(2709 S. K. m. 13, 20, 41) (657 S. K. m. 72) (652 S. KHK m. 37) (Milli Eğitim Bakanlığı Öğretmen Atama Ve Yer Değiştirme Yönetmeliği m. 49) (Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına Dair Yönetmelik m. 9, 14)
İSTEMİN ÖZETİ: Isparta İli, Eğirdir İlçesi, Sorkuncak Köyü, Sorkuncak İlkokulu’nda sınıf öğretmeni olarak görev yapan davacı tarafından, eşinin Gönen İlçesi'nde öğretmen olarak görev yaptığından bahisle eş durumu özrü nedeniyle atamasının Gönen İlçesi'ne yapılması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin 24/01/2016 tarihli işlemin iptaline karar verilmesi istemiyle açılan davada; davacının, eşi Isparta İli, Gönen İlçesi'nde öğretmen olarak çalışan ve bu haliyle eş durumu özrü bulunan davacının, eş durumunun ve aile birliğinin yukarıda aktarılan hükümlere göre gözönüne alınması gerektiği sonucuna varılmış olduğu, davacının eş durumu mazereti nedeniyle Gönen İlçesi'ne yaptığı atanma başvurusunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmediği, öte yandan, davalı idarece davacının eşinin görev mahallinde ya da aile bütünlüğünün bozulmayacağı şekilde Gönen İlçe Merkezi'ne günübirlik vasıtalarla kolaylıkla ulaşımı mümkün olan yakın ilçelere atama yapılarak aile bütünlüğünün sağlanacağının da açık olduğu gerekçesiyle Isparta İdare Mahkemesi'nce verilen dava konusu işlemin iptaline ilişkin 14/07/2016 tarih ve E:2016/315, K:2016/666 sayılı kararın, davalı Isparta Valiliği vekili tarafından; itiraza konu karada davacının davayı kendisinin takip ettiği, vekilinin olmadığı halde vekalet ücretine hükmedilmesinin hukuka aykırı olduğu, kararın eksik inceleme sonucu karar verildiği, eş durumu özrü nedeniyle yapılan atama sonucunda il merkezlerinde bazı branşlarda yığılma olurken, ilçe ve köy okullarında derslerin boş geçtiği, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı, ayrıca, idarelerin yargı harçlarından muaf olduğu, idare üzerinde yargılama giderinin idare üzerinde bırakılmasının hukuka aykırı olduğu iddialarıyla, davalı Milli Eğitim Bakanlığı vekili tarafından ise; il içi özür durumuna bağlı yer değişikliği isteyen öğretmenlerin alanlarındaki norm kadro açığı ve hizmet puanı üstünlüğüne göre değerlendirildiği, işlemin hukuka uygun olduğu iddialarıyla itirazen incelenerek bozulması istenilmektedir.
SAVUNMANIN ÖZETİ: Savunma verilmemiştir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Konya Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi'nce işin gereği görüşüldü;
Dava, Isparta İli, Eğirdir İlçesi, Sorkuncak Köyü, Sorkuncak İlkokulu’nda sınıf öğretmeni olarak görev yapan davacı tarafından, eşinin Gönen İlçesi'nde öğretmen olarak görev yaptığından bahisle eş durumu özrü nedeniyle atamasının Gönen İlçesi'ne yapılması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin 24/01/2016 tarihli işlemin iptaline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Anayasa'nın “Özel hayatın gizliliği” başlıklı 20. maddesinde; herkesin, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahip olduğu, özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamayacağı ifade edilmiş, 41. maddesinde de; "Aile, Türk toplumunun temelidir. Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması (...) için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar." hükmüne yer verilmiştir.
657 sayılı Kanun'un 72. maddesinin 2. fıkrasında, Anayasa'nın sözü geçen maddesine uygun olarak; "Yeniden veya yer değiştirme suretiyle yapılacak atamalarda, aile birimini muhafaza etmek bakımından kurumlar arasında gerekli koordinasyon sağlanarak memur olan diğer eşin de isteği halinde ataması, atamaya tabi tutulan memurun atandığı yere 74 ve 76 ncı maddelerde belirtilen esaslar çerçevesinde yapılır. Yer değiştirme suretiyle atamaya tabi memurun atandığı yerde eşinin atanacağı teşkilatın bulunmaması ya da teşkilatı olmakla birlikte niteliğine uygun münhal bir görev bulunmaması ve ilgilinin de talebi halinde, bu personele eşinin görev süresi ile sınırlı olmak üzere belirtilen şartlarda izin verilebilir." hükmü yer almaktadır.
