(2577 S. K. m. 2, 45) (6831 S. K. m. 16, 91, 92, 93) (Orman Kanununun 16 ncı Maddesinin Uygulama Yönetmeliği m. 3, 8, 20, 22)
İSTEMİN ÖZETİ: Rize İdare Mahkemesi'nin 12/07/2018 tarihli ve E:2016/689, K:2018/514 Sayılı kararının istinaf kanun yoluyla incelenerek kaldırılması istenilmektedir.
CEVABIN ÖZETİ: Cevap verilmemiştir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Samsun Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesince dava dosyası 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca incelenerek işin gereği görüşüldü:
KARAR: Dava; Artvin ili, Murgul ilçesinde madencilik faaliyeti yürüten davacı şirketten, hesap cetvelinde belirtilen bedellerin Artvin Orman Bölge Müdürlüğü hesabına yatırılarak, dekontunun 1 ay içerisinde gönderilmesinin istenilmesine dair Orman Genel Müdürlüğünün 27/04/2016 tarih ve 921671 Sayılı işlemi ile anılan işleme yapılan itirazın 34,11 ha alanın imtiyazlı saha olmadığından arazi izin bedelinin özelleştirme tarihinden itibaren tahsil edilmesi gerektiğinden bahisle reddine ilişkin Orman Bölge Müdürlüğünün 27/06/2016 tarih ve 1426999 Sayılı işleminin iptali istemiyle açılmıştır.
Rize İdare Mahkemesi'nin 12/07/2018 tarihli ve E:2016/689, K:2018/514 Sayılı kararıyla; davacı şirket adına daha önceden izinli olan ve 11/02/2014 tarihli inceleme raporu ile koordinat tespiti yapılan İR 5154 numaralı ruhsat numaralı alandaki 31.5 hektar izin alanı ile 12/04/2016 tarih ve 392 Sayılı olur ile maden işletme izni verilen 34.1 hektar alanın birbirinden farklı alanlar olduğu ve 34.1 hektar alanda bu alanın özelleştirilerek davacı şirket tarafından devralındığı 06/07/2006 tarihinden itibaren açık maden işletme çalışması yapıldığı sabit olduğundan, bu alan üzerinden özelleştirme tarihinden itibaren geriye dönük olarak arazi izin bedeli ile ağaçlandırma izin bedeli ve teminat olarak toplam 5.304.628,15 TL istenilmesine ilişkin dava konusu Orman Genel Müdürlüğünün 27/04/2016 tarih ve 921671 Sayılı işlemi ile anılan işleme yapılan itirazın reddine ilişkin Orman Bölge Müdürlüğü'nün 27/06/2016 tarih ve 1426999 Sayılı işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Davacı tarafından; davalı kurum tarafından yapılan revizeler sebebiyle 31,5 hektar olan sahanın 34,1 hektar olarak son halini aldığı, çakışan kısımlar dışındaki kısmın daha önce kullanılmadığı, bilirkişiler tarafından yalnızca davalı idare tarafından hazırlanan inceleme raporları incelendiği, yer tespiti sonucu 2014 yılında koordinat değişikliği yapılarak yeni bir izin planı düzenlendiği, 2014 yılı revize edilmiş 34.1 Ha izin planında gösterilen son hali olduğu, mükerrer bedeller talep edildiği, arazi izin bedelinin izin başlangıç tarihi esas alınarak bildirime gerek kalmaksızın her yıl defaten izin sahibi tarafından ödeneceği ileri sürülerek anılan karara karşı istinaf başvurusunda bulunulmakta ve kararın kaldırılması istenilmektedir.
