(2918 S. K. m. 79) (2577 S. K. m. 17) (5216 S. K. m. 7, 9) (Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği m. 18) (Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m. 24)
İSTEMİN ÖZETİ: Muğla İli, Menteşe İlçesi, Orhaniye Mahallesinde ikamet eden davacı tarafından; Muğla merkez ilçesi olan Menteşe İlçesinde bazı cadde ve sokaklar üzerinde, yol üzeri otopark alanları belirlenmesine ilişkin 22/03/2016 tarih ve 2016/3-68 sayılı UKOME kararının iptali istemiyle açılan davada, uyuşmazlığa konu olayda, araçlı trafik yollarında otopark uygulamasının planlama esaslarına aykırı olduğu, planlamada yol ve otopark işlevlerinin ayrı ayrı hesaplanması gerektiği, bu işlevlerin aynı alanda yer almasının planlamada hatalı bir uygulama anlamına geldiği, imar planı yapım aşamasında otopark sorununun çözümlenmediği, otopark kullanımına ayrılan alanın planlama hiyerarşisine göre 1/5000 Nazım İmar Planı ve 1/1000 Uygulama İmar Planında da yer alması gerektiği, her işlevin kendi kapasitesine göre planlandığı ve işlevsel amaç doğrultusunda kullanılmasının gerektiği, bu doğrultuda yolların amacı dışında yapılan otopark uygulaması kullanımlarının kentsel alanda sorunlar yaratacağından şehircilik ilkelerine aykırılık bulunduğu, dava konusu yol üstü araç park yeri belirleme işlemi sonrasında ücretli park etme uygulaması başlatılarak yol kullanımını kısıtlayan ve ticari bir amaç içeren uygulamaya mahal verilmesi nedeniyle kamu yararına aykırı olduğu, kalıcı ve uzun süreli çözümler bulunması gerektiği, parkmetre uygulamasının günübirlik, geçici çözümler sunduğu, otopark sorununun planlama gereği çözümlenmesi için bina otoparkı, bölge otoparkları, genel otoparklar ve birim park alanları düzenlenerek çözümlenebileceği, caddelerde iki veya üç trafik şeridinden birini iptal eden ücretli park etme uygulamasının yolun fonksiyonuna uygun olarak kamuya hizmet vermesini engellediği, bu durumun ulaşımın aksamasına yol açarak trafik güvenliğini olumsuz yönde etkilediği, nihayet dava konusu UKOME kararının imar planı kararlarında yol niteliğinde bulunan, kamu kullanımına açık yollarda ücretli otopark uygulamasının önünü açacağı, yolların asıl amacına uygun olarak kullanılmasını olumsuz yönde etkileyeceği, planlama esaslarına ve şehircilik ilkeleri ile kamu yararına aykırı olduğu, bu durumda, imar planında yol olarak belirlenen Muğla İli, Menteşe İlçesi, Recai Güreli Caddesi, İsmet Çatak Caddesi, Özer Türk Caddesi, Zübeyde Hanım Caddesi, Hastane Caddesi, Sağlık Sokak, Haluk Özsoy Caddesi, Cumhuriyet Caddesi, Naci Karaosmanoğlu Caddesi, İsmet İnönü Caddesi, Atatürk Bulvarı, üzerinde yol üzeri otopark alanlarının belirlenmesine ilişkin 22/03/2016 tarih ve 2016/3-68 sayılı UKOME kararında imar mevzuatına, kamu yararına ve hizmet gereklerine uygunluk bulunmadığı, gerekçeleriyle dava konusu işlemin iptaline karar veren Muğla 1. İdare Mahkemesi'nin 16/11/2017 gün ve E: 2017/401, K: 2017/2256 sayılı kararının; Mahkemece yol üstü araç park yerleri ile ilgili değerlendirme yapılması gerekirken, otoparkların imara uygun olup olmadığı yönünden değerlendirme yapıldığı, yol üstü araç park yerlerinin imar planlarına işlenmesine gerek olmadığı, bu yerlerin imar planlarında düzenlenen otoparklardan farklı niteliğe haiz olduğu, Büyükşehir Belediyelerinin 5216, 5393 ve 2918 Sayılı Kanun hükümleri ve Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği hükümleri uyarınca, durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek yetki ve görevinin bulunduğu, belirlenen yol üstü araç park yerlerinin imar planlarına işli olduğu, mahkemece bu durum araştırılmaksızın karar verildiği ileri sürülerek, istinaf yolu ile incelenerek kaldırılması istenilmektedir.
