(2709 S. K. m. 13, 20, 41) (657 S. K. m. 72) (652 S. KHK m. 37) (Milli Eğitim Bakanlığı Öğretmen Atama Ve Yer Değiştirme Yönetmeliği m. 49) (Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına Dair Yönetmelik m. 9, 14)
İSTEMİN ÖZETİ: Isparta İli, Atabey İlçesi, Atatürk İlkokulu'nda sınıf öğretmeni olarak görev yapmakta olan davacı tarafından, eşinin Isparta Devlet Hastanesi’nde palyatif yoğun bakım ünitesinde hemodiyaliz hemşiresi olarak görev yaptığından bahisle 2016 yılı Ocak dönemi il içi özür durumuna bağlı yer değiştirmeler kapsamında Isparta Merkeze atanma talebiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin 24.01.2016 tarihli işlemin iptaline karar verilmesi istemiyle açılan davada; davacının görev yaptığı okulun Isparta İl Merkezi'ne uzaklığı (Atabey Isparta arası 24 km) dikkate alındığında günübirlik gidip gelinebilecek bir mesafede olduğu ve okulun bulunduğu ilçeye günübirlik sefer yapan toplu taşıma araçlarının da bulunduğu dikkate alındığında bu mesafede görev yapmanın davacının aile bütünlüğünün bozulmasına yol açmadığı sonucuna varıldığından dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle Isparta İdare Mahkemesi'nce verilen davanın reddine ilişkin 12/10/2016 tarih ve E:2016/234, K:2016/878 sayılı kararın, davacı vekili tarafından; çocuklarının eğitimlerine Isparta İli'nde devam ettikleri, görev yaptığı yerden Isparta Merkeze günübirlik gidiş gelişin zor olduğu, aile bütünlüğünün bozulduğu, yer değiştirme suretiyle yapılacak atamalarda aile bütünlüğünün korunması gerektiği iddialarıyla istinafen incelenerek bozulması istenilmektedir.
DAVALI ISPARTA VALİLİĞİ'NİN SAVUNMASININ ÖZETİ: İl merkezine yapılan her atamanın ilçe ve köy okullarında derslerin boş geçmesine ve öğrencilerin eğitim hizmetinden yeterince yararlanamamasına neden olduğu, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülerek davacının istinaf başvurusunun reddi ile istinafa konu Mahkeme kararının onanmasına karar verilmesi gerektiği savunulmuştur.
DAVALI MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI'NIN SAVUNMASININ ÖZETİ: Dava konusu işlemin kadro durumu ve hizmet puanına göre değerlendirildiği, işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülerek davacının istinaf başvurusunun reddi ile istinafa konu Mahkeme kararının onanmasına karar verilmesi gerektiği savunulmuştur.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Konya Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi'nce işin gereği görüşüldü;
Dava, Isparta İli, Atabey İlçesi, Atatürk İlkokulu'nda sınıf öğretmeni olarak görev yapmakta olan davacı tarafından, eşinin Isparta Devlet Hastanesi’nde palyatif yoğun bakım ünitesinde hemodiyaliz hemşiresi olarak görev yaptığından bahisle 2016 yılı Ocak dönemi il içi özür durumuna bağlı yer değiştirmeler kapsamında Isparta Merkeze atanma talebiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin 24.01.2016 tarihli işlemin iptaline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Anayasa'nın “Özel hayatın gizliliği” başlıklı 20. maddesinde; herkesin, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahip olduğu, özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamayacağı ifade edilmiş, 41. maddesinde de; "Aile, Türk toplumunun temelidir. Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması (...) için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar." hükmüne yer verilmiştir.
