(657 S. K. m. 45, 67, 152, 175) (375 S. KHK. Ek. m. 10, Geç. m. 12)
İSTEMİN ÖZETİ: Denizli Küçük ve Orta Ölçekli Mükellefler Grup Başkanlığı'nda "Vergi Müfettişi" olarak görev yapan davacının, 1. dereceye atanma tarihi olan 15.04.2013 tarihinden günümüze kadar yeni ve eski maaş kıyaslamasına göre hesaplanan 8.211,93 TL tutarındaki maaş farklarının kanuni faiziyle birlikte tarafına iade edilmesi ve ileriye dönük maaşlarının da eski maaş sisteminden hesaplanarak ödenmesi talebiyle yaptığı 12.01.2016 tarihli başvurunun reddine ilişkin Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu (Denizli Küçük ve Orta Ölçekli Mükellefler Grup Başkanlığı)'nın 15.01.2016 tarih ve 296 sayılı işleminin iptali istemiyle açılan davada; 15.01.2012 tarihinden önce 375 sayılı KHK'ya ekli II ve III sayılı cetvellerde sayılan unvanlarda bulunanlar açısından eski ve yeni maaş karşılaştırılması yapılarak yüksek olan maaş sisteminin uygulanmasının amaçlandığı, ilgililere uygulanmasına devam olunan mevzuat hükümlerine göre mali haklar kapsamında fiilen yapılması öngörülen her türlü ödemelerin toplamı net tutarının, herhangi bir nedenle ek 10 uncu maddeye göre ödenmesi öngörülen ücret ve tazminat toplamı net tutarına eşit duruma geldiği veya daha düşük kaldığı tarihten itibaren yeni sisteme göre mali haklarının ödenmesi gerektiği, 666 sayılı KHK'nın Ek.10'uncu madde hükümlerine göre yeni maaş sistemine geçildikten sonra bir daha eski yüksek olsa dahi eski maaş sistemine dönülemeyeceğine dair kanunda açık bir hüküm bulunmadığı gerçeğiyle birlikte yasanın amacının kişilerin mali haklarında herhangi bir kayba yol açacak tasurrufu da öngörmediğinin kabulü, dolayısıyla 2. ve 3. dereceli kadrolarda bulunup yeni sistemden maaş alan vergi müfettişlerinin 1. dereceli kadroya atanmaları halinde karşılaştırma yapılarak yüksek olan maaşın ödenmesi gerektiği, bir başka ifadeyle, vergi müfettişinin birinci dereceye ataması yapıldıktan sonra tekrar 15/01/2012 tarihinden önce geçerli olan mevzuat hükümlerine göre maaş ödemesinin mevzuat gereği olduğu, süreklilik arzeden parasal ödemeler veya kesintiler ile ilgili olarak belli bir uygulama tarihi esas alınarak istekte bulunulan davalarda, idari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesine göre uygulama tarihinden itibaren 60 gün içinde, uygulama üzerine davacı tarafından idareye başvurulmuş ise, 12. maddenin yollamada bulunduğu 11. maddeye göre, idarenin bu başvuruya cevap vermemiş olduğu hallerde, uygulama tarihinden itibaren en geç 120 gün, idarenin cevap verdiği durumlarda ise, uygulama tarihine kadar geçen süre de hesaba katılmak koşuluyla cevabın davacıya tebliğ edildiği tarihten itibaren 60 gün içinde idari davanın açılmış olması gerekir. Başka bir anlatımla dava, davacının idareye başvurduğu tarihten itibaren 120 gün içinde açılmış ise, ilgiliye, davanın açıldığı tarihten geriye doğru 120 günü geçmemek üzere, başvuru tarihinden geriye doğru 60 günlük süre içindeki ilk uygulama esas alınarak parasal hakların verilmesi, idareye başvuru tarihinden itibaren 120 günlük ya da idarenin cevabının tebliğ tarihinden itibaren 