(2709 S. K. m. 125) (2577 S. K. m. 2)
İSTEMİN ÖZETİ: Balıkesir Adliyesinde Zabıt Katibi olarak görev yapan davacının, 09/11/2015 tarihinde yapılan Adalet Bakanlığı Taşra Teşkilatı Personeli Adli Yargı Yazı İşleri Müdürlüğü Balıkesir Mülhakat Adliyesinin sözlü sınavda başarısız sayılmasına ilişkin işlemin ve 3 kişinin başarılı sayılmaları ve atanmalarına ilişkin işlemler ile 2 kişinin başarılı sayılarak yedek olarak belirlenmesine yönelik işlemlerin iptali istemiyle açılan davada; davalı idarece, adayların, "Sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi" ve "Genel kültürü ve genel yeteneği" hanelerine ilişkin değerlendirme yapmak üzere sınava alındığı, adaylara bir alan bilgisi ile bir de genel kültür sorusunun sorulduğu ancak, adayların bu sorulara nasıl cevap verdikleri tutanak altına alınmadığı gibi, bir işlemin hukuka uygunluk denetiminin Anayasa'nın 125. maddesinde ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde belirtilen hukuki sınırlar içinde yapılabilmesi için diğer haneler yönünden komisyon üyelerince takdir edilen puanların gerekçelerinin de ortaya konulmadığı ve başkaca herhangi bir sebep ve gerekçe gösterilmeksizin davacının başarısız; diğer 5 adayın ise başarılı oldukları kabul edilerek 3'ü asil; 2'si yedek olmak üzere başarı listesinin oluşturulduğu ve atamaların da bu liste esas alınmak suretiyle yapıldığı, adayların girmiş oldukları görevde yükselme sözlü sınavında hukuken itibar edilebilir herhangi bir sebep ortaya konulmaksızın başarılı ya da başarısız sayıldıklarının anlaşılması karşısında, söz konusu sınavın başarı düzeyini oluşturan puanların belirlenmesinde adayların bilgi ve yeterliliklerinin objektif ve nesnel biçimde değerlendirildiğinden söz etmeye olanak bulunmadığı bu durumda; kariyer ve liyakat ilkeleri uyarınca kamu hizmetinin ehil kamu görevlileri eliyle yürütülmesi için yapılan sözlü sınavda, ölçme ve değerlendirme esaslarına uygun ve objektif bir değerlendirme yapılmadığının anlaşılması karşısında, davacının görevde yükselme sözlü sınavında başarısız sayılmasına ilişkin işlem ile sınav sonucunda 3 kişinin başarılı sayılmaları ve atanmalarına ilişkin işlemler ile 2 kişinin başarılı sayılarak yedek olarak belirlenmesine yönelik işlemlerde hukuka ve mevzuata uyarlık görülmediği gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptaline karar veren Balıkesir İdare Mahkemesinin 17/05/2017 gün ve E: 2016/176, K: 2017/1492 sayılı kararının; dava konusu sözlü sınavın Yönetmelik hükümleri ile yargı içtihatları dikkate alınmak suretiyle usulüne uygun olarak yerine getirildiği, idari yargı organlarının idarenin takdir yetkisini ortadan kaldıracak biçimde yargı kararı veremeyeceği, görülmekte olan davada, davacının sözlü sınavda başarısız sayılmasına ilişkin işlemi dava konusu etmediği, bu durumun taleple bağlılık ilkesine aykırı olduğu, sözlü veya mülakat sınavlarında verilen yanıtların teknolojik imkanlardan yararlanılarak kayıt altına alınmasını öngören bir yasal düzenleme bulunmadığı, davanın reddine ilişkin emsal yargı kararlarının mevcut olduğu, kişinin atanmak istediği kamu görevinin gerektirdiği maddi ve manevi unsurları itibariyle aranan ehliyet ve liyakat özelliklerine sahip olup olmadığının yazılı ve sözlü sınav yoluyla araştırılması hukuka uygun olduğu gibi bu durum ayrıca kamu görevinin ve kamu hizmetinin gerekliliği olduğu, tesis edilen işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülerek istinaf yoluyla kaldırılması istenilmektedir.