657 sayılı Kanun'un 72. maddesinin 2. fıkrasında, Anayasa'nın sözü geçen maddesine uygun olarak; "Yeniden veya yer değiştirme suretiyle yapılacak atamalarda, aile birimini muhafaza etmek bakımından kurumlar arasında gerekli koordinasyon sağlanarak memur olan diğer eşin de isteği halinde ataması, atamaya tabi tutulan memurun atandığı yere 74 ve 76 ncı maddelerde belirtilen esaslar çerçevesinde yapılır. Yer değiştirme suretiyle atamaya tabi memurun atandığı yerde eşinin atanacağı teşkilatın bulunmaması ya da teşkilatı olmakla birlikte niteliğine uygun münhal bir görev bulunmaması ve ilgilinin de talebi halinde, bu personele eşinin görev süresi ile sınırlı olmak üzere belirtilen şartlarda izin verilebilir." hükmü yer almaktadır.
652 sayılı Milli Eğitim Bakanlığının Teşkilat Ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin "Atama" başlıklı 37. maddesinin 4 üncü fıkrasında "Öğretmenlerin yer değiştirme suretiyle atamalarında uyulacak temel ilkeler, özür grupları, hizmet bölgeleri ve alanları, hizmet puanı ve diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir." düzenlemesine yer verilmiştir.
17.04.2015 tarihli ve 29329 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı Öğretmen Atama Ve Yer Değiştirme Yönetmeliği'nin "Mazeret ve engellilik durumuna bağlı yer değiştirmeler" başlıklı 49. maddesinde, "(1) Öğretmenlerin; aile birliği, sağlık, can güvenliği mazeretlerine veya engellilik durumuna bağlı yer değiştirmeleri hakkında, Devlet Memurları Kanunu ile Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik hükümleri uygulanır. Ancak;
a) Aile birliği mazeretine bağlı yer değiştirme, her iki eşin de öğretmen olması ve bu kapsamda yer değiştirmek istedikleri yerlerde alanları itibarıyla öğretmen ihtiyacı bulunmaması durumunda, istemeleri hâlinde her ikisinin de alanları itibarıyla öğretmen ihtiyacı bulunan ile/ilçeye atanmaları suretiyle gerçekleştirilebilir.
b) Öğretmenlikte ve devlet memurluğunda adaylığı kaldırılmayanlar, devlet memurluğunda adaylığı kaldırılıp da öğretmenliğe ilk atama kapsamında atananlar ve yeniden atama ve kurumlar arası atama yoluyla öğretmenliğe atananlardan atandığı yerde en az bir yıl çalışmayanlar ile eşi isteğe bağlı sigortalı olan öğretmenler, aile birliği mazeretine bağlı olarak yer değiştirme isteğinde bulunamaz.
c) Eşleri geçici olarak görevlendirilen öğretmenler, eşlerinin geçici olarak görevlendirildiği yere aile birliği mazeretine bağlı yer değiştirme isteğinde bulunamaz.
ç) Aile birliği mazereti ile engellilik durumuna bağlı yer değiştirmeler, yarıyıl ve yaz tatillerinde yapılır." düzenlemelerine yer verilmiştir.
25.06.1983 tarihli ve 18088 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliğin "Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarda Gözönünde Bulundurulacak Hususlar" başlıklı 9. maddesinde, "Yer değiştirme suretiyle atanmalar, Devlet Memurlarının dengeli bir şekilde dağılımını sağlamak için öğrenimi, uzmanlığı, iş tecrübesi, mesleki bilgisi gibi özellikleri ile boş kadro durumu gözönünde bulundurularak kurumlarınca hazırlanan bir plan dahilinde yapılır.
(Ek: 12/10/2000 - 2000/1466 K.; Değişik fıkra: 21/3/2016-2016/8671 K.) İlgili mevzuatı uyarınca zorunlu yer değiştirmeye tabi tutulan eğitim ve öğretim hizmetleri sınıfı, mülki idare amirliği hizmetleri sınıfı ve emniyet hizmetleri sınıfına giren memurlar, Türk Silahlı Kuvvetlerine mensup subay ve astsubay, uzman jandarma ve uzman erbaşlar ile hakim ve savcıların görev süresiyle sınırlı olmak üzere atandıkları yere, memur olan eşinin atanmasında mevzuatı uyarınca yürürlüğe konulan norm kadro sayılarına ilişkin hükümler uygulanmaz." şeklindeki düzenlemelere yer verilmiştir.