6831 Sayılı Orman Kanunu'nun 16. maddesinde; "Devlet ormanları içinde maden aranması ve işletilmesi ile madencilik faaliyeti için zorunlu; tesis, yol, enerji, su, haberleşme ve altyapı tesislerine, fon bedelleri hariç, bedeli alınarak Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilir. Ancak, temditler dahil ruhsat süresince müktesep haklar korunmak kaydı ile Devlet ormanları sınırları içindeki tohum meşcereleri, gen koruma alanları, muhafaza ormanları, orman içi dinlenme yerleri, endemik ve korunması gereken nadir ekosistemlerin bulunduğu alanlarda maden aranması ve işletilmesi, Çevre ve Orman Bakanlığının muvafakatine bağlıdır. Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin; baraj, gölet, liman ve yol gibi yapılarda dolgu amaçlı kullanacağı her türlü yapı hammaddesi üretimi için yapacağı madencilik faaliyetleri ile zorunlu tesislerinden bedel alınmaz. Ruhsatname veya imtiyaz almış olanlarla, ruhsatname veya imtiyaz alacaklar, işe başlamadan evvel çalışma sahalarını orman idaresine haber vermeye ve ormana zarar gelebilecek hallerde, orman idaresinin göstereceği tedbirleri almaya ve yapmaya mecburdurlar. Madencilik faaliyetlerinin ve faaliyetlerle ilgili her türlü yer, yol, bina ile tesislerin hükmi şahsiyeti haiz amme müesseselerine ait ormanlarda veya özel ormanlarda yapılmak istenmesi halinde Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilebilir. Bu takdirde kullanım bedeli, kullanım süresi, yapılan bina ve tesislerin devri gibi hususlar genel hükümlere uygun olarak taraflarca tespit edilir. Madencilik faaliyetlerinin sona ermesi neticesinde idareye teslim edilen veya terk edilen doğal yapısı bozulmuş orman alanları rehabilite edilir. Rehabilite maksadı ile bu alanların orman yetiştirilmek üzere inşaat, yıkıntı ve hafriyat atıkları ile doldurularak ağaçlandırmaya hazır hale getirilmesi için büyükşehir mücavir alanlarında büyükşehir belediyelerine, diğer yerlerde ise il ve ilçe belediyelerine bedeli karşılığında izin verilebilir. Maddenin uygulanması ile ilgili tanım, şekil, şart ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.", 92. maddesinde;"(Değişik: 23/1/2008-5728/199 md.) Bu Kanunun 16. maddesi gereğince izin almadan ormanlardan açılan maden ocakları idarece kapatılır. Çıkarılan madenler ve her türlü tesisler ile alet, edevat ve nakil vasıtalarına elkonulur. Elkonulan mallar, Türk Ceza Kanunu hükümlerine göre müsadere edilir.
Bu Kanunun 16. maddesi gereğince izinsiz maden ocağı açanlara veya işletenlere,91. madde hükümleri saklı kalmak üzere iki yıldan yedi yıla kadar hapis ve yirmibin güne kadar adlî para cezası verilir.
Kanun hükümlerine göre verilen ruhsat veya izin belgesindeki sürenin dolmasına rağmen maden ocağı işletmeye devam edenler ya da izin verilen alandaki sınırı aşanlar, 91. madde hükümleri saklı kalmak üzere, bu Kanunun 93. maddesi hükümlerine göre cezalandırılır.
Başkaca zarar husule gelmiş ise bu zarar ayrıca genel hükümlere göre hukuk mahkemesinde dava açmak suretiyle tazmin ettirilir. İzin alarak bu nevi ocakları açanlar idarece kendilerine veya temsilcilerine tebliğ edilecek tedbirlere riayet etmezler ise beşbin Türk Lirasından yüzbin Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir. Ayrıca, bu tedbirlere riayet edilinceye kadar ocaklar işletilmekten men edilir." hükmüne yer verilmiştir.