60 günlük süreler geçtikten sonra açılmış olan davalarda ise, ancak dava tarihinden geriye doğru 60 günlük süre içinde kalan ilk uygulamadan doğan parasal hakların ödenmesinin mümkün olduğu, olayda, maaşların aylık dönemler esas alınarak ödendiği dikkate alındığında, davanın açıldığı tarihten geriye doğru 120 günü geçmemek üzere, idareye başvuru tarihinden geriye doğru 60 günlük süre içinde kalan ilk uygulama olan Kasım 2015 ödeme döneminden itibaren yapılan ödemelere ilişkin tazminat istemi yönünden dava süresinde olup, önceki ödemeler yönünden davada süreaşımı bulunduğu, bu durumda; 01.01.2012 tarihinden itibaren Denizli Küçük ve Orta Ölçekli Mükellefler Grup Başkanlığı'nda "Vergi Müfettişi" olarak görev yapan davacının, 15.04.2013 tarihinde 1. kadro dereceli vergi müfettişliğine atandığı, yapılan karşılaştırma sonucunda eski sistemden maaş almaya devam etmesi gerektiği gözönüne alındığında, davacının talebinin Kasım 2015 ödeme döneminden itibaren yapılan maaş ödemelerine ve ileriye dönük maaşlarının da eski maaş sisteminden hesaplanarak ödenmesi talepleri yönünden reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı, Kasım 2015 ödeme dönemi öncesine ilişkin talebin ise süreaşımı nedeniyle reddi gerektiği sonucuna varıldığı, gerekçesiyle dava konusu işlemin davacının idareye başvuru tarihi olan 12.01.2016 tarihinden önceki 60 günden başvuru tarihine kadarki ve ileriye dönük maaşlarının eski maaş sisteminden hesaplanarak ödenmesi istemlerinin reddi yönünden iptaline, davacının idareye başvuru tarihi olan 12.01.2016 tarihinden 60 gün öncesine ilişkin talepleri yönünden ise davanın süre aşımı nedeniyle reddi yolunda verilen Denizli İdare Mahkemesinin 22/03/2017 gün ve E:2016/439, K:2017/679 sayılı kararının, davacı tarafından süre rette ve aleyhine hükmedilen yargılama giderleriyle vekaleti ücretine ilişkin kısmının; fiilen çalıştığı kazanılmış hakkı olan maaş farkının ödenmesi gerektiği, davalı idare tarafından ise, iptale ilişkin kısmının;375 sayılı KHK'nın Ek 10. maddesi uyarınca yeni sistemden maaş alırken, 1. dereceli vergi müfettişliği kadrosuna atanması nedeniyle, yeniden kıyaslama yapılarak 15.01.2012 tarihinden önce yürürlükte bulunan mevzuatta öngörülen ödemenin daha yüksek olduğunun tespiti halinde tekrar eski mevzuat hükümlerine geri ödeme yapılmasının mümkün olmadığı ileri sürülerek istinaf yoluyla incelenerek kaldırılması istenilmektedir.
DAVALI İDARENİN SAVUNMASININ ÖZETİ: Savunma verilmemiştir.
DAVACI SAVUNMASININ ÖZETİ: Mahkeme kararının usul ve yasaya uygun olduğu ileri sürülerek hukuki dayanaktan yoksun istinaf başvurusunun reddi gerektiği savunulmaktadır.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Hüküm veren İzmir Bölge İdare Mahkemesi 2. İdare Dava Dairesince işin gereği görüşüldü:
Denizli İdare Mahkemesince verilen 22/03/2017 gün ve E:2016/439, K:2017/679 sayılı kararın süre rette ve davacı aleyhine yargılama giderleriyle vekalet ücretine hükmedilmesine ilişkin kısmının dayandığı gerekçe usul ve yasaya uygun olup, davacının istinaf başvurusunun kabulünü gerektiren başka bir neden de bulunmamaktadır.