SAVUNMANIN ÖZETİ: Kamu görevine atanma veya görevde yükselmeye ilişkin yapılan mülakatlarda hukuka bağlı kalınarak, hukuki denetime imkan sağlanması gerektiği, idare tarafından tüm işlemlerin şeffaf ve hukuki denetime imkan sağlayacak şekilde yapılması gerektiği, somut olayda bunardan söz etmenin olanaksız olduğu, Yönetmelikte belirtilen bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığının değerlendirilmediği dava konusu işlemlerin hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek istinaf başvurusunun reddi gerektiği savunulmaktadır.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren İzmir Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesince işin gereği görüşüldü:
Dava; Balıkesir Adliyesinde Zabıt Katibi olarak görev yapan davacının, 09/11/2015 tarihinde yapılan Adalet Bakanlığı Taşra Teşkilatı Personeli Adli Yargı Yazı İşleri Müdürlüğü sözlü sınavında başarısız sayılmasına ilişkin işlemin ve 3 kişinin başarılı sayılmaları ve atanmalarına ilişkin işlemler ile 2 kişinin başarılı sayılarak yedek olarak belirlenmesine yönelik işlemlerin iptali istemiyle açılmıştır.
Adalet Bakanlığı Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği'nin "Sözlü sınav" başlıklı 15/A maddesinde; "Yazılı sınavda en yüksek puan alan adaydan başlamak üzere ilan edilen kadro veya pozisyon sayısının dört katı aday sözlü sınava alınır. Son adayla aynı puana sahip olan personelin tamamı sözlü sınava alınır.
İlgili personel, sınav kurulunun her bir üyesi tarafından;
a) Sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi (25 puan),
b) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü (15 puan),
c) Liyakati, temsil kabiliyeti, tutum ve davranışlarının göreve uygunluğu (15 puan),
ç) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı (15 puan),
d) Genel kültürü ve genel yeteneği (15 puan),
e) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı (15 puan),
esas alınarak yüz tam puan üzerinden değerlendirilir. Her üyenin vermiş olduğu puanların aritmetik ortalaması alınarak personelin sözlü sınav puanı tespit edilir. Sözlü sınavda yüz üzerinden yetmiş ve üzeri puan alanlar başarılı sayılır." düzenlemesine yer verilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden; Balıkesir Adliyesinde Zabıt Katibi olarak görev yapan davacının katıldığı Adalet Bakanlığı Taşra Teşkilatı Personeli Adli Yargı Yazı İşleri Müdürlüğü Sözlü Sınavı'nın Sözlü Sınav Değerlendirme Tutanağı'nda yer alan sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi, bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü, liyakati, temsil kabiliyeti, tutum ve davranışlarının göreve uygunluğu, özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı, genel kültürü ve genel yeteneği, bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı kriterleri kapsamında değerlendirildiği, sınav komisyon üyelerinin değerlendirmesinin aritmetik ortalamasının 60 puan olması nedeniyle başarısız sayıldığı anlaşılmıştır.
Anılan Yönetmelik kapsamında, sözlü sınavında teknolojik imkanlardan faydalanılarak görüntü kayıtlarının alınacağı yönünde bir düzenlemeye yer verilmediği dikkate alındığında, mevzuat hükümleri ile aranmayan bir hususun, yargı kararı ile idarelerden yerine getirilmesinin istenilmesine olanak bulunmamaktadır.
Uyuşmazlık konusu olayda; davalı idarece, adayların, "Sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi" ve "Genel kültürü ve genel yeteneği" hanelerine ilişkin değerlendirme yapmak üzere sınava alındığı, adaylara bir Alan Bilgisi ile bir de Genel Kültür sorusunun sorulduğu ancak, adayların bu sorulara nasıl cevap verdikleri tutanak altına alınmadığı gibi, bir işlemin hukuka uygunluk denetiminin Anayasanın 125. maddesinde ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde belirtilen hukuki sınırlar içinde yapılabilmesi için diğer haneler yönünden komisyon üyelerince takdir edilen puanların gerekçelerinin de ortaya konulmadığı ve başkaca herhangi bir sebep ve gerekçe gösterilmeksizin davacının başarısız; diğer 5 adayın ise başarılı oldukları kabul edilerek 3'ü asil; 2'si yedek olmak üzere başarı listesinin oluşturulduğu ve atamaların da bu liste esas alınmak suretiyle yapıldığı görülmüştür.
