(2577 S. K. m. 45) (5802 S. K. m. 3)
İSTEMİN ÖZETİ: …….. 5. Ana Jet Üs Komutanlığın'da görev yapmakta olan davacının, astsubay sınıf okulunda geçen 18 yaş altı sürelerin fiili hizmet süresine eklenmesi istemiyle yaptığı 31.07.2017 tarihli başvurusunun reddine ilişkin 27.09.2017 tarihli, 79.254.000 sayılı işlemin iptali istemiyle açtığı davada; dava konusu işlemin iptaline karar veren Samsun 1. İdare Mahkemesi'nin 21/06/2018 gün ve E:2017/1920, K:2018/990 sayılı kararının; kanun kapsamında hizmet sayılması mümkün olmayan bir sürenin açılan dava sonucu mahkeme kararı uyarınca hizmet alınması ve toplam hizmet sürelerine ilave edilmesi sonucunda emeklilik yaşının tespitinde dikkate alınması hususunu beraberinde getireceğinden, edim-karşı edim (nimet-külfet) esasına dayanan sosyal güvenlik kurumunun mali yapısı üzerinde olumsuz etki yaratmaması için emeklilik keseneği ve kurum karşılıklarını zamanında ödeyen kişiler ile çeşitli nedenlerle daha sonra ödeyen kişilerin Kuruma ödeyeceği parasal değerin aynı olması gerektiği, kanun kapsamında olmaması nedeniyle kurumlarınca emekli keseneği ve kurum karşılığı gönderilmeyen sürelerin hizmet olarak alınması sonucunda bu süreye ait emeklilik keseneği ve kurum karşılıklarının görev yaptıkları kurumlardan tahsil edilmesi hakkaniyet ilkelerine uymayacağı gibi kamu kurumunu da mali külfete uğratacağı, ayrıca ilgililer yönünden de sebepsiz zenginleşmeye sebep olacağı, Mahkeme kararı uyarınca, 18 yaşının dolumundan önce astsubay sınıf okulunda geçen süresinin hizmet olarak alınabilmesi için astsubay nasbedildiği tarihteki derece kademesinin bu dereceye ait mahkeme karar tarihinde varsa ek göstergesinin ve emeklilik keseneğine esas aylığın hesabına ait tüm unsurların toplamının mahkeme karar tarihindeki yürürlükte olan katsayılarla çarpımı sonucu bulunan tutar esas alınarak yine aynı tarihteki kesenek ve karşılık oranlarına göre herhangi bir faiz ya da gecikme zammı istenilmeksizin hesaplanarak borç tutarının tamamının tarafınca Kurum hesabına yatırılması istenilmiş olup Kurumca yapılan işlemde herhangi bir yanlışlık bulunmadığı, işlemin idare mahkemesi kararının uygulamasından ibaret olduğu, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca istinaf yolu ile incelenerek kaldırılması istemidir.
SAVUNMANIN ÖZETİ: Savunma verilmemiştir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Samsun Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesi'nce işin gereği görüşüldü:
Dava, davacının, astsubay sınıf okulunda geçen 18 yaş altı sürelerin fiili hizmet süresine eklenmesi istemiyle yapılan 31.07.2017 tarihli başvurusunun reddine ilişkin 27.09.2017 tarihli, 79.254.000 sayılı işlemin iptali istemine ilişkindir.
İdare Mahkemesi'nce; ilgili Yasa hükümlerinde, astsubay sınıf okulu öğrencilerinin iştirakçi olarak 5434 sayılı Kanunla ilgilendirileceği, astsubay sınıf okulunu başarı ile bitirerek astsubaylığa nasbedilenlerin astsubay sınıf okulunda geçen başarılı eğitim ve öğretim sürelerinin fiili hizmet süresinden sayılacağı belirtilmiş olup, bu sürelerin fiili hizmet süresinden sayılması konusunda 18 yaşından sonraki sürelerin dikkate alınacağına ilişkin bir hükme de yer verilmediği, astsubay sınıf okulu öğrencileri adına emekli keseneği yatırılmasını zorunlu kılan Yasa hükmü de değerlendirildiğinde, astsubay sınıf okulunu bitirerek doğrudan astsubaylığa nasbedilenlerin, bu okulda geçen sürelerinin fiili hizmet süresinden sayılması için 18 yaşını bitirmiş olmaları şartının aranmaması gerektiği, bu durumda, astsubay sınıf okulunu bitirdikten sonra, astsubaylığa nasbedilen davacının, 18 yaşından önce astsubay sınıf okulunda geçen sürelerinin fiili hizmet süresinden sayılması gerektiği açık olup, bu istemle yapılan başvurunun reddine dair dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Astsubay statüsünün ve astsubay olma şartlarının ilk olarak düzenlendiği 05.07.1951 tarih ve 7852 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 5802 sayılı Astsubay Kanunu'nun 3.maddesinde; "I-A) En az ortaokul, sanat enstitüsü ve eşidi okullarla eğitim süresi iki yıldan aşağı olmayan astsubay sınıf okullarından mezun olmak;
B) 18 yaşını tamamlamış olmak şarttır." hükmüne yer verilmiştir.
