(5216 S. K. m. 7, 9) (5393 S. K. m. 15)
İSTEMİN ÖZETİ: Davacı tarafından; ……. plakalı özel halk otobüsünün, Bursa Büyükşehir Belediyesi Taksi-Dolmuş-Minibüs Servis Araçları ve Özel Toplu Taşıma Araçları Yönetmeliğinin 12/a. ve 14/a.maddeleri kapsamında aracın 10 yaşını aştığından bahisle elektronik bilet okuma sisteminin kapatılarak faaliyetinin 12.01.2007 tarihinde engellenmesine dayanak bahse konu Yönetmeliğin 12/a. ve 14/a.maddelerinin iptali istemiyle açılan davada; "Dava dosyasının incelenmesinden; davacının …. plakalı 2004 model özel halk otobüsünün bulunduğu, sahibi olduğu otobüsün 10 yaşını aşmış olması nedeniyle elektronik bilet okuma sistemi olan validatörün kapatıldığı, bu sebeple bu işleme dayanak olarak gösterilen Bursa Büyükşehir Belediyesi Taksi-Dolmuş-Minibüs-Servis Araçları ve Özel Toplu Taşıma Araçları Yönetmeliğinin 12. ve 14.maddelerinde yer alan 10 yaş uygulamasının eşitlik ilkesine aykırı olduğundan bahisle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Davacı tarafından Bursa Büyükşehir Belediyesi Taksi-Dolmuş-Minibüs-Servis Araçları ve Özel Toplu Taşıma Araçları Yönetmeliğinin "Çalışma Ruhsatı Verilecek Taksi ve Dolmuşlarda Aranacak Şartlar" başlıklı 12.maddesinin (a) bendinde " a) Çalışma ruhsatı verilecek araçların model yaşı, trafik tescil belgesindeki model yılı itibariyle 10 yaşından, model değişikliği yapılacak araçların model yaşı ise trafik tescil tarihinde 5 yaşından büyük olamaz" yer alan düzenlemenin iptali istenilmekte ise de; mevcut düzenlemenin başlığı ve içeriğinin toplu taşımada kullanılan taksi ve dolmuşlara yönelik olduğu ancak davacının özel halk otobüsü sahibi olması sebebiyle Yönetmeliğin 12/a.maddesinde yer alan 10 yaş şartının iptalini istemesinde korunması gereken güncel, meşru ve kişisel bir menfaatinin bulunmadığı, dolayısıyla ehliyet yönünden reddi gerektiği sonucuna varılmıştır...
Yönetmeliğin 14/a.maddesi bakımından ise; yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ile yapılan açıklamalar doğrultusunda belediye sınırları içinde toplu taşımanın ve bu taşımada kullanılacak araçların çalışma şekli ve şartları ile teknik özelliklerinin UKOME tarafından belirleneceği, bu konuda verilen görev ve yetkilerin kullanımında belediyelere takdir hakkının tanındığı, davalı idarenin ulaşımda model yılı yüksek olan toplu taşıma araçlarını tercih ederek taşımaların sağlıklı, güvenli, çevreye olumsuz etkisi en az olan toplu taşıma araçlarının tercih edilmesi gerektiği kapsamında değerlendirildiğinde davalı idareye verilen bu takdir hakkının ve yetkisinin kamunun yararına ve hizmetin gerekleri ile iyi işlemesine yönelik olarak uygun şekilde kullanıldığının anlaşılması karşısında dava konusu edilen Yönetmeliğin ilgili maddesi yönünden hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır." gerekçesiyle davanın 12/a.maddesine ilişkin kısmının ehliyet yönünden reddine, 14/a.maddesine yönelik kısmı hakkında ise davanın reddine karar veren Bursa 2. İdare Mahkemesinin 13/07/2017 tarih ve E:2017/149, K:2017/1294sayılı kararının; 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanununun 9.maddesi ve Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği hükümleri uyarınca toplu taşımacılıkta kullanılan taşıtların teknik özelliklerinin belirlenmesi hususunda UKOME'nin yetkili olduğu, dava konusu işlemin bu nedenle yetki yönünden sakat olduğu, davalı idarece takdir yetkisinin kamu yararı ve eşitlik ilkeleri doğrultusunda kullanılmadığı iddialarıyla istinaf yoluyla incelenerek kaldırılması istenilmektedir.