652 sayılı Milli Eğitim Bakanlığının Teşkilat Ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin "Atama" başlıklı 37. maddesinin 4 üncü fıkrasında "Öğretmenlerin yer değiştirme suretiyle atamalarında uyulacak temel ilkeler, özür grupları, hizmet bölgeleri ve alanları, hizmet puanı ve diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir." düzenlemesine yer verilmiştir.
17.04.2015 tarihli ve 29329 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı Öğretmen Atama Ve Yer Değiştirme Yönetmeliği'nin "Mazeret ve engellilik durumuna bağlı yer değiştirmeler" başlıklı 49. maddesinde, "(1) Öğretmenlerin; aile birliği, sağlık, can güvenliği mazeretlerine veya engellilik durumuna bağlı yer değiştirmeleri hakkında, Devlet Memurları Kanunu ile Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik hükümleri uygulanır. Ancak;
a) Aile birliği mazeretine bağlı yer değiştirme, her iki eşin de öğretmen olması ve bu kapsamda yer değiştirmek istedikleri yerlerde alanları itibarıyla öğretmen ihtiyacı bulunmaması durumunda, istemeleri hâlinde her ikisinin de alanları itibarıyla öğretmen ihtiyacı bulunan ile/ilçeye atanmaları suretiyle gerçekleştirilebilir.
b) Öğretmenlikte ve devlet memurluğunda adaylığı kaldırılmayanlar, devlet memurluğunda adaylığı kaldırılıp da öğretmenliğe ilk atama kapsamında atananlar ve yeniden atama ve kurumlar arası atama yoluyla öğretmenliğe atananlardan atandığı yerde en az bir yıl çalışmayanlar ile eşi isteğe bağlı sigortalı olan öğretmenler, aile birliği mazeretine bağlı olarak yer değiştirme isteğinde bulunamaz.
c) Eşleri geçici olarak görevlendirilen öğretmenler, eşlerinin geçici olarak görevlendirildiği yere aile birliği mazeretine bağlı yer değiştirme isteğinde bulunamaz.
ç) Aile birliği mazereti ile engellilik durumuna bağlı yer değiştirmeler, yarıyıl ve yaz tatillerinde yapılır." düzenlemelerine yer verilmiştir.
25.06.1983 tarihli ve 18088 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliğin "Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarda Gözönünde Bulundurulacak Hususlar" başlıklı 9. maddesinde, "Yer değiştirme suretiyle atanmalar, Devlet Memurlarının dengeli bir şekilde dağılımını sağlamak için öğrenimi, uzmanlığı, iş tecrübesi, mesleki bilgisi gibi özellikleri ile boş kadro durumu gözönünde bulundurularak kurumlarınca hazırlanan bir plan dahilinde yapılır.
(Ek: 12/10/2000 - 2000/1466 K.; Değişik fıkra: 21/3/2016-2016/8671 K.) İlgili mevzuatı uyarınca zorunlu yer değiştirmeye tabi tutulan eğitim ve öğretim hizmetleri sınıfı, mülki idare amirliği hizmetleri sınıfı ve emniyet hizmetleri sınıfına giren memurlar, Türk Silahlı Kuvvetlerine mensup subay ve astsubay, uzman jandarma ve uzman erbaşlar ile hakim ve savcıların görev süresiyle sınırlı olmak üzere atandıkları yere, memur olan eşinin atanmasında mevzuatı uyarınca yürürlüğe konulan norm kadro sayılarına ilişkin hükümler uygulanmaz." şeklindeki düzenlemelere yer verilmiştir.