Daha sonra 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun 67.maddesinde, muvazzaf astsubay kaynağının astsubay okulları olduğu hükme bağlanmış ve 68 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde;
"Muvazzaf astsubay olabilmek için en az ortaokul veya eşiti bir okulu bitirdikten sonra öğrenim süresi en az üç yıl olan astsubay okullarından birini bitirmek ve onsekiz yaşını tamamlamış olmak şarttır." düzenlemesi yer almakta iken, 14.08.1970 tarihli ve 13579 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 31.07.1970 tarihli ve 1323 sayılı Kanunun 2. maddesi ile söz konusu (a) bendi;
"Muvazzaf astsubay olabilmek için en az ortaokul veya eşiti bir okulu bitirdikten sonra öğrenim süresi en az üç yıl olan astsubay okullarından birini bitirmek ve onsekiz yaşını tamamlamış olmak şarttır. "Ancak, astsubay okullarından birini bitirdikleri tarihte onsekiz yaşını tamamlamamış olanlar Türk Medeni Kanunun 12 nci maddesine göre kazai rüşt kararı almak şartıyla muvazzaf astsubay olabilirler." şeklinde değiştirilmiştir.
Bu değişikliğe ilişkin madde gerekçesinde; 18 yaşından küçük olanların astsubay okulunu bitirdikleri halde 18 yaşını dolduruncaya kadar astsubay nasbedilemedikleri,657 sayılı Devlet Memurları Kanununda değişiklik yapılmasını öngören tasarı ile, 15 yaşını bitirmiş ancak 18 yaşını tamamlamamış olanların kazai rüşt kararı aldıkları takdirde Devlet memurluğuna atanabileceklerinin belirtildiği ifade edilerek, 926 sayılı Kanunun 68.maddesinin (a) bendinde yapılacak olan değişiklikle de, astsubay okulunu bitirdikleri halde 18 yaşını tamamlamamış olanların kazai rüşt kararı almak kaydıyla muvazzaf astsubay olabilecekleri, dolayısıyla okulu bitirdikten sonra 18 yaşına kadar açıkta kalma gibi bir durumlarının olmayacağı belirtilmiştir.
Öte yandan, 14.07.1971 tarihli ve 13895 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 1424 sayılı Kanunun 24. maddesi ile 926 sayılı Kanunun 67. maddesi değiştirilerek, astsubay okulları; astsubay hazırlama okulu ve astsubay sınıf okulu olarak ikiye ayrılmıştır. Ayrıca, bu değişikliğe uygun olarak, 1424 sayılı Kanunun 25. maddesi ile 926 sayılı Kanunun 68.maddesinin (a) bendi, bu kez;
"Muvazzaf astsubay olabilmek için en az ortaokul veya sanat okulu mezunu olup da 3 yıl süreli astsubay hazırlama okullarından veya lise, ticaret lisesi, kolej, sanat enstitüleri ve sağlık kolejlerinde Silahlı kuvvetler ve kendi nam ve hesabına okuyarak mezun olduktan sonra astsubay sınıf okullarında tabi tutulacakları 1 yıllık mesleki öğrenim ve eğitimi başarı ile bitirmek ve 18 yaşını tamamlamış olmak şarttır. Ancak, bu öğrenim ve eğitim süresini bitirdikleri tarihte 18 yaşını tamamlamamış olanlar Türk Medeni Kanununun 12 nci maddesine göre kazai rüşt kararı almak şartı ile muvazzaf astsubay olabilirler." şeklinde değiştirilmiştir.
Görüleceği üzere, astsubay olmak için, 05.07.1951 yılından 10.08.1967 yılına kadar ortaokulun bitirilmesinden sonra öğrenim süresi 2 yıla kadar olan sınıf okulunu bitirmek ve 18 yaşını tamamlamış olmak gerekirken, 926 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesi ile birlikte ortaokuldan sonraki öğrenim süresinin 3 yıla çıkarıldığı ve 18 yaşın bitirilmesi şartının muhafaza edildiği, ancak astsubay sınıf okulunu bitirdiği tarihte 18 yaşını tamamlamamış olanların 18 yaşını dolduruncaya kadar astsubay nasbedilmedikleri, bu durumda olanların 18 yaşına kadar açıkta kalmalarının önlenmesi için 14.08.1970 tarihinde yürürlüğe giren 1323 sayılı Kanun ile değişik 926 sayılı Kanunun 68/a maddesi ile, kazai rüşt kararı almak şartıyla muvazzaf astsubay olabilmelerine imkan tanındığı anlaşılmaktadır.