6831 Sayılı Orman Kanununun 16. maddesine göre verilecek izinlere, rehabilite işlemlerine ve izinlerden tahsil edilecek bedellere ait iş ve işlemleri düzenlemek amacıyla bu maddeye dayanılarak hazırlanan ve 18/04/2014 tarih ve 28976 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Orman Kanununun 16. Maddesinin Uygulama Yönetmeliği'nin "Tanım ve Kısaltmalar" başlıklı 3. maddesinde, "(1) Bu Yönetmelikte geçen; a) Ağaçlandırma bedeli: İzin verilen alan üzerinden bir defaya mahsus alınan bedeli, (...) e) Arazi izin bedeli: Verilen izinlerden orman idaresince alınacak kullanım bedelini, (...) t) İzin: Bu yönetmelik hükümlerine göre orman alanları içinde Bakanlıkça amacı doğrultusunda kullanılmak üzere verilen ön izni, kesin izni ve muvafakatı, v) Kesin izin: Bu Yönetmelik hükümlerine göre Bakanlıkça amacı doğrultusunda kullanılmak üzere verilen izni, y) Maden arama izni: Maden araması yapılabilmesi için ruhsata dayalı olarak Bakanlıkça verilen izni, z) Maden işletme izni: Maden üretimi yapılması için işletme ruhsatına dayalı olarak Bakanlıkça verilen izni, (...) ifade eder." hükmüne; "Alınacak bedeller ve ek Devlet hakkı" başlıklı 8. maddesinde "(1) Maden arama, işletme, tesis ve altyapı tesis ön izinlerinde ön izin bedeli, kesin izinlerde ise; a) Ağaçlandırma bedeli, b) Arazi izin bedeli, alınır. (...)" hükmüne; "Bedellerin tespiti ve tahsili" başlıklı 20. maddesinde "(1) Bu Yönetmeliğe göre verilecek izinlerde alınacak bedellerden; a) Ağaçlandırma bedeli: Genel müdürlükçe, Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından yılın ikinci yarısı için tespit edilen 16 yaşını doldurmuş işçilerin bir günlük normal çalışma karşılığı asgari ücretlerinin 294 gün/hektar katsayısıyla çarpımı sonucu belirlenen ağaçlandırma birim hektar bedelinin izin alanı ile çarpımı sonucu alınacak bedeldir. b) Arazi izin bedeli: İzin alanının metrekaresi, cari yıl ağaçlandırma birim m2 bedeli, bu Yönetmeliğin ekinde yer alan izin türü katsayısı Ek-1, ekolojik denge katsayısı Ek-2 ve il katsayısının Ek-3 çarpımlarının sonucu alınacak bedeldir. (...) (2) Ağaçlandırma bedeli izin başlangıcında bir defaya mahsus defaten izin sahibi tarafından ödenir. (3) Arazi izin bedeli izin başlangıç tarihi esas alınarak bildirime gerek kalmaksızın her yıl defaten izin sahibi tarafından ödenir. Müteakip yıllara ait arazi izin bedeli BAK oranında artırılmak suretiyle tespit edilerek bildirime gerek kalmaksızın izin başlangıç tarihinde defaten izin sahibi tarafından ödenir. (...)" hükmüne; "Teminat" başlıklı 22. maddesinde "(1) Teminat; bir hektar için cari yıl ağaçlandırma bedelinden az olmamak kaydıyla cari yıl ağaçlandırma bedelinin onda biri ile izin alanının çarpımı sonucu bulunur. İzin başlangıcında bir defa alınır. Süre uzatımlarında, izin devirlerinde güncellenir. Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ile kamu kurum ve kuruluşlarından teminat alınmaz. (2) Alınan teminat her ne suretle olursa olsun haczedilemez, üzerine ihtiyati tedbir konulamaz, tespit ve tahsiline itiraz edilemez. (3) Teminat olarak alınan değerler, teminat olarak kabul edilen değerler ile değiştirilebilir" hükmü yer almaktadır.