SAVUNMANIN ÖZETİ: Savunma verilmemiştir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren İstanbul Bölge İdare Mahkemesi Altıncı İdare Dava Dairesince; dava dosyasındaki bilgi ve belgeler incelenerek işin gereği görüşüldü:
Dava; ……. plakalı özel halk otobüsü sahibi olan davacılar tarafından Bursa Büyükşehir Belediyesi Taksi-Dolmuş-Minibüs Servis Araçları ve Özel Toplu Taşıma Araçları Yönetmeliğinin 12/a. ve 14/a.maddelerinin iptali istemiyle açılmıştır.
İdare Mahkemesince yukarıda aktarılan gerekçeyle davanın kısmen ehliyet yönünden, kısmen esastan reddine karar verilmiştir.
Davacının, kararın davanın ehliyet yönünden reddine ilişkin istinaf talebi yerinde görülmemiş olup davanın kısmen reddine ilişkin kısmının incelenmesinden ise ;
5393 sayılı Belediye Kanununun15/b maddesinde; Kanunların belediyeye verdiği yetki çerçevesinde Yönetmelik çıkarmak belediyenin yetki ve imtiyazı olarak belirlenmiş 18/m maddesinde de, belediye tarafından çıkarılan yönetmelikleri kabul etmek belediye meclisinin görevleri arasında sayılmıştır.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7. maddesinin (f) bendinde; "Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek," Büyükşehir Belediyesinin görevleri arasında sayılmış, 9. maddesinde ise; “Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla, büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluş temsilcilerinin katılacağı ulaşım koordinasyon merkezi kurulur. Büyükşehir ilçe ve ilk kademe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım koordinasyon merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının (oda üst kuruluşu bulunan yerlerde üst kuruluşun) temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.
Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır…” hükmü bulunmaktadır.
5216 sayılı Yasanın 8. ve 9. maddelerine dayanılarak İçişleri Bakanlığı tarafından yürürlüğe konulan 15.06.2006 günlü Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin 18. maddesinin (d) bendinde; UKOME'nin; karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergahlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle görevli ve yetkili olduğu; 29. maddesinde ise; büyükşehir belediyeleri dahilinde daha önce il trafik komisyonları ya da valiliklerce alınan karar veya izinlerle elde edilmiş hakların saklı olduğu düzenlemesi bulunmaktadır.
Bursa Büyükşehir Belediyesi Taksi-Dolmuş-Minibüs-Servis Araçları ve Özel Toplu Taşıma Araçları Yönetmeliğinin "Çalışma Ruhsatı Verilecek Taksi ve Dolmuşlarda Aranacak Şartlar" başlıklı 12/a maddesinde "a) Çalışma ruhsatı verilecek araçların model yaşı, trafik tescil belgesindeki model yılı itibariyle 10 yaşından, model değişikliği yapılacak araçların model yaşı ise trafik tescil tarihinde 5 yaşından büyük olamaz" düzenlemesi, "Çalışma Ruhsatı verilecek Özel Toplu Taşıma Araçlarında aranacak şartlar" başlıklı 14/ a maddesinde "a) Araçların Model Yaşı 10 (on) yaşından büyük olamaz. Trafik tescil belgesinde ki model yaşı itibariyle, belirtilen yaş sınırlamasına uygun olmayan araçlar yapılacak tebligatı takiben iki aylık süre içerisinde araçlarını yönetmelik hükümlerine uygun hale getirmemeleri halinde konu Encümene havale edilir ve Encümen kararı uygulanır." kuralı yer almaktadır
Dava dosyasının incelenmesinden; davacıların …. plakalı 2005 model özel halk otobüsünün bulunduğu, Bursa Büyükşehir Belediyesi Taksi-Dolmuş-Minibüs-Servis Araçları ve Özel Toplu Taşıma Araçları Yönetmeliğinin 14/a maddesi uyarınca aracının model yaşı 10 yaşından büyük olması nedeniyle 06.01.2017 tarihinde elektronik bilet okuma sisteminin kapatıldığı, ilgili yönetmelikte 10 yaş uygulamasının eşitlik ilkesine aykırı olduğu ileri sürülerek bakılmakta olan dava açılmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri değerlendiğinde; Büyükşehir dahilindeki toplu taşımanın ve bu taşımacılıkta kullanılacak araçların çalışma şekli şartları ile teknik özelliklerinin (kapasitesi, model yılı, rengi, plakası vs.) UKOME tarafından belirleneceği, bir kamu hizmeti olarak belediyeye yüklenen görevlerden olan toplu taşımanın üçüncü kişiler eliyle yürütülmesi mümkün olmakla birlikte bu kişilerin denetiminin, bu hizmetin asli sunucusu olan belediyeye ait olduğu, belediyenin bu görev ve yetkilerini kullanırken takdir hakkının tanındığı, davalı idarenin takdir yetkisini Bursa Büyükşehir Belediyesi Taksi-Dolmuş-Minibüs-Servis Araçları ve Özel Toplu Taşıma Araçları Yönetmeliğinin 14/a maddesi ile özel toplu taşıma araçları için "araçların model yaşı on yaşından büyük olamaz" şeklinde belirlenmek suretiyle kullanıldığı anlaşılmaktadır.