Davalı idarenin istinaf başvurusuna gelince;
Uyuşmazlık Denizli Küçük ve Orta Ölçekli Mükellefler Grup Başkanlığı'nda "Vergi Müfettişi" olarak görev yapan davacının, 1. dereceye atandığından bahisle maaşının 15.01.2012 tarihinden önceki sistemden hesaplanarak ödenmesi talebiyle yaptığı 12.01.2016 tarihli başvurunun reddine ilişkin Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu (Denizli Küçük ve Orta Ölçekli Mükellefler Grup Başkanlığı)'nın 15.01.2016 tarih ve 296 sayılı işleminin iptali istemine ilişkin bulunmaktadır.
02.11.2011 tarihli ve 28103 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak 15.01.2012 tarihinde yürürlüğe giren 666 sayılı Kamu Görevlilerinin Mali Haklarının Düzenlenmesi Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin 1. maddesi ile 30.6.1989 tarihli ve 20211 Mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 27.06.1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye ek 10. madde eklenmiştir. Anılan bu maddede; "(Ek: 11/10/2011-KHK-666/1 md.) Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı İdari Teşkilatı, Başbakanlık ve bakanlıklar ile bunların bağlı ve ilgili kuruluşları (Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığı, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı ile 2659 sayılı Kanunun 30 uncu maddesi ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 2 nci maddesi kapsamında bulunanlar hariç), sosyal güvenlik kurumları, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu, Yükseköğretim Kurulu, Üniversitelerarası Kurul ve Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığının; a) Merkez teşkilatlarında Mülki İdare Amirliği Hizmetleri Sınıfına ait kadrolarda yer alanlar ile 28/2/1985 tarihli ve 3160 sayılı Kanuna göre tazminat alanlar hariç olmak üzere bu Kanun Hükmünde Kararnameye ekli (II) sayılı Cetvelde yer alan unvanlı kadrolarda bulunanlardan, b) Taşra teşkilatlarına ait kadrolarda bulunup, kadro unvanları ekli (II) sayılı Cetvelde yer alanlardan, c) (Değişik: 20/8/2016-6745/76 md.) Merkez teşkilatlarında; Dışişleri Meslek Memuru ve Konsolosluk ve İhtisas Memurları, özel yarışma sınavı sonucunda mesleğe yardımcı veya stajyer olarak alınıp belirli süreli yetiştirme döneminden sonra özel bir yeterlik sınavı sonunda müfettiş, uzman, denetçi, kontrolör, aktüer ve stenograf unvanlı kadrolara (mevzuatı uyarınca söz konusu kadrolara atananlar dâhil) atananlar ve bunların yardımcı ve stajyerleri ile iç denetçilerden ekli (III) sayılı Cetvelde yer alan unvanlı kadrolarda bulunanlardan,
Aylıklarını 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa göre almakta olanlara anılan Cetvellerde kadro unvanlarına karşılık gelen gösterge rakamlarının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarlarda ücret ve tazminat verilir. Bu ödemelere hak kazanılmasında ve bunların ödenmesinde aylıklara ilişkin hükümler uygulanır. Ekli (II) ve (III) sayılı Cetvellerde atandıkları kadro dereceleri esas alınarak belirlenen ücret ve tazminatlar, 657 sayılı Kanunun 45 inci maddesine göre atananlar ile haklarında aynı Kanunun 67 nci maddesi uygulananlar için kazanılmış hak aylık dereceleri dikkate alınarak ödenir. Tazminat damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tabi tutulmaz.
Bu madde kapsamına giren personele; bu Kanun Hükmünde Kararnamenin 1 inci maddesinin (D) bendi, 2 nci, 28 inci, ek 1 inci, ek 4 üncü ve ek 13 üncü maddeleri hariç olmak üzere diğer maddelerinde öngörülen her türlü ödemeler ile ek 9 uncu maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında belirtilen mevzuat hükümlerine göre yapılan ödemeler, 4/6/1937 tarihli ve 3201 sayılı Kanunun ek 21 inci maddesinde öngörülen ödeme, 657 sayılı Kanunda ödenmesi öngörülen aylık, ek gösterge, zam ve tazminatlar ve makam tazminatı ile avukatlık vekalet ücreti ve temsil tazminatı ödenmez.