Personel kanunlarında yapılan bu değişiklik uyarınca 18 yaşından önce Devlet memuru veya muvazzaf astsubay olarak atananların emeklilik haklarının sağlanmasına yönelik olarak; 11.07.1971 tarihli ve 13892 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 1425 sayılı Kanunun 2. maddesi ile 5434 sayılı Kanuna eklenen Ek 21. maddede ise;
"Bir meslek ve sanat okulunu bitirenlerden, Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre kazai rüşt kararı almak suretiyle Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığında tabi ve öğrenimleri ile ilgili göreve atananlar hakkında, 5434 sayılı Kanunun 12 nci maddesinde yazılı 18 yaşın bitirilmiş olması şartı aranmaz." şeklinde düzenleme yapılarak, 18 yaşından önce kazai rüşt kararı almak suretiyle 657 sayılı Kanunun 40. maddesi uyarınca Devlet memuru olarak veya 926 sayılı Kanunun 68. maddesinin (a) bendi uyarınca muvazzaf astsubay olarak atananların, atandıkları bu kadro veya rütbe görevlerinde geçen 18 yaş altı hizmet sürelerinin emekliliklerinde değerlendirilmesi ve aynı tarihte göreve başlayanlar arasında emeklilik yaşı, emekliliğe hak kazanma, emekli aylığı ve emekli ikramiyeleri hususunda farklılık yaratılmaması sağlanmıştır.
Buna göre, 5434 sayılı Kanunun Ek 21. maddesinin amacının; 5434 sayılı Kanunun 12. maddesinde öngörülen ve Sandıktan faydalanmak için aranan "18 yaşın bitirilmiş olması" genel şartının istisnası olarak, Devlet memuru veya muvazzaf astsubay olarak atanmak için 657 veya 926 sayılı Kanunlar gereğince kazai rüşt kararı almak zorunda olan 18 yaşından küçük olan kişilerin, sadece atandıkları bu görevlerinde (Devlet memuru veya muvazzaf astsubay olarak), 18 yaşın altında geçen hizmet sürelerinin, emeklilik hizmet sürelerinde değerlendirilmesine yönelik olduğu açıktır.
Astsubay sınıf okulu öğrencilerinin iştirakçiliğine gelince;
5434 sayılı Kanunun "Sandıktan faydalanacaklar" başlıklı 12.maddesinde;
"Bu kanunla tanınan haklardan aşağıda (I) işaretli fıkrada yazılı yerlerde çalışanlardan, Türk uyruğunda olmak ve 18 yaşını bitirmiş bulunmak şartıyla, (II) işaretli fıkrada gösterilenler faydalanır.
....
(II) Faydalanacaklar:
....
j) Milli Savunma Bakanlığı harp okulu öğrencileri.” hükmü yer almakta ve söz konusu birinci fıkrada bugüne kadar bir değişiklik yapılmamış iken, (II) işaretli fıkranın (j) bendinde zaman içerisinde değişikliğe gidilmiştir.
Nitekim, anılan (j) bendi;
-24.07.1965 tarihli ve 12057 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 15.07.1965 tarihli ve 670 sayılı Kanunun 1. maddesi ile “Harp okulları ile fakülte ve yüksekokullarda Silahlı Kuvvetler hesabına okuyan veya kendi hesabına okumakta iken askeri öğrenciler olanlar.” şeklinde, -11.07.1978 tarihli ve 16343 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 29.06.1978 tarihli ve 2168 sayılı Kanunun 1. maddesi ile de, “Harp okulları ile fakülte ve yüksekokullarda Silahlı Kuvvetler hesabına okuyan veya kendi hesabına okumakta iken askeri öğrenci olanlar; fakülte ve yüksekokullarda kendi hesabına okuduktan sonra muvazzaf subay nasbedilen veya yedek subaylık hizmetini takiben muvazzaf subaylığı geçirilenler ve astsubay sınıf okulu öğrencileri;” şeklinde değiştirilmiştir.