Anılan Yönetmeliğin "Aile Birliği Mazeretine Bağlı Yer Değişikliği" 14. maddesinde de, (Değişik: 30/6/2014-2014/6578 K.), "Aile birliği mazeretine dayanarak yer değişikliği memurun;
a) Kamu personeli olan eşinin, kurum içi yer değiştirme suretiyle atanma imkânının olmaması veya mevzuatı uyarınca eşin zorunlu yer değiştirmeye tabi tutulan bir görevde bulunması durumunda bu kapsamdaki eşin bulunduğu yere,
b) Eşlerin her ikisinin de aynı kurumda çalışıyor olması halinde, kurumun daha fazla hizmet ihtiyacı duyduğu yere,
c) Eşlerin farklı kurumda çalışıyor olması halinde kurumlar arasında gerekli koordinasyon sağlanmak suretiyle her iki kurumun da öncelikli hizmet ihtiyacının bulunduğu yere,
d) Kamu personeli olmayan eşinin, talep edilen yerde başvuru tarihi itibarıyla son iki yıl içinde 360 gün sosyal güvenlik primi ödemek suretiyle kendi adına veya bir hizmet akdi ile işverene bağlı olarak çalışmış ve halen çalışıyor olması halinde bu durumda olan eşin bulunduğu yere,
e) Milletvekili, belediye başkanı, muhtar veya noter olan eşlerinin bulunduğu yere, atanması suretiyle yapılabilir.
Aile birliği mazeretine dayanarak yer değiştirme isteğinde bulunan memur, eşinin kamu kurum ve kuruluşlarında kamu personeli olarak çalıştığına veya atanmayı talep ettiği yerde eşinin başvuru tarihi itibarıyla son iki yıl içinde 360 gün sosyal güvenlik primi ödemek suretiyle kendi adına veya bir hizmet akdi ile işverene bağlı olarak halen çalıştığına ya da birinci fıkranın (e) bendinde sayılan görevlerde bulunduğuna ilişkin belgeyi kurumuna ibraz etmekle yükümlüdür. Ayrıca yer değiştirme başvurusuna, evlilik durumunu kanıtlayan belgenin de eklenmesi gerekir. (...)" hükümleri yer almaktadır.
Dava dosyasının incelenmesinden; Isparta İli, Eğirdir İlçesi, Sorkuncak Köyü, Sorkuncak İlkokulu’nda sınıf öğretmeni olarak görev yapan davacı tarafından, eşinin Gönen İlçesi'nde öğretmen olarak görev yaptığından bahisle eş durumu özrü nedeniyle atamasının Gönen İlçesi'ne yapılması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin 24/01/2016 tarihli işlemin iptaline karar verilmesi istemi üzerine bakılan davanın açıldığı görülmektedir.
Kişinin kamu görevlisi olması, kendisine sağladığı bir takım ayrıcalıklar ve avantajların yanında, bir takım külfet ve sorumluluklara katlanmayı ve diğer kişilerin tabi olmadığı bir takım sınırlamalara tabi olmayı gerektirmektedir. Kişi, kamu görevine kendi isteği ile girmekle, bu statünün gerektirdiği ayrıcalıklardan yararlanmayı ve külfetlere katlanmayı kabul etmiş sayılmakta olup, kamu hizmetinin kendine has özellikleri, bu avantaj ve sınırlamaları zorunlu kılmaktadır.
Bazı kamu görevlilerinin, hizmetin niteliği gereği belirli aralıklarla başka yerlere atanmaları; bazılarının ise başka yer veya kurumlara atanmamaları zorunlu olabilir. Bu konuda idareye, belirli bir takdir alanı tanınması makul karşılanmalıdır. Kişilerin bir takım mazeretler çerçevesinde başka yere atanma konusunda talep hakları var ise de atamaya ilişkin mazeretlerini değerlendirip karara bağlayacak olan idarenin, kendi mevzuatı çerçevesinde, ifa edilen kamu hizmetinin gerekleri, insan kaynaklarının verimli kullanılması, teşkilat yapısının elverişliliği ve benzeri faktörleri dikkate alması kaçınılmazdır. Zira kamu hizmetinin sağlıklı ve kesintisiz bir şekilde yerine getirilmesi için gerekli tedbirleri almak, ilgili idarenin öncelikli görevi ve sorumluluğudur.