Ekli (II) sayılı Cetvel kapsamında yer alan kadrolara vekaleten atananlara vekalet görevi nedeniyle birinci fıkrada belirtilen ödemeler yapılmaz. Ekli (II) ve (III) sayılı Cetvellerde yer alan kadrolarda bulunan ve ekli (II) sayılı Cetvel kapsamındaki başka kadrolara veya diğer kadrolara vekaleten atanan personele, birinci fıkrada belirtilen ödemeler dikkate alınmaksızın, 657 sayılı Kanunun 86 ncı maddesi hükümleri çerçevesinde ve 175 inci maddesine göre vekaleten atanılan kadrolar için belirlenmiş olan aylık göstergeleri ve ek göstergeler esas alınarak vekalet aylığı ve anılan Kanunun 152 nci maddesi uyarınca yürürlüğe konulan Bakanlar Kurulu kararının vekalete ilişkin hükümleri uyarınca işgal ettikleri kadrolar ve vekaleten atandıkları kadrolar için belirlenmiş olan zam ve tazminatlarının toplam tutarı esas alınarak zam ve tazminat farkı ödenir.
Diğer kanunların bu maddeye aykırı hükümleri uygulanmaz.
Bu maddenin uygulamasına ilişkin olarak ortaya çıkabilecek tereddütleri gidermeye ve uygulamayı yönlendirmeye Maliye Bakanlığı yetkilidir." hükmü yer almaktadır.
Yine, 666 sayılı Kamu Görevlilerinin Mali Haklarının Düzenlenmesi Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin 2. maddesi ile 30.6.1989 tarihli ve 20211 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 27.06.1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye Geçici 12. madde eklenmiştir. Bu maddeye göre; "(Ek: 11/10/2011-KHK-666/2 md.) Ekli (II) ve (III) sayılı Cetvellerde yer alanlara, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce yürürlükte bulunan mevzuat hükümlerine göre fiili çalışmaya bağlı ödemeler hariç olmak üzere kadrolarına bağlı olarak mali haklar kapsamında fiilen yapılan her türlü ödemeler (ikramiyelerin bir aya isabet eden tutarı dahil) toplamı net tutarının; ek 10 uncu maddeye göre söz konusu kadro unvanları için öngörülen ücret ve tazminat toplamı net tutarından fazla olması halinde, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte anılan kadro unvanlarında bulunanlar hakkında (yardımcı veya stajyerlikten uzman, müfettiş, denetçi, kontrolör, stenograf ve aktüer unvanlı kadrolara atananlar ile bu mesleklere mensup olup idari görevlerde bulunanlardan anılan kadrolara yeniden atananlar dahil), bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce yürürlükte bulunan mevzuat hükümlerinin Geçici 10 uncu ve Geçici 15 inci madde hükümleri dikkate alınmak suretiyle uygulanmasına devam olunur. Uygulanmasına devam olunan mevzuat hükümlerine göre mali haklar kapsamında fiilen yapılması öngörülen her türlü ödemeler toplamı net tutarının, herhangi bir nedenle ek 10 uncu maddeye göre ödenmesi öngörülen ücret ve tazminat toplamı net tutarına eşit duruma geldiği veya daha düşük kaldığı tarihten itibaren bunların mali hakları ek 10 uncu maddeye göre belirlenir. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra ekli (II) ve (III) sayılı Cetvellerde yer alan unvanlı kadrolara atananların mali hakları ek 10 uncu maddeye göre ödenir.