Böylelikle, astsubay sınıf okulu öğrencileri ilk defa 11.07.1978 tarihinde yürürlüğe giren 2168 sayılı Kanunla iştirakçilik kapsamına alınmış ve 18 yaşını doldurduktan sonra geçen öğrenim süreleri emeklilikte değerlendirilen harp okullarında veya fakülte ve yüksekokullarda okuyan askeri öğrenciler ile nasıp tarihleri aynı olan ancak fakülte veya yüksekokullarda kendi hesabına okuduktan sonra muvazzaf subay olarak nasbedilenlerin emeklilik haklarının eşitlenmesi amacıyla, fakülte ve yüksekokullarda kendi hesabına okuduktan sonra muvazzaf subay olarak nasbedilenler ile astsubay sınıf okulunu bitirerek astsubaylığa nasbedilenlerin, 18 yaşını doldurdukları tarihten sonra geçen başarılı öğrenim sürelerinin de emeklilikte değerlendirilmesine imkan tanınmıştır.
2168 sayılı Kanun tasarısına ilişkin TBMM Plan Komisyonu raporunda da; "926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanununun 1424 sayılı Kanunla değişik 68 inci maddesi astsubay olabilmek için ortaokula dayalı üç yıl süreli astsubay hazırlama okullarını veya lise ve dengi okulları bitirdikten sonra astsubay sınıf okullarını da başarıyla tamamlama koşulunu getirmiştir. Halbuki 926 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesinden önce astsubay adayları ortaokuldan sonra sınıf okullarına gönderilerek şimdikinden üç yıl erken astsubay çıkarılmaktaydılar ve bu nedenle de astsubay sınıf okulu öğrencileri 5434 sayılı Kanunun kapsamına alınmamışlardı. ..." denilmiştir.
14.07.1971 yılında yürürlüğe giren 1424 sayılı Kanun ile değişik 926 sayılı Kanunun 68/a maddesi ile de, astsubay okullarının, astsubay hazırlama okulu ve astsubay sınıf okulu olarak ikiye ayrıldığı, astsubay olabilmek için ortaokulu bitirdikten sonra 3 yıl süreli astsubay hazırlama okulu veya lise düzeyindeki bir okulu bitirmek ve bundan sonra da 1 yıl süreli astsubay sınıf okulundaki mesleki öğrenim ve eğitimi tamamlamak şartının getirildiği, böylece astsubay öğrencilerinin öğrenim ve eğitim süresinin ilk defa lise ve dengi eğitim ve öğrenim süresinin üzerine çıkarıldığı, yukarıda yer verilen Komisyon raporunda da belirtildiği gibi, daha önce erken yaşta astsubay çıkarıldıkları düşüncesiyle 5434 sayılı Kanun kapsamına alınmayan astsubay adaylarının, eğitim ve öğrenim süresinin Harp Okulu, Fakülte ve Yüksek Okul öğrencileri gibi lise ve dengi öğrenim seviyesinin üzerine çıkarılmasına rağmen, sınıf okulunda iken Emekli Sandığı ile iştirakçilik ilişkisini kuran herhangi bir yasal düzenlemenin uzun bir süre yapılmadığı, 11.07.1978 tarihinde yürürlüğe giren 2168 sayılı Kanunla astsubay sınıf okulu öğrencilerinin ilk defa Sandıktan faydalanacaklar kapsamına alınarak, harp okulu öğrencileri gibi 18 yaşını doldurduktan sonraki öğrenim sürelerinin emeklilikte değerlendirilmesine imkan tanındığı anlaşılmıştır.
Ayrıca, astsubay sınıf okulu öğrencilerinin, 18 yaşın doldurulmasından sonra geçen öğrenim süreleri bakımından iştirakçiliklerini sağlayan bu düzenlemeye paralel olarak, yine 2168 sayılı Kanunla 5434 sayılı Kanuna eklenen Geçici 170. maddenin 2.fıkrasında;
"Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden önce ortaokul ve dengi okulu, astsubay hazırlama okulu, lise ve dengi okulu mezunu olup da sınıf okullarını başarı ile bitirerek astsubay nasbedilenlerin astsubay sınıf okullarında geçen başarılı eğitim ve öğrenim süreleri fiili hizmet müddetinden sayılır. Bundan doğacak borçlanma iştirakçiler tarafından astsubay nasbedildikleri tarihteki astsubay çavuş aylığı üzerinden Emekli Sandığına bir yıl içinde ödenir......." hükmüne yer verilmiş, böylece münhasıran 11.07.1978 tarihinden önce astsubay sınıf okulunu bitirerek astsubay nasbedilenlerin, 18 yaşın üzerinde geçen başarılı öğrenim sürelerinin geriye yönelik olarak borçlanmaları suretiyle emekliliklerinde değerlendirilmesine olanak sağlanmıştır.