SAVUNMANIN ÖZETİ: Savunma verilmemiştir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren İzmir Bölge İdare Mahkemesi 5.İdare Dava Dairesi'nce; davalı idarenin duruşma istemi, 2577 sayılı Kanunun 17.maddesinin 2.fıkrası uyarınca uygun görülmeyerek işin esasına geçilerek gereği görüşüldü:
Dava, Muğla İli, Menteşe İlçesi, Orhaniye Mahallesinde ikamet eden davacı tarafından; Muğla merkez ilçesi olan Menteşe İlçesinde bazı cadde ve sokaklar üzerinde, yol üzeri otopark alanları belirlenmesine ilişkin 22/03/2016 tarih ve 2016/3-68 sayılı UKOME kararının iptali istemiyle açılmıştır.
5216 Sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7. Maddesinin (f) bendinde, "Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek." büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayılmıştır.
Aynı Kanunun 9. Maddesinde, "Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.
Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.
Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer.
Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır.
Koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcileri, İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.
Büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13.10.1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz." hükümleri yer almıştır.
15.06.2006 tarih ve 26199 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 18. Maddesinde, "UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla;
a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla,
...
ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde engelliler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamakla,
...
g) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde kalan karayollarının bir kısmının veya tamamının yoldan faydalananların bir kısmına veya tamamına kapatılmasına, park edilecek yerler ile zaman ve süresinin ve araçların geliş ve gidiş yollarının ve yollara konulacak trafik işaretlerinin yerlerinin belirlenmesine karar vermekle,
ğ) Büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunun belirlediği sınırlar içinde araçların kullanacağı şeritleri ve yol kullanım esaslarını tespit etmek ve gerekli yasakları koymak, gerekli hal ve yerlerde en çok ve en az hız limitlerini belirlemekle,
görevli ve yetkilidir." düzenlemeleri yer almıştır.
2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun, "Park ücretinin alınması, araçların çektirilmesi ve kaldırılması ile muhafazası" başlığını taşıyan 79. Maddesinde, "Karayolu üzeri park yerindeki araçlar için park ücreti, yetki ve sorumluluk alanına göre park yerini tespite yetkili idarece veya bu idare tarafından işletme izni verilen gerçek veya tüzel kişilerce alınabilir. Bunlar dışında hiçbir gerçek veya tüzel kişi herhangi bir şekilde park ücreti alamaz. Erişme kontrollü karayolları (otoyol-ekspresyol) hariç olmak üzere büyükşehirlerde yetkili idareler, büyükşehir belediyeleridir..." hükümlerine yer verilmiştir.
3194 Sayılı İmar Kanunu dayanak alınarak düzenlenen ve 14.06.2014 tarih ve 29030 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin 24. Maddesinin 3. bendinde, "Uygulama imar planlarında, bölgenin ihtiyacına yönelik çocuk bahçesi, yeşil alan, otopark, cep otoparkı, yol boyu otopark, durak cebi, aile sağlık merkezi, mescit, karakol, muhtarlık, trafo gibi sosyal ve teknik altyapı alanlarını artırıcı küçük alan gerektiren fonksiyonlar ayrılabilir ve bu fonksiyonların konulması nazım imar planına aykırılık teşkil etmez." düzenlemelerine yer verilmiştir.
Görüldüğü gibi yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinde geniş olarak ifade edildiği üzere, büyükşehir belediyelerinin, durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek, yetki ve görevleri bulunmakta olup, bu yetki ve görevlerini UKOME vasıtasıyla yürütecektir.
Ülkemizin bir çok kentinde genel ve bölgesel otoparklar yetersiz kalmakta olup, kent merkezlerinde ticari alanların ve alışveriş merkezlerinin bulunduğu alanlarda kısa süreli veya saat bazında yol üstü otoparklara ihtiyaç bulunmaktadır. Özellikle yaz aylarında turizm yoğunluğunun ve geçici nüfus artışının yaşandığı Muğla gibi bir çok il ve ilçede ise bu ihtiyaç daha fazla olmaktadır. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre büyükşehir belediyeleri kent merkezinde yol üstü araç park yerleri (otopark yerleri) belirlemeye ve bu yerleri belli bir ücret mukabili işletmeye veya işlettirmeye yetkili ve görevlidir. Ancak bu yetki ve görevin kullanılması sırasında, mevzuat hükümlerinin verdiği yetki çerçevesinde hareket edilmesi, gerekli planlamaların yapılması, yol üstü otopark alanları belirlenen cadde ve sokaklarda, özellikle yaya ve araç trafiğinin normal akışının engellenmemesi, bu konuda yetersizliğe sebep verilmemesi gerekmektedir.