01.01.2012 tarihli ve 28160 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 161 seri nolu Devlet Memurları Genel Tebliğinin "375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Ek 10. Maddesi Uyarınca Ödenecek Ücret ve Tazminata İlişkin Açıklamalar" başlığını taşıyan B Bölümünde yer alan 5. fıkrasının (b) bendinin 2. paragrafında; "İlgililerin mali haklar kapsamında her hangi bir hak kaybına uğramaması için, bu maddede öngörülen karşılaştırma yıllık olarak hesaplanacak ortalama aylık tutarlar üzerinden yapılacaktır. Her yılın başında 1 Ocak tarihi itibarıyla geçerli olan katsayı ve sözleşme ücreti ile hesaplamaya ilişkin diğer tüm hususlar dikkate alınarak yılın tamamı için; ek 10 uncu madde uyarınca ödenebilecek ortalama aylık net tutar ile 15/1/2012 tarihinden önce yürürlükte bulunan mevzuat hükümlerine göre ödenebilecek ortalama aylık net tutar karşılaştırılacak ve buna göre işlem yapılacaktır. Bu şekilde yapılacak karşılaştırmalara, 15/1/2012 tarihinden önce yürürlükte bulunan mevzuat uyarınca ödenecek olan tutarın daha düşük kalacağı yıla kadar devam edilecektir." denilmektedir.
Dava dosyasının incelenmesinden, Denizli Küçük ve Orta Ölçekli Mükellefler Grup Başkanlığı'nda "Vergi Müfettişi" olarak görev yaptığı, davacının 666 sayılı KHK uyarınca 01.01.2012 tarihinde 2. dereceli vergi müfettişliği kadrosunda bulunduğu ve maaşının da bu KHK hükümleri uyarınca ödendiği, 15.04.2013 tarihinde de 1. kadro dereceli vergi müfettişliğine atandığı, davacının 12.01.2016 tarihinde davalı idareye başvurarak 1. dereceye atanma tarihi olan 15.04.2013tarihinden günümüze kadar yeni ve eski maaş kıyaslamasına göre kadar yeni ve eski maaş kıyaslaması yapılıp aylar itibariyle maaşının yeniden hesaplanarak, eksik hesaplanan maaş farklarının kanuni faiziyle birlikte tarafına iade edilmesi ve ileriye dönük maaşlarının da eski maaş sisteminden hesaplanarak ödenmesi talebinde bulunduğu, davacının talebinin 15.01.2016 tarih ve 296 sayılı işlemle reddedilmesi üzerine anılan işlemin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır. anlaşılmaktadır.
375 sayılı KHK'nın Geçici 12. maddesi gereğince; kişilerin değişiklik nedeniyle hak kaybına uğramaması için 15/01/2012 tarihinden önce yürürlükte olan mevzuat hükümlerine göre alması gereken maaş ile 666 sayılı KHK'ya göre hesaplanan maaş karşılaştırılarak yüksek olan tutar üzerinden ödeme yapılması gerekmektedir. Bu karşılaştırma her yılın başında 1 Ocak tarihi itibariyle yapılmakta ve 375 sayılı KHK'nın ek 10 uncu maddesine göre hesaplanan tutarın yüksek olduğu tarihten itibaren kişinin maaşı yeni sisteme göre hesaplanmaktadır. Bu tarihten sonra tekrar kıyaslama yapılmaksızın 666 sayılı KHK'nın öngördüğü şekilde ödenmesi gerekmektedir.
Uygulayıcılara yardımcı olmak amacıyla, Vergi Denetim Kurulu tarafından Geçici 12 nci maddenin öngördüğü kıyaslama işlemi yapılmış ve 1, 4, 5, 6, 7 nci derecelerden maaş alan Vergi Başmüfettişi, Vergi Müfettişi ve Vergi Müfettiş Yardımcılarının 15/01/2012 tarihinden önce yürürlükte bulunan mevzuat hükümlerine, 2 ve 3 üncü derecelerden maaş alan Vergi Müfettişlerinin ise Ek 10 uncu madde hükümlerine tabi olacağı belirtilmiştir.