Aile birliğinin korunması gerekçesiyle idareden, atamaya ilişkin bütün işlemlerde personelin bu kapsamdaki mazeretlerini kayıtsız şartsız karşılamasının beklenmesi, idarenin üstlendiği kamu hizmetinin yürütülmesini belli mahallerde imkânsız hale getirecektir. Bunun yanında personelin atanmak üzere yoğun talepte bulunduğu mahallerde ise norm fazlası personel istihdamıyla birlikte kamu kaynaklarının israfı gündeme gelecektir.
Yukarıda yer verilen mevzuatın bir bütün olarak değerlendirilmesinden, eş mazeretine dayalı atama taleplerinin kural olarak kadro durumu dikkate alınarak karşılanması gerekmektedir. Sadece sınırlı sayıda belirlenen kamu görevlilerinin (İlgili mevzuatı uyarınca zorunlu yer değiştirmeye tabi tutulan eğitim ve öğretim hizmetleri sınıfı, mülki idare amirliği hizmetleri sınıfı ve emniyet hizmetleri sınıfına giren memurlar, Türk Silahlı Kuvvetlerine mensup subay ve astsubay, uzman jandarma ve uzman erbaşlar ile hakim ve savcıların) eşleri açısından norm kadro sayılarına ilişkin hükümlerin uygulanmayacağı düzenleme altına alınarak söz konusu kuralın istisnası belirlenmiştir.
Anayasa'nın 20. maddesinin ikinci fıkrası ve "Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması" kenar başlıklı 13. maddesinde yer alan "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz." şeklindeki hüküm dikkate alındığında, aile hayatına saygı hakkının mutlak ve sınırsız bir hak olmadığı görülmektedir. Diğer taraftan, Anayasa'nın 20. ve 41. maddelerindeki düzenleniş şekli itibarıyla aile hayatına saygı hakkının kapsamının, kamu görevlisinin münhal kadro bulunmamasına rağmen eşinin bulunduğu yere atanma taleplerinde mazeret olarak dikkate alınması gibi bir pozitif yükümlülük içerecek kadar geniş olduğu sonucuna ulaşılması mümkün değildir.
Buna göre, kamu hizmetinin sağlıklı ve kesintisiz bir şekilde yerine getirilmesi için gerekli tedbirleri almakla yükümlü olan davalı idarelerce, davacının eş mazeretine dayalı atanma talebinin; tercihte bulunduğu muhtemel boşalacak kadrolarda boşalma olmaması sebebiyle norm kadro durumu dikkate alınarak reddedilmesine dair dava konusu işlemin hem kanunilik ilkesi hem de ölçülülük ilkesi açısından hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu, dava konusu işlemin iptaline ilişkin yerel mahkeme kararında ise hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Açıklanan nedenlerle; itiraz istemlerinin KABULÜNE, itiraz konu Isparta İdare Mahkemesi'nin 14/07/2016 gün ve E:2016/315, K:2016/666 sayılı kararının BOZULMASINA, davanın REDDİNE, aşağıda dökümü gösterilen dava aşamasına ilişkin 229,50.-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, itiraz aşamasında davalı idareler tarafından yapılan ve aşağıda ayrıntısı gösterilen yargılama giderleri ile 659 sayılı KHK ve atıfta bulunduğu yürürlükteki Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'ne göre belirlenen 990,00.-TL avukatlık ücretinin davacı tarafından davalı idarelere ödenmesine, davalı idarelerin harçtan muaf olması nedeniyle istinaf aşamasında alınmayan 79,70.-TL itiraz başvuru harcının; 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 13 üncü maddesinin (j) bendinin parantez içi hükmü uyarınca davacıdan tahsili için Mahkemesi'nce müzekkere yazılmasına, artan posta ücretinin karar kesinleştikten sonra Mahkemesi'nce taraflara iadesine, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun Geçici 8 inci maddesinin 1 inci fırkasının ikinci cümlesi uyarınca; kararın tebliğinden itibaren 15 gün içerisinde Konya Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi'ne karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 23/03/2017 tarihinde oybirliğiyle karar verildi. (¤¤)