Toplu taşıma araçlarının ulaşımdaki yeri ve önemi dikkate alındığında bu taşıma araçlarından yararlananlar açısından belli bir konforun sağlanmasının ötesinde yararlansın-yararlanmasın herkesin can ve mal güvenliği için bir risk oluşturacak nitelikte olmaması gerektiği tartışmasızdır. Bu açıdan, bu araçların teknik özelliklerinin her zaman kontrol edilip gerekli önlemlerin alınması belediyelerin asli görevi olan ulaşım hizmetinin ayrılmaz bir parçasıdır.
Belediyelerin ulaşım hizmetine yansıyacak her türlü olumsuzluğu giderebilmesi bakımından toplu taşıma işinde kullanılacak araçların teknik özelliklerini dikkate alarak bir yaş sınırı getirebilmesi mümkün ise de bu sınırın neye göre belirlendiğini ortaya koyan somut bir tespite dayanması yapılan düzenlemenin hukukiliğinin irdelenmesi bakımından önem arz etmektedir. Aksine bir kabul, varsayımlara dayalı bir düzenleme yapılmış olduğu sonucunu doğuracağından hukuken kabul edilebilir değildir.
Uyuşmazlık konusu olayda da, toplu taşımada kullanılan araçların ekonomik ömrünün de dikkate alınmak suretiyle trafikte geçirdikleri süre, yaptıkları km gibi verilerde baz alınmak suretiyle 10 yaş üstü araçların ulaşımda kullanılmasının ne gibi sakıncalar yaratacağını gösteren bilimsel ve teknik bir raporun işlem gerekçesinde yer almadığı görülmektedir.
Bu durumda, idarenin takdir yetkisini eşitlik ilkesi, kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun şekilde kullanıp kullanmadığını somut bir şekilde bilimsel ve teknik bir tespite dayandırmamış olması nedeniyle dava konusu işlemde bu haliyle hukuka uyarlık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle; davacının istinaf talebinin kısmen reddine, kısmen kabulüne, Bursa 2. İdare Mahkemesinin 13/07/2017 tarih ve E:2017/149, K:2017/1294 sayılı kararının, davanın esastan reddine ilişkin kısmının kaldırılmasına, davaya konu Yönetmeliğin 14/a maddesinin özel toplu taşıma araçları için "araçların model yaşı on yaşından büyük olamaz" ibaresinin iptaline, dava kısmen iptal-kısmen ret ile sonuçlandığından aşağıda dökümü gösterilen dava ve istinaf aşamasında yapılan yargılama giderinin yarısı olan 213,10 TL'lik kısmın ve karar verildiği tarihte yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen 1.510,00 vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, yargılama giderinin kalan kısmının davacı üzerinde bırakılmasına, istinaf talebinin kısmen reddi nedeniyle istinafa konu kararda davalı idare lehine vekalet ücretine hükmedildiğinden işbu kararda davalı idare lehine yeniden vekalet ücretine hükmedilmesine yer olmadığına, kararın kesinleşmesini takiben posta gideri avansından artan kısmın mahkemesince davacıya iadesine, davaya konu yönetmeliğin genel düzenleyici işlem niteliğinde olması nedeniyle, kararın tebliğini izleyen 30 gün içerisinde Dairemiz aracılığıyla Danıştay nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere, 28/12/2017 tarihinde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)