Dava dosyasının incelenmesinden, davalı idareye bağlı Ulaşım Dairesi Başkanlığı teknik elemanlarınca yapılan çalışma sonucunda, Menteşe İlçesi Yol Üstü Otaparklarına Dair Teknik Rapor hazırlandığı; bu raporda özet olarak, ulaşım problemleri açısından yapılan değerlendirmelerde yolculuk sonunda araçların park edebilmek için uygun otopark yerlerine ihtiyaç duydukları, sürücülerin uygun otopark alanlarını bulabilmek için fazladan trafikte kalmalarının, trafiğe aşırı yük getirmekle birlikte zaman kaybına sebep olduğu ve havaya bırakılan egzoz gazı miktarından dolayı hava kirliliğine sebep olduğu; çalışmanın Muğla Menteşe İlçesindeki yol üstü otopark hizmetlerinin etkin bir şekilde kullanılabilmesi amacıyla uygun hale getirilmesi ve sürecin yasal dayanaklarının oluşturulması amacıyla yapıldığı, yol üstü otoparkların, kent içinde trafik sıkışıklığı ve otopark sorununun çözümüne yönelik olduğu, Büyükşehirlerin mevzuat hükümlerine göre bu konuda görev ve yetkilerinin bulunduğu, konuya ilişkin Danıştay kararlarının incelendiği, Menteşe ilçesinde, Merkez ilçe olması nedeniyle trafiğin yoğun olduğu, yaya ve trafik akışının güvenli bir şekilde sağlanmasına ihtiyaç duyulduğu, bu ihtiyacın karşılanması amacıyla yol genişliği yeterli olan yollar üzerinde yol boyu otopark yerlerinin ayrılması gerektiği tespit ve değerlendirmeleri yapılarak; aynı Raporda yapılan arazi çalışmaları sonucunda, mevcut kullanılan yol boyu otoparklar tespit edilerek, parklanma amaç ve sürelerinin gruplandırıldığı, yürürlükteki uygulama imar planında belirtilen yol genişlikleri de gözönünde bulundurularak, yolun kullanım durumunu göstermek amacıyla, yol boyu otoparkların planlara işlendiği, TSE Standartlarına uygun olarak yapılan hesaplama sonucunda, Menteşe İlçesindeki cadde ve sokaklar üzerinde, düzensiz kullanım sonucunda 1038 araç park yeri varken, 390 düzenli yol üstü otopark yeri belirlendiği; raporda oluşan otopark açığının mevcut ve yapılacak bölgesel otoparklarla telafi edileceği belirtilerek, mevcut, yapım ve planlama aşamasında olan bölgesel otoparklarında, kapasiteleriyle birlikte belirlenerek, bu raporla yapılan planlama sonucunda Menteşe İlçesinde 1864 açık/kapalı otopark kapasitesine ulaşılacağının belirtildiği, dava konusu UKOME kararının da bu rapor üzerine tesis olunduğu ve raporda belirtildiği üzere dava konusu işlemle, Menteşe İlçesinde toplam 390 düzenli yol üstü otopark yeri belirlendiği anlaşılmaktadır.
Bu duruma göre, Menteşe İlçesindeki cadde ve sokaklar üzerinde yol üstü otopark alanları belirlenmesine ilişkin dava konusu UKOME kararının, ihtiyaç ve hizmet gerekleri gözönüne alınarak, iyi bir planlamaya dayalı olarak tesis olunduğu, yol üstü otopark alanlarının uygulama imar planlarına işlendiği anlaşılmakta olup, bu nedenle dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle; istinaf başvurusunun kabulüyle, Muğla 1. İdare Mahkemesi'nin 16/11/2017 gün ve E: 2017/401, K: 2017/2256 sayılı kararının kaldırılmasına, davanın reddine, aşağıda dökümü yapılan toplam 207,70-TL dava yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, istinaf aşamasında davalı idarece yapılan ve aşağıda dökümü gösterilen 254,20-TL yargılama gideriyle, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen 1.090,00-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine, yatırılan posta gideri avansından artan miktarın Mahkemesince HMK'nun 333. maddesi uyarınca yatıranlara iadesine, 12/06/2018 tarihinde oybirliği ile kesin olarak karar verildi. (¤¤)