(2709 S. K. m. 48) (5403 S. K. m. 3)
İSTEMİN ÖZETİ: Mersin İli, Toroslar İlçesi, Evrenli Mahallesi, ..... parsel numaralı taşınmazda davacı tarafından kurulması planlanan "Güneş Enerjisi Santrali" ile ilgili olarak öncelikle Mersin İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü ardından da Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından yapılan incelemeler neticesinde söz konusu taşınmazın sulu marjinal tarım arazisi sınıfında kaldığı yönünde alınan karara karşı yapılan itirazın reddine ilişkin 24.11.2016 tarih ve 7311 sayılı Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Tarım Reformu Genel Müdürlüğü işleminin iptaline karar verilmesi istemiyle açılan davada; Mersin İli, Toroslar İlçesi, Evrenli Mahallesi, 111 ada 14 parsel numaralı 0,7394 hektar yüz ölçümlü davacıya ait taşınmazda güneş enerji santrali kurulmasında Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununa göre kamu yararı gözetilerek bir sakınca olup olmadığı hususunda görüş oluşturmak üzere arazi sınıf tespiti amacıyla Mersin İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğüne başvuruda bulunulması üzerine hazırlanan 13.04.2015 tarihli Etüd Raporunda; davacıya ait arazide sulama kuyusu olması sebebiyle söz konusu alanın sulu özel ürün arazisi olduğu belirtilerek güneş enerji santrali kurulmasının uygun olmadığına karar verildiği, 20.04.2015 tarihinde davacı tarafından Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı nezdinde tespit edilen arazi sınıfına itiraz edilmesi üzerine Bakanlık teknik elamanlarınca arazinin yeniden incelenmesi neticesinde düzenlenen 02.05.2015 tarihli İnceleme Raporunda, etüdü yapılan arazinin konumu, toprak ve topoğrafik özellikleri birlikte değerlendirildiğinde marjinal tarım arazisi olduğu belirtildikten sonra, söz konusu arazi üzerinde devlet eliyle sulama yapılmadığı, ancak arazinin kuzey kısmında davacıya ait 1 adet kapalı havuz, güney kısmında ise 1 adet su kuyusunun bulunduğu, mevcut su kuyusundan kapalı sulama havuzuna su basılmak suretiyle parselin tamamının sulanmasının sağlandığı, bu nedenle etüt alanının sulu tarım arazisi olarak değerlendirilmesi gerektiğinin belirtilmesi üzerine Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Tarım Reformu Genel Müdürlüğü'nün 04.06.2015 tarih ve 2820 sayılı işlemi ile arazinin sınıfına yönelik olarak yapılan itirazın reddine karar verildiği, ardından davacının 19.09.2016 tarihli dilekçesi ile arazisinde yer alan sulama havuzu ile kuyunun kapatıldığı gerekçe gösterilerek Bakanlığın 04.06.2015 tarih ve 2820 sayılı işlemine itiraz edilmesi üzerine tesis edilen dava konusu işlem ile sulama havuzu ve kuyunun araziden kaldırılması ile arazi sınıfının değişmeyeceği gerekçe gösterilerek davacının itirazının reddine karar verilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı, gerek Mersin İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü personellerince hazırlanan Etüd Raporunda, gerekse de Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı personellerince hazırlanan İnceleme Raporunda uyuşmazlık konusu davacıya ait arazinin iklim, toprak ve topoğrafik özellikleri göz önünde bulundurularak sulu tarım arazisi sınıfında bulunduğuna karar verildiği, arazide yer alan sulama havuzu ile kuyunun kapatılmasının, 5403 sayılı Yasanın "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde tanımı yapılan sulu tarım arazisi olma vasfını değiştirmeyeceği anlaşıldığından tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmediği gerekçesiyle Mersin 1. İdare Mahkemesi'nce verilen davanın reddine dair 30/06/2017 gün ve E:2016/1809, K:2017/1231 sayılı kararın; davacı vekilince, müvekkile ait taşınmazda yapılan jeolojik zemin etüdü çalışmasında söz kunusu parselde yer altı suyuna rastlanılmadığı ve uyuşmazlık konusu alınan kuru tarım arazisi olduğunun jeolojik zemin etüdü çalışmasıyla ortaya çıktığı, bu durumda söz konusu parselin güneş enerjisi santraline uygun olduğu sabit olduğu, dava konusu taşınmazın kuru tarım arazisi olduğu, verilen mahkeme kararının usul ve yasaya aykırı olduğu ileri sürülerek kaldırılması istenilmektedir.