Anılan Yönetmeliğin "Aile Birliği Mazeretine Bağlı Yer Değişikliği" 14. maddesinde de, (Değişik: 30/6/2014-2014/6578 K.), "Aile birliği mazeretine dayanarak yer değişikliği memurun;
a) Kamu personeli olan eşinin, kurum içi yer değiştirme suretiyle atanma imkânının olmaması veya mevzuatı uyarınca eşin zorunlu yer değiştirmeye tabi tutulan bir görevde bulunması durumunda bu kapsamdaki eşin bulunduğu yere,
b) Eşlerin her ikisinin de aynı kurumda çalışıyor olması halinde, kurumun daha fazla hizmet ihtiyacı duyduğu yere,
c) Eşlerin farklı kurumda çalışıyor olması halinde kurumlar arasında gerekli koordinasyon sağlanmak suretiyle her iki kurumun da öncelikli hizmet ihtiyacının bulunduğu yere,
d) Kamu personeli olmayan eşinin, talep edilen yerde başvuru tarihi itibarıyla son iki yıl içinde 360 gün sosyal güvenlik primi ödemek suretiyle kendi adına veya bir hizmet akdi ile işverene bağlı olarak çalışmış ve halen çalışıyor olması halinde bu durumda olan eşin bulunduğu yere,
e) Milletvekili, belediye başkanı, muhtar veya noter olan eşlerinin bulunduğu yere, atanması suretiyle yapılabilir.
Aile birliği mazeretine dayanarak yer değiştirme isteğinde bulunan memur, eşinin kamu kurum ve kuruluşlarında kamu personeli olarak çalıştığına veya atanmayı talep ettiği yerde eşinin başvuru tarihi itibarıyla son iki yıl içinde 360 gün sosyal güvenlik primi ödemek suretiyle kendi adına veya bir hizmet akdi ile işverene bağlı olarak halen çalıştığına ya da birinci fıkranın (e) bendinde sayılan görevlerde bulunduğuna ilişkin belgeyi kurumuna ibraz etmekle yükümlüdür. Ayrıca yer değiştirme başvurusuna, evlilik durumunu kanıtlayan belgenin de eklenmesi gerekir. (...)" hükümleri yer almaktadır.
Dava dosyasının incelenmesinden; Isparta ili, Atabey ilçesi, Atatürk İlkokulu'nda sınıf öğretmeni olarak görev yapmakta olan davacı tarafından, Isparta Devlet Hastanesi’nde palyatif yoğun bakım ünitesinde hemodiyaliz hemşiresi olarak görev yapmakta olan eşi dolayısıyla 2016 yılı Ocak dönemi il içi özür durumuna bağlı yer değiştirmeler kapsamında Isparta Merkeze atanma talebiyle yaptığı başvuruya ilişkin 2016 İl içi yer değiş Değiştirme İşlemleri Elektronik Başvuru formunda muhtemel boşalacak norm kadro olarak tercihte bulunduğu okulların sınıf öğretmenliği normunda boşalma olamaması nedeniyle reddine ilişkin işlemin iptaline karar verilmesi istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Kişinin kamu görevlisi olması, kendisine sağladığı bir takım ayrıcalıklar ve avantajların yanında, bir takım külfet ve sorumluluklara katlanmayı ve diğer kişilerin tabi olmadığı bir takım sınırlamalara tabi olmayı gerektirmektedir. Kişi, kamu görevine kendi isteği ile girmekle, bu statünün gerektirdiği ayrıcalıklardan yararlanmayı ve külfetlere katlanmayı kabul etmiş sayılmakta olup, kamu hizmetinin kendine has özellikleri, bu avantaj ve sınırlamaları zorunlu kılmaktadır.