Yapılan bu tespit ve açıklamalar ile, 5434 sayılı Kanunun Ek-21'inci maddesi ve astsubay sınıf okulu öğrencilerinin Emekli Sandığı ile ilişkilendirilmelerini sağlayan 2168 sayılı Kanunun gerekçesi ve 5434 sayılı Kanunun ilk ihdasından itibaren mevcut olan ve Sandık iştirakçiliği için 18 yaşın bitirilmiş olması koşulunu arayan 12. maddesindeki düzenlemeye paralel olarak, 926 sayılı Kanunda, astsubay olabilmek için 18 yaşın tamamlanmış olması şartına yer veren hükümler birlikte değerlendirildiğinde; 5434 sayılı Kanunun Ek-21. maddesindeki düzenleme ile, kazai rüşt kararı almak suretiyle göreve başladıktan sonra, geçmişte 18 yaşın altında geçirilen öğrenim sürelerinin değil, göreve başladıktan sonra 18 yaşın altında geçen hizmet sürelerinin, fiili hizmet süresinden sayılarak aynı tarihte göreve başlayanlar bakımından emeklilik hakları yönünden eşitlik sağlanmasının amaçlandığı, diğer bir ifadeyle, 5434 sayılı Kanunun 12. maddesinde öngörülen 18 yaşın bitirilmesi şartının istisnası olarak, sadece atandıkları görevlerinde 18 yaşın altında geçen hizmet sürelerinin, emeklilik hakları bakımından değerlendirilmesine yönelik olduğu, 5434 sayılı Kanunun Geçici 170. maddesi ile de 11.07.1978 tarihinde önce astsubay sınıf okulunu bitirenlerden, bu okullarda 18 yaşın bitirilmesinden sonra geçen öğrenim sürelerinin borçlanılması suretiyle fiili hizmetten sayılmasına imkan sağlandığı anlaşılmaktadır.
Buna göre, 5434 sayılı Kanunun Ek 21.maddesinde yer alan, kazai rüşt kararı almak suretiyle Emekli Sandığında tabi ve öğrenimleri ile ilgili göreve atananlar hakkında, 5434 sayılı Kanunun 12.maddesinde yazılı "18 yaşın bitirilmiş olması şartı aranmaz" yolundaki düzenleme, bu şekilde atananların göreve başlamalarından sonra 18 yaşın altında geçen hizmet sürelerinin, fiili hizmet sürelerinden sayılmasına yönelik olup, 18 yaşın altında geçen öğrenim süresiyle ilgisi bulunmadığından, astsubay sınıf okulunu bitirerek astsubaylığa nasbedilenlerin, kazai rüşt kararı almış olsalar dahi, 18 yaşın bitirilmesinden önce astsubay sınıf okulundaki öğrencilikleri sırasında Emekli Sandığı iştirakçisi olarak kabul edilmeleri ve 18 yaşın altında geçen öğrenim sürelerinin fili hizmet sürelerinden sayılması mümkün değildir.
Bu durumda, 5434 sayılı Kanunun 12. maddesinde sandık iştirakçiliği için 18 yaşın bitirilmiş olmasının genel şart olarak düzenlendiği, bu şartın istisnası olarak Ek 21.maddede yer verilen hükmün, sadece, Devlet memurluğuna/astsubaylığa atanmasına karşın 18 yaşını ikmal etmeyen kişilerin atandıktan sonraki hizmet dönemlerini kapsadığı, geçmişteki öğrenim sürelerine uygulanmasına imkan bulunmadığı, astsubay nasbedilenlerin astsubay sınıf okullarında geçen başarılı eğitim ve öğrenim sürelerinin fiili hizmet süresinden sayılacağının düzenlendiği Geçici 170. maddenin, sandıktan faydalanmak için 18 yaşın bitirilmesini şart koşan 12. maddeden bağımsız düşünülemeyeceği anlaşıldığından, davacının 18 yaşın altında geçen öğrenim süresinin, fiili hizmet süresinden sayılmasına olanak bulunmadığından, bu yöndeki başvurusunun reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık, aksi yöndeki Mahkeme kararında hukuki isabet görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle istinaf başvurusunun kabulüne, Samsun 1. İdare Mahkemesi'nin 21/06/2018 gün ve E:2017/1920, K:2018/990 sayılı kararının kaldırılmasına, davanın reddine, dava aşamasına ait 119,55-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen 1.362,00-TL vekalet ücreti ile istinaf aşamasına ait 56,00-TL yargılama giderinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine, artan posta giderinin taraflara iadesine, 26/03/2019 tarihinde oybirliği ile kesin olarak karar verildi.(¤¤)