verilmesine, davalı idarelerin harçtan muaf olması nedeniyle itiraz aşamasında alınmayan 79,70.-TL itiraz başvuru harcının; 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 13 üncü maddesinin (j) bendinin parantez içi hükmü uyarınca davacıdan tahsili için Mahkemesi'nce müzekkere yazılmasına, artan posta ücretinin karar kesinleştikten sonra Mahkemesi'nce taraflara iadesine 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun Geçici 8 inci maddesinin 1 inci fıkrasının ikinci cümlesi uyarınca; kararın tebliğinden itibaren 15 gün içerisinde Konya Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi'ne karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 01/06/2017 tarihinde oybirliğiyle karar verildi. (¤¤)