Ancak diğer tüm idari işlemlerin yargısal denetiminde olduğu gibi, sözlü sınavda başarısız sayılma işleminin de, yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden hukuka uygunluğunun denetiminin yapılması gerekmektedir. İdari işlemin, salt yetki ve şekil gibi usule ilişkin unsurlar ile sınırlı olarak yargısal denetime tabi tutulması, hukuk devleti ilkesinin öngördüğü teminatla bağdaşmayacaktır.
Bu itibarla, adayların girdiği sözlü sınav öncesinde, sınav komisyonunca sınavda sorulacak soruların önceden hazırlanması ve tutanağa bağlanması, her adaya sorulan soruların kayda geçirilmesi ve adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi gerekmekte olup, bu durum sözlü sınavın nesnelliği ve yargısal denetimin tüm unsurlarıyla gerçekleştirilmesi sonucunu doğuracaktır.
Mülakat sınavının başlayış ve bitişiyle bir bütünlük arz ettiği, adayın sorulara verdiği cevaplar, hal ve hareketleri ve sınav esnasındaki diyalogların değerlendirmeye etki edeceği açıktır.
Yukarıda yer alan mevzuat hükmü uyarınca, değerlendirme kriterlerinin bir kısmının somut bilgi ve belgeye dayandırılma zorunluluğu bulunmakta iken, bir kısmının gözlem ve kanaate dayalı olduğu şüphesizdir.
Sözlü Sınav Değerlendirme Tutanağı'nda yer alan kriterlerden, bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü, liyakati, temsil kabiliyeti, tutum ve davranışlarının göreve uygunluğu, özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı kısımlarının soyut nitelik taşıması ve kanaate dayalı olması nedeniyle, idarelere bu kriterlere yönelik değerlendirmeye etki eden hallerin tutanağa bağlanma zorunluluğu yüklenememekle birlikte, anılan hususlara yönelik yapılan değerlendirmenin objektif nitelik taşıyıp taşımadığının yargısal denetiminin de yapılması hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir.
Belirtilen bu durum itibarıyla, adaylara daha önce belirlenen ve yazılı hale getirilen bir alan bilgisi ile bir de genel kültür sorusunun sorulduğu, sınav komisyonu üyeleri tarafından, davacının, sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi kısmının 15-21 puan, bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü kısmının 7-9 puan, liyakati, temsil kabiliyeti, tutum ve davranışlarının göreve uygunluğu kısmının 7-13 puan, özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı kısmının 10-12 puan, genel kültürü ve genel yeteneği kısmının 7-9 puan, bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı kısmının 7-11 puan aralığında değerlendirildiği, davacı hakkındaki puanlamaların değerlendirme haneleri itibariyle birbirine yakın olduğu, en yüksek puanın verilmesi hususunda idarenin yargı kararı ile zorlanamayacağı dikkate alındığında, ölçme ve değerlendirme esaslarına uygun, objektif ve nesnel bir şekilde yapıldığı (değerlendirme puanlarının 57-64 aralığında olduğu) sonuç ve kanaatine varılan değerlendirme sonucunda davacının girmiş olduğu sözlü sınavda verilen 60 puan ile başarısız sayılmasına ilişkin işlemde ve sınav sonucunda 3 personelin asil; 2 personelin ise yedek olarak başarılı sayılması ile asil olarak başarılı sayılan 3 personelin atamalarının yapılmasına ilişkin işlemlerde hukuka aykırılık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle; istinaf başvurusunun kabulüne, Balıkesir İdare Mahkemesi'nin 17/05/2017 gün ve E:2016/176, K:2017/1492 sayılı istinaf başvurusuna konu kararının kaldırılmasına, davanın reddine, davacı tarafından yapılan aşağıda dökümü gösterilen dava yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, istinaf başvuru aşamasında davalı idarece yapılan 83,80-TL yargılama gideri ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen 990,00-TL vekalet ücretinin davacı tarafından davalı idareye verilmesine, istinaf başvuru aşamasında Harçlar Kanunu'nun 13/j maddesi uyarınca davalıdan alınmayan 85,70-TL istinaf başvuru harcının ve 51,70 TL yürütmeyi durdurma harcının davacıdan tahsiline, yatırılan posta gideri avansından artan miktarın mahkemesince yatırana iadesine 26/12/2017 tarihinde oybirliği ile kesin olarak karar verildi. (¤¤)