Dava dosyasının incelenmesinden; Artvin ili, Murgul ilçesinde bulunan ve davacı şirket tarafından madencilik faaliyeti yürütülen dava konusu alanda Karadeniz Bakır işletmeleri A.Ş. tarafından faaliyet gösterilmekte iken bu alanın 30/06/2006 tarih ve 2006/50 Sayılı karar ile özelleştirilerek davacı şirket tarafından devralındığı; davacı şirketin İR 5154 numaralı ruhsat sahasında 31.5 hektar(Ha) alan için izin yenileme talebinde bulunması üzerine Orman ve Su İşleri Bakanlığı'nın 25/12/2009 tarih ve 207 numaralı oluru ile izin süresinin 06/02/2017 tarihine kadar uzatıldığı; davalı idare uygulamaları gereği özelleştirilen maden sahalarına ilişkin taahhüt senetlerinde ve izin raporlarında izin sahalarının koordinatlı olması gerekirken, 25/12/2009 tarih ve 207 numaralı olur ile 06/02/2017 tarihine kadar izin uzatımı yapılan 25 hektarı dekabaj(açık işletme sahası) ve flatasyon tesis sahaları, 6.5 hektarı dekabaj(açık işletme sahası) ve flatasyon tesislerinin saha devamı olacak olan tumba yolları olmak üzere davacı şirket tarafından madencilik faaliyeti yürütülen toplam 31.5 hektar izin alanına ait harita ve koordinat cetvelinin izin dosyasında olmadığının tespit edilmesi üzerine söz konusu izin alanının koordinat ve yer tespitinin yapılması amacıyla davalı idare elemanları ile davacı şirket yetkilileri tarafından 11/02/2014 tarihli inceleme raporunun düzenlenerek yapılan evrak ve arazi incelemeleri neticesinde 31.5 hektar izin alanına ait vaziyet planının izin verildiği tarihteki kadastral durum dikkate alınarak hazırlanıp koordinat tespitinin yapıldığı; yapılan bu koordinat tespitinden sonra davacı şirket tarafından yeni bir izin planı düzenlenerek İR 5154 numaralı ruhsat sahasında 34.1 hektar alan için davalı idareye izin başvurusunda bulunulduğu; bu başvuru üzerine davalı idare tarafından düzenlenen 13/04/2015 tarihli maden izin raporuna istinaden 12/04/2016 tarih ve 392 numaralı olur ile davacı şirkete Artvin ili Murgul ilçesinde bulunan İR 5154 ruhsat numaralı maden sahasındaki 34.1 hektar alan için 06/02/2017 tarihine kadar maden işletme izni verildiği; akabinde davacı şirket tarafından 34.1 hektar alanda özelleştirme tarihinden itibaren kesintisiz olarak açık maden işletmeciliğine devam edildiği ve daha önceden izinli olan 31.5 hektar alanın bu sahayı kapsamadığının belirlendiğinden bahisle Orman Genel Müdürlüğü'nün 27/04/2016 tarih ve 921671 Sayılı işlemi ile maden işletme izni verilen 34.1 hektar alan için geriye dönük özelleştirme tarihi olan 06/07/2006 tarihinden itibaren arazi izin bedeli ile ağaçlandırma izin bedeli ve teminat olmak üzere toplam 5.304.628,15 TL istenildiği; davacı şirketin bu işleme yaptığı itirazın Orman Genel Müdürlüğü'nün 27/06/2016 tarih ve E:1426999 Sayılı işlemi ile reddedilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İdare Mahkemesince, davacı şirket adına daha önceden izinli olan ve 11/02/2014 tarihli inceleme raporu ile koordinat tespiti yapılan İR 5154 numaralı ruhsat numaralı alandaki 31.5 hektar izin alanı ile 12/04/2016 tarih ve 392 Sayılı olur ile maden işletme izni verilen 34.1 hektar alanın birbirinden farklı alanlar olduğu ve 34.1 hektar alanda bu alanın özelleştirilerek davacı şirket tarafından devralındığı 06/07/2006 tarihinden itibaren açık maden işletme çalışması yapıldığı sabit olduğundan, bu alan üzerinden geriye dönük olarak arazi izin bedeli ile ağaçlandırma izin bedeli ve teminat olarak toplam 5.304.628,15 TL istenilmesine ilişkin dava konusu Orman Genel Müdürlüğü'nün 27/04/2016 tarih ve 921671 Sayılı işlemi ile anılan işleme yapılan itirazın reddine ilişkin Orman Bölge Müdürlüğü'nün 27/06/2016 tarih ve 1426999 Sayılı işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmış ise de; Orman Kanunu'nun 92. maddesinde izin verilen alandaki sınırı aşılması ve izinsiz faaliyette bulunması hali düzenlenmiş olup, izinsiz faaliyette bulunulması veya izin sınırlarının aşılması durumunda izin bedelinin geçmişe dönük olarak alınacağı yönünde bir hükme yer verilmemiş olması ve söz konusu bedellerin izin başlangıç tarihi esas alınarak hesap edileceğinin düzenlenmiş olması karşısında, anılan değerlendirme yerinde görülmemiştir.