666 sayılı KHK ile kamu personeli maaş sisteminde basit, anlaşılabilir ve mümkün olduğu kadar tek tip bir maaş sistemi getirilmeye çalışılmıştır. Söz konusu amaca uygun olarak ek 10 uncu madde ile madde kapsamına dahil personel için ücret ve tazminat tutarından oluşan bir sistem öngörülmüştür.
Her ne kadar, söz konusu Kanun maddesinde, eski sisteme tekrar dönülemeyeceğine ilişkin çok açık bir ifade bulunmasa da söz konusu geçici 12 nci maddede geçen; "Uygulanmasına devam olunan mevzuat hükümlerine göre mali haklar kapsamında fiilen yapılması öngörülen her türlü ödemeler toplamı net tutarının, herhangi bir nedenle ek 10'uncu maddeye göre ödenmesi öngörülen ücret ve tazminat toplamı net tutarına eşit duruma geldiği veya daha düşük kaldığı tarihten itibaren bunların mali hakları ek 10'uncu maddeye göre belirlenir." hükmü, bu tarihten itibaren söz konusu personel için tekrar karşılaştırma işlemi yapılmayacağını ve eski sisteme dönülmeyeceğini ifade etme bakımından yeterlidir. Madde metninde geçen "tarihten itibaren bunların mali hakları ek 10'uncu maddeye göre belirlenir." hükmü açık olup, burada KHK emredici bir ifade ile "belirlenir" ifadesini kullanmıştır.
KHK metnindeki bu hükmün, maddenin tamamı ve diğer maddelerle birlikte ele alınması halinde, tekrar eski sisteme dönülmemesi konusunda herhangi bir tereddüte mahal bırakmadığı görülecektir. Davacı tarafından iddia edildiği gibi tekrar eskiye dönülmesi KHK'nın amacına aykırı olarak bir uygulama kargaşası ortaya çıkaracaktır. Ayrıca personelin gelecekte kazanabileceği hakların korunması da Geçici 12. madde hükümlerine aykırılık teşkil etmektedir. Zira, Geçici 12. maddenin amacı "mevcut mali hakların" korunmasıdır. Kişinin henüz kazanmadığı bir mali hakkın kaybı söz konusu olamayacağı için burada kişiye adaletsizlik yapılmış olmayacağı da açıktır.
Bu durumda, 2. derecede bulunan ve o tarih itibarıyla lehine olması nedeniyle yeni yürürlüğe konulan 666 sayılı KHK/Ek 10. maddeye göre maaş hesabı yapılan davacıya, 1. dereceye ataması yapıldıktan sonra tekrar 15/01/2012 tarihinden önce geçerli olan mevzuat hükümlerine göre maaş ödenmesi mümkün olmadığından, davacının bu yöndeki başvurusunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık, aksi yönde verilen İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle; davacının istinaf başvurusunun reddine, davalı idarenin istinaf başvurusunun kabulü ile başvuru konusu Denizli İdare Mahkemesince verilen 22/03/2017 gün ve E:2016/439, K:2017/679 sayılı kararın iptale ilişkin kısmının kaldırılmasına, davanın reddine, aşağıda dökümü gösterilen ve davacı tarafından karşılanan 253,00 TL ilk derece dava ve istinaf davacı yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, 492 sayılı Harçlar Kanununun 13 (j) bendi uyarınca davalı idarenin muaf olması nedeniyle istinaf safhasında alınmayan toplam 85,70.- TL istinaf ve 51,70 TL yürütmenin durdurulması istem harcının davacıdan alınmasına, davalı idarece istinaf safhasında karşılanan 48,20 TL istinaf tebligat giderinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine, ilk derece aşamasında davalı idare lehine vekalet ücretine hükmedildiğinden bu aşamada davalı idare lehine ayrıca vekalet ücretine hükmedilmemesine, artan posta ücretlerinin HMK'nun 333. maddesi uyarınca taraflara iadesine, 06/12/2017 tarihinde, kesin olarak, oybirliği ile karar verildi. (¤¤)