Bazı kamu görevlilerinin, hizmetin niteliği gereği belirli aralıklarla başka yerlere atanmaları; bazılarının ise başka yer veya kurumlara atanmamaları zorunlu olabilir. Bu konuda idareye, belirli bir takdir alanı tanınması makul karşılanmalıdır. Kişilerin bir takım mazeretler çerçevesinde başka yere atanma konusunda talep hakları var ise de atamaya ilişkin mazeretlerini değerlendirip karara bağlayacak olan idarenin, kendi mevzuatı çerçevesinde, ifa edilen kamu hizmetinin gerekleri, insan kaynaklarının verimli kullanılması, teşkilat yapısının elverişliliği ve benzeri faktörleri dikkate alması kaçınılmazdır. Zira kamu hizmetinin sağlıklı ve kesintisiz bir şekilde yerine getirilmesi için gerekli tedbirleri almak, ilgili idarenin öncelikli görevi ve sorumluluğudur.
Aile birliğinin korunması gerekçesiyle idareden, atamaya ilişkin bütün işlemlerde personelin bu kapsamdaki mazeretlerini kayıtsız şartsız karşılamasının beklenmesi, idarenin üstlendiği kamu hizmetinin yürütülmesini belli mahallerde imkânsız hale getirecektir. Bunun yanında personelin atanmak üzere yoğun talepte bulunduğu mahallerde ise norm fazlası personel istihdamıyla birlikte kamu kaynaklarının israfı gündeme gelecektir.
Yukarıda yer verilen mevzuatın bir bütün olarak değerlendirilmesinden, eş mazeretine dayalı atama taleplerinin kural olarak kadro durumu dikkate alınarak karşılanması gerekmektedir. Sadece sınırlı sayıda belirlenen kamu görevlilerinin (İlgili mevzuatı uyarınca zorunlu yer değiştirmeye tabi tutulan eğitim ve öğretim hizmetleri sınıfı, mülki idare amirliği hizmetleri sınıfı ve emniyet hizmetleri sınıfına giren memurlar, Türk Silahlı Kuvvetlerine mensup subay ve astsubay, uzman jandarma ve uzman erbaşlar ile hakim ve savcıların) eşleri açısından norm kadro sayılarına ilişkin hükümlerin uygulanmayacağı düzenleme altına alınarak söz konusu kuralın istisnası belirlenmiştir.
Anayasa'nın 20. maddesinin ikinci fıkrası ve "Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması" kenar başlıklı 13. maddesinde yer alan "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz." şeklindeki hüküm dikkate alındığında, aile hayatına saygı hakkının mutlak ve sınırsız bir hak olmadığı görülmektedir. Diğer taraftan, Anayasa'nın 20. ve 41. maddelerindeki düzenleniş şekli itibarıyla aile hayatına saygı hakkının kapsamının, kamu görevlisinin münhal kadro bulunmamasına rağmen eşinin bulunduğu yere atanma taleplerinde mazeret olarak dikkate alınması gibi bir pozitif yükümlülük içerecek kadar geniş olduğu sonucuna ulaşılması mümkün değildir.
Buna göre, kamu hizmetinin sağlıklı ve kesintisiz bir şekilde yerine getirilmesi için gerekli tedbirleri almakla yükümlü olan davalı idarelerce, davacının eş mazeretine dayalı atanma talebinin; tercihte bulunduğu muhtemel boşalacak kadrolarda boşalma olmaması sebebiyle norm kadro durumu dikkate alınarak reddedilmesine dair dava konusu işlemin hem kanunilik ilkesi hem de ölçülülük ilkesi açısından hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu, dava konusu işlemin iptaline ilişkin yerel mahkeme kararında ise sonucu itibariyle hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Başvuruya konu mahkeme kararında hukuka aykırılık bulunmadığından, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45 inci maddesinin 3 üncü fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun yukarıda yer verilen gerekçe ile REDDİNE, istinaf aşamasında yapılan 157,00.-TL yargılama giderinin istinaf yoluna başvuran davacı üzerinde bırakılmasına, yersiz yatırılan 29,20.-TL harcın istemi halinde, artan posta ücretinin ise karar kesinleştikten sonra Mahkemesi'nce istinaf yoluna başvuran davacıya iadesine, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45 inci maddesinin 6 ncı fıkrası uyarınca kesin olmak üzere, 17/03/2017 tarihinde oybirliğiyle karar verildi. (¤¤)