Yukarıda alıntısı yapılan mevzuatta, ağaçlandırma bedeli ve arazi bedelinin izin verilen alana ilişkin olduğu, ağaçlandırma bedelinin izin başlangıcında bir defaya mahsus defaten izin sahibi tarafından ödeneceği, arazi izin bedelinin izin başlangıç tarihi esas alınarak bildirime gerek kalmaksızın her yıl defaten izin sahibi tarafından ödeneceği, teminatın ise izin başlangıcında bir defa alınacağı hususlarının düzenlenmiş olması karşısında, söz konusu bedellerin izinden sonraki sürece ilişkin olarak istenebileceğinde duraksama bulunmamaktadır.
Olayda, ağaçlandırma bedelinin Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından 2016 yılının ikinci yarısı için tespit edilen 16 yaşını doldurmuş işçilerin bir günlük normal çalışma karşılığı asgari ücret tutarının (54,90) 294 gün/hektar katsayısıyla çarpımı sonucu belirlenen ağaçlandırma birim hektar bedeli16.140,60.-TL'nin izin alanı 34.113577 ile çarpımı sonucu bulunduğu, teminat bedelinin ağaçlandırma bedelinin, (16.140,60.-TL) onda biri ile izin alanının (34.113577) çarpımı sonucu bulunduğu, arazi izin bedelinin ise 2016 yılı için hesap edilen 418.167,52.-TL tutarın, 11 ile çarpımı suretiyle hesap edildiği (06.07.2006 tarihinden itibaren 2016 yılı dahil olmak üzere 11 yıl için 2016 yılı için tespit edilen arazi izin bedelinin baz alındığı) görülmektedir.
Bu durumda, Artvin ili, Murgul ilçesinde bulunan İR 5154 ruhsat numaralı maden sahasındaki 34.1 hektar alan için izin tarihinden itibaren ağaçlandırma bedeli, arazi izin bedeli ve teminat alınabilecek olması karşısında, izne konu alanda özelleştirme tarihinden itibaren kesintisiz olarak açık maden işletmeciliğine devam edildiğinden bahisle izin tarihinden geriye dönük olacak şekilde 06.07.2006 tarihinden itibaren arazi izin bedeli hesaplanmasında hukuka uyarlık bulunmamakta olup, 2016 yılı için hesaplanan 649.724,05.-TL ağaçlandırma bedeli, 55.061,36.-TL teminat tutarı ve 418.167,52.-TL arazi izin bedeline geriye dönük olarak hesaplanan 4.181.675,22.-TL'lik tutar ilave edilmek suretiyle düzenlenen hesap cetvelinde gösterilen toplam 5.304.628,15 TL bedelin ödenmesinin istenilmesine dair Orman Genel Müdürlüğünün 27/04/2016 tarih ve 921671 Sayılı işleminde ve bu işleme yapılan itirazın 34,11 ha alanın imtiyazlı saha olmadığından arazi izin bedelinin özelleştirme tarihinden itibaren tahsil edilmesi gerektiğinden bahisle reddine ilişkin Orman Bölge Müdürlüğünün 27/06/2016 tarih ve 1426999 Sayılı işleminde hukuka uygunluk, davanın reddi yolundaki mahkeme kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
Sonuç: Açıklanan nedenlerle, davacının istinaf başvurusunun kabulüne, Rize İdare Mahkemesi'nce verilen istinaf başvurusuna konu 12/07/2018 tarihli ve E:2016/689, K:2018/514 Sayılı kararın kaldırılmasına, dava konusu işlemlerin iptaline, aşağıda dökümü yapılan dava ve istinaf aşamasına ait 4.877,78-TL yargılama gideri ile kararın verildiği tarihte yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen 1.700,00-TL vekalet ücretinin davalı tarafından davacıya ödenmesine, fazladan yatırılan 35,90-TL harcın davacıya iadesine, artan posta gideri avansının kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine, 2577 Sayılı Kanun'un 46/ h maddesi uyarınca, kararın tebliğini izleyen günden itibaren 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay'da temyiz yolu açık olmak üzere, 28/01/2020 tarihinde oybirliği ile karar verildi. (¤¤)