SAVUNMANIN ÖZETİ: Verilen mahkeme kararının doğru olduğu, davacı itirazlarının yerinde olmadığı ileri sürülerek istinaf başvurusunun reddine karar verilmesi savunulmaktadır.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Konya Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesi'nce işin gereği görüşüldü;
Dava; Mersin İli, Toroslar İlçesi, Evrenli Mahallesi, ..... parsel numaralı taşınmazda davacı tarafından kurulması planlanan "Güneş Enerjisi Santrali" ile ilgili olarak öncelikle Mersin İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü ardından da Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından yapılan incelemeler neticesinde söz konusu taşınmazın sulu marjinal tarım arazisi sınıfında kaldığı yönünde alınan karara karşı yapılan itirazın reddine ilişkin 24.11.2016 tarih ve 7311 sayılı Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Tarım Reformu Genel Müdürlüğü işleminin iptaline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 48.maddesinde; "Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir.
Devlet, özel teşebbüslerin milli ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak tedbirleri alır." hükmü yer almaktadır.
5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. Maddesinin (e), (f), (ğ), (h) ve (j) bentlerinde sırasıyla;
e) Mutlak tarım arazisi: Bitkisel üretimde; toprağın fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerinin kombinasyonu yöre ortalamasında ürün alınabilmesi için sınırlayıcı olmayan, topografik sınırlamaları yok veya çok az olan; ülkesel, bölgesel veya yerel önemi bulunan, hâlihazır tarımsal üretimde kullanılan veya bu amaçla kullanıma elverişli olan arazileri,
f) Özel ürün arazisi: Mutlak tarım arazileri dışında kalan, toprak ve topografik sınırlamaları nedeniyle yöreye adapte olmuş bitki türlerinin tamamının tarımının yapılamadığı ancak özel bitkisel ürünlerin yetiştiriciliği ile su ürünleri yetiştiriciliğinin ve avcılığının yapılabildiği, ülkesel, bölgesel veya yerel önemi bulunan arazileri,
ğ) Marjinal tarım arazisi: Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri ve dikili tarım arazileri dışında kalan, toprak ve topografik sınırlamalar nedeniyle üzerinde sadece geleneksel toprak işlemeli tarımın yapıldığı arazileri,
h) Asgari tarımsal arazi büyüklüğü: Üretim faaliyet ve girdileri rasyonel ve ekonomik olarak kullanıldığı takdirde, bir tarımsal arazide elde edilen verimliliğin, söz konusu tarımsal arazinin daha fazla küçülmesi hâlinde elde edilemeyeceği Bakanlıkça belirlenen en küçük tarımsal parsel büyüklüğünü,
j) Sulu tarım arazisi: Tarımı yapılan bitkilerin büyüme devresinde ihtiyaç duyduğu suyun, su kaynağından alınarak yeterli miktarda ve kontrollü bir şekilde karşılandığı arazileri, olarak tanımlanmış olup aynı Kanun'un "Tarım Arazilerinin Amaç Dışı Kullanımı" başlıklı 13.maddesinde; "Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri tarımsal üretim amacı dışında kullanılamaz. Ancak, alternatif alan bulunmaması ve Kurulun uygun görmesi Şartıyla;
a) Savunmaya yönelik stratejik ihtiyaçlar,
b) Doğal afet sonrası ortaya çıkan geçici yerleşim yeri ihtiyacı,
c) Petrol ve doğal gaz arama ve işletme faaliyetleri,
ç) İlgili bakanlık tarafından kamu yararı kararı alınmıĢ madencilik faaliyetleri,
d) Bakanlıklarca kamu yararı kararı alınmış plân ve yatırımlar,
e) (Ek: 31/1/2007-5578/3 md.) Kamu yararı gözetilerek yol altyapı ve üstyapısı faaliyetlerinde bulunacak yatırımlar,
f) (Ek: 26/3/2008-5751/1 md.) Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun talebi üzerine 20/2/2001 tarihli ve 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu uyarınca yenilenebilir enerji kaynak alanlarının kullanımı ile ilgili yatırımları,
g) (Ek: 26/3/2008-5751/1 md.) Jeotermal kaynaklı teknolojik sera yatırımları,
için bu arazilerin amaç dışı kullanım taleplerine, toprak koruma projelerine uyulması kaydı ile Bakanlık tarafından izin verilebilir. (Ek cümle: 31/1/2007-5578/3 md.) Bakanlık bu yetkisini valiliklere devredebilir.
Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri dışında kalan tarım arazileri; toprak koruma projelerine uyulması kaydı ile valilikler tarafından tarım dışı kullanımlara tahsis edilebilir.
Tarımsal amaçlı yapılar için, projesine uyulması Şartıyla ihtiyaç duyulan miktarda her sınıf ve özellikteki tarım arazisi valilik izni ile kullanılır.
Birinci fıkranın (c) ve (ç) bentleri kapsamında izin alan işletmeciler, faaliyetlerini çevre ve tarım arazilerine zarar vermeyecek şekilde yürütmekle ve kendilerine tahsis edilen yerleri tahsis süresi bitiminde eski vasfına getirmekle yükümlüdürler.
Bu madde kapsamında valiliklerce verilen kararlara yapılan itirazlar, Bakanlık tarafından değerlendirilerek karara bağlanır.
Tarım arazilerinin korunması ve amaç dışı kullanımına dair uygulamaların usûl ve esasları yönetmelikle düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden; Mersin İli, Toroslar İlçesi, Evrenli Mahallesi, 111 ada 14 parsel numaralı 0,7394 hektar yüz ölçümlü davacıya ait taşınmazda güneş enerji santrali kurulmasında Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununa göre kamu yararı gözetilerek bir sakınca olup olmadığı hususunda görüş oluşturmak üzere arazi sınıf tespiti amacıyla Mersin İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğüne başvuruda bulunulması üzerine hazırlanan 13.04.2015 tarihli Etüd Raporunda; davacıya ait arazide sulama kuyusu olması sebebiyle söz konusu alanın sulu özel ürün arazisi olduğu belirtilerek güneş enerji santrali kurulmasının uygun olmadığına karar verildiği, 20.04.2015 tarihinde davacı tarafından Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı nezdinde tespit edilen arazi sınıfına itiraz edilmesi üzerine Bakanlık teknik elamanlarınca arazinin yeniden incelenmesi neticesinde düzenlenen 02.05.2015 tarihli İnceleme Raporunda, etüdü yapılan arazinin konumu, toprak ve topoğrafik özellikleri birlikte değerlendirildiğinde marjinal tarım arazisi olduğu belirtildikten sonra, söz konusu arazi üzerinde devlet eliyle sulama yapılmadığı, ancak arazinin kuzey kısmında davacıya ait 1 adet kapalı havuz, güney kısmında ise 1 adet su kuyusunun bulunduğu, mevcut su kuyusundan kapalı sulama havuzuna su basılmak suretiyle parselin tamamının sulanmasının sağlandığı, bu nedenle etüt alanının sulu tarım arazisi olarak değerlendirilmesi gerektiğinin belirtilmesi üzerine Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Tarım Reformu Genel Müdürlüğünün 04.06.2015 tarih ve 2820 sayılı işlemi ile arazinin sınıfına yönelik olarak yapılan itirazın reddine karar verildiği, ardından davacının 19.09.2016 tarihli dilekçesi ile arazisinde yer alan sulama havuzu ile kuyunun kapatıldığı gerekçe gösterilerek Bakanlığın 04.06.2015 tarih ve 2820 sayılı işlemine itiraz edilmesi üzerine tesis edilen dava konusu işlem ile sulama havuzu ve kuyunun araziden kaldırılması ile arazi sınıfının değişmeyeceği gerekçe gösterilerek davacının itirazının reddine karar verilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı, Dairemizin 23/01/2018 tarihli ara kararıyla istinabe yoluyla keşif ve bilirkişi incelemsi yaptırılmasına karar verildiği, mahkemesince icra edilen keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde düzenlenen bilirkişi raporuna vaki davalı idare itirazları yerinde görülmeyerek bilirkişi raporu karar ittihazı için yeterli bulunmuş olup söz konusu bilirkişi raporunda özetle; "Mersin İli, Toroslar İlçesi, Evrenli Mahallesi, ..... parsel numaralı taşınmazın üzerinde kurulması düşünülen güneş enerji santrali ile ilgili davacı ..... tarafından davalı Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı'nın idari işleminin iptali talep edilen davanın 17.04.2018 tarihinde mahallinde yapılan keşfinde ve dosya üzerinde yapmış olunan inceleme ve tespitler neticesinde;
1- İncelenen belgeler ve uydu görüntülerinden taşınmazın 2015 yılına kadar dikili (bağ ve zeytin) tarım alanı olduğu, 2015 yılında bağ ve ağaçların söküldüğü; üzerinde mevcut biriken yağmur sularının üstü kapalı havuza aktarıldığı kuyu ve havuzun 2016 yılında kaldırıldığı;
2- Havuz ve kuyunun kaldırılması ve yıkımı sonrasında iş makinesi ile taşınmazın yüzeyindeki üst tabaka toprağının küreme sonucu yok olduğu, yağışlar ve erozyon neticesi yıkanma sonucu üst yüzeyde kumlu ince gri renkte bir tabaka oluştuğu, bu tabakanın altında killi şist halinde sert tabakanın bulunduğu,
3- Üzerinde herhangi bir su kaynağı, yüzeyde nemlilik veya ıslaklık olmadığı;
4- Taşınmazıda toprağın ıslah edilmesi ve birtakım kültürel işlemlerle üzerinde geleneksel işlemeli tarım yapılması mümkün olacağından kuru marjinal tarım arazisi vasfında olduğu;
5- Taşınmaz üzerindeki ağaçların sökülmesi ve havuz ve kuyunun iptali ve kaldırılması sonrası düzenleme ve yüzey toprağının yok olması bitki örtüsü ve kullanım açısından çevre bütünlüğünün bozulmuş olduğu;
6- Taşınmazın kuzey batısı asfalt yoldur. Yönetmelikte (5403 sayılı kanun yönetmeliği) "Tarımsal arazi kullanım bütünlüğü: tarım arazisinin tarım dışı amaçlı kullanım taleplerinde imarlı alana, karayoluna köy/mahalle ulaşım yollarına veya tarım dışı alana sınırdaş olmayan, çevresinde bulunan arazilerin tamamı tarımsal üretimde kullanılan arazileri," şeklinde tarif edilmiştir. Dava konusu taşınmazın kuzey batı sınırının yol olması nedeniyle tarımsal arazi kullanım bütünlüğünün bulunmadığı;
7- Davaya konu parselin yakın çevresinde (davacının amaçladığı faaliyet bakımından) alternatif alan bulunmamaktadır. Yakın çevredeki taşınmazların dikili ve ekili hemen hemen aynı niteliklere sahip tarım arazileri oldukları görülmüştür.
8- Davayı konu parselde kurulması planlanan 519,930kWp/500kWe kurulu güçlü GES'nin lisanssız elektrik üretimine ilişkin yönetmelik hükümlerini sağladığı," istikametinde görüş ve kanaat bildirilmiştir.
Bu durumda; davaya konu taşınmazın mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde ortaya çıkan duruma göre; fiilen sulanmayan, arazi ve toprak yapısı itibariyle kuru marjinal tarım arazisi vasfında olduğu tespit edilen dava konusu taşınmazın aynı zamanda kuzey batısında yer alan asfalt yol sebebiyle tarımsal arazi kullanım bütünlüğünün de bulunmadığı ve dava konusu taşınmazın içinde yer aldığı saha itibariyle, kurulmak istenen ve bilirkişi raporunda lisanssız elektrik üretimine ilişkin yönetmelik hükümlerini sağladığı belirtilen güneş enerji santrali bakımından, alternatif alanın da bulunmadığı dikkate alındığında; davacı tarafından mezkur taşınmazın tarım dışı amaçla kullanımı konusunda yapılan izin talebinin reddine ilişkin Mersin İl Toprak Koruma Kurulu kararına karşı yapılan itirazın reddine ilişkin dava konusu idari işlemde ve açılan işbu davanın reddine ilişkin yerel mahkeme kararında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, davacı istinaf başvurusunun KABULÜNE, Mersin 1. İdare Mahkemesi'nce verilen 30/06/2017 gün ve E:2016/1809, K:2017/1231 sayılı kararın KALDIRILMASINA, dava konusu işlemin İPTALİNE, aşağıda dökümü yapılan dava ve istinaf aşamalarına ait toplam (118,45.-TL + 2.192,30.-TL =) 2.310,75.-TL yargılama giderinin ve karar tarihinde yürürlükte olan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen 1.090,00.-TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, artan posta ücretinin ise kararın kesinleşmesinden sonra mahkemesince davacıya iadesine, 2577 sayılı Kanunun 46/1-l bendi uyarınca kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde Danıştay'a temyiz yolu açık olmak üzere, 12.07.2018 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
KARŞI OY;
İstinafa konu Mahkeme kararında hukuka aykırılık bulunmadığı ve söz konusu karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine karar verilmesi gerektiği kanaatiyle istinaf başvurusunun kabulüne ilişkin çoğunluk görüşüne katılmıyorum